Chương 1 Luật Du lịch, Luật này đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005 số 44/2005/QH11 giải thích như sau: “Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.” (Dương văn linh, du lịch văn hóa, http://vanban.vn/portal/page/portal/chinhphu/hethongvanban?class_id=1&mo de=detail&document_id=32495 (truy cập ngày 20 tháng 4 năm 2021). Theo Liên hiệp Quốc tế của các tổ chức du lịch chính thức (International Union of Official Travel Oragnization: IUOTO): “Du lịch được hiểu là hành động du hành đến một nơi khác với địa điểm cư trú thường xuyên của mình nhằm mục đích không phải để làm ăn, tức không phải để làm một nghề hay một việc kiếm tiền sinh sống.” (Một Số Giải Pháp Marketing Nhằm Thu Hút Khách Cho Khách Sạn ParkRoyal Sai gon SVT, Nguyễn Thị Lành, GVHD ThS. Lê Thị Ngọc Hằng) 1. Du lịch tâm linh Ngày nay, "Tâm linh" trở thành một từ thường xuyên dùng tới trên cửa miệng của nhiều người, có nội dung còn rất "mù mờ”, phiếm định, vì vậy chúng ta cần làm rõ khái niệm này trong chừng mực bao quát nhất có thể được.
Như đã biết "tâm" là nguyên lý động lực học của tư duy, ham muốn tình cảm, ý chí, của mọi hoạt động hay đời sống tinh thần. Đồng thời cũng là nguồn gốc phát sinh, giống như người đạo diễn ẩn diện, hay như nguyên lý động lực học. Còn "Linh" hay linh thiêng là tác dụng hay hiệu lực "vật chất" lên cuộc sống của con người hay tồn tại của vật thể. Do đó "linh" thường làm ta hoang mang trước sự lựa chọn mà ta đã tích tập hoặc thực kiện tai nghe, mắt thấy, hoặc, nói chung, tri thức.
Đã có rất nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến khái niệm du lịch tâm linh hay du lịch văn hóa tâm linh. Trong đó tại Việt Nam có thể nhắc đến khái niệm 14 du lịch tâm linh của tác giả Nguyễn Văn Tuấn, tham luận tham dự Hội nghị quốc tế về du lịch tâm linh vì sự phát triển bền vững 2013: “Xét về nội dung và tính chất hoạt động, du lịch tâm linh thực chất là loại hình du lịch văn hóa, lấy yếu tố văn hóa tâm linh vừa làm cơ sở vừa là mục tiêu nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của con người trong đời sống tinh thần. Theo cách nhìn nhận đó, du lịch tâm linh khai thác những yếu tố văn hóa tâm linh trong quá trình diễn ra các hoạt động du lịch, dựa vào những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể gắn với lịch sử hình thành nhận thức của con người về thế giới, những giá trị về đức tin, tôn giáo, tín ngưỡng và những giá trị tinh thần đặc biệt khác”. Chúng ta có thể hiểu một cách đơn giản là khi đi du lịch tâm linh thì con người có trải nghiệm thực tế và những cảm xúc thiêng liêng về tinh thần.
Như quan điểm của hòa thượng Tep Vong, tăng thống Phật giáo Campuchia: “Du lịch tâm linh đến các Phật tích sẽ giúp chúng ta tháo gỡ được các cảm xúc khổ đau, vun bồi tâm trí và tinh thần minh triết. Du lịch tâm linh rất cần thiết cho tâm trí con người. Nó bao hàm hành trình văn hóa và tìm kiếm các giá trị truyền thống.” (Hòa thượng Tep Vong, du lịch tâm linh, https://hoitho.vn/du-lich-tam-linh/trai-nghiem-tam-linh/4-quan- niem-sai-lam-ve-du-lich-tam-linh/) Có thể nói, bên cạnh thế giới vật chất thì đời sống tâm linh là một phần không thể thiếu. Để góp phần điều chỉnh suy nghĩ và hành động của con người thì thế giới tâm linh trở thành niềm tin mang yếu tố tinh thần chủ đạo hay đó còn là sự hội tụ thế giới vật chất đẩy lên một mức cao hơn.
Để góp phần thúc đẩy, tạo thu nhập và mang lại cơ hội việc làm cho người dân địa phương thì việc sử dụng có trách nhiệm, bền vững các giá trị văn hóa và tự nhiên trong phát triển du lịch tâm linh là điều vô cùng cần thiết. Mặt khác, du lịch tâm linh còn góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, tăng cường tình đoàn kết giữa các dân tộc tôn giáo trong nước, đồng thời bảo vệ giá trị văn hóa truyền thống của toàn nhân loại. Theo Phan Huy Xu - Võ Văn Thành trong cuốn “Du lịch Việt Nam từ lý thuyết đến thực tiễn” khái niệm du lịch tâm linh (Spiritual tourism): “Là hình thức đặc biệt của du lịch văn hóa, dựa vào các yếu tố tâm linh để tạo nên những cảm xúc và trải nghiệm về sự linh thiêng từ đó củng cố đức tin, cân bằng trí tuệ, tinh thần, hình thành những suy nghĩ tích cực của con người. Du lịch tâm linh hoàn toàn không phải là du lịch tôn giáo, đó là một hiện tượng của thế kỉ XXI.
Trong nhiều năm nay, nhiều địa điểm thiêng liêng 15 đã được các nhóm người thuộc tầng lớp xã hội và nghề nghiệp khác nhau đến trải nghiệm. Du lịch tâm linh không chỉ liên quan đến các thánh tích/ di sản, tín ngưỡng, tôn giáo mà còn là những địa điểm hành hương linh thiêng gắn với mỗi người. Đối với mỗi cá nhân, địa điểm du lịch này có ý nghĩa, nhưng đối với cá nhân khác thì có thể không”. (Phan Huy Xu - Võ Văn Thành, “Du lịch Việt Nam từ lí thuyết đến thực tiễn”, NXB Tổng hợp TP.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng du lịch tâm linh thực chất là loại hình du lịch văn hóa. Trong đó đơn cử như việc công bố các thông tin về du lịch tâm linh của Tổng cục du lịch Việt Nam: “Du lịch tâm linh lấy yếu tố văn hóa tâm linh làm mục tiêu nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của con người trong đời sống tinh thần. Do đó, việc sử dụng có trách nhiệm và bền vững các giá trị văn hóa và tự nhiên trong phát triển du lịch tâm linh sẽ mang lại cơ hội việc làm, tạo thu nhập cho người dân địa phương, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hóa, tăng cường tình đoàn kết giữa các dân tộc, tôn giáo, khôi phục và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của mỗi quốc gia cũng như toàn nhân loại." (Tiến Thành, Du lịch Việt Nam, 2019, http://www.php/news/items/10680 truy cập ngày 5/4/2021). Theo học giả Dương Đức Minh thì những không gian có thể chứa đựng các giá trị văn hóa tâm linh bao gồm các công trình như: chùa, nhà thờ, thánh đường, thánh thất, đình, chùa, miếu, phủ thờ,.
Nói cách khác đây còn là điểm đến lưu giữ các giá trị nghệ thuật kiến trúc đặc sắc đồng thời các công trình này không những chứa đựng các giá trị văn hóa tâm linh thuần túy. Bên cạnh việc tham quan, hay có nhu cầu tìm hiểu du lịch tâm linh du khách còn quan tâm đến các sự kiện, hoạt động thực hành niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng và đức tin. “Liên đới với nội dung này có thể nhắc đến các lễ hội gắn liền với niềm tin tôn giáo và tín ngưỡng dân gian là yếu tố rất quan trọng để xây dựng nên các hoạt động du lịch và sản phẩm du lịch tâm linh một cách ấn tượng. Trong thời gian gần đây, du lịch tâm linh được quan tâm khai thác và phát triển điều đó đồng nghĩa với sự trở lại của các loại hình lễ hội dân gian, xu thế phát triển và đời sống tinh thần trong cộng đồng xã hội.
Có thể thấy loại hình du lịch tâm linh được phát triển sẽ mang lại cho du khách sự thỏa mãn về nhu cầu tín ngưỡng. Các hoạt động trải nghiệm từ đó nâng cao nhận thức của người dân. 16 Là một trong những loại hình du lịch còn khá mới mẻ tại Việt Nam, du lịch tâm linh hiện đang được đầu tư, đẩy mạnh và phát triển mạnh mẽ. Hy vọng, trong tương lai sẽ có những điểm du lịch mang tính tâm linh, đặc biệt là loại hình du lịch tâm linh qua các Nhà thờ Công giáo tại TP.
Văn hóa tâm linh Trong hoạt động văn hóa xã hội của con người thì văn hóa tâm linh được biểu hiện qua những khía cạnh vật chất và tinh thần, nó mang lại cho cuộc sống những niềm tin, giá trị thiêng liêng. Chính vì thế trong cuộc sống đời thường bất cứ ai cũng có một niềm tin thiêng liêng nào đó. Đối với người dân Việt có thể kể tới những ý niệm thiêng liêng về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, nhà thờ, đền, đình, chùa, phủ… trong tín ngưỡng tôn giáo niềm tin thiêng liêng được biểu hiện: Thứ nhất là có rất nhiều người không theo đạo Phật nhưng vẫn đến chùa lễ Phật, cầu bình yên, mạnh khỏe… hay là niềm tin của những người không theo Công giáo nhưng vẫn đến nhà thờ xem lễ Noel, theo các tôn giáo, niềm tin của các tín đồ tôn giáo… Thứ hai là đối với các tín hữu Công giáo họ suốt đời mang theo niềm tin thiêng liêng về Chúa, còn các Phật tử thì luôn tin vào Đức Phật. Đối với họ, những gì thuộc về tôn giáo mà họ đi theo thì luôn được tôn thờ trong đó: người sáng lập, giáo lý, hệ thống thờ tự, nơi cử hành các nghi lễ… Khi nói đến văn hóa tâm linh là bao gồm cả văn hóa hữu hình, văn hóa vô hình và văn hóa hành động trong đó văn hóa hữu hình là những giá trị vật chất đồng thời là những kiến trúc nghệ thuật, những không gian thiêng liêng (đền đài, nhà thờ, đình chùa, cơ sở thờ tự…), hay những biểu tượng thiêng liêng (những pho tượng Phật, tượng Chúa…).
Có rất nhiều ý kiến khác nhau về khái niệm văn hóa tâm linh mặc dù giới học thuật vẫn còn đang tranh luận, song một thực tế không phủ nhận được là trong thời gian gần đây, văn hóa tâm linh đang có chiều hướng phát triển. Một số ý kiến cho rằng, khi nói đến ý niệm tâm linh, là người ta nghĩ ngay tới khái niệm linh hồn, thế giới của con người sau khi chết, một thế giới gắn liền với những gì mà ta cho là huyền bí, khác lạ, dị thường và có khi là mang màu sắc mê tín. Có một nhà nghiên cứu nhận định rằng trong Tâm linh đã hội đủ: Lòng vị tha, Đạo đức, Tinh thần, Ý chí, Linh hồn v., rằng tâm linh là sự tồn tại siêu hình của con người… Nói một cách khác tâm linh hay văn hóa tâm linh cao hơn khái niệm đời sống 17 tinh thần và là một phạm trù bao hàm những giá trị tinh thần phong phú, cao siêu của con người. Trong đời sống của con người luôn có sự phong phú và phức tạp của nó, đó chính là biểu hiện của đời sống tâm linh.