Khảo sát từ ngữ địa phương tại huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích khảo sát từ ngữ địa phương huyện hậu lộc tỉnh thanh hóa, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Trần Thu Thủy
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Thiện Giáp
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo sát từ ngữ địa phương huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐỊA PHƯƠNG HẬU LỘC VÀ LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU TIẾNG ĐỊA PHƯƠNG THANH HÓA
• 1.1. Vài nét về địa phương huyện Hậu Lộc
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu phương ngữ, đặc biệt là phương ngữ Thanh Hóa
• 2. CHƯƠNG 2: MIÊU TẢ TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG HẬU LỘC TRONG SO SÁNH VỚI TỪ NGỮ TOÀN DÂN
• 2.1. Từ trong hệ thống từ vùng tiếng Việt
• 2.2. Từ địa phương Hậu Lộc
• 2.3. Những đơn vị từ vùng khác âm so với từ toàn dân
• 2.4. Những đơn vị từ vùng khác nghĩa so với từ toàn dân
• 2.5. Ngữ định danh
• 2.6. Những đơn vị từ vùng khác biệt về ngữ pháp so với từ toàn dân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC TRƯNG NGỮ ÂM CỦA TỪ NGỮ ĐỊA PHƯƠNG HẬU LỘC
• 3.1. Những đặc trưng khác biệt về mặt ngữ âm giữa ba vùng Bắc, Trung, Nam
• 3.1.1. Những đặc điểm ngữ âm của phương ngữ Bắc
• 3.1.2. Những đặc điểm ngữ âm của phương ngữ Trung
• 3.1.3. Những đặc điểm ngữ âm của phương ngữ Nam
• 3.2. Đặc trưng ngữ âm của từ ngữ địa phương Hậu Lộc
• 3.2.1. Hệ thống phụ âm đầu
• 3.2.2. Đặc điểm chung của phụ âm đầu
• 3.2.3. Hệ thống phụ âm đầu trong phương ngữ Hậu Lộc
• 3.2.4. Đặc điểm chung của vần
• 3.2.5. Vần trong phương ngữ Hậu Lộc
• 3.2.6. Đặc điểm chung của thanh điệu
• 3.2.7. Hệ thống thanh điệu trong phương ngữ Hậu Lộc
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Giới thiệu về huyện Hậu Lộc Thanh Hóa

Huyện Hậu Lộc, thuộc tỉnh Thanh Hóa, là một trong những địa phương có nền văn hóa phong phú và đa dạng. Từ ngữ địa phương tại đây không chỉ phản ánh đặc trưng văn hóa mà còn là một phần quan trọng trong việc giao tiếp hàng ngày của người dân. Việc khảo sát ngôn ngữ tại huyện Hậu Lộc giúp làm rõ những đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của vùng đất này. Theo tài liệu lịch sử, huyện Hậu Lộc đã trải qua nhiều biến động và phát triển, từ tên gọi ban đầu là Thống Bình đến Hậu Lộc như hiện nay. Điều này cho thấy sự thay đổi trong ngôn ngữ địa phương cũng như sự phát triển của cộng đồng dân cư nơi đây.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển

Huyện Hậu Lộc có lịch sử hình thành từ thời kỳ Lê và Nguyễn, với nhiều tên gọi khác nhau. Từ Thống Bình, huyện đã được đổi tên thành Hậu Lộc vào năm Minh Mệnh thứ hai. Sự thay đổi này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong văn hóa địa phương mà còn là sự phát triển của cộng đồng dân cư. Huyện Hậu Lộc hiện nay không chỉ nổi bật với các di tích lịch sử mà còn là nơi lưu giữ nhiều từ vựng địa phương độc đáo, phản ánh đời sống và phong tục tập quán của người dân nơi đây.

II. Đặc điểm ngôn ngữ địa phương Hậu Lộc

Ngôn ngữ địa phương Hậu Lộc có nhiều đặc điểm nổi bật, thể hiện qua từ ngữ địa phương và cách sử dụng trong giao tiếp hàng ngày. Các từ điển địa phương cho thấy sự phong phú và đa dạng của ngôn ngữ, từ những từ ngữ chỉ đặc sản địa phương đến những từ ngữ phản ánh phong tục tập quán. Việc nghiên cứu ngôn ngữ tại đây không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn góp phần vào việc phát triển ngôn ngữ học tại Việt Nam. Những đặc trưng ngữ âm và ngữ nghĩa của từ ngữ địa phương Hậu Lộc cũng là một phần quan trọng trong việc hiểu rõ hơn về ngôn ngữ Việt Nam nói chung.

2.1. Từ vựng và ngữ nghĩa

Từ vựng địa phương Hậu Lộc rất phong phú, với nhiều từ ngữ mang ý nghĩa đặc trưng. Những từ này không chỉ được sử dụng trong giao tiếp hàng ngày mà còn thể hiện sự gắn bó của người dân với quê hương. Các từ điển địa phương cho thấy sự khác biệt giữa từ ngữ Hậu Lộc và từ ngữ chuẩn, điều này tạo nên sự đa dạng trong ngôn ngữ. Việc khảo sát từ ngữ địa phương giúp nhận diện và bảo tồn những từ ngữ có nguy cơ bị mai một, đồng thời làm phong phú thêm kho tàng ngôn ngữ Việt Nam.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu về từ ngữ địa phương Hậu Lộc không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Việc bảo tồn và phát huy văn hóa địa phương thông qua ngôn ngữ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị văn hóa của chính mình. Ngoài ra, nghiên cứu này còn có thể được ứng dụng trong giáo dục, giúp học sinh hiểu rõ hơn về ngôn ngữ và văn hóa của quê hương. Các chương trình giảng dạy có thể tích hợp những từ ngữ địa phương vào bài học, từ đó tạo ra sự hứng thú và yêu thích cho học sinh đối với ngôn ngữ và văn hóa dân tộc.

3.1. Bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ

Việc bảo tồn từ ngữ địa phương không chỉ là trách nhiệm của các nhà nghiên cứu mà còn là nhiệm vụ của toàn xã hội. Các hoạt động như tổ chức hội thảo, tọa đàm về ngôn ngữ và văn hóa địa phương sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng. Đồng thời, việc đưa ngôn ngữ địa phương vào các hoạt động văn hóa, nghệ thuật cũng là một cách hiệu quả để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của Hậu Lộc. Điều này không chỉ giúp người dân tự hào về bản sắc văn hóa của mình mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu khảo sát từ ngữ địa phương huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa được thực hiện nhằm làm rõ đặc điểm ngữ âm và từ vùng ngữ nghĩa trong phương ngữ Hậu Lộc, một vùng thuộc phương ngữ Trung trong hệ thống tiếng Việt. Với khoảng 1600 đơn vị từ được khảo sát, luận văn tập trung phân tích sự khác biệt giữa từ địa phương Hậu Lộc và từ toàn dân trên hai phương diện ngữ âm và nghĩa từ, đồng thời so sánh với các vùng phương ngữ Bắc và Nam. Nghiên cứu được tiến hành trên địa bàn huyện Hậu Lộc, nơi có nhiều làng xã với sự pha trộn dân cư lâu đời, trong khoảng thời gian từ đầu thế kỷ XXI.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là phát hiện những nét đặc trưng về âm vị học và từ vựng vùng trong phương ngữ Hậu Lộc, từ đó góp phần làm rõ vị trí và vai trò của phương ngữ này trong hệ thống tiếng Việt. Nghiên cứu cũng nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu ngôn ngữ học cho việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh giao lưu và thống nhất ngôn ngữ ngày càng mạnh mẽ. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện sự đa dạng ngôn ngữ, đồng thời hỗ trợ công tác giảng dạy, biên soạn từ điển và phát triển ngôn ngữ địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học về phương ngữ học, ngữ âm học và ngữ nghĩa học. Trước hết, phương ngữ được hiểu là biến thể ngôn ngữ đặc trưng cho một vùng địa lý nhất định, phản ánh qua các đặc điểm về âm vị, từ vựng và ngữ pháp. Lý thuyết về hệ thống âm vị tiếng Việt được vận dụng để phân tích hệ thống phụ âm đầu, âm cuối, thanh điệu và các biến thể âm vị trong phương ngữ Hậu Lộc. Về từ vựng, luận văn áp dụng mô hình phân loại từ theo nghĩa và chức năng, đặc biệt chú trọng đến các lớp từ biến đổi về âm và nghĩa so với từ toàn dân.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: (1) từ biến âm (biến đổi âm vị so với từ chuẩn), (2) từ biến nghĩa (thay đổi hoặc mở rộng nghĩa từ so với từ toàn dân), và (3) hệ thống đại từ định danh và nghi vấn trong phương ngữ. Ngoài ra, mô hình so sánh đối chiếu giữa các vùng phương ngữ Bắc, Trung, Nam được áp dụng để làm rõ vị trí đặc thù của phương ngữ Hậu Lộc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính của nghiên cứu là các từ ngữ được thu thập trực tiếp từ người dân địa phương qua phỏng vấn, ghi âm và bảng từ điều tra sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày. Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 1600 đơn vị từ, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, tập trung vào các làng xã đại diện cho ba vùng ngữ trong huyện Hậu Lộc: Ngư Lặc, Hoa Lặc và Văn Lặc. Các đối tượng tham gia khảo sát đa dạng về độ tuổi và nghề nghiệp nhằm đảm bảo tính đại diện.

Phương pháp phân tích bao gồm phân tích ngữ âm học (âm vị, thanh điệu, biến âm), phân tích từ vựng theo nghĩa và chức năng, kết hợp với so sánh đối chiếu giữa từ địa phương và từ toàn dân. Quá trình nghiên cứu diễn ra trong khoảng thời gian từ năm 2005 đến 2006, với các giai đoạn thu thập dữ liệu, xử lý, phân tích và đối chiếu. Việc phân tích được thực hiện dựa trên sự đồng thuận của các chuyên gia ngôn ngữ học và sự tham gia phản hồi của người bản địa nhằm đảm bảo độ chính xác và khách quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân vùng từ ngữ địa phương thành ba vùng phương ngữ nhỏ: Qua khảo sát, từ ngữ địa phương huyện Hậu Lộc được phân thành ba vùng phương ngữ nhỏ gồm Ngư Lặc, Hoa Lặc và Văn Lặc, mỗi vùng có những đặc điểm âm vị và từ vựng riêng biệt. Ví dụ, trong vùng Hoa Lặc, phụ âm đầu /tr/ được phát âm rõ ràng hơn so với vùng Ngư Lặc, nơi /tr/ thường biến thành /t/. Tỷ lệ từ biến âm trong từng vùng dao động khoảng 15-20% so với từ toàn dân.

2. Hệ thống phụ âm đầu và thanh điệu đặc trưng: Phương ngữ Hậu Lộc có hệ thống thanh điệu gồm 6 thanh, tương tự phương ngữ Bắc, nhưng có sự khác biệt về cách phát âm một số phụ âm đầu như /s/, /x/, /r/, /gi/, /tr/, trong đó không phân biệt rõ ràng giữa /s/ và /x/, cũng như /r/ và /gi/. Khoảng 30% từ khảo sát có biến thể âm vị so với từ chuẩn toàn dân.

3. Biến đổi từ vựng về nghĩa và chức năng: Có khoảng 40% từ địa phương có nghĩa khác hoặc mở rộng so với từ toàn dân. Ví dụ, từ "nãi" trong phương ngữ Hậu Lộc không chỉ mang nghĩa "nãi gian" mà còn chỉ tính cách không trung thực, một nghĩa mới không có trong từ toàn dân. Ngoài ra, nhiều từ biến âm cũng đồng thời biến nghĩa, tạo nên sự phong phú và đặc sắc cho phương ngữ.

4. Hệ thống đại từ định danh và nghi vấn phong phú: Phương ngữ Hậu Lộc sử dụng nhiều đại từ định danh và nghi vấn khác biệt so với toàn dân, như đại từ "tui", "bảy", "mày" với cách sử dụng và sắc thái biểu cảm riêng. Tỷ lệ sử dụng các đại từ này trong giao tiếp hàng ngày chiếm khoảng 60%, phản ánh sự bền vững của phương ngữ trong đời sống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các đặc điểm trên xuất phát từ vị trí địa lý và lịch sử phát triển của huyện Hậu Lộc, nơi có sự giao thoa giữa các vùng phương ngữ Bắc và Trung, đồng thời chịu ảnh hưởng của các yếu tố tự nhiên như biến đổi địa hình và biển. Sự pha trộn dân cư lâu đời cũng góp phần tạo nên sự đa dạng ngôn ngữ.

So với các nghiên cứu trước đây về phương ngữ Thanh Hóa và các vùng lân cận, kết quả nghiên cứu cho thấy phương ngữ Hậu Lộc có nhiều nét đặc trưng riêng biệt, đặc biệt là về biến âm và biến nghĩa từ vựng, đồng thời giữ được nhiều yếu tố truyền thống trong hệ thống thanh điệu và đại từ. Các biểu đồ so sánh tỷ lệ biến âm và biến nghĩa giữa các vùng phương ngữ được trình bày trong luận văn minh họa rõ nét sự khác biệt này.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu không chỉ nằm ở việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa ngôn ngữ địa phương mà còn góp phần làm rõ quá trình phát triển và thống nhất ngôn ngữ tiếng Việt trong bối cảnh hiện đại, khi các phương ngữ đang dần bị đồng hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng từ điển phương ngữ Hậu Lộc: Tập hợp và biên soạn từ điển chi tiết về từ ngữ địa phương, bao gồm biến âm, biến nghĩa và cách sử dụng đại từ đặc trưng. Mục tiêu hoàn thành trong vòng 3 năm, do các cơ quan ngôn ngữ và trường đại học phối hợp thực hiện.

2. Tổ chức các lớp đào tạo và truyền dạy phương ngữ địa phương: Đặc biệt dành cho thế hệ trẻ và cán bộ văn hóa xã hội nhằm duy trì và phát huy bản sắc ngôn ngữ. Thời gian triển khai trong 2 năm, do Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Thanh Hóa chủ trì.

3. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về ngữ pháp và ngữ âm học phương ngữ: Tạo điều kiện cho các nhà nghiên cứu tiếp tục khảo sát các hiện tượng ngôn ngữ phức tạp chưa được làm rõ, đặc biệt là hệ thống đại từ và biến âm. Kinh phí và hỗ trợ kỹ thuật cần được ưu tiên trong các dự án khoa học cấp tỉnh và quốc gia.

4. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy tiếng Việt và văn hóa địa phương: Đưa nội dung về phương ngữ Hậu Lộc vào chương trình giáo dục phổ thông và đại học nhằm nâng cao nhận thức về đa dạng ngôn ngữ và văn hóa. Thời gian thực hiện từ năm học tiếp theo, phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và các trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và phương ngữ học: Luận văn cung cấp dữ liệu phong phú và phân tích sâu sắc về phương ngữ Hậu Lộc, hỗ trợ các nghiên cứu so sánh và phát triển lý thuyết ngôn ngữ.

2. Giáo viên và cán bộ giáo dục: Tài liệu giúp hiểu rõ đặc điểm ngôn ngữ địa phương, từ đó xây dựng phương pháp giảng dạy phù hợp, góp phần bảo tồn ngôn ngữ dân tộc.

3. Nhà làm chính sách văn hóa và ngôn ngữ: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị ngôn ngữ địa phương trong bối cảnh hội nhập.

4. Người dân địa phương và cộng đồng văn hóa: Giúp nâng cao nhận thức về giá trị ngôn ngữ của mình, khích lệ việc sử dụng và truyền dạy phương ngữ cho thế hệ sau.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương ngữ Hậu Lộc có những đặc điểm ngữ âm nào nổi bật?
   Phương ngữ Hậu Lộc có hệ thống thanh điệu 6 thanh tương tự phương ngữ Bắc, nhưng có sự biến đổi phụ âm đầu như /tr/ thành /t/, không phân biệt rõ ràng giữa /s/ và /x/, cũng như /r/ và /gi/. Khoảng 30% từ khảo sát có biến thể âm vị so với từ chuẩn toàn dân.

2. Từ biến nghĩa trong phương ngữ Hậu Lộc có phổ biến không?
   Khoảng 40% từ địa phương có nghĩa khác hoặc mở rộng so với từ toàn dân, ví dụ từ "nãi" vừa chỉ "nãi gian" vừa mang nghĩa "không trung thực". Điều này tạo nên sự phong phú và đặc sắc cho phương ngữ.

3. Phương pháp thu thập dữ liệu trong nghiên cứu là gì?
   Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp, ghi âm và bảng từ điều tra với khoảng 1600 đơn vị từ, lựa chọn mẫu có chủ đích tại ba vùng đại diện trong huyện Hậu Lộc.

4. Vai trò của đại từ định danh trong phương ngữ Hậu Lộc ra sao?
   Đại từ như "tui", "bảy", "mày" được sử dụng phổ biến với sắc thái biểu cảm riêng, chiếm khoảng 60% trong giao tiếp hàng ngày, phản ánh sự bền vững của phương ngữ trong đời sống.

5. Nghiên cứu này có thể ứng dụng như thế nào trong thực tế?
   Kết quả nghiên cứu hỗ trợ xây dựng từ điển phương ngữ, phát triển chương trình giảng dạy tiếng Việt địa phương, đồng thời làm cơ sở cho các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa ngôn ngữ dân tộc.

Kết luận

• Phương ngữ Hậu Lộc được phân chia thành ba vùng nhỏ với đặc điểm ngữ âm và từ vựng riêng biệt, phản ánh sự đa dạng trong phương ngữ Trung.
• Hệ thống thanh điệu và phụ âm đầu có nhiều biến thể so với tiếng Việt chuẩn, tạo nên sắc thái đặc trưng cho vùng.
• Từ biến nghĩa và đại từ định danh phong phú góp phần làm giàu ngôn ngữ địa phương, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong giao tiếp hàng ngày.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn, phát huy và ứng dụng phương ngữ trong giáo dục và văn hóa.
• Các bước tiếp theo bao gồm xây dựng từ điển, đào tạo truyền dạy phương ngữ và nghiên cứu sâu hơn về ngữ pháp, ngữ âm học phương ngữ Hậu Lộc.

Luận văn kêu gọi các nhà nghiên cứu, nhà quản lý và cộng đồng cùng chung tay bảo tồn và phát huy giá trị ngôn ngữ địa phương, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

®¹i häc quèc gia hµ néi TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------- TRẦN THU THỦY Khảo sát từ ngữ địa phương huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Ngôn ngữ học Mã số: 60 22 01 Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Thiện Giáp Hà Nội - 2006 z LuËn v¨n cao häc -Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸ Lêi c¶m ¬n T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi GS. NguyÔn ThiÖn Gi¸p ng−êi ®· tËn t©m gióp ®ì h−íng dÉn t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ nghiªn cøu ng«n ng÷ ®· nhiÖt t×nh chØ b¶o cho t«i trong qu¸ tr×nh häc tËp vµ nghiªn cøu. Nh©n ®©y t«i còng xin bµy tá lßng c¶m ¬n ch©n thµnh tíi c¸c b¹n ®ång nghiÖp ®· ®éng viªn, gióp ®ì t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy.

T¸c gi¶ TrÇn Thu Thñy 3 z LuËn v¨n cao häc -Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸ Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan b¶n luËn v¨n nµy lµ c«ng tr×nh nghiªn cøu cña riªng t«i, c¸c sè liÖu vµ kÕt qu¶ kh¶o s¸t nªu ra trong luËn v¨n nµy lµ hoµn toµn chÝnh x¸c, kh«ng trïng víi bÊt cø mét c«ng tr×nh nµo cã tr−íc. T¸c gi¶ TrÇn Thu Thñy 4 z LuËn v¨n cao häc -Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸ Môc lôc Trang Më ®Çu I. Môc ®Ých nghiªn cøu. §èi t−îng vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu.

§èi t−îng nghiªn cøu. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu. 11 Néi dung 13 Ch−¬ng I. §Þa ph−¬ng HËu Léc vµ lÞch sö nghiªn cøu tiÕng ®Þa ph−¬ng Thanh Ho¸.

Vµi nÐt vÒ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc. LÞch sö nghiªn cøu ph−¬ng ng÷, ®Æc biÖt lµ ph−¬ng ng÷ Thanh Ho¸. 18 Ch−¬ng II. Miªu t¶ tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng HËu Léc trong sù so s¸nh víi tõ ng÷ toµn d©n.

Tõ trong hÖ thèng tõ vùng tiÕng ViÖt. Tõ ®Þa ph−¬ng HËu Léc. Nh÷ng ®¬n vÞ tõ vùng kh¸c ©m so víi tõ toµn d©n. Nh÷ng ®¬n vÞ tõ vùng kh¸c nghÜa so víi tõ toµn d©n.

Ng÷ ®Þnh danh. Nh÷ng ®¬n vÞ tõ vùng kh¸c biÖt vÒ ng÷ ph¸p so víi tõ toµn d©n. 35 Ch−¬ng III. §Æc tr−ng ng÷ ©m cña tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng HËu Léc 43 I.

Nh÷ng ®Æc tr−ng kh¸c biÖt vÒ mÆt ng÷ ©m gi÷a ba vïng B¾c, Trung, Nam. Nh÷ng ®Æc ®iÓm ng÷ ©m cña ph−¬ng ng÷ B¾c. Nh÷ng ®Æc ®iÓm ng÷ ©m cña ph−¬ng ng÷ Trung. Nh÷ng ®Æc ®iÓm ng÷ ©m cña ph−¬ng ng÷ Nam.

§Æc tr−ng ng÷ ©m cña tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng HËu Léc. HÖ thèng phô ©m ®Çu. §Æc ®iÓm chung cña phô ©m ®Çu. HÖ thèng phô ©m ®Çu trong ph−¬ng ng÷ HËu Léc.

§Æc ®iÓm chung cña vÇn. VÇn trong ph−¬ng ng÷ HËu Léc. §Æc ®iÓm chung cña thanh ®iÖu. HÖ thèng thanh ®iÖu trong ph−¬ng ng÷ HËu Léc.

70 KÕt luËn 89 TrÇn Thu Thñy 5 z LuËn v¨n cao häc -Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸ Më ®Çu I. Lý do chän ®Ò tµi Ng«n ng÷ lµ ph−¬ng tiÖn giao tiÕp quan träng nhÊt cña con ng−êi. Mçi céng ®ång c− d©n ®Òu cã mét ng«n ng÷ nhÊt ®Þnh ®Ó giao tiÕp. TiÕng ViÖt lµ ng«n ng÷ ®Æc biÖt quan träng ®èi víi ng−êi ViÖt.

Nã kh«ng chØ lµ ng«n ng÷ mÑ ®Î mµ cßn lµ mét c«ng cô t− duy h÷u Ých ®Ó ng−êi ViÖt ph¸t triÓn céng ®ång x· héi. Tõ tr−íc ®Õn nay c¸c nhµ ng«n ng÷ th−êng giíi thiÖu tiÕng ViÖt nh− mét thùc thÓ thèng nhÊt trong ®a d¹ng. Mçi vïng miÒn lµ mét sù thÓ hiÖn t−¬ng ®èi riªng cña tiÕng ViÖt. BÊt kÓ ng−êi ViÖt nµo trªn l·nh thæ ViÖt Nam, nghe ng−êi miÒn B¾c, ng−êi miÒn Trung hay ng−êi miÒn Nam nãi hä ®Òu cã thÓ hiÓu ®−îc vµ giao tiÕp ®−îc.

§ã lµ do tÝnh thèng nhÊt râ rÖt cña tiÕng ViÖt trªn d¶i ®Êt h×nh ch÷ S. Tuy nhiªn khi trß chuyÖn víi mét ng−êi, cã nh÷ng yÕu tè lµm chóng ta c¶m thÊy ë ng−êi ®èi tho¹i cã nÐt nµo ®ã kh¸c biÖt, h×nh nh− hä kh«ng cïng mét ®Þa ph−¬ng víi m×nh hay h×nh nh− hä tõ tËn miÒn cùc Nam cña tæ quèc. RÊt nhiÒu lý do ®Ó chóng ta cã thÓ nhËn ra r»ng tiÕng ViÖt trªn mçi miÒn ®Êt n−íc cã nh÷ng thay ®æi vµ kh¸c biÖt. §ã lµ nÐt ®a d¹ng mµ nhiÒu nhµ nghiªn cøu ®· dµy c«ng kh¶o s¸t vµ nghiªn cøu.

TiÕng ®Þa ph−¬ng lµ n¬i l−u gi÷ nh÷ng dÊu Ên v¨n ho¸ ®Æc tr−ng cña tõng vïng miÒn. Trªn thùc tÕ, tiÕng ®Þa ph−¬ng lµ mét biÓu hiÖn rÊt sinh ®éng cña ng«n ng÷ toµn d©n. Khi ng−êi nghiªn cøu n¾m ®−îc diÖn m¹o, ®Æc ®iÓm, ý nghÜa cña tõng ®Þa ph−¬ng còng cã nghÜa lµ ®· cã mét c¸i nh×n thÊu ®¸o vÒ ng«n ng÷ d©n téc. D−íi sù t¸c ®éng, ph¸t triÓn cña x· héi, qu¸ tr×nh giao l−u tiÕp xóc ngµy cµng më réng, vai trß cña ng«n ng÷ v¨n ho¸ ®èi víi ph−¬ng TrÇn Thu Thñy 6 z LuËn v¨n cao häc -Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸ ng÷ ngµy cµng lín, qu¸ tr×nh thèng nhÊt ng«n ng÷ ®ang diÔn ra nhanh chãng.

Cã mét vÊn ®Ò ®Æt ra, liÖu ph−¬ng ng÷ cã r¬i vµo qu¸ tr×nh gi¶i thÓ ®Ó t¹o nªn mét ng«n ng÷ thèng nhÊt hay kh«ng? Bé mÆt ph−¬ng ng÷ sÏ ra sao? Vèn tõ vµ vai trß cña bé phËn tõ trong ph−¬ng ng÷ sÏ thÕ nµo? ViÖc dïng tõ ®Þa ph−¬ng trong ng«n ng÷ v¨n häc cã cÇn thiÕt kh«ng? Ph−¬ng ng÷ cã ph¸t huy ®−îc vai trß gi÷ g×n b¶n s¾c v¨n ho¸ d©n téc? NhiÒu c©u hái ®−îc ®Æt ra ®èi víi sù tån t¹i vµ ph¸t triÓn cña ph−¬ng ng÷. Chóng t«i kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng HËu Léc còng trªn tinh thÇn cè g¾ng t×m ra sù ¶nh h−ëng qua l¹i gi÷a ng«n ng÷ toµn d©n ®èi víi mét phu¬ng ng÷ cô thÓ th«ng qua viÖc t×m hiÓu nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ ng÷ ©m vµ tõ vùng ng÷ nghÜa cña tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng HËu Léc. Ph−¬ng ng÷ HËu Léc lµ mét ph−¬ng ng÷ nhá cña ph−¬ng ng÷ Thanh Ho¸, n¬i cã nhiÒu dÊu Ên ®Þa ph−¬ng râ rÖt. Cã thÓ nghiªn cøu ph−¬ng ng÷ trªn nhiÒu b×nh diÖn.

ë ®©y chóng t«i lÇn l−ît kh¶o s¸t hÖ thèng tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng trong ph−¬ng ng÷ HËu Léc ®Ó t×m ra sù kh¸c biÖt vÒ ng÷ ©m vµ tõ vùng ng÷ nghÜa. Tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng ë ®©y lµ nh÷ng tõ ®−îc sö dông trong giao tiÕp hµng ngµy cña c− d©n HËu Léc, nã bao gåm mét bé phËn tõ trong ng«n ng÷ toµn d©n vµ mét bé phËn tõ chØ cã trong ph−¬ng ng÷ HËu Léc. Qua qu¸ tr×nh kh¶o s¸t chóng t«i sÏ cã ®−îc mét c¸i nh×n kh¸i qu¸t vÒ ng÷ ©m, tõ vùng ng÷ nghÜa trong ph−¬ng ng÷ HËu Léc. Trªn tinh thÇn ®ã chóng t«i ®· chän ®Ò tµi “Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸” ®Ó lµm môc tiªu kh¶o s¸t.

Môc ®Ých nghiªn cøu Nghiªn cøu ph−¬ng ng÷ nh»m ph¸t hiÖn ra nh÷ng ®iÓm m¹nh cña tõng ph−¬ng ng÷ gãp phÇn gióp cho ph−¬ng ng÷ nhÝch dÇn l¹i TrÇn Thu Thñy 7 z LuËn v¨n cao häc -Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸ ng«n ng÷ toµn d©n theo con ®−êng ng¾n nhÊt, hîp lý nhÊt ®èi víi cÊu tróc néi bé cña tõng ph−¬ng ng÷. §· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ c¸c vïng ph−¬ng ng÷ trªn kh¾p c¸c miÒn ®Êt n−íc. Tõ B¾c vµo Nam, hÇu hÕt nh÷ng vïng ph−¬ng ng÷ lín vµ næi bËt ®· ®−îc c¸c häc gi¶ quan t©m b»ng nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu cô thÓ. Ph−¬ng ng÷ B¾c vµ ph−¬ng ng÷ Trung lµ hai vïng ph−¬ng ng÷ lín cßn l−u gi÷ nhiÒu yÕu tè cæ h¬n c¶.

V× thÕ cho nªn ng−êi ta th−êng t×m vÒ céi nguån cña tiÕng ViÖt b»ng c¸ch dùa vµo nh÷ng b»ng chøng vÒ ng«n ng÷ cßn ®−îc l−u gi÷ l¹i trong vèn tõ ®Þa ph−¬ng. §Þa bµn Thanh Ho¸ thuéc vïng ph−¬ng ng÷ Trung, hÇu hÕt c¸c nhµ ph−¬ng ng÷ nghiªn cøu vÒ ®Þa bµn nµy ®Òu cã c¸i nh×n thèng nhÊt vÒ tæng quan ph−¬ng ng÷ Thanh Ho¸. Nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ thanh ®iÖu, sù nhÇm lÉn gi÷a thanh ng· vµ thanh hái. ®· ®−îc nhiÒu ng−êi biÕt ®Õn.

Tuy nhiªn kh¶o s¸t cô thÓ tõng vïng thæ ng÷, ph−¬ng ng÷ nhá h¬n trªn ®Þa bµn l¹i ch−a ®−îc nghiªn cøu nhiÒu, kü l−ìng. NÕu so víi tiÕng ®Þa ph−¬ng NghÖ TÜnh th× tiÕng ®Þa ph−¬ng Thanh Ho¸ Ýt ®−îc nghiªn cøu kh¶o s¸t h¬n. Cã lÏ còng v× mét phÇn lµ do ®Æc ®iÓm l−u gi÷ yÕu tè cæ, yÕu tè kh¸c biÖt ë ®©y ch−a râ rÖt vµ næi tréi nh− nh÷ng thæ ng÷, vïng ph−¬ng ng÷ nhá trªn ®Þa bµn NghÖ TÜnh. Tuy nhiªn nÕu cã nhiÒu h¬n n÷a nh÷ng c«ng tr×nh ®Çu t− nghiªn cøu vÒ tiÕng ®Þa ph−¬ng Thanh Ho¸, ch¾c ch¾n c¸c nhµ ph−¬ng ng÷ còng sÏ t×m thÊy nhiÒu t− liÖu thó vÞ vµ quý gi¸, gãp phÇn lµm phong phó h¬n diÖn m¹o cña c¸c vïng ph−¬ng ng÷ trªn ®Êt n−íc ViÖt Nam.

TiÕn hµnh nghiªn cøu ®−îc ng÷ ©m, tõ vùng ng÷ nghÜa cña tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng HËu Léc chóng t«i ®· chän mét sè x· cã giäng nãi tiªu biÓu ®¹i diÖn cho mçi vïng ®Ó tiÖn cho viÖc ®iÒu tra vµ miªu t¶. Víi ®Ò tµi nµy chóng t«i cè g¾ng t×m ra nh÷ng nÐt t−¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt gi÷a tiÕng ®Þa ph−¬ng HËu Léc víi ng«n ng÷ toµn d©n, gãp TrÇn Thu Thñy 8 z LuËn v¨n cao häc -Kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng huyÖn HËu Léc, tØnh Thanh Ho¸ phÇn miªu t¶ bøc tranh toµn c¶nh vÒ ph−¬ng ng÷ Thanh Ho¸. §ång thêi ®©y còng lµ mét trong nh÷ng nguån t− liÖu ®Ó c¸c t¸c gi¶ kh¸c cã thÓ nghiªn cøu s©u h¬n hoÆc nghiªn cøu nh÷ng vÊn ®Ò cã liªn quan. Qua qu¸ tr×nh kh¶o s¸t nh÷ng nÐt dÞ biÖt vÒ ng÷ ©m, tõ vùng ng÷ nghÜa, cô thÓ lµ sù biÓu hiÖn trong tõng thæ ng÷ còng thªm mét lÇn n÷a kh¼ng ®Þnh r»ng yÕu tè bÊt biÕn lµ c¸i m· cña tiÕng ViÖt vµ cuèi cïng c¸c biÕn thÓ còng trë vÒ c¸i bÊt biÕn trong ng«n ng÷.

Ph−¬ng ng÷ lµ mét bé phËn thèng nhÊt cña ng«n ng÷ toµn d©n nh−ng kh«ng ®ång nhÊt bëi nã lu«n cã qu¸ tr×nh tù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn. Qu¸ tr×nh ph¸t triÓn liªn tôc ®ã ®· t¹o nªn sù ®a d¹ng, phong phó cña tiÕng ViÖt trªn c¸c vïng miÒn kh¸c nhau. §èi t−îng vµ ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu 1. §èi t−îng nghiªn cøu §Ó thùc hiÖn yªu cÇu cña ®Ò tµi chóng t«i ®· tiÕn hµnh ®iÒu tra vèn tõ ®−îc sö dông trong sinh ho¹t hµng ngµy cña c− d©n vïng HËu Léc.

Do giíi h¹n cña ®Ò tµi nªn chóng t«i chØ tËp trung kh¶o s¸t tõ ng÷ ®Þa ph−¬ng HËu Léc trªn b×nh diÖn ng÷ ©m, tõ vùng kü l−ìng h¬n, cßn mét bé phËn tõ mang nghÜa ng÷ ph¸p th× t−¬ng ®èi kh¸i qu¸t. §Þa bµn HËu Léc lµ mét ®Þa bµn t−¬ng ®èi réng bao gåm nhiÒu lµng x·.