Tiếng Việt và Ngôn Ngữ Học Hiện Đại: Sơ Khảo Về Cú Pháp

Chuyên khảo phân tích Tiếng việt và ngôn ngữ học hiện đại sơ khảo về cú pháp, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Dưỡng Vũ
• Người hướng dẫn: Prof. Lê Văn Đảng
• Trường học: Viet Stuttgart
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Khám Phá Cú Pháp Tiếng Việt Trong Ngôn Ngữ Học Hiện Đại
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Stuttgart

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NGÔN NGỮ VÀ KHOA HỌC
• 1.1. NGÔN NGỮ LÀ GÌ ?
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG CỦA NGÔN NGỮ HỌC
• 1.2.1. Đối tượng chất liệu và đối tượng hình thức của ngôn ngữ học
• 1.3. PHƯƠNG HƯỚNG NGHIÊN CỨU NGÔN NGỮ
• 1.4. NGÔN NGỮ KHÔNG BẤT ĐỊNH – SỰ THÀNH THẠO NGÔN NGỮ
• 1.5. CÚ PHÁP VÀ KHOA HỌC NHẬN THỨC
• 2. CHƯƠNG 2: NGÔN NGỮ VÀ DIỄN ĐẠT – ĐẶC ĐIỂM CỦA TIẾNG VIỆT
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG
• 2.2. CÁCH PHẢN ÁNH ĐỐI TƯỢNG QUYẾT ĐỊNH CÁCH HÀNH NGÔN
• 2.3. VÀI ĐẶC ĐIỂM CHÍNH TRONG TIẾNG VIỆT
• 2.3.1. Tính tònh tiến
• 2.3.2. Tính giàu thông tin cụ thể
• 2.3.3. Tính tỉnh lược
• 2.3.4. Tính cảm đề
• 2.3.5. Tính đề diễn
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ THAY ĐỔI CỦA NGÔN NGỮÕ
• 3.1. TIẾNG VIỆT XƯA
• 3.1.1. Tính tònh tiến
• 3.1.2. Tính giàu thông tin cụ thể
• 3.1.3. Tính tỉnh lược
• 3.1.4. Tính cảm đề
• 3.1.5. Tính đề diễn
• 3.2. TIẾNG VIỆT NAY
• 3.3. VĂN NÓI VÀ VĂN VIẾT
• 4. CHƯƠNG 4: VẬT LIỆU VÀ CẤU TRÚC NGÔN NGỮ
• 4.1. VẬT LIỆU NGÔN NGỮ
• 4.2. CẢM GIÁC VỀ MỘT CÂU NÓI ĐƯỢC
• 4.3. VỊ TRÍ VÀ QUAN HỆ LỆ THUỘC CỦA TỪ
• 4.4. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH CÂU
• 4.4.1. Phép thử câu hỏi
• 4.4.2. Phép bố trí
• 4.4.3. Phép tỉnh lược
• 4.4.4. Phép biến hình
• 4.5. TÓM LƯỢC
• 4.6. ĐIỂM MỞ
• 5. CHƯƠNG 5: CẤU TRÚC NGỮ ĐOẠN
• 5.1. PHẠM TRÙ NGỮ PHÁP
• 5.2. PHẠM TRÙ TỪ VỰNG
• 5.3. PHẠM TRÙ CÚ PHÁP
• 5.3.1. Ngữ đoạn danh từ NP
• 5.3.2. Ngữ đoạn tính từ AP
• 5.3.3. Ngữ đoạn giới từ PP
• 5.3.4. Ngữ đoạn động từ VP
• 5.3.5. Câu
• 5.4. VÀI VẤN ĐỀ TRONG NGÔN NGỮ
• 5.4.1. Tính hồi quy
• 5.4.2. Tính đa nghĩa
• 5.5. TÓM LƯỢC
• 5.6. NHẬN XÉT VÀ ĐIỂM MỞ
• 6. CHƯƠNG 6: CÂY CÚ PHÁP
• 6.1. CÂY CÚ PHÁP
• 6.1.1. Hình học của cây
• 6.1.2. Tính chi phối
• 6.1.3. Lệnh-C
• 6.2. CÁCH VẼ CÂY CÚ PHÁP
• 6.2.1. Vẽ cây từ dưới lên trên
• 6.2.2. Vẽ cây từ trên xuống dưới
• 6.3. NHẬN XÉT VÀ ĐIỂM MỞ
• 7. CHƯƠNG 7: TÍNH RÀNG BUỘC
• 7.1. SỰ RÀNG BUỘC
• 7.2. NHẬN XÉT VÀ ĐIỂM MỞ
• 8. CHƯƠNG 8: LÝ THUYẾT X-GẠCH
• 8.1. NGUYÊN TẮC X-GẠCH
• 8.2. VÀI VÍ DỤ X-GẠCH
• 8.2.1. P-gạch
• 8.3. TỔNG KẾT CÁC QUY TẮC X-GẠCH CỦA TIẾNG ANH
• 8.3.1. Bình diện chính
• 8.3.2. Bình diện trung gian
• 8.3.3. Bình diện tận cùng
• 8.3.4. Tổng kết các quy tắc
• 8.4. TÓM LƯỢC
• 8.5. ĐIỂM MỞ
• 9. CHƯƠNG 9: LÝ THUYẾT X-GẠCH – BỔ NGỮ, PHỤ NGỮ
• 9.1. BỔ NGỮ, PHỤ NGỮ
• 9.2. BIỆT ĐỊNH NGỮ
• 9.3. NGỮ ĐOẠN CHỈ ĐỊNH TỪ
• 9.4. TÓM LƯỢC
• 9.5. NHẬN XÉT VÀ ĐIỂM MỞ
• 10. CHƯƠNG 10: LÝ THUYẾT X-GẠCH – CÁC LOẠI NGỮ ĐOẠN KHÁC
• 10.1. THÔNG SỐ VÀ THỨ TỰ CỦA TỪ
• 10.2. NGỮ ĐOẠN THÌ VÀ NGỮ ĐOẠN TÁC TỬ BỔ NGỮ HÓA
• 10.2.1. Mệnh đề
• 10.2.2. Ngữ đoạn tác tử bổ ngữ hóa CP
• 10.2.3. Ngữ đoạn thì
• 10.3. TÓM LƯỢC
• 10.4. NHẬN XÉT VÀ ĐIỂM MỞ
• 11. CHƯƠNG 11: TIỂU PHẠM TRÙ, TỪ VỰNG – X-GẠCH HẠN CHẾ
• 11.1. TỪ VỰNG
• 11.1.1. Vị từ và tham số
• 11.1.2. Tiểu phạm trù
• 11.1.3. Quan hệ chủ đề và vai trò “theta”
• 11.2. TIỂU PHẠM TRÙ HÓA
• 11.3. X-GẠCH HẠN CHẾ
• 11.4. MÔ HÌNH NGỮ PHÁP
• 11.5. NGYEÂN TẮC CHIẾU MỞ RỘNG
• 11.6. TÓM LƯỢC
• 11.7. NHẬN XÉT VÀ ĐIỂM MỞ
• 12. CHƯƠNG 12: PHÉP BIẾN HÌNH
• 12.1. Ý NGHĨA CỦA PHÉP BIẾN HÌNH
• 12.2. CHUYỂN VỊ ĐẦU TỚI ĐẦU
• 12.2.1. Chuyển vị động từ V (V → T)
• 12.2.2. Chuyển vị thì T (T → C)
• 12.3. QUY TẮC LỒNG
• 12.4. CHUYỂN VỊ NP
• 12.5. CHUYỂN VỊ - WH
• 12.6. TÓM LƯỢC
• 12.7. NHẬN XÉT VÀ ĐIỂM MỞ
• PHỤ LỤC
• BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ VIỆT - ANH
• BẢNG ĐỐI CHIẾU THUẬT NGỮ ANH - VIỆT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CHỈ LỤC

Tóm tắt

I. Khám Phá Cú Pháp Tiếng Việt Trong Ngôn Ngữ Học Hiện Đại

Cú pháp tiếng Việt là một trong những lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học hiện đại. Nó không chỉ giúp hiểu rõ cấu trúc ngữ pháp mà còn phản ánh cách thức mà người Việt sử dụng ngôn ngữ hàng ngày. Việc nghiên cứu cú pháp tiếng Việt giúp phát hiện ra những đặc điểm riêng biệt của ngôn ngữ này, từ đó có thể so sánh với các ngôn ngữ khác. Cú pháp không chỉ là quy tắc mà còn là nghệ thuật trong việc diễn đạt ý tưởng.

1.1. Định Nghĩa Cú Pháp Tiếng Việt Trong Ngôn Ngữ Học

Cú pháp tiếng Việt được định nghĩa là hệ thống quy tắc tổ chức các thành phần trong câu. Nó bao gồm cách sắp xếp từ, cụm từ và câu để tạo ra ý nghĩa rõ ràng. Nghiên cứu cú pháp giúp hiểu rõ hơn về cách mà người Việt diễn đạt ý tưởng và cảm xúc.

1.2. Vai Trò Của Cú Pháp Trong Ngôn Ngữ Học Hiện Đại

Cú pháp đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích ngữ nghĩa và cấu trúc của ngôn ngữ. Nó giúp xác định cách mà các từ và cụm từ tương tác với nhau để tạo ra ý nghĩa. Việc nghiên cứu cú pháp cũng giúp phát hiện ra những quy luật ngữ pháp chung và riêng của tiếng Việt.

II. Những Thách Thức Trong Nghiên Cứu Cú Pháp Tiếng Việt

Nghiên cứu cú pháp tiếng Việt gặp nhiều thách thức do sự đa dạng và phong phú của ngôn ngữ. Các nhà nghiên cứu thường phải đối mặt với những vấn đề như sự biến đổi ngữ pháp theo vùng miền, sự ảnh hưởng của các ngôn ngữ khác, và sự phát triển của ngôn ngữ trong thời đại số. Những thách thức này đòi hỏi các phương pháp nghiên cứu linh hoạt và sáng tạo.

2.1. Sự Biến Đổi Ngữ Pháp Theo Vùng Miền

Cú pháp tiếng Việt có sự khác biệt rõ rệt giữa các vùng miền. Những biến thể này có thể gây khó khăn trong việc xác định quy tắc chung. Nghiên cứu cần phải xem xét các yếu tố văn hóa và xã hội ảnh hưởng đến ngôn ngữ.

2.2. Ảnh Hưởng Của Ngôn Ngữ Khác Đến Cú Pháp Tiếng Việt

Sự giao thoa giữa tiếng Việt và các ngôn ngữ khác như tiếng Anh, tiếng Pháp đã tạo ra những thay đổi trong cú pháp. Việc nghiên cứu ảnh hưởng này giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của tiếng Việt trong bối cảnh toàn cầu hóa.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Cú Pháp Tiếng Việt Hiện Đại

Để nghiên cứu cú pháp tiếng Việt, các nhà ngôn ngữ học hiện đại sử dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm phân tích ngữ liệu, so sánh ngôn ngữ, và ứng dụng công nghệ thông tin trong nghiên cứu. Mỗi phương pháp đều có những ưu điểm và hạn chế riêng, và việc kết hợp chúng sẽ mang lại kết quả tốt hơn.

3.1. Phân Tích Ngữ Liệu Trong Nghiên Cứu Cú Pháp

Phân tích ngữ liệu là phương pháp chủ yếu trong nghiên cứu cú pháp. Nó giúp xác định các mẫu cú pháp và quy tắc ngữ pháp thông qua việc thu thập và phân tích các câu trong tiếng Việt.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Nghiên Cứu

Công nghệ thông tin đã mở ra nhiều cơ hội mới cho nghiên cứu ngôn ngữ. Các phần mềm phân tích ngữ liệu giúp các nhà nghiên cứu dễ dàng hơn trong việc xử lý và phân tích dữ liệu cú pháp.

IV. Ứng Dụng Cú Pháp Tiếng Việt Trong Thực Tiễn

Cú pháp tiếng Việt không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Nó được sử dụng trong giáo dục, truyền thông, và công nghệ thông tin. Việc hiểu rõ cú pháp giúp cải thiện khả năng giao tiếp và viết lách của người học tiếng Việt.

4.1. Cú Pháp Trong Giáo Dục Tiếng Việt

Trong giáo dục, việc dạy và học cú pháp tiếng Việt là rất quan trọng. Nó giúp học sinh nắm vững cấu trúc câu và phát triển kỹ năng viết tốt hơn.

4.2. Ứng Dụng Cú Pháp Trong Truyền Thông

Cú pháp cũng đóng vai trò quan trọng trong truyền thông. Việc sử dụng cú pháp đúng giúp thông điệp được truyền tải một cách rõ ràng và hiệu quả.

V. Kết Luận Về Cú Pháp Tiếng Việt Trong Ngôn Ngữ Học

Cú pháp tiếng Việt là một lĩnh vực nghiên cứu phong phú và đa dạng. Việc hiểu rõ cú pháp không chỉ giúp nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát triển ngôn ngữ Việt. Tương lai của nghiên cứu cú pháp tiếng Việt hứa hẹn sẽ còn nhiều điều thú vị và bổ ích.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Cú Pháp Tiếng Việt

Nghiên cứu cú pháp tiếng Việt sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ và các phương pháp nghiên cứu mới. Điều này sẽ giúp mở rộng hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

5.2. Giá Trị Của Cú Pháp Trong Bảo Tồn Ngôn Ngữ

Cú pháp không chỉ là quy tắc ngữ pháp mà còn là phần hồn của ngôn ngữ. Việc bảo tồn cú pháp tiếng Việt là cần thiết để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

tieáng vieät vaø ngoân ngöõ hoïc hieän ñaïi sô khaûo veà cuù phaùp [\ Tai Lieu Chat Luong DUÕNG VUÕ tieáng vieät vaø ngoân ngöõ hoïc hieän ñaïi sô khaûo veà cuù phaùp V I E T STUTTGART 2003 Copyright © 2000-2004 by Dung Vu. Taùc giaû giöõ baûn quyeàn. Khoâng moät phaàn naøo cuûa cuoán saùch naøy ñöôïc pheùp taùi duïng hoaëc sao cheùp duôùi baát kyø hình thöùc hoaëc phöông tieän naøo maø khoâng coù söï ñoàng yù cuûa taùc giaû. Xin chæ söû duïng taøi lieäu naøy cho muïc ñích voâ vuï lôïi (giaùo duïc, nghieân cöùu,.

Xin lieân laïc vôùi taùc giaû: Tien-Dung.com In laàn thöù nhaát, VIET Stuttgart – Germany, 2003 Phieân baûn V02.00, VIET Stuttgart – Germany, 2004 All rights reserved. No part of this publication may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronically or mechanically, including photocopying, recording or any information storage or retrievial system, without written permission of the author. First printing, VIET Stuttgart – Germany, 2003 Version V 02.00, VIET Stuttgart – Germany, 2004 DUÕNG VUÕ TIEÁNG VIEÄT VAØ NGOÂN NGÖÕ HOÏC HIEÄN ÑAÏI – SÔ KHAÛO VEÀ CUÙ PHAÙP MUÏC LUÏC LÔØI NOÙI ÑAÀU I CHÖÔNG 1: NGOÂN NGÖÕ VAØ KHOA HOÏC 1 NGOÂN NGÖÕ LAØ GÌ ? 1 ÑOÁI TÖÔÏNG CUÛA NGOÂN NGÖÕ HOÏC 4 1. Ñoái töôïng chaát lieäu vaø ñoái töôïng hình thöùc cuûa ngoân ngöõ hoïc 4 2.

Söï hình thaønh ñoái töôïng khoa hoïc 5 3. Khaùi nieäm ngoân ngöõ theo Ferdinand de Saussure 9 4. Ñoái töôïng cuûa ngoân ngöõ hoïc theo Chomsky 10 PHÖÔNG HÖÔÙNG NGHIEÂN CÖÙU NGOÂN NGÖÕ 12 NGOÂN NGÖÕ KHOÂNG BAÁT ÑÒNH – SÖÏ THAØNH THAÏO NGOÂN NGÖÕ 13 CUÙ PHAÙP VAØ KHOA HOÏC NHAÄN THÖÙC 14 CHÖÔNG 2: NGOÂN NGÖÕ VAØ DIEÃN ÑAÏT – ÑAËC ÑIEÅM CUÛA TIEÁNG VIEÄT 17 ÑOÁI TÖÔÏNG 17 CAÙCH PHAÛN AÙNH ÑOÁI TÖÔÏNG QUYEÁT ÑÒNH CAÙCH HAØNH NGOÂN 17 VAØI ÑAËC ÑIEÅM CHÍNH TRONG TIEÁNG VIEÄT 21 1. Tính tònh tieán 21 2.

Tính giaøu thoâng tin cuï theå 27 3. Tính tænh löôïc 29 4. Tính caûm ñeà 32 5. Tính ñeà dieãn 36 CHÖÔNG 3: SÖÏ THAY ÑOÅI CUÛA NGOÂN NGÖÕÕ 41 TIEÁNG VIEÄT XÖA 43 1.

Tính tònh tieán 50 2. Tính giaøu thoâng tin cuï theå 52 3. Tính tænh löôïc 53 4. Tính caûm ñeà 54 5.

Tính ñeà dieãn 55 TIEÁNG VIEÄT NAY 57 VAÊN NOÙI VAØ VAÊN VIEÁT 65 CHÖÔNG 4: VAÄT LIEÄU VAØ CAÁU TRUÙC NGOÂN NGÖÕ 67 VAÄT LIEÄU NGOÂN NGÖÕ 67 CAÛM GIAÙC VEÀ MOÄT CAÂU NOÙI ÑÖÔÏC 77 MUÏC LUÏC VÒ TRÍ VAØ QUAN HEÄ LEÄ THUOÄC CUÛA TÖØ 81 PHÖÔNG PHAÙP PHAÂN TÍCH CAÂU 89 1. Pheùp thöû caâu hoûi 91 3. Pheùp boá trí 91 4. Pheùp tænh löôïc 93 5.

Pheùp bieán hình 95 TOÙM LÖÔÏC 97 ÑIEÅM MÔÛ 98 CHÖÔNG 5: CAÁU TRUÙC NGÖÕ ÑOAÏN 99 PHAÏM TRUØ NGÖÕ PHAÙP 99 PHAÏM TRUØ TÖØ VÖÏNG 101 PHAÏM TRUØ CUÙ PHAÙP 109 1. Ngöõ ñoaïn danh töø NP 116 2. Ngöõ ñoaïn tính töø AP 124 3. Ngöõ ñoaïn giôùi töø PP 127 4.

Ngöõ ñoaïn ñoäng töø VP 128 5. Caâu 132 VAØI VAÁN ÑEÀ TRONG NGOÂN NGÖÕ 137 1. Tính hoài quy 137 2. Tính ña nghóa 138 TOÙM LÖÔÏC 140 NHAÄN XEÙT VAØ ÑIEÅM MÔÛ 141 CHÖÔNG 6: CAÂY CUÙ PHAÙP 143 CAÂY CUÙ PHAÙP 143 1.

Hình hoïc cuûa caây 143 2. Tính chi phoái 144 3. Leänh-C 150 CAÙCH VEÕ CAÂY CUÙ PHAÙP 151 1. Veõ caây töø döôùi leân treân 151 2.

Veõ caây töø treân xuoáng döôùi 156 NHAÄN XEÙT VAØ ÑIEÅM MÔÛ 159 CHÖÔNG 7: TÍNH RAØNG BUOÄC 161 SÖÏ RAØNG BUOÄC 163 NHAÄN XEÙT VAØ ÑIEÅM MÔÛ 170 CHÖÔNG 8: LYÙ THUYEÁT X-GAÏCH 171 NGUYEÂN TAÉC X-GAÏCH 173 TIEÁNG VIEÄT VAØ NGOÂN NGÖÕ HOÏC HIEÄN ÑAÏI – SÔ KHAÛO VEÀ CUÙ PHAÙP VAØI VÍ DUÏ X-GAÏCH 178 1. P-gaïch 186 TOÅNG KEÁT CAÙC QUY TAÉC X-GAÏCH CUÛA TIEÁNG ANH 187 1. Bình dieän chính 188 2. Bình dieän trung gian 188 3.

Bình dieän taän cuøng 189 4. Toång keát caùc quy taéc 189 TOÙM LÖÔÏC 190 ÑIEÅM MÔÛ 191 CHÖÔNG 9: LYÙ THUYEÁT X-GAÏCH – BOÅ NGÖÕ, PHUÏ NGÖÕ 193 BOÅ NGÖÕ, PHUÏ NGÖÕ 193 BIEÄT ÑÒNH NGÖÕ 215 NGÖÕ ÑOAÏN CHÆ ÑÒNH TÖØ 216 TOÙM LÖÔÏC 220 NHAÄN XEÙT VAØ ÑIEÅM MÔÛ 220 CHÖÔNG 10: LYÙ THUYEÁT X-GAÏCH – CAÙC LOAÏI NGÖÕ ÑOAÏN KHAÙC 221 THOÂNG SOÁ VAØ THÖÙ TÖÏ CUÛA TÖØ 221 NGÖÕ ÑOAÏN THÌ VAØ NGÖÕ ÑOAÏN TAÙC TÖÛ BOÅ NGÖÕ HOÙA 222 1. Meänh ñeà 223 2. Ngöõ ñoaïn taùc töû boå ngöõ hoùa CP 228 3.

Ngöõ ñoaïn thì 240 TOÙM LÖÔÏC 242 NHAÄN XEÙT VAØ ÑIEÅM MÔÛ 243 CHÖÔNG 11: TIEÅU PHAÏM TRUØ, TÖØ VÖÏNG – X-GAÏCH HAÏN CHEÁ 245 TÖØ VÖÏNG 247 1. Vò töø vaø tham soá 247 2. Tieåu phaïm truø 250 3. Quan heä chuû ñeà vaø vai troø “theta” 258 TIEÅU PHAÏM TRUØ HOÙA 262 X-GAÏCH HAÏN CHEÁ 264 MOÂ HÌNH NGÖÕ PHAÙP 265 NGYEÂN TAÉC CHIEÁU MÔÛ ROÄNG 267 TOÙM LÖÔÏC 268 NHAÄN XEÙT VAØ ÑIEÅM MÔÛ 270 CHÖÔNG 12: PHEÙP BIEÁN HÌNH 271 YÙ NGHÓA CUÛA PHEÙP BIEÁN HÌNH 271 MUÏC LUÏC CHUYEÅN VÒ ÑAÀU TÔÙI ÑAÀU 279 1.

Chuyeån vò ñoäng töø V (V → T) 279 2. Chuyeån vò thì T (T → C) 285 QUY TAÉC LOÀNG 289 CHUYEÅN VÒ NP 290 CHUYEÅN VÒ - WH 301 TOÙM LÖÔÏC 309 NHAÄN XEÙT VAØ ÑIEÅM MÔÛ 310 PHUÏ LUÏC 311 BAÛNG ÑOÁI CHIEÁU THUAÄT NGÖÕ VIEÄT - ANH 313 BAÛNG ÑOÁI CHIEÁU THUAÄT NGÖÕ ANH - VIEÄT 327 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO 341 CHÆ LUÏC 347 DUÕNG VUÕ TIEÁNG VIEÄT VAØ NGOÂN NGÖÕ HOÏC HIEÄN ÑAÏI – SÔ KHAÛO VEÀ CUÙ PHAÙP LÔØI NOÙI ÑAÀU Cuù phaùp hoïc voán laø moät boä moân khoa hoïc ngoân ngöõ xuaát xöù töø AÂu chaâu, ñöôïc xaây döïng treân neàn taûng ngoân ngöõ AÂu chaâu vaø ñöôïc duøng ñeå giaûi thích caáu truùc ngoân ngöõ AÂu chaâu. Ñöôïc du nhaäp vaøo AÙ Ñoâng, trong ñoù coù Vieät Nam, boä moân cuù phaùp hoïc ñaõ gaëp nhieàu trôû ngaïi trong vieäc giaûi thích nhöõng ngoân ngöõ laï. Ñieàu naøy raát töï nhieân, bôûi leõ khoâng phaûi ngoân ngöõ naøo cuõng gioáng ngoân ngöõ AÂu chaâu.

Ngay caû trong noäi boä ngoân ngöõ AÂu chaâu cuõng coù ñieåm khaùc bieät. ÖÙng duïng moät lyù thuyeát khoâng coù giaù trò toaøn theå vôùi hy voïng giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà thöïc teá cuûa mình moät caùch hoaøn haûo hieån nhieân laø khoâng thöïc teá. Laïi caøng khoâng thöïc teá khi chöa hieåu roõ noù. Ngöôïc laïi, nhìn noù baèng ñoâi maét thaønh kieán cuõng khoâng haún laø ñuùng.

Thieát nghó, vieäc caàn laøm tröôùc tieân khi muoán söû duïng moät lyù thuyeát laø neân naém baét thoâng tin veà noù caøng nhieàu caøng toát, phaân tích cho thaät kyõ löôõng. Chæ baèng caùch ñoù, môùi mong ruùt tæa ñöôïc nhöõng ñieàu boå ích, thích hôïp cho hoaøn caûnh cuûa mình, coù theå giaûi quyeát ñöôïc vaán ñeà rieâng cuûa mình. Trong tinh thaàn thoâng tin xaây döïng vaø ñoàng thôøi ñeå caùc baïn khoâng chuyeân coù dòp tìm hieåu veà tieáng Vieät, chuùng toâi xin giôùi thieäu caùc baïn ñoïc taäp taøi lieäu naøy. Ñaây laø taäp thöù nhaát thuoäc chuoãi chuyeân luaän Tieáng Vieät vaø Ngoân Ngöõ Hoïc hieän ñaïi.

Ngay böôùc ñaàu, chuùng ta seõ tìm caùch: • Naém baét nhöõng kieán thöùc caên baûn veà cuù phaùp hoïc. • Tìm hieåu veà lyù thuyeát ngöõ phaùp taïo sinh (Generative Grammar). • Tìm hieåu söï khaùc bieät cuûa caáu truùc tieáng Vieät so vôùi caáu truùc ngoaïi ngöõ. • Phaân tích nhöõng ñieåm maïnh, ñieåm yeáu cuûa lyù thuyeát ngöõ phaùp phöông Taây.

Ñaëc bieät, ghi nhôù nhöõng ñieåm khoâng öùng duïng ñöôïc cho tieáng Vieät ñeå töø ñoù neân tìm höôùng nghieân cöùu thích hôïp hôn. • Khai thaùc nhöõng ñieåm coù theå öùng duïng tin hoïc vaøo ngoân ngöõ cho nhöõng muïc ñích caàn thieát vaø höõu ích. i LÔØI NOÙI ÑAÀU Ñeå ñoái chieáu vôùi tieáng Vieät, chuùng toâi choïn hai ngoân ngöõ tieâu bieåu coù caáu truùc töông ñoái khaùc nhau: tieáng Anh vaø tieáng Ñöùc. Tieáng Anh laø ngoân ngöõ thoâng duïng vaø tuyeán tính gaàn gioáng tieáng Vieät, traùi laïi laø tieáng Ñöùc.

Taøi lieäu duøng kyù hieäu ngoân ngöõ hoïc theo truyeàn thoáng quoác teá. Coù phaàn phuï tröông, ñoái chieáu thuaät ngöõ Vieät-Anh, Anh-Vieät. Caùc thuaät ngöõ taïm dòch chæ laø yù kieán rieâng trong khi chôø ñôïi söï goùp yù, thoáng nhaát. Ngoaøi ra, coøn coù nhieàu ñieåm môû cho baïn ñoïc töï ñaët vaán ñeà, tìm hieåu vaø môû roäng.

ÔÛ nhöõng phaàn chöa vaøo saâu, chuùng toâi seõ coá gaéng vieát giaûn dò, keøm theo nhieàu ví duï ñeå moïi ngöôøi ñoïc ñöôïc. Ñoái vôùi caùc baïn ñoïc cho vui, nhaát laø giôùi vaên thi só, caùc baïn coù theå ñoïc töø chöông 1 ñeán chöông 5. Caùc chöông aáy seõ cho chuùng ta thaáy söï khaùc bieät cuûa ngoân ngöõ laø do ñaâu, caáu truùc cuûa noù ra sao. Ñaëc bieät, chöông 2 vaø 3 seõ cho chuùng ta moät caùi nhìn bao quaùt veà moät vaøi ñaëc ñieåm chính cuûa tieáng Vieät, nguyeân taéc haønh ngoân, caùch dieãn taû ñoái töôïng cuûa ngöôøi Vieät khaùc daân toäc khaùc theá naøo, söï bieán ñoåi cuûa tieáng Vieät xöa vaø nay, hieän töôïng lai tieáng nöôùc ngoaøi,.

hy voïng nhôø ñoù maø seõ ñôõ laãn loän caáu truùc tieáng Vieät vôùi caáu truùc ngoân ngöõ khaùc. Taát nhieân tieáng Vieät cuõng coù vaán ñeà vaø seõ ñöôïc neâu ra. Phaàn naøo quaù lyù thuyeát, baïn ñoïc khoâng hieåu, cöù löôùt qua. Caùc chöông coøn laïi daønh cho caùc baïn thích ñaøo saâu, khaûo cöùu.

Sau heát, chuùng toâi xin chaân thaønh caûm ôn caùc vieän, ñaïi hoïc, dieãn ñaøn vaên hoùa/vaên hoïc ngheä thuaät, caùc anh chò vaên ngheä só vaø baïn höõu ñaõ nhieät tình giuùp ñôõ, khuyeán khích chuùng toâi laøm coâng vieäc naøy; ñaëc bieät, xin chaân thaønh caûm taï Prof. Leâ Vaên Ñaëng vaø chò Nguyeãn Phöông Lan (Vieän Vieät Hoïc, Hoa Kyø), Dr. Lohnstein, Boä Vaên Hoùa Phaùp, Dr. Traàn Duy Traùc (trang Vaên Hoùa Vieät Nam, Hoa Kyø), chò Phaïm Chi Lan (trang Vaên Hoïc Ngheä Thuaät VHNT, Hoa Kyø), anh Phaïm Vieät, baïn Nguyeãn Vaên Quaân, baïn Ian Buøi.

Chuùng toâi cuõng mong ñoùn nhaän vaø caûm ôn taát caû moïi yù kieán ñoùng goùp, pheâ bình xaây döïng cuûa baïn ñoïc. Duõng Vuõ Stuttgart, 02.2003 ii DUÕNG VUÕ TIEÁNG VIEÄT VAØ NGOÂN NGÖÕ HOÏC HIEÄN ÑAÏI – SÔ KHAÛO VEÀ CUÙ PHAÙP Chöông 1 NGOÂN NGÖÕ VAØ KHOA HOÏC NGOÂN NGÖÕ LAØ GÌ ? Thöôïng Ñeá ñaõ ban cho con ngöôøi nhieàu thöù thoâng minh, theá nhöng coù leõ moät trong nhöõng thöù thoâng minh thuaàn tuùy ngöôøi nhaát vaãn laø thaåm naêng ngoân ngöõ. Laø loaøi ñoäng vaät cao caáp nhaát haønh tinh, con ngöôøi toàn taïi vaø phaùt trieån nhôø ngoân ngöõ. Khoâng coù dieãn ñaït naøo khoâng nhôø ngoân ngöõ.

Ngöôøi bình thöôøng duøng ngoân ngöõ töï nhieân (natural language). Hai ngöôøi caâm noùi chuyeän vôùi nhau baèng nhöõng ngoùn tay: ngoân ngöõ cô theå (body language). Moät baøi toaùn ñaày kyù hieäu ngoaèn ngoeøo: ngoân ngöõ hình thöùc (formal language). Moät chöông trình ñöôïc maõ hoùa baèng Basic, Java, C/C++, .: ngoân ngöõ laäp trình (programming language).

Ñeán caû aâm nhaïc, hoäi hoïa,. cuõng ñeàu coù ngoân ngöõ rieâng. Coù theå noùi toång quaùt, con ngöôøi duøng ngoân ngöõ nhö moät phöông tieän nhaèm phaûn aùnh vuõ truï, dieãn ñaït tình caûm, tö duy vaø ñeå thoâng tin. Trong thöïc teá, neáu nhìn thaät tröøu töôïng, thì tình caûm, tö duy gì ñi nöõa, taát caû ñeàu laø vaán ñeà.

Muoán trình baøy vaán ñeà, con ngöôøi duøng ngoân ngöõ.