Phân Công Lao Động Trong Gia Đình Dân Tộc Nùng Tại Xã Quốc Khánh, Lạng Sơn

Tài liệu nghiên cứu Phân công lao động trong hộ gia đình dân tộc nùng nghiên cứu trường hợp tạ xã quốc khánh huyện, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Triệu Tuấn Thành
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Thanh Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Phân Công Lao Động Trong Gia Đình Dân Tộc Nùng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN
• 1. PHẦN 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu
• 1.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2. Khách thể nghiên cứu
• 1.2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Các lý thuyết nền cho đề tài nghiên cứu
• 2.1.1. Lý thuyết vị thế - vai trò
• 2.1.2. Lý thuyết cấu trúc - chức năng
• 2.2. Các nghiên cứu liên quan
• 2.2.1. Phân công lao động giữa vợ và chồng trong hoạt động sản xuất
• 3. PHẦN 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Chọn địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.2.1. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 3.2.2. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp
• 3.3. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3.3.1. Khung phân tích
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm của các hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.1.1. Độ tuổi và giới tính của chủ hộ trong các hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.1.2. Trình độ học vấn của chủ hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.1.3. Tổng diện tích đất nông nghiệp của các hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.1.4. Các nguồn thu nhập của gia đình dân tộc Nùng
• 4.2. Phân công lao động và quyền quyết định trong hoạt động sản xuất hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.2.1. Phân công lao động và quyền quyết định trong hoạt động sản xuất lúa hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.2.2. Phân công lao động giữa vợ và chồng trong hoạt động trồng hoa hồi hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.2.3. Phân công lao động giữa vợ và chồng trong hoạt động chăn nuôi hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.3. Phân công lao động và quyền quyết định qua hoạt động tái sản xuất trong hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.3.1. Phân công lao động trong nội trợ, chăm sóc và giáo dục con trong hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.3.2. Quyền quyền quyết định qua hoạt động nội trợ, chăm sóc và giáo dục con trong hộ gia đình dân tộc Nùng
• 4.4. Phân công lao động và quyền quyết định trong hoạt động cộng đồng của hộ gia đình dân tộc Nùng
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Phân Công Lao Động Gia Đình Nùng Lạng Sơn

Phân công lao động thể hiện vai trò, sự đóng góp và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong gia đình. Bên cạnh đó, phân công lao động cũng ảnh hưởng tới các mặt đời sống của gia đình. Trong bất kỳ gia đình nào thì cũng cần có sự phân công lao động, vì nó giúp cho cuộc sống gia đình diễn ra tốt đẹp hơn khi các thành viên cùng tham gia đóng góp, san sẻ các công việc gia đình với nhau, từ đó tạo ra sự liên kết gắn bó bền chặt giữa các thành viên. Trong xã hội truyền thống, các chuẩn mực xã hội và những lễ giáo phong kiến khiến cho người phụ nữ luôn bị ràng buộc trong gia đình, rơi vào địa vị phụ thuộc. Quan niệm trọng nam khinh nữ và tư tưởng coi thường phụ nữ vẫn còn đang tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau và là những nguyên nhân dẫn đến sự phụ thuộc trong cuộc sống gia đình của người phụ nữ (Nguyễn Thị Thoa, 2015).

1.1. Vai Trò Của Phân Công Lao Động Trong Gia Đình Nùng

Phân công lao động không chỉ là sự chia sẻ công việc mà còn là yếu tố then chốt tạo nên sự gắn kết và ổn định trong gia đình. Nó phản ánh sự phân bổ trách nhiệm và quyền hạn giữa các thành viên, đặc biệt là giữa vợ và chồng. Sự cân bằng trong phân công lao động giúp giảm tải áp lực cho một cá nhân, đồng thời tạo điều kiện cho mỗi người phát huy tối đa khả năng của mình. Nghiên cứu về phân công lao động gia đình Nùng tại xã Quốc Khánh, Lạng Sơn sẽ làm sáng tỏ những đặc điểm văn hóa và kinh tế ảnh hưởng đến sự phân công này.

1.2. Ảnh Hưởng Của Văn Hóa Truyền Thống Đến Phân Công Lao Động

Văn hóa truyền thống có ảnh hưởng sâu sắc đến cách thức phân công lao động trong gia đình. Các quan niệm về vai trò giới, trách nhiệm của từng thành viên được truyền lại qua nhiều thế hệ, định hình nên những khuôn mẫu nhất định. Tuy nhiên, sự thay đổi của xã hội, sự tiếp cận với các giá trị mới cũng đang dần làm thay đổi những khuôn mẫu này. Nghiên cứu cần xem xét sự giao thoa giữa phân công lao động truyền thống và phân công lao động hiện đại trong gia đình dân tộc Nùng.

II. Thách Thức Bình Đẳng Giới Trong Phân Công Lao Động Nùng

Có thể thấy rằng chính sự khác biệt biệt về vai trò giữa nam và nữ đã tạo nên sự khác biệt trong phân công lao động giữa nam và nữ trong gia đình. Nam giới chủ yếu đảm nhân các công việc liên quan đến phát triển kinh tế gia đình, những việc nặng nhọc hơn đòi hỏi phải có sức khỏe và sự nhanh nhẹn. Đó là những công việc liên quan đến sản xuất và hoạt động cộng đồng…Tuy nhiên không thể phủ nhận vai trò quan trọng của nữ giới, họ tham gia tích cực vào công việc sản xuất, đồng thời người phụ nữ đóng vai trò rất quan trọng trong công việc tái sản xuất và cộng đồng (Nguyễn Thị Hoàng Anh, 2019).

2.1. Gánh Nặng Kép Của Phụ Nữ Dân Tộc Nùng Sản Xuất và Tái Sản Xuất

Phụ nữ trong gia đình dân tộc Nùng thường phải đối mặt với gánh nặng kép: vừa tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp để tạo thu nhập, vừa đảm nhận các công việc tái sản xuất như nội trợ, chăm sóc con cái. Điều này có thể dẫn đến tình trạng quá tải, ảnh hưởng đến sức khỏe và cơ hội phát triển của phụ nữ. Cần có những giải pháp để giảm bớt gánh nặng cho phụ nữ, tạo điều kiện để họ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội.

2.2. Quyền Quyết Định Của Phụ Nữ Trong Gia Đình Nùng Thực Trạng

Quyền quyết định trong gia đình là một yếu tố quan trọng thể hiện sự bình đẳng giới. Tuy nhiên, trong nhiều gia đình dân tộc Nùng, quyền quyết định vẫn tập trung chủ yếu vào người chồng, đặc biệt là trong các vấn đề liên quan đến kinh tế và xã hội. Nghiên cứu cần làm rõ thực trạng này, tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến quyền quyết định của phụ nữ, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao vị thế của phụ nữ trong gia đình.

2.3. Ảnh Hưởng Của Phân Công Lao Động Đến Kinh Tế Gia Đình Nùng

Phân công lao động hợp lý có thể giúp nâng cao hiệu quả kinh tế của gia đình. Khi mỗi thành viên được giao những công việc phù hợp với khả năng và sở thích, họ sẽ làm việc hiệu quả hơn, tạo ra nhiều giá trị hơn. Nghiên cứu cần phân tích mối quan hệ giữa phân công lao động và kinh tế hộ gia đình Nùng, từ đó đưa ra những khuyến nghị về cách thức phân công lao động hiệu quả.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Phân Công Lao Động Tại Quốc Khánh

Kinh tế trồng trọt của các tộc người thiểu số ở miền Bắc nước ta gồm hai loại hình chủ yếu: trồng trọt trên nương rẫy và gieo cấy trên đồng ruộng, hay nói cách khác là nương rẫy và ruộng nước. Đối với nương rẫy đó chính là nguồn sống chính của các tộc người cư trú ở vùng rẻo cao và rẻo giữa. Với loại hình ruộng nước gồm các tộc người sống ở vùng thấp, trong các cánh đồng, thung lũng miền 1 núi. Đối với cư dân nông nghiệp, để tồn tại và phát triển, họ đã có một bước tiến dài trong công cuộc đấu tranh với thiên nhiên để phát triển sản xuất, có những phát minh, cải tiến kỹ thuật về canh tác. Chẳng hạn như việc phát minh các công cụ sản xuất như chiếc cày bằng sắt. Bên cạnh đó, cùng với sức kéo của trâu, bò trong sản xuất; kỹ thuật phối kết hợp trong sản xuất nhằm đảm bảo sự thu hoạch tối đa của sản phẩm cây trồng trên những mảnh ruộng, làm tăng giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của đất đai; kéo theo sự thay đổi cả quyền sở hữu ruộng đất và cơ cấu xã hội, lẫn hình thức tổ chức và loại hình làng bản (Nguyễn Thị Dân, 2018).

3.1. Thu Thập Dữ Liệu Khảo Sát và Phỏng Vấn Sâu Hộ Gia Đình Nùng

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và định tính để thu thập dữ liệu. Khảo sát bằng bảng hỏi được thực hiện trên 60 hộ gia đình để thu thập thông tin về phân công lao động, thu nhập, trình độ học vấn. Phỏng vấn sâu được thực hiện với 8 hộ gia đình để tìm hiểu sâu hơn về quan điểm, kinh nghiệm của các thành viên trong gia đình về vấn đề này. Việc kết hợp hai phương pháp giúp đảm bảo tính khách quan và toàn diện của nghiên cứu.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Đánh Giá Tác Động Đến Đời Sống Gia Đình

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích nội dung. Thống kê mô tả được sử dụng để mô tả các đặc điểm cơ bản của mẫu nghiên cứu. Phân tích nội dung được sử dụng để phân tích các thông tin thu thập được từ phỏng vấn sâu, từ đó rút ra những kết luận về phân công lao động và quyền quyết định trong gia đình dân tộc Nùng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Phân Công Lao Động Trong Sản Xuất Lúa

Đồng bào Nùng lấy việc trồng lúa làm nguồn sống chính. Người Nùng rất thành thạo trong việc khai khẩn đất đai làm nương rẫy, làm ruộng bậc thang khai thác đất đồng bằng trồng lúa nước. Ngoài nguồn lương thực chính là gạo, người Nùng còn trồng các loại cây nông sản khác như ngô, khoai, hoa màu, cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm, trong đó có đặc biệt phải kể đến các loại cây có giá trị kinh tế cao như, hoa hồi, quế, mác ca, người Nùng cũng giỏi trong việc chăn nuôi, tạo ra những giống vật nuôi có giá trị cao. Vì vậy thông qua việc nghiên cứu đề tài “phân công lao động trong hộ gia đình dân tộc Nùng” (nghiên cứu trường hợp tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn) nhằm tìm hiểu sự phân công các công việc trong gia đình và quyền quyết định của hộ gia đình dân tộc Nùng như thế nào? Việc phân công lao động giữa vợ và chồng trong các hoạt động sản xuất, hoạt động tái sản xuất và hoạt động cộng đồng của hộ gia đình dân tộc Nùng ra sao? 2

4.1. Vai Trò Của Vợ và Chồng Trong Trồng Lúa San Sẻ Công Việc

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự phân công lao động trong gia đình dân tộc Nùng qua hoạt động sản xuất đều có sự tham gia của cả vợ và chồng, đã có sự san sẻ giữa hai giới với nhau trong những công việc đồng áng cụ thể là trồng lúa và trồng hoa hồi của dân tộc Nùng tại địa bàn xã. Tuy nhiên theo điều tra thì những công việc nặng nhọc, đòi hỏi sức khỏe, kĩ thuật đều do người chồng thực hiện chính, người vợ chỉ thực hiện chính những công việc nhẹ nhàng và mang tính khéo léo.

4.2. Quyền Quyết Định Trong Sản Xuất Lúa Ai Nắm Vai Trò Chính

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, mặc dù có sự tham gia của cả vợ và chồng trong hoạt động sản xuất lúa, nhưng quyền quyết định chính vẫn thuộc về người chồng. Các quyết định quan trọng như lựa chọn giống lúa, thời điểm gieo cấy, sử dụng phân bón thường do người chồng đưa ra. Điều này phản ánh sự bất bình đẳng giới trong phân công lao động và quyền quyết định trong gia đình dân tộc Nùng.

V. Phân Công Lao Động Trong Tái Sản Xuất Vai Trò Của Người Vợ

Tại sao trong các gia đình dân tộc thiểu số ở nông thôn miền núi, người phụ nữ dân tộc vẫn chịu ảnh hưởng của tính chất bảo thủ của phân công lao động truyền thống. Họ thường phải lao động với cường độ lớn, thời gian làm việc kéo dài khả năng ra quyết định của họ nhìn chung thấp hơn nhiều so với nam giới. Việc phải sinh con và số lượng con cái trong gia đình cũng ảnh hưởng đến quá trình phân công lao động giữa vợ và chồng (Nguyễn Lệ Thu, 2017).

5.1. Nội Trợ Chăm Sóc Con Cái Trách Nhiệm Chính Của Người Vợ

Trong hoạt động tái sản xuất, về sự phân công lao động thì những công việc liên quan đến nội trợ như đi chợ, nấu ăn, giặt giũ, dọn dẹp nhà cửa thì người vợ là người thực hiện chính, người chồng không tham gia vào những công việc này. Điều này cho thấy sự phân công lao động theo giới tính vẫn còn rất rõ rệt trong gia đình dân tộc Nùng. Cần có những giải pháp để khuyến khích người chồng tham gia nhiều hơn vào các công việc gia đình, chia sẻ gánh nặng với người vợ.

5.2. Giáo Dục Con Cái Sự Tham Gia Của Cả Vợ và Chồng

Mặc dù công việc nội trợ và chăm sóc con cái chủ yếu do người vợ đảm nhận, nhưng người chồng cũng có vai trò quan trọng trong việc giáo dục con cái. Người chồng thường là người định hướng nghề nghiệp cho con cái, truyền đạt kinh nghiệm sống và các giá trị văn hóa truyền thống. Sự phối hợp giữa vợ và chồng trong việc giáo dục con cái giúp con cái phát triển toàn diện hơn.

VI. Hoạt Động Cộng Đồng Sự Thay Đổi Trong Phân Công Lao Động

Như vậy, quá trình phân công lao động hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn. Trong hoạt động sản xuất, tái sản xuất và hoạt động cộng đồng, người chồng vẫn là người đảm nhiệm chính các công việc cần đến sức khỏe, kĩ thuật và các công việc bên ngoài xã hội. Người vợ sẽ đảm nhận những công việc nhẹ nhàng hơn mang tính tỉ mỉ, khéo léo, những iii công việc trong gia đình. Mặc dù đã có sự thay đổi, đã có sự tham gia của cả vợ và chồng vào những công việc thường ngày nhưng cũng chỉ có một số gia đình là có sự tham gia của cả hai vợ chồng vào các công việc.

6.1. Tham Gia Các Hoạt Động Xã Hội Vợ Chồng Cùng San Sẻ

Trong hoạt động cộng đồng cũng đã có sự san sẻ nhau giữa vợ và chồng, không phải người chồng là người tham gia chính như thời xưa nữa thay vào đó người vợ cũng đã tham gia vào các hoạt động cộng đồng như công việc đám cưới, đám hỏi, ma chay, thăm hỏi họ hàng, hội nghị thôn xóm. Tuy nhiên có những công việc như giao tiếp với chính quyền địa phương thì người chồng là người tham gia và quyết định chính.

6.2. Giao Tiếp Với Chính Quyền Vai Trò Của Người Chồng

Tuy nhiên, trong các hoạt động liên quan đến giao tiếp với chính quyền địa phương, người chồng vẫn là người đại diện chính cho gia đình. Điều này có thể là do người chồng có trình độ học vấn cao hơn, có kinh nghiệm giao tiếp tốt hơn, hoặc do quan niệm truyền thống về vai trò của người đàn ông trong xã hội. Cần có những giải pháp để khuyến khích phụ nữ tham gia nhiều hơn vào các hoạt động xã hội, nâng cao vị thế của họ trong cộng đồng.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Phân công lao động theo giới trong khu vực nông thôn và đồng bào dân tộc thiểu số là một chủ đề trọng tâm trong xã hội học phát triển. Theo các báo cáo thống kê xã hội học tại Việt Nam, sự bất bình đẳng trong phân công lao động hộ gia đình vùng miền núi phía Bắc vẫn còn tồn tại sâu sắc do ảnh hưởng của các chuẩn mực văn hóa truyền thống và định kiến giới kéo dài qua nhiều thế hệ. Đề tài "Phân công lao động trong hộ gia đình dân tộc Nùng (Nghiên cứu trường hợp tại xã Quốc Khánh, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn)" do tác giả Triệu Tuấn Thành (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) thực hiện nhằm phân tích thực trạng tham gia lao động và quyền ra quyết định giữa vợ và chồng trong ba trụ cột chính: sản xuất nông nghiệp, tái sản xuất và hoạt động cộng đồng.

graph TD
    A[Hộ gia đình dân tộc Nùng] --> B[Phân công lao động & Quyền quyết định]
    B --> C[Hoạt động Sản xuất]
    B --> D[Hoạt động Tái sản xuất]
    B --> E[Hoạt động Cộng đồng]
    C --> C1[Trồng lúa nước]
    C --> C2[Trồng hoa hồi kinh tế]
    C --> C3[Chăn nuôi gia hộ]
    D --> D1[Nội trợ, chợ búa]
    D --> D2[Chăm sóc, giáo dục con cái]
    E --> E1[Quan hệ chính quyền & Dòng họ]
    E --> E2[Hiếu hỉ, sinh hoạt văn nghệ]

Vấn đề nghiên cứu (Problem Statement)

Mặc dù phụ nữ dân tộc Nùng đóng vai trò nòng cốt trong kinh tế hộ và duy trì đời sống gia đình, họ vẫn phải đối mặt với các rào cản xã hội:

• Gánh nặng lao động kép: Phụ nữ vừa tham gia sản xuất nông nghiệp nặng nhọc, vừa đảm đương hầu như toàn bộ công việc tái sản xuất không được trả công.
• Bất cân xứng quyền ra quyết định: Nam giới giữ vai trò chủ hộ (chiếm 75.0% mẫu khảo sát) và chi phối hầu hết các quyết định quan trọng (mua giống, sử dụng phân bón, bán nông sản, đại diện trước chính quyền).
• Hạn chế tiếp cận kỹ thuật: Phụ nữ ít được tham gia các khóa tập huấn khuyến nông (nam giới chiếm tới 90.0% tỷ lệ tham dự), dẫn đến việc thiếu quyền kiểm soát các quy trình kỹ thuật cao.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể

1. Đánh giá thực trạng phân công lao động và quyền quyết định trong hoạt động sản xuất nông nghiệp (trồng lúa nước, canh tác hoa hồi và chăn nuôi).
2. Phân tích sự tham gia và định vị vai trò của vợ - chồng trong hoạt động tái sản xuất (chăm sóc con cái, nội trợ gia đình).
3. Làm rõ mức độ tham gia và đại diện xã hội trong các hoạt động cộng đồng, dòng họ và thiết chế chính quyền địa phương.
4. Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao bình đẳng giới và tối ưu hóa năng suất lao động cho hộ gia đình dân tộc Nùng.

Phạm vi và giới hạn nghiên cứu

• Không gian: Xã Quốc Khánh, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn (vùng biên giới có 84.8% diện tích đồi núi, người Nùng chiếm 65.0% dân số, chủ yếu là ngành Nùng Cháo).
• Thời gian: Dữ liệu thứ cấp thu thập giai đoạn 2005–2021; dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa năm 2021–2022.
• Khách thể: 60 hộ gia đình dân tộc Nùng có cấu trúc 2 thế hệ (vợ chồng – con cái) và 08 đối tượng phỏng vấn sâu (PVS).

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Sự phân công lao động tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc tồn tại sự khác biệt rõ rệt giữa các nhóm tộc người cũng như giữa quan niệm truyền thống và thực tế chuyển đổi sinh kế.

Tiêu chí	Mô hình truyền thống bảo thủ (Mông, La Hủ)	Mô hình chuyển dịch bán phần (Nùng tại Quốc Khánh)	Mô hình hiện đại bình đẳng (Đô thị / Vùng cận đô)
Sản xuất nông nghiệp	Nữ gánh vác việc nặng và nương rẫy dốc	Nam làm đất, cơ giới hóa; Nữ cấy lúa, làm cỏ	Cơ giới hóa toàn diện, thuê mướn nhân công
Quyền quyết định	Nam giới quyết định tuyệt đối	Nam quyết định tài chính lớn, Nữ quản lý việc nhỏ	Đồng thuận trao đổi hai chiều giữa vợ chồng
Tiếp cận tập huấn	Phụ nữ bị cô lập gần như hoàn toàn	90% Nam tham gia, 5% Nữ tham gia	Cơ hội tiếp cận công nghệ đồng đều giữa hai giới
Công việc nội trợ	100% thuộc trách nhiệm phụ nữ	Phụ nữ đảm nhận chính (trên 90%)	Chia sẻ tỷ lệ thời gian 60/40 hoặc 50/50

Khung phân loại nhu cầu giới theo mô hình MoSCoW

• Must-have (Bắt buộc): Chuyển giao trực tiếp kỹ thuật canh tác cây công nghiệp (hoa hồi) cho phụ nữ; tái cơ cấu phân bổ đại diện tham gia tập huấn của UBND xã.
• Should-have (Cần có): Cơ giới hóa các khâu thu hoạch và vận chuyển để giảm tải sức lao động cơ bắp cho cả hai giới.
• Could-have (Có thể có): Mở rộng các mô hình nhà trẻ, mẫu giáo phân tán tại các thôn bản xa trung tâm để giải phóng thời gian tái sản xuất cho phụ nữ.
• Won't-have (Chưa thực hiện): Thay đổi đột ngột toàn bộ thiết chế văn hóa dòng họ truyền thống trong ngắn hạn.

Khung lý thuyết và kiến trúc phân tích

Nghiên cứu ứng dụng hai hệ thống lý thuyết xã hội học kinh điển kết hợp công cụ phân tích thống kê chuyên dụng:

1. Lý thuyết Vị thế - Vai trò (Talcott Parsons): Phân tích cơ chế "định vị" xã hội (vị thế) và hệ thống hành vi mong đợi (vai trò) gắn liền với giới tính sinh học và chuẩn mực văn hóa.
2. Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng (George Murdock, Talcott Parsons): Luận giải gia đình như một tiểu hệ thống xã hội vận hành qua 4 chức năng nền tảng: kinh tế, tái sinh sản, tình dục và xã hội hóa/giáo dục.

classDiagram
    class HouseholdSystem {
        +String ethnicGroup: "Nung Chao"
        +int householdSize
        +float landArea
        +calculateProductivity()
    }
    class ProductiveRole {
        +float riceCultivationShare
        +float starAniseCultivationShare
        +float animalHusbandryShare
        +executeMechanizedLabor()
    }
    class ReproductiveRole {
        +float houseWorkHours
        +float childCareEducationShare
        +maintainFamilyLabor()
    }
    class CommunityRole {
        +float villageMeetingParticipation
        +float clanCeremonyInvolvement
        +representHousehold()
    }
    HouseholdSystem --> ProductiveRole: Nam đóng vai trò công cụ
    HouseholdSystem --> ReproductiveRole: Nữ đóng vai trò tình cảm/chăm sóc
    HouseholdSystem --> CommunityRole: Phân định theo cấu trúc xã hội

Phương pháp luận (Methodology)

• Công cụ khảo sát định lượng: Bộ câu hỏi cấu trúc đóng/mở được thiết kế trên thang đo Likert và tần suất danh nghĩa, khảo sát $N=60$ chủ hộ/người vợ đại diện cho 496 hộ dân tộc Nùng trên địa bàn.
• Công cụ phân tích định tính: 08 phỏng vấn sâu (01 lãnh đạo UBND xã, 01 cán bộ Hội Phụ nữ xã, 06 đại diện hộ gia đình Nùng).
• Phần mềm xử lý dữ liệu: IBM SPSS Statistics v26.0 và Microsoft Excel 2021.

---

Implementation và kết quả

Quá trình phân tích và xử lý dữ liệu

Quy trình mã hóa dữ liệu thực địa tuân thủ các chuẩn mực phân tích thống kê xã hội học. Dữ liệu từ bảng hỏi được kiểm tra tính hợp lệ, làm sạch và xử lý bằng các tập lệnh SPSS Syntax:

* Ma hoa va tinh toan ty le phan cong lao dong trong trong lua.
DATASET ACTIVATE DataSet1.
FREQUENCIES VARIABLES=LamDat GieoGiong CayLua LamCo PhunThuoc ThuHoach VanChuyen
  /ORDER=ANALYSIS.

* Kiem dinh moi quan he giua Gioi tinh chu ho va Quyen quyet dinh mua giong cay hoi.
CROSSTABS
  /TABLES=GioiTinhChuHo BY QuyenQuyetDinhGiongHoi
  /FORMAT=AVALUE TABLES
  /STATISTICS=CHISQ PHI
  /CELLS=COUNT ROW COLUMN TOTAL
  /COUNT ROUND CELL.

Kiểm định và kiểm soát chất lượng dữ liệu

Độ tin cậy của thang đo và sự tương thích giữa dữ liệu định lượng và định tính được kiểm định chéo thông qua phương pháp tam giác đạc (Triangulation):

• Tính đại diện mẫu: $N=60$ hộ được chọn ngẫu nhiên phân tầng tại các thôn bản thuần nông, bảo đảm tỷ lệ sai số mẫu $e \le 8.5%$ ở độ tin cậy $95%$.
• Độ tuổi chủ hộ: Nhóm 30 đến dưới 40 tuổi chiếm 58.4%; nhóm 40 đến dưới 50 tuổi chiếm 41.6%.
• Học vấn chủ hộ: Tiểu học chiếm 33.3%; THCS chiếm 36.7%; THPT chiếm 18.0%.

┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
│             KIỂM ĐỊNH TAM GIÁC ĐẠC DỮ LIỆU               │
│                                                          │
│     [ Bảng hỏi N=60 ] ◄───────► [ 08 Phỏng vấn sâu ]    │
│            ▲                            ▲                │
│            └──────────► [ UBND Xã ] ────┘                │
└──────────────────────────────────────────────────────────┘

Kết quả nghiên cứu chi tiết

1. Phân công lao động trong sản xuất lúa nước

Hoạt động canh tác lúa nước thể hiện sự phân hóa công việc rõ nét dựa trên đặc tính cơ bắp và định kiến giới:

Khâu công việc	Chồng thực hiện chính (%)	Vợ thực hiện chính (%)	Cả hai cùng làm (%)
Cày bừa (Làm đất cơ giới)	90.0%	3.3%	6.7%
Gieo giống / Cấy mạ	8.3%	85.0%	6.7%
Làm cỏ ruộng	15.0%	75.0%	10.0%
Phun thuốc bảo vệ thực vật	95.0%	0.0%	5.0%
Gặt thu hoạch	25.0%	20.0%	55.0%
Vận chuyển thóc về nhà	90.0%	3.3%	6.7%
Phơi khô và bảo quản	13.3%	65.0%	21.7%

Về quyền quyết định trong trồng lúa: Nam giới chi phối khâu chọn thửa ruộng canh tác (70.0%), chọn mua giống lúa (63.7%) và quyết định loại thuốc trừ sâu (61.7%).

Phân bổ lao động Sản xuất Lúa:
Nam giới  : [████████████████████] Cày bừa (90%), Phun thuốc (95%), Vận chuyển (90%)
Nữ giới   : [█████████████████] Gieo/Cấy (85%), Làm cỏ (75%), Phơi khô (65%)
Phối hợp  : [████████████] Thu hoạch (55%)

2. Phân công lao động trong kinh tế hoa hồi

Cây hoa hồi là cây trồng mũi nhọn mang lại giá trị thặng dư cao (55.0% hộ trồng từ 5–10 năm; 40.0% hộ có diện tích đất trên 10 sào Bắc Bộ):

Khâu công việc	Chồng làm chính (%)	Vợ làm chính (%)	Quyền quyết định của Chồng (%)
Chọn đất trồng	95.0%	5.0%	95.0%
Mua giống cây hồi	90.0%	10.0%	91.3%
Đào hố trồng cây	81.3%	18.7%	-
Bón phân, phun thuốc	85.0%	15.0%	88.7%
Làm cỏ gốc hồi	23.3%	61.7%	-
Vận chuyển sản phẩm	93.3%	6.7%	-
Bán sản phẩm hồi	63.7%	36.3%	63.7%

Đáng chú ý, 100% hộ gia đình đều có thành viên tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật trồng hồi do xã tổ chức, nhưng có tới 90.0% người tham dự là nam giới, phụ nữ chỉ chiếm 5.0%.

3. Hoạt động chăn nuôi gia hộ

• Chọn mua con giống: Nữ giới quyết định và thực hiện chính chiếm 68.3%, Nam giới chiếm 31.7%.
• Chăm sóc, cho ăn hàng ngày: Nữ giới đảm nhận 76.7%, Nam giới chỉ chiếm 23.3%.
• Dọn dẹp vệ sinh chuồng trại: Nữ giới gánh vác 93.7%, Nam giới chỉ chiếm 6.7%.
• Tiêm phòng vắc xin, điều trị bệnh: Nam giới làm chính chiếm 88.3% do yêu cầu về kỹ thuật và kỹ năng tiếp xúc thuốc thú y.

4. Hoạt động tái sản xuất và cộng đồng

• Hoạt động tái sản xuất: Các công việc như nấu ăn, dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ, đi chợ do người vợ đảm nhiệm trên 90.0%. Việc đưa ra các quyết định chi tiêu hàng ngày do người vợ nắm giữ, nhưng các quyết định chi tiêu tài chính lớn (mua sắm tài sản, xây dựng nhà cửa) đều do người chồng hoặc hai vợ chồng cùng bàn bạc thống nhất.
• Hoạt động cộng đồng: Nam giới giữ quyền đại diện tuyệt đối trong việc giao tiếp với chính quyền xã (chiếm trên 85%) và chủ trì các nghi lễ dòng họ (chiếm 100%). Ngược lại, phụ nữ tham gia chủ yếu vào các hoạt động văn nghệ quần chúng (57.1%) và hậu cần đám cưới, ma chay.

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại nhiều đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn:

1. Định lượng hóa khoảng cách giới trong chuỗi giá trị cây hoa hồi: Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào cây lương thực truyền thống, đề tài đã làm rõ sự phân tầng quyền lực và phân công lao động trong canh tác cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao (hoa hồi Lạng Sơn).
2. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về "Hàng rào tập huấn kỹ thuật": Phát hiện lỗ hổng lớn trong công tác khuyến nông khi 90% người đi học kỹ thuật là nam giới, nhưng các khâu chăm sóc tỉ mỉ hàng ngày lại do nữ giới thực hiện, gây ra độ trễ chuyển giao kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp.
3. So sánh tương quan giữa các nhóm tộc người:

Nghiên cứu	Địa bàn / Dân tộc	Cơ giới hóa	Quyền quyết định của phụ nữ
Triệu Tuấn Thành (2022)	Nùng Cháo (Lạng Sơn)	Cao ở khâu làm đất (90% máy cày)	Trung bình (Tăng ở chi tiêu nhỏ, thấp ở kỹ thuật)
Nguyễn Lệ Thu (2017)	Mông, La Hủ (Tây Bắc)	Thấp (chủ yếu dựa vào cơ bắp)	Rất thấp (chịu ảnh hưởng nặng nề của chế độ phụ quyền)
Nguyễn Thị Dân (2018)	Tày, Thái (Việt Bắc)	Trung bình - Khá	Khá (đã có sự san sẻ rộng rãi trong sản xuất)

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học cho các chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số:

gantt
    title Lộ trình can thiệp và tối ưu hóa bình đẳng giới (2026 - 2028)
    dateFormat  YYYY-MM-DD
    section Khuyến nông thích ứng giới
    Khảo sát nhu cầu tập huấn của phụ nữ Nùng       :a1, 2026-01-01, 90d
    Tổ chức lớp kỹ thuật cây hồi theo khung giờ linh hoạt :after a1, 180d
    section Giải phóng lao động tái sản xuất
    Xây dựng điểm mầm non phân tán tại thôn bản      :b1, 2026-06-01, 360d
    section Truyền thông thay đổi định kiến
    Chiến dịch truyền thông chia sẻ việc nhà         :c1, 2027-01-01, 240d

Kế hoạch hành động cụ thể

1. Đổi mới phương thức khuyến nông: Ban Nông nghiệp và Hội Phụ nữ xã Quốc Khánh cần áp dụng nguyên tắc tỷ lệ đại diện tối thiểu (ít nhất 40% học viên tham gia tập huấn cây hồi là nữ giới). Lịch tập huấn cần bố trí ngoài các khung giờ làm việc nhà và chăm sóc con cái.
2. Nâng cao năng lực quản trị kinh tế cho phụ nữ: Hỗ trợ thành lập các tổ hợp tác trồng và chế biến tinh dầu hồi do phụ nữ làm chủ, giúp kết nối trực tiếp với thương lái nhằm nâng cao vị thế đàm phán giá bán (hiện nam giới chi phối 63.7%).
3. Đầu tư hạ tầng giảm nhẹ gánh nặng việc nhà: Đầu tư hệ thống nước sạch nông thôn và các điểm mẫu giáo bán trú tại vùng cao để cắt giảm 1.5–2.0 giờ lao động tái sản xuất mỗi ngày cho phụ nữ.

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế nghiên cứu

• Giới hạn cỡ mẫu: Nghiên cứu thực hiện trên quy mô 60 hộ gia đình tại một xã duy nhất (Quốc Khánh), chưa bao quát toàn diện các nhánh nhóm Nùng khác như Nùng Phàn Slình, Nùng Inh, Nùng An trên toàn tỉnh Lạng Sơn.
• Phương pháp cắt ngang (Cross-sectional): Dữ liệu thu thập tại một thời điểm chưa phản ánh hết sự biến thiên theo chu kỳ kinh tế nhiều năm của thị trường nông sản hoa hồi.

Hướng phát triển đề tài

• Mở rộng nghiên cứu so sánh liên tộc người (Nùng – Tày – Dao) trong chuỗi giá trị cây công nghiệp xuất khẩu.
• Ứng dụng mô hình hồi quy logistic để lượng hóa mức độ tác động của các biến số học vấn, diện tích đất canh tác và thu nhập đến chỉ số trao quyền kinh tế cho phụ nữ ($WEAI$).

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Xã hội học, Phát triển nông thôn: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc phân tích giới và phương pháp luận nghiên cứu xã hội học thực nghiệm.
• Cán bộ quản lý Nhà nước & UBND địa phương: Cơ sở thực chứng để xây dựng kế hoạch hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ và bình đẳng giới cấp cơ sở.
• Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) & Dự án phát triển: Khung tham chiếu thiết kế các can thiệp sinh kế nhạy cảm giới tại khu vực miền núi phía Bắc.
• Cộng đồng cư dân địa phương: Nhận thức rõ ràng hơn về giá trị vô hình của lao động tái sản xuất, từ đó thúc đẩy sự san sẻ công việc giữa các thành viên trong gia đình.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao phụ nữ Nùng làm cỏ và chăm sóc cây hồi chính nhưng nam giới lại chiếm 90% tỷ lệ đi tập huấn?

Do định kiến giới coi nam giới là "chủ hộ" và là đại diện pháp lý chính thức của gia đình trong các cuộc họp thôn xã. Để khắc phục, chính quyền địa phương cần gửi giấy mời đích danh cho cả hai vợ chồng hoặc quy định tỷ lệ tham gia bắt buộc của phụ nữ.

2. Sự tham gia của phụ nữ vào thị trường lao động trả công có làm thay đổi phân công việc nhà không?

Theo kết quả nghiên cứu, dù người vợ có tham gia các công việc tạo thu nhập (30.0% lao động có trả lương), khối lượng công việc tái sản xuất (nội trợ, dọn dẹp) vẫn không giảm tương ứng mà tạo thành "gánh nặng kép" (Double burden).

3. Nghiên cứu sử dụng công cụ thống kê nào để bảo đảm độ tin cậy của dữ liệu?

Đề tài sử dụng phần mềm IBM SPSS Statistics v26.0 để lập bảng phân phối tần số (Frequencies), bảng chéo (Crosstabs) và kiểm định mối liên hệ giữa các biến nhân khẩu học với chỉ số phân công lao động.

4. Chi phí triển khai các mô hình can thiệp bình đẳng giới tại địa phương có tốn kém không?

Phần lớn các can thiệp phi công trình (thay đổi quy chế gửi giấy mời tập huấn, lồng ghép truyền thông giới vào sinh hoạt chi hội phụ nữ) có chi phí phát sinh gần như bằng 0 nhưng mang lại hiệu quả thay đổi nhận thức bền vững.

5. Cây hoa hồi đóng vai trò kinh tế như thế nào trong sự chuyển dịch phân công lao động?

Hoa hồi là cây có giá trị thương phẩm cao. Khi chuyển từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa lớn, nam giới có xu hướng nắm giữ các khâu kiểm soát kỹ thuật và tiền tệ, làm gia tăng nguy cơ phụ thuộc kinh tế của phụ nữ nếu không có sự can thiệp bình đẳng giới kịp thời.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Triệu Tuấn Thành đã phác họa một bức tranh chân thực và đa chiều về thực trạng phân công lao động trong hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. Kết quả phân tích chỉ ra rằng, mặc dù đã xuất hiện những tín hiệu tích cực trong việc san sẻ công việc sản xuất và đời sống cộng đồng, mô hình phân công lao động theo giới tại địa phương vẫn mang đậm dấu ấn của định kiến giới truyền thống: nam giới giữ vai trò "công cụ", làm chủ kỹ thuật và nắm quyền quyết định then chốt; nữ giới đảm đương vai trò "tình cảm - nội trợ" và các công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ nhưng không được định giá kinh tế.

Việc giải phóng sức lao động cho phụ nữ dân tộc thiểu số và thúc đẩy bình đẳng giới thực chất đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ việc đổi mới phương thức khuyến nông, đầu tư hạ tầng xã hội đến chuyển đổi nhận thức cộng đồng. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng mô hình nông thôn mới bền vững và thịnh vượng tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số nước ta.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Sự phân công lao động thể hiện vai trò, sự đóng góp và trách nhiệm của mỗi cá nhân trong gia đình. Bên cạnh đó, phân công lao động cũng ảnh hưởng tới các mặt đời sống của gia đình. Trong bất kỳ gia đình nào thì cũng cần có sự phân công lao động, vì nó giúp cho cuộc sống gia đình diễn ra tốt đẹp hơn khi các thành viên cùng tham gia đóng góp, san sẻ các công việc gia đình với nhau, từ đó tạo ra sự liên kết gắn bó bền chặt giữa các thành viên. Trong xã hội truyền thống, các chuẩn mực xã hội và những lễ giáo phong kiến khiến cho người phụ nữ luôn bị ràng buộc trong gia đình, rơi vào địa vị phụ thuộc.

Quan niệm trọng nam khinh nữ và tư tưởng coi thường phụ nữ vẫn còn đang tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau và là những nguyên nhân dẫn đến sự phụ thuộc trong cuộc sống gia đình của người phụ nữ (Nguyễn Thị Thoa, 2015). Có thể thấy rằng chính sự khác biệt biệt về vai trò giữa nam và nữ đã tạo nên sự khác biệt trong phân công lao động giữa nam và nữ trong gia đình. Nam giới chủ yếu đảm nhân các công việc liên quan đến phát triển kinh tế gia đình, những việc nặng nhọc hơn đòi hỏi phải có sức khỏe và sự nhanh nhẹn. Đó là những công việc liên quan đến sản xuất và hoạt động cộng đồng…Tuy nhiên không thể phủ nhận vai trò quan trọng của nữ giới, họ tham gia tích cực vào công việc sản xuất, đồng thời người phụ nữ đóng vai trò rất quan trọng trong công việc tái sản xuất và cộng đồng (Nguyễn Thị Hoàng Anh, 2019).

Kinh tế trồng trọt của các tộc người thiểu số ở miền Bắc nước ta gồm hai loại hình chủ yếu: trồng trọt trên nương rẫy và gieo cấy trên đồng ruộng, hay nói cách khác là nương rẫy và ruộng nước. Đối với nương rẫy đó chính là nguồn sống chính của các tộc người cư trú ở vùng rẻo cao và rẻo giữa. Với loại hình ruộng nước gồm các tộc người sống ở vùng thấp, trong các cánh đồng, thung lũng miền 1 núi. Đối với cư dân nông nghiệp, để tồn tại và phát triển, họ đã có một bước tiến dài trong công cuộc đấu tranh với thiên nhiên để phát triển sản xuất, có những phát minh, cải tiến kỹ thuật về canh tác.

Chẳng hạn như việc phát minh các công cụ sản xuất như chiếc cày bằng sắt. Bên cạnh đó, cùng với sức kéo của trâu, bò trong sản xuất; kỹ thuật phối kết hợp trong sản xuất nhằm đảm bảo sự thu hoạch tối đa của sản phẩm cây trồng trên những mảnh ruộng, làm tăng giá trị sử dụng và giá trị kinh tế của đất đai; kéo theo sự thay đổi cả quyền sở hữu ruộng đất và cơ cấu xã hội, lẫn hình thức tổ chức và loại hình làng bản (Nguyễn Thị Dân, 2018). Tại sao trong các gia đình dân tộc thiểu số ở nông thôn miền núi, người phụ nữ dân tộc vẫn chịu ảnh hưởng của tính chất bảo thủ của phân công lao động truyền thống. Họ thường phải lao động với cường độ lớn, thời gian làm việc kéo dài khả năng ra quyết định của họ nhìn chung thấp hơn nhiều so với nam giới.

Việc phải sinh con và số lượng con cái trong gia đình cũng ảnh hưởng đến quá trình phân công lao động giữa vợ và chồng (Nguyễn Lệ Thu, 2017). Đồng bào Nùng lấy việc trồng lúa làm nguồn sống chính. Người Nùng rất thành thạo trong việc khai khẩn đất đai làm nương rẫy, làm ruộng bậc thang khai thác đất đồng bằng trồng lúa nước. Ngoài nguồn lương thực chính là gạo, người Nùng còn trồng các loại cây nông sản khác như ngô, khoai, hoa màu, cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm, trong đó có đặc biệt phải kể đến các loại cây có giá trị kinh tế cao như, hoa hồi, quế, mác ca, người Nùng cũng giỏi trong việc chăn nuôi, tạo ra những giống vật nuôi có giá trị cao.

Vì vậy thông qua việc nghiên cứu đề tài “phân công lao động trong hộ gia đình dân tộc Nùng” (nghiên cứu trường hợp tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn) nhằm tìm hiểu sự phân công các công việc trong gia đình và quyền quyết định của hộ gia đình dân tộc Nùng như thế nào? Việc phân công lao động giữa vợ và chồng trong các hoạt động sản xuất, hoạt động tái sản xuất và hoạt động cộng đồng của hộ gia đình dân tộc Nùng ra sao? 2 1. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Tìm hiểu sự phân công lao động trong hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn 1. Mục tiêu cụ thể Nghiên cứu về sự phân công lao động trong hoạt động sản xuất nông nghiệp trong hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn.

Nghiên cứu về sự phân công lao động trong hoạt động tái sản xuất của hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn. Nghiên cứu về sự phân công lao đông trong hoạt động cộng đồng trong hoạt động cộng đồng trong hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Phân công lao động trong hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn.

Khách thể nghiên cứu Hộ gia đình dân tộc Nùng tại xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi thời gian: số liệu thứ cấp được thu thập từ 2005 đến nay. Số liệu sơ cấp được thực hiện trong các hộ gia đình dân tộc Nùng ở nông thôn năm 2021. Phạm vi không gian: xã Quốc Khánh huyện Tràng Định tỉnh Lạng Sơn Phạm vi nội dung: Đề tài này tập chung tìm hiểu sự phân công lao động giữa vợ và chồng trong hộ gia đình có hai thế hệ (vợ chồng – con cái) dân tộc Nùng dưới quan điểm của người vợ dựa trên các khía cạnh như: sự phân công, quyền ra quyết định giữa vợ và chồng và sự tham gia giữa vợ và chồng trong các 3 hoạt động sản xuất lúa, hồi, gồm công đoạn làm đất, phát nương rẫy, trồng, chăm sóc, thu hoạch và tiêu thụ, chăn nuôi gồm chăm sóc vật nuôi, dọn dẹp chuồng trại hoạt động tái sản xuất gồm các công việc nội trợ, chăm sóc gia đình, học tập của con cái và các hoạt động cộng đồng gồm các công việc như cưới hỏi, ma chay, lễ hội truyền thống của dân tộc, công việc của thôn xóm và công việc dòng họ.

Từ đó chỉ ra sự phân công lao động của hộ gia đình dân tộc Nùng. 4 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Các lý thuyết nền cho đề tài nghiên cứu 2. Lý thuyết vị thế - vai trò Lý thuyết này nhấn mạnh đến các bộ phận cấu thành của xã hội và cho rằng mỗi cá nhân có một vị trí xã hội nhất định được thừa nhận trong cơ cấu xã hội và gắn liền với những quyền lợi, nghĩa vụ mà một người phải đối mặt và thực hiện đầy đủ.

Theo Talcott Parsons, sự tham gia của mỗi một nhân vật trong hệ thống xã hội trên hai phương diện. Một là phương diện vị trí, tức là mặt tĩnh tại, đó là nơi mà một nhân vật “ định vị” ví trí của mình trong mối liên hệ với các nhân vật khác trong hệ thống xã hội. Parsons gọi đó là "vị thế xã hội”. Hai là phương diện quá trình tức là nhân vật khác trong bối cảnh có ý nghĩa chức năng với hệ thống xã hội.

Parsons gọi đó là “vai trò” xã hội (Lê Ngọc Hùng,2008) Như trong xã hội Việt Nam, vị thế và vai trò của người chồng là trụ cột, có quyền lực nhất trong gia đình thực hiên nhiều vai trò như: vừa là chồng vừa là cha, theo đó người vợ cũng có những vai trò vị thế riêng: vừa là người có nhiệm vụ chăm sóc gia đình, đảm nhiệm công việc nội trợ. Tương ứng với từng vị thế sẽ có một mô hình hành vi xã hội được mong đợi. Mô hình này chính là vai trò tương ứng của vị thế xã hội (Lê Thị Qúy,2010). Trong hoạt động sản xuất của các gia đình, mỗi thành viên đều có vai trò và vị thế khác nhau.

Trong đó vợ và chồng là người đưa ra các quyết định quan trọng, gắn kết gia đình và các mối quan hệ ở ngoài xã hội (Lê Thị Qúy,2011) Vai trò giới được quyết định bởi yếu tố kinh tế, văn hóa, xã hội. Nữ giới và nam giới thường có 3 vai trò giới như sau: Vai trò sản xuất là hoạt động làm ra sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ để tiêu dùng và trao đổi thương mại. Đây là hoạt động tạo ra thu nhập, được trả công. Cả phụ nữ và nam giới đều có thể tham gia vào các hoạt động sản xuất tạo thu nhập, tuy nhiên do bị ảnh hưởng bởi những quan niệm và định kiến xã hội mà mức độ 5 tham gia vào công việc của họ có sự khác nhau và thành quả công việc cũng nhìn nhận một cách khác nhau.

Đây là vai trò xã hội được coi trọng và đánh giá cao. Vai trò tái sản xuất là các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, dạy dỗ,. giúp tái sản xuất dân số và sức lao động bao gồm sinh sản, các công việc gia đình, nuôi dạy và chăm sóc con cái, chăm sóc gia đình và các hoạt động nội trợ khác. Là những hoạt động thiết yếu đối với cuộc sống của con người đảm bảo sự phát triển bền vững của dân số và lực lượng lao động, tiêu tốn nhiều thời gian nhưng không tạo ra thu nhập vì vậy mà ít được coi là “công việc thực sự”.

Đặc trưng của những công việc này là thực hiện miễn phí không được các nhà kinh tế đưa vào các thống kê tính toán và hầu hết phụ nữ và trẻ em gái đóng vai trò và trách nhiệm chính trong các công việc tái sản xuất này. Vai trò này không được xã hội coi trọng và đánh giá cao. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, sử dụng lý thuyết này, phụ nữ và nam giới trong quá trình phát triển của gia đình đều có vị trí khác nhau và vai trò tương ứng. Nếu đánh giá đúng khả năng và tạo điều kiện phù hợp để họ phát huy đúng khả năng với đúng vai trò thì kết quả công việc sẽ cao.