Luận Án Tiến Sĩ Về Phân Tích Chuỗi Giá Trị Sản Phẩm Đồ Gỗ Gia Dụng Từ Gỗ Keo Acacia

Phân tích chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ gia dụng từ gỗ keo Acacia, khám phá quy trình sản xuất và lợi ích kinh tế từ nguyên liệu này.

• Tác giả: Trần Thanh Cao
• Người hướng dẫn: PGS. Huỳnh Thanh Nhã
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Kinh Tế Nông Nghiệp
• Đề tài: Phân Tích Chuỗi Giá Trị Sản Phẩm Đồ Gỗ Gia Dụng Từ Gỗ Keo Acacia
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• CẢM TẠ
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• DANH SÁCH BẢNG
• DANH SÁCH HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƢƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi không gian
• 1.3.3. Phạm vi thời gian
• 1.3.4. Phạm vi nội dung nghiên cứu
• 1.4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 1.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN
• 1.5.1. Ý nghĩa khoa học của luận án
• 1.5.2. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
• 1.5.3. Những đóng góp mới của luận án
• 1.6. CẤU TRÚC LUẬN ÁN
• 2. CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN
• 2.1.1. Tổng quan về sự hình thành chuỗi giá trị
• 2.1.2. Khái niệm chuỗi giá trị
• 2.1.3. Phƣơng pháp tiếp cận theo chuỗi giá trị
• 2.1.4. Công cụ phân tích CGT
• 2.1.5. Chuỗi giá trị bền vững
• 2.1.6. Phân tích chuỗi giá trị bền vững
• 2.2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN CHUỖI GIÁ TRỊ
• 2.2.1. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề kinh tế
• 2.2.2. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề xã hội
• 2.2.3. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề bảo vệ môi trƣờng
• 2.2.4. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề cạnh tranh kinh tế
• 2.2.5. Phân tích chuỗi giá trị bền vững
• 2.2.6. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề nâng cấp chuỗi
• 2.3. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CHUỖI GIÁ TRỊ NGÀNH GỖ VÀ GỖ KEO
• 2.3.1. Chuỗi giá trị ngành chế biến đồ gỗ
• 2.3.2. Chuỗi giá trị sản phẩm sử dụng nguyên liệu gỗ Keo
• 2.3.3. Các nghiên cứu liên quan đến gỗ Keo
• 2.4. ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.5. CÁC KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƢƠNG 3: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị
• 3.2. Đặc trƣng sản phẩm đồ gỗ (Furniture)
• 3.3. CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ BỀN VỮNG
• 3.3.1. Phân tích kinh tế chuỗi giá trị
• 3.3.2. Đánh giá vòng đời môi trƣờng sản phẩm
• 3.3.3. Đánh giá vòng đời xã hội sản phẩm
• 3.3.4. Phân tích môi trƣờng sản xuất, kinh doanh
• 3.3.5. Nâng cấp chuỗi giá trị
• 3.4. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phƣơng pháp tiếp cận nghiên cứu
• 3.4.2. Khung phân tích chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ keo
• 3.4.3. Phƣơng pháp thu thập thông tin
• 3.4.4. Phƣơng pháp xử lý thông tin, dữ liệu
• 3.4.5. Phƣơng pháp tham vấn chuyên gia
• 4. CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỰC TRẠNG NGÀNH CHẾ BIẾN ĐỒ GỖ
• 4.1.1. Thực trạng thị trƣờng đồ gỗ gia dụng thế giới
• 4.1.2. Thực trạng ngành chế biến gỗ Việt Nam
• 4.2. THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ ĐỒ GỖ TỪ GỖ KEO
• 4.2.1. Thực trạng cung ứng và sử dụng nguyên liệu gỗ Keo
• 4.2.2. Thực trạng sản xuất gỗ và đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.2.3. Thực trạng tiêu thụ gỗ và đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.2.4. Mô tả chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.2.5. Liên kết chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.3. PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ BỀN VỮNG ĐỒ GỖ TỪ GỖ KEO
• 4.3.1. Phân tích kinh tế chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.3.2. Đánh giá vòng đời môi trƣờng sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ keo
• 4.3.3. Đánh giá vòng đời xã hội sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ keo
• 4.3.4. Phân tích giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối của sản phẩm
• 4.4. PHÂN TÍCH MÔI TRƢỜNG BÊN NGOÀI CỦA CHUỖI GIÁ TRỊ
• 4.4.1. Phân tích thị trƣờng xuất khẩu đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.4.2. Phân tích thị trƣờng nội địa đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.4.3. Phân tích PESTLE của CGT đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.5. GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CHUỖI GIÁ TRỊ
• 4.5.1. Nhận diện những điểm nghẽn của CGT đồ gỗ từ gỗ Keo
• 4.5.2. Phân tích SWOT
• 4.5.3. Phân tích các chiến lƣợc
• 4.5.4. Đề xuất giải pháp phát triển CGT bền vững
• 5. CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.0.1. Kết luận về đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ đồ gỗ từ gỗ Keo. Kết luận về phân tích CGT bền vững đồ gỗ từ gỗ Keo. Kết luận về phân tích môi trƣờng hoạt động của CGT đồ gỗ từ gỗ Keo. Kết luận về giải pháp phát triển bền vững CGT đồ gỗ từ gỗ Keo.
• CÁC HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ CÔNG BỐ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ gia dụng từ gỗ Keo Acacia

Trong bối cảnh hiện nay, chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ gia dụng từ gỗ Keo Acacia đang trở thành một lĩnh vực quan trọng trong ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam. Việc phân tích chuỗi giá trị không chỉ giúp nhận diện các điểm nghẽn trong quá trình sản xuất mà còn tạo ra các giải pháp bền vững nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Theo nghiên cứu, sản phẩm đồ gỗ được xuất khẩu đến nhiều quốc gia, tạo ra nguồn thu lớn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, nguồn cung nguyên liệu gỗ Keo hiện tại vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu, chất lượng gỗ tròn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi giá trị. Việc áp dụng các phương pháp như phân tích PESTLE và SWOT giúp xác định rõ hơn các yếu tố bên ngoài và nội tại ảnh hưởng đến giá trị sản phẩm.

II. Phân tích thực trạng sản xuất và tiêu thụ đồ gỗ từ gỗ Keo

Phân tích thực trạng sản xuất cho thấy gỗ Keo hiện đang được sử dụng rộng rãi trong ngành chế biến đồ gỗ. Tuy nhiên, tổng lượng gỗ tròn tiêu thụ vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường. Năm 2019, chuỗi giá trị đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ Keo đã tiêu thụ gần 1.500 m3 gỗ tròn, nhưng chất lượng của nguồn nguyên liệu vẫn còn thấp. Điều này dẫn đến việc các nhà sản xuất gặp khó khăn trong việc duy trì và mở rộng sản xuất. Ngoài ra, việc phát thải CO2 trong quá trình sản xuất cũng là một vấn đề cần được chú ý, với 8,981 tấn CO2/m3 gỗ tròn nguyên liệu được phát thải. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tạo ra chi phí xã hội đáng kể.

III. Phân tích giá trị gia tăng bền vững của chuỗi giá trị đồ gỗ

Phân tích giá trị gia tăng bền vững của chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo cho thấy tổng giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối đạt 14.800 đ/m3 gỗ tròn nguyên liệu. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển mạnh mẽ của sản phẩm đồ gỗ từ gỗ Keo nếu được đầu tư đúng mức. Tuy nhiên, nhiều điểm nghẽn trong sản xuất và tiêu thụ vẫn cần được giải quyết. Các chiến lược cải tiến sản phẩm, giảm chi phí và cải thiện kênh phân phối được đề xuất nhằm tối ưu hóa giá trị sản phẩm. Việc phát triển bền vững không chỉ giúp nâng cao lợi nhuận mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển xã hội.

IV. Giải pháp phát triển bền vững chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo

Để phát triển bền vững chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo, cần có những giải pháp cụ thể nhằm khắc phục các điểm nghẽn hiện tại. Đầu tiên, cần cải tiến công nghệ chế biến để nâng cao chất lượng gỗ và sản phẩm. Thứ hai, cần xây dựng các kênh phân phối hiệu quả hơn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm đồ gỗ. Cuối cùng, việc đầu tư vào các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực cũng rất cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành chế biến gỗ. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng trưởng kinh tế mà còn hướng tới phát triển bền vững trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế nông nghiệp của tác giả Trần Thanh Cao với đề tài "Phân tích chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ gia dụng sử dụng nguyên liệu gỗ Keo (Acacia)" được thực hiện tại Trường Đại học Cần Thơ vào năm 2022 dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Huỳnh Thanh Nhã và TS. Nguyễn Hồng Gấm (Mã ngành: 62.15; Mã số NCS: P0815001).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo số liệu được tác giả trích dẫn từ Thủ tướng Chính phủ (2019) và Phúc cùng cộng sự (2021), ngành chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam đã vươn tới hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ, đứng thứ hai châu Á và thứ năm trên thế giới về kim ngạch xuất khẩu, chiếm 6% thị phần toàn cầu. Riêng nhóm hàng đồ gỗ nội thất (mã HS 9401 và HS 9403) năm 2020 đạt giá trị xuất khẩu 8,550 tỷ USD. Trong cơ cấu này, gỗ Keo (Acacia) là cây trồng lâm nghiệp chính trên cả 8 vùng sinh thái sản xuất của Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2014, 2018), chiếm 21% tổng kim ngạch nhóm hàng HS 94 xuất khẩu sang thị trường Liên minh châu Âu (EU).

Tuy nhiên, chuỗi giá trị ngành gỗ Keo đang đối mặt với nhiều rào cản nội tại và bối cảnh quốc tế:

• Nguồn cung gỗ tròn từ rừng trồng trong nước chưa đáp ứng đủ nhu cầu quy mô công nghiệp; chất lượng gỗ còn nhiều hạn chế do chu kỳ khai thác ngắn; tỷ lệ diện tích rừng đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững (FSC/PEFC/VFCS) còn rất thấp.
• Chi phí lao động gia tăng làm suy giảm lợi thế cạnh tranh dựa trên lao động giá rẻ truyền thống; rào cản kỹ thuật và các quy chuẩn quốc tế về nguồn gốc gỗ hợp pháp ngày càng nghiêm ngặt.
• Định hướng của Chính phủ Việt Nam theo Quyết định số 523/QĐ-TTg ngày 01/4/2021 (Chiến lược Phát triển lâm nghiệp Việt Nam giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050) và Chỉ thị số 08/CT-TTg ngày 28/3/2019 đặt ra yêu cầu tái cơ cấu lâm nghiệp gắn liền với tăng trưởng xanh, giảm phát thải carbon và phát triển chuỗi liên kết bền vững.
• Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình phân tích chuỗi giá trị ngành gỗ trước đây phần lớn tập trung vào khía cạnh kinh tế đơn thuần hoặc tiếp cận cục bộ một phần vấn đề xã hội; chưa có nghiên cứu nào tích hợp đồng bộ ba trụ cột của phát triển bền vững (kinh tế, xã hội, môi trường) thông qua việc kết hợp công cụ Đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA), Đánh giá vòng đời xã hội (SLCA) và lượng hóa Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối bằng tiền cho sản phẩm đồ gỗ từ gỗ Keo.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Phân tích hoạt động của các tác nhân tham gia chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo, qua đó phát hiện các "điểm nghẽn" và bất lợi cần cải thiện, xác định lợi thế và cơ hội nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, phân phối giá trị gia tăng công bằng và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho chuỗi giá trị.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất và tiêu thụ đồ gỗ từ gỗ Keo.
  2. Phân tích chuỗi giá trị bền vững đồ gỗ từ gỗ Keo (bao gồm kinh tế, môi trường và xã hội).
  3. Phân tích môi trường vĩ mô ảnh hưởng đến hoạt động của chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo.
  4. Đề xuất chiến lược và giải pháp nhằm phát triển chuỗi giá trị bền vững đồ gỗ từ gỗ Keo.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Sản phẩm đồ gỗ từ gỗ Keo được sản xuất và tiêu thụ qua những kênh phân phối nào? Có những tác nhân nào tham gia các kênh phân phối?
2. Giá trị gia tăng bền vững được tạo ra và phân phối như thế nào giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị?
3. Giá trị gia tăng bền vững và giá trị gia tăng kinh tế có sự khác biệt gì?
4. Môi trường vĩ mô có ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động của các tác nhân trong chuỗi giá trị?
5. Các giải pháp nào có thể hỗ trợ để phát triển chuỗi giá trị bền vững đồ gỗ từ gỗ Keo?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động, chi phí, dòng vật chất, dòng giá trị và mối quan hệ của từng tác nhân tham gia vào chuỗi giá trị đồ gỗ gia dụng sử dụng nguyên liệu gỗ Keo (từ rừng trồng gỗ đứng, gỗ thanh xẻ sấy đến sản phẩm hoàn thiện tiêu thụ nội địa và xuất khẩu). Luận án không khảo sát các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
• Phạm vi không gian: Khảo sát tập trung tại vùng Nam Bộ, trọng tâm là vùng Đông Nam Bộ (TP. Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai - nơi chiếm trên 75% kim ngạch xuất khẩu gỗ cả nước và tập trung các cụm chế biến gỗ lớn cùng làng nghề Hố Nai, Mỹ Luông) và các vùng cung ứng nguyên liệu rừng trồng tại Đồng Nai, Cà Mau.
• Phạm vi thời gian: Thu thập dữ liệu sơ cấp từ đầu năm 2019 đến tháng 4/2021; số liệu hoạt động chuỗi được tổng hợp trọng tâm cho năm 2019 và 2020.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chuỗi giá trị đồ gỗ từ nguồn nguyên liệu Keo rừng trồng trong nước. Không phân tích các khâu phân phối tại thị trường bán lẻ nước ngoài; không hạch toán kinh tế phần phụ phẩm chế biến (củi, mùn cưa, dăm bào); chỉ số Giá trị gia tăng bền vững (SVA) được tính toán cụ thể trên chuỗi sản phẩm xuất khẩu.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các trường phái và phương pháp luận phân tích chuỗi giá trị (CGT) từ năm 1960 đến nay:

Trường phái / Phương pháp	Tác giả tiêu biểu	Trọng tâm phân tích	Hạn chế được chỉ ra
Chuỗi ngành hàng (Filière)	Các nhà kinh tế Pháp (1960s), Raikes et al. (2000), Danh và ctv (2016)	Dòng vật chất, quan hệ kỹ thuật, giá cả, giá trị tăng thêm dọc ngành hàng nông nghiệp	Giới hạn trong biên giới một quốc gia, thiếu phân tích biến động thị trường và môi trường vĩ mô
Chuỗi giá trị doanh nghiệp	Michael Porter (1985)	Hoạt động sơ cấp, hoạt động hỗ trợ, mô hình 5 áp lực cạnh tranh	Giới hạn trong nội bộ doanh nghiệp, thiếu hoạt động hỗ trợ và thúc đẩy từ bên ngoài
Chuỗi giá trị toàn cầu (GVC)	Kaplinsky & Morris (2001), Gereffi (1999), Gereffi & Memedovic (2003, 2011)	Cấu trúc quản trị, phân công lao động quốc tế, vị thế doanh nghiệp toàn cầu	Tập trung vào kinh tế và thương mại, ít chú trọng môi trường sinh thái
ValueLinks	GTZ (2007)	12 mô-đun chuẩn bị, phân tích kinh tế, tài chính cho doanh nghiệp nhỏ và nông dân	Thiếu phân tích cạnh tranh thị trường tổng thể của toàn ngành hàng
Chuỗi giá trị cho người nghèo & Giới	M4P (2008), Lentink et al. (2016)	Việc làm, phân phối thu nhập, bình đẳng giới, nhóm tác nhân yếu thế	Giới hạn đối tượng xã hội hẹp, chưa tích hợp yếu tố môi trường
Chuỗi giá trị bền vững (SVCA)	FAO (2014), Fearne et al. (2009)	Tích hợp 3 khía cạnh: kinh tế, xã hội và môi trường dọc theo chuỗi	Chưa gắn kết sâu sắc với phân tích môi trường vĩ mô (PESTLE)
Toàn cầu theo lãnh thổ	Fernandez & Gereffi (2019)	Quan điểm từ trên xuống (quản trị toàn cầu) và từ dưới lên (nâng cấp địa phương)	Chưa lượng hóa đầy đủ chi phí xã hội và tác động môi trường cụ thể

Về mặt nghiên cứu thực nghiệm:

• Khía cạnh kinh tế và cạnh tranh: Tchale & Keyser (2010) phân tích chuỗi nông sản Malawi; Viet (2014) đánh giá lợi thế cạnh tranh bưởi Da Xanh Bến Tre; Abdul et al. phân tích dầu cọ Nigeria qua ma trận PAM; Adanguidi (2020) nghiên cứu chuỗi thỏ ở Benin; Prasetyo & Dzaki (2020) nghiên cứu phát triển sản phẩm mới tại Indonesia.
• Khía cạnh xã hội: Warsanga & Evans (2018) nghiên cứu hợp tác dọc và ngang của nông dân lúa mì Tanzania; Thu et al. (2020) phân tích chuỗi cá ngừ Nam Trung Bộ; Wang et al. (2021) phân tích tác động giảm nghèo đa chiều ngành kiwi Thiểm Tây (Trung Quốc); Rivera et al. (2019), Zira et al. (2020), Jarosch et al. (2020) ứng dụng khung đánh giá xã hội (SLCA, RESPONSA) trong chăn nuôi và gỗ ghép tại Đức.
• Khía cạnh môi trường và vòng đời (LCA): Bolwig et al. (2013) phân định tác động môi trường cục bộ và toàn cầu; Galgo & Abamo (2014) tiếp cận chuỗi xanh ngành rong biển Philippines; Soosay et al. (2012) tích hợp LCA phân tích dấu vết carbon chuỗi rượu vang Oxford Landing; Geough et al. (2012), Falcone et al. (2016) tính toán phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp.
• Khía cạnh chuỗi ngành gỗ: Kaplinsky et al. (2003) nghiên cứu chuỗi nội thất toàn cầu và các tiêu chuẩn ISO 9000, ISO 14000, SA 8000, FSC; Svetlana (2007) phân tích ngành nội thất Nga; Ivarsson & Alvstam (2010) nghiên cứu nhà cung ứng cho IKEA tại Trung Quốc và Đông Nam Á; Brun et al. (2013) nghiên cứu chuỗi nội thất Bắc Carolina; Marchi et al. (2013) phân tích xanh hóa chuỗi nội thất Ý; Purnomo et al. (2014) nghiên cứu liên kết SME nội thất Indonesia; Jankovic (2014), Tafesse et al. (2016), Israel & Bunao (2017), Ahmad et al. (2020) phân tích chuỗi tại Bosnia, Ethiopia, Philippines, Indonesia; tại Việt Nam có Hoa (2011), Việt (2012), Đức và ctv (2019), Toản (2020).

Vị trí và khoảng trống nghiên cứu mà luận án giải quyết: Luận án chỉ ra ba khoảng trống lớn trong y văn:

1. Thiếu các nghiên cứu đánh giá đồng bộ cả ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường trong cùng một chuỗi giá trị ngành chế biến gỗ.
2. Chưa có mô hình lượng hóa các tác động xã hội và môi trường thành giá trị tiền tệ cụ thể (chi phí ngoại ứng) để tính toán Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối.
3. Chưa xác định rõ ràng cường độ phát thải và chi phí xã hội theo từng công đoạn cụ thể từ khâu ươm giống, trồng rừng, khai thác, cưa xẻ đến sản xuất tinh chế đồ gỗ Keo.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

• Lý thuyết Chuỗi giá trị bền vững của FAO (2014): Chuỗi giá trị bền vững là một trật tự phối hợp liên tiếp các hoạt động gia tăng giá trị nhằm chuyển đổi nguyên liệu thô thành sản phẩm tiêu dùng và xử lý sau sử dụng, đảm bảo ba điều kiện: có lợi nhuận xuyên suốt (kinh tế), mang lại lợi ích cho xã hội (xã hội) và không làm cạn kiệt vĩnh viễn tài nguyên thiên nhiên (môi trường).
• Khái niệm Giá trị gia tăng bền vững (Figge & Hahnb, 2003): Lượng hóa giá trị gia tăng được tạo ra sau khi hạch toán đầy đủ các chi phí kinh tế trung gian, chi phí thiệt hại môi trường (phát thải CO2) và chi phí tổn thất xã hội (thiếu hụt bảo hiểm, bảo hộ lao động). Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối (ASVA) thể hiện mức độ gia tăng giá trị thực chất của chuỗi khi duy trì cân bằng sinh thái và an sinh xã hội.
• Khung phân tích môi trường vĩ mô và vi mô: Áp dụng mô hình PESTLE (6 yếu tố: Chính trị, Kinh tế, Xã hội, Công nghệ, Luật pháp, Môi trường), mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter và lý thuyết Đường cong nụ cười (Smile Curve) để xác định vị thế giá trị của từng khâu trong chuỗi.
• Lý thuyết nâng cấp chuỗi: Phân loại theo 4 hình thức: Nâng cấp quy trình (Process upgrading), Nâng cấp sản phẩm (Product upgrading), Nâng cấp chức năng (Functional upgrading) và Nâng cấp liên ngành/chuỗi (Chain upgrading).

Phương pháp thu thập dữ liệu

Luận án kết hợp nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp với quy mô mẫu thực tế:

Nguồn dữ liệu	Quy mô mẫu / Loại tài liệu	Địa bàn / Phạm vi thu thập
Hồ sơ xuất khẩu hải quan	1.908 hồ sơ xuất khẩu đồ gỗ	Chi cục Hải quan vùng Nam Bộ (năm 2019–2020)
Hồ sơ khai thác lâm nghiệp	55 hồ sơ khai thác gỗ Keo	Các đơn vị lâm nghiệp, lâm trường tại Nam Bộ
Khảo sát tác nhân trực tiếp	231 đối tượng phỏng vấn	Phân bổ tại 7 tỉnh/thành: Đồng Nai, Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh, Cà Mau, Bà Rịa - Vũng Tàu, An Giang, Long An/Tây Ninh
Tài liệu thứ cấp	Niên giám thống kê, báo cáo VIFOREST, HAWA, BIFA, văn bản pháp luật, tài liệu FAO, UNEP	Số liệu giai đoạn 2000–2020

Quy mô 231 mẫu khảo sát trực tiếp bao gồm: chủ rừng/nông hộ trồng keo, thợ khai thác gỗ, thương lái gỗ tròn, cơ sở xẻ sấy sơ chế, cơ sở mộc gia dụng nội địa, doanh nghiệp tinh chế xuất khẩu, công nhân lao động trực tiếp và các chuyên gia quản lý lâm nghiệp/hiệp hội ngành hàng.

Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu

• Phân tích kinh tế chuỗi giá trị:
  • Giá trị sản xuất / Doanh thu: $\text{GR} = \sum P_i \times Q_i$
  • Chi phí trung gian ($\text{CPTG}$ / $\text{IC}$): Chi phí vật tư, nguyên liệu, dịch vụ mua ngoài.
  • Chi phí tăng thêm ($\text{CPTT}$): Khấu hao, chi phí lao động, lãi vay, thuế.
  • Giá trị gia tăng: $\text{GTGT} = \text{GR} - \text{CPTG}$
  • Giá trị gia tăng thuần: $\text{GTGTT} = \text{GTGT} - \text{Khấu hao}$
  • Lợi nhuận: $P = \text{GTGT} - \text{CPTT}$ (hoặc $\text{GR} - \text{Tổng chi phí}$).
• Đánh giá vòng đời môi trường (ELCA - Phát thải CO2): Xác định dấu vết carbon (Carbon Footprint) theo vòng đời sản phẩm từ khôi phục cây giống, chuẩn bị đất, trồng chăm sóc, khai thác, vận chuyển, cưa xẻ sấy đến tinh chế trên đơn vị chức năng là $1\text{ m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu. Lượng hóa chi phí phát thải khí nhà kính dựa trên đơn giá thị trường carbon.
• Đánh giá vòng đời xã hội (SLCA - Chi phí xã hội): Lượng hóa chi phí xã hội phát sinh do các cơ sở và doanh nghiệp không đóng đủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và không trang bị bảo hộ lao động đạt chuẩn cho người lao động trên $1\text{ m}^3$ gỗ nguyên liệu chế biến.
• Tính toán Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối: $$\text{ASVA} = \text{GTGT} - \text{Chi phí môi trường (phát thải CO}_2\text{)} - \text{Chi phí xã hội (bảo hiểm & an toàn lao động)}$$
• Phân tích năng lực cạnh tranh ngoại thương: Tính toán các chỉ số:
  • Lợi thế so sánh biểu lộ: $\text{RCA} = (X_{ij} / X_{it}) / (X_{wj} / X_{wt})$
  • Lợi thế thương mại tương đối: $\text{RTA} = \text{RXA} - \text{RMA}$
  • Hệ số cạnh tranh thương mại: $\text{TSC} = (X - M) / (X + M)$
  • Phân tích đường cong Lorenz về mức độ tập trung thị trường và đối tác xuất nhập khẩu.
• Phân tích môi trường và xây dựng chiến lược: Kết hợp ma trận PESTLE và ma trận SWOT để thiết lập các nhóm chiến lược kết hợp (SO, WO, ST, WT).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu

Chương này xác lập bối cảnh nghiên cứu của ngành chế biến gỗ Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi sang phát triển bền vững và kinh tế xanh. Tác giả luận giải tính cấp thiết của việc lựa chọn đối tượng gỗ Keo (Acacia) – loài cây lâm nghiệp chủ lực cung cấp nguyên liệu trong nước. Chương 1 định hình rõ mục tiêu nghiên cứu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, 5 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu (các tác nhân và hoạt động trong chuỗi gỗ Keo), phạm vi không gian (vùng Nam Bộ, trọng tâm Đông Nam Bộ), phạm vi thời gian (dữ liệu 2019–2020, khảo sát đến 2021), nội dung giới hạn nghiên cứu, cùng 4 ý nghĩa khoa học, 4 ý nghĩa thực tiễn và cấu trúc 5 chương của luận án.

Chương 2. Tổng quan tài liệu

Chương 2 trình bày tổng quan lý luận về sự hình thành và phát triển của các trường phái chuỗi giá trị từ Filière, chuỗi giá trị doanh nghiệp của Porter, chuỗi giá trị toàn cầu (GVC), khung ValueLinks của GTZ, chuỗi giá trị vì người nghèo (M4P) đến chuỗi giá trị bền vững của FAO. Tác giả phân tích các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước chia theo các chủ đề: kinh tế, xã hội, môi trường, năng lực cạnh tranh, chuỗi giá trị bền vững và nâng cấp chuỗi trong ngành gỗ. Từ việc đánh giá tổng quan, chương này xác định 3 khoảng trống nghiên cứu lớn mà đề tài tập trung giải quyết: thiếu tiếp cận tích hợp 3 trụ cột bền vững, chưa lượng hóa chi phí môi trường - xã hội thành giá trị tiền tệ, và chưa bóc tách cụ thể tác động tiêu cực/tích cực theo từng khâu chế biến đồ gỗ Keo.

Chương 3. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Chương này thiết lập khung phân tích chuỗi giá trị bền vững cho sản phẩm đồ gỗ từ gỗ Keo. Cơ sở lý luận bao gồm các chỉ tiêu phân tích kinh tế chuỗi, phương pháp đánh giá vòng đời môi trường (LCA), đánh giá vòng đời xã hội (SLCA), phương pháp phân tích Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối (ASVA), phân tích môi trường PESTLE, mô hình 5 lực lượng cạnh tranh và nâng cấp chuỗi. Tác giả trình bày phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp từ 1.908 hồ sơ xuất khẩu, 55 hồ sơ khai thác và 231 mẫu khảo sát trực tiếp tại 7 địa phương vùng Nam Bộ. Đồng thời, chương 3 mô tả cụ thể các công thức tính toán toán học, quy trình kiểm kê phát thải khí nhà kính (CO2eq), cách tính chi phí xã hội phát sinh và phương pháp tham vấn chuyên gia.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 là nội dung thực nghiệm trọng tâm của luận án, bao gồm các kết quả chính:

1. Thực trạng ngành gỗ và cấu trúc chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo

Ngành chế biến gỗ Việt Nam năm 2020 tập trung số lượng lớn doanh nghiệp tại vùng Đông Nam Bộ (Bình Dương có 881 doanh nghiệp, TP. Hồ Chí Minh có 1.050 doanh nghiệp, Đồng Nai có 406 doanh nghiệp). Chu kỳ kinh doanh rừng trồng Keo bình quân từ 4 đến 5 năm, cho sản lượng gỗ tròn trung bình thấp và tỷ lệ gỗ lớn đường kính trên 20 cm còn hạn chế.

Cấu trúc chuỗi giá trị đồ gỗ Keo tại Nam Bộ được nhận diện gồm 6 chức năng cơ bản (Cung ứng giống/vật tư -> Trồng, chăm sóc -> Khai thác -> Sơ chế cưa xẻ sấy -> Tinh chế đồ gỗ -> Phân phối tiêu thụ) và 15 nhóm tác nhân hỗ trợ:

• Chuỗi xuất khẩu: Gồm 04 kênh thị trường chính. Năm 2019, chuỗi tiêu thụ gần 1.512.500 m³ gỗ tròn nguyên liệu, sử dụng 16.452.000 ngày công lao động, tạo ra kim ngạch xuất khẩu 14.689 tỷ đồng (chiếm gần 14% tổng KNXK đồ gỗ cả nước) và đạt lợi nhuận gần 2.279 tỷ đồng.
• Chuỗi nội địa: Gồm 03 kênh thị trường chính. Năm 2019, chuỗi tiêu thụ gần 150.000 m³ gỗ tròn nguyên liệu, sử dụng khoảng 2.158.000 ngày công lao động, tạo ra doanh thu 2.448 tỷ đồng và đạt lợi nhuận gần 1.196 tỷ đồng.

2. Kết quả phân tích kinh tế, môi trường, xã hội và GTGT bền vững

Luận án lượng hóa các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật trên đơn vị $1\text{ m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu trong chuỗi xuất khẩu và nội địa:

Khía cạnh phân tích	Chuỗi đồ gỗ xuất khẩu	Chuỗi đồ gỗ nội địa	Ghi chú dữ liệu thực nghiệm
Gỗ tròn tiêu thụ (năm 2019)	$1.512.500\text{ m}^3$	$150.000\text{ m}^3$	Rừng keo trồng trong nước
Lao động sử dụng	$16.452.000\text{ ngày công}$	$2.158.000\text{ ngày công}$	Toàn bộ các khâu trong chuỗi
Doanh thu tạo ra	$14.689\text{ tỷ đồng}$	$2.448\text{ tỷ đồng}$	Kim ngạch xuất khẩu và doanh số nội địa
Lợi nhuận tạo ra	$2.279\text{ tỷ đồng}$	$1.196\text{ tỷ đồng}$	Tổng lợi nhuận các tác nhân
Lượng phát thải CO2	$8,981\text{ tấn CO}_2/\text{m}^3\text{ gỗ tròn}$	Không đánh giá đầy đủ	Tập trung lớn ở khâu sấy và cưa xẻ gỗ
Chi phí phát thải CO2	$1.040\text{ đ}/\text{m}^3\text{ gỗ tròn}$	Không đánh giá đầy đủ	Quy đổi theo chi phí giảm thiểu carbon
Chi phí xã hội phát sinh	$132.700\text{ đ}/\text{m}^3\text{ gỗ tròn}$	Chưa hạch toán đầy đủ	Do thiếu bảo hiểm và trang bị bảo hộ
GTGT bền vững tuyệt đối	$14.221.800\text{ đ}/\text{m}^3\text{ gỗ tròn}$	Chưa tính toán	Lớn hơn GTGT kinh tế thuần

Phân tích môi trường (ELCA) chỉ ra lượng phát thải khí nhà kính phát sinh nhiều nhất tại khâu sấy gỗ và cưa xẻ sơ chế do tiêu thụ điện năng, nhiên liệu đốt lò. Phân tích xã hội (SLCA) chỉ ra các điểm nóng xã hội tập trung tại khâu khai thác gỗ rừng và các xưởng cưa xẻ tư nhân, nơi phần lớn lao động là thời vụ, không có hợp đồng lao động dài hạn, tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp và điều kiện bảo hộ lao động chưa được đảm bảo đầy đủ.

3. Phân tích môi trường bên ngoài và các chiến lược phát triển

• Phân tích thị trường cho thấy chỉ số lợi thế so sánh biểu lộ ($\text{RCA}$) và lợi thế thương mại tương đối ($\text{RTA}$) của sản phẩm gỗ Việt Nam giai đoạn 2000–2019 duy trì ở mức cao, khẳng định năng lực cạnh tranh xuất khẩu trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, mức độ tập trung thị trường xuất khẩu vào một số ít quốc gia đối tác lớn tiềm ẩn rủi ro thương mại.
• Phân tích PESTLE chỉ ra chuỗi giá trị có lợi thế lớn về chính sách khuyến khích lâm nghiệp, điều kiện tự nhiên thích hợp cho cây Keo sinh trưởng nhanh, nhưng gặp trở ngại về thể chế chứng chỉ rừng, chi phí logistics và tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường khắt khe từ thị trường nhập khẩu.
• Kết hợp ma trận SWOT, luận án xác định các điểm nghẽn chính và đề xuất 4 nhóm chiến lược nâng cấp chuỗi:
  1. Chiến lược cải tiến sản phẩm: Tăng cường trồng rừng gỗ lớn, nâng cao chất lượng cưa xẻ sấy, đa dạng hóa mẫu mã đồ gỗ gia dụng.
  2. Chiến lược đầu tư và tạo việc làm: Đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, đào tạo nghề và cải thiện điều kiện lao động, an sinh xã hội cho người lao động.
  3. Chiến lược cắt giảm chi phí: Tiết kiệm năng lượng trong sấy gỗ, tối ưu hóa vận chuyển nguyên liệu, giảm tỷ lệ hao hụt gỗ tròn.
  4. Chiến lược cải thiện kênh phân phối: Phát triển liên kết dọc giữa doanh nghiệp tinh chế và chủ rừng, mở rộng kênh phân phối trực tiếp, xúc tiến thương mại gỗ có chứng chỉ FSC/PEFC.

Chương 5. Kết luận và kiến nghị

Chương 5 tổng hợp toàn bộ các kết luận chính tương ứng với 4 mục tiêu nghiên cứu của luận án. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chính quyền địa phương), các hiệp hội ngành hàng (VIFOREST, HAWA, BIFA) và các doanh nghiệp, chủ rừng nhằm hoàn thiện thể chế quản lý rừng bền vững, hỗ trợ liên kết chuỗi và nâng cao phúc lợi cho người lao động. Chương này cũng nêu rõ các hạn chế nghiên cứu và định hướng các đề tài tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận khoa học

1. Mở rộng phương pháp phân tích chuỗi giá trị bền vững: Luận án đã tích hợp đồng thời ba trụ cột kinh tế, môi trường (ELCA) và xã hội (SLCA) vào khung phân tích chuỗi giá trị ngành lâm sản, khắc phục hạn chế của các nghiên cứu truyền thống vốn chỉ tập trung vào góc độ kinh tế.
2. Phương pháp lượng hóa chi phí ngoại ứng: Luận án kết hợp đánh giá vòng đời sản phẩm với chỉ tiêu Giá trị gia tăng bền vững (SVA), đưa các chi phí môi trường (phát thải CO2) và chi phí xã hội (thiếu hụt bảo hiểm và an toàn lao động) về đơn vị tiền tệ để xác định Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối trên một đơn vị sản phẩm.
3. Hoàn thiện khung phân tích thể chế vĩ mô: Ứng dụng khung PESTLE với 6 yếu tố toàn diện thay vì mô hình PEST 4 yếu tố thông thường, tạo cơ sở lý luận vững chắc hơn cho việc phân tích các chuỗi giá trị nông lâm nghiệp chịu tác động mạnh bởi biến đổi khí hậu và cam kết thương mại quốc tế.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về chuỗi giá trị đồ gỗ Keo vùng Nam Bộ với số liệu chi tiết về 4 kênh xuất khẩu và 3 kênh tiêu thụ nội địa, lượng hóa cụ thể dòng vật chất ($1.512.500\text{ m}^3$ xuất khẩu và $150.000\text{ m}^3$ nội địa), dòng doanh thu và lợi nhuận của từng tác nhân.
2. Nhận diện chính xác các "điểm nghẽn" của chuỗi: tỷ lệ rừng có chứng chỉ quản lý bền vững rất thấp, chu kỳ khai thác gỗ non 4–5 năm làm giảm chất lượng gỗ xẻ, khâu cưa xẻ sấy phát thải khí nhà kính cao, và khâu khai thác - sơ chế phát sinh chi phí xã hội lớn do thiếu bảo hộ lao động ($132.700\text{ đ}/\text{m}^3$).
3. Đề xuất hệ thống 4 nhóm chiến lược và giải pháp thực thi (cải tiến sản phẩm, đầu tư và tạo việc làm, cắt giảm chi phí, cải thiện kênh phân phối) hỗ trợ doanh nghiệp và nhà quản lý định hình chính sách phát triển kinh tế lâm nghiệp xanh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

Theo công bố của tác giả trong phạm vi nghiên cứu:

• Giới hạn về phạm vi địa lý và chuỗi phân phối: Chưa thu thập và phân tích dữ liệu phân phối sản phẩm đồ gỗ tại thị trường bán lẻ của các quốc gia nhập khẩu; chuỗi giá trị dừng lại ở cảng biển xuất khẩu của Việt Nam.
• Đối tượng khảo sát: Chưa khảo sát và phân tích các doanh nghiệp chế biến gỗ có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
• Phạm vi dòng sản phẩm phụ: Chưa hạch toán và phân tích kinh tế - môi trường đối với dòng phụ phẩm chế biến (mùn cưa, dăm bào, đầu mẩu củi).
• Giới hạn chỉ tiêu GTGT bền vững: Chỉ tiêu Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối mới chỉ được tính toán cho chuỗi đồ gỗ xuất khẩu; chưa đánh giá phát thải ở công đoạn sơn phủ hoàn thiện bề mặt, vận tải biển quốc tế và giai đoạn thải bỏ, tái chế sau sử dụng của người tiêu dùng.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng đánh giá vòng đời toàn diện "từ cái nôi đến mộ tiết" (Cradle-to-Grave), tính toán dấu vết carbon xuyên biên giới bao gồm cả vận tải biển quốc tế và tái chế sản phẩm sau sử dụng.
• Phân tích chuỗi giá trị kinh tế tuần hoàn đối với toàn bộ phụ phẩm gỗ Keo (sản xuất viên nén năng lượng, ván ép nhân tạo, phân bón sinh học).
• Nghiên cứu so sánh chuỗi giá trị đồ gỗ Keo giữa khối doanh nghiệp trong nước và khối doanh nghiệp FDI nhằm làm rõ sự dịch chuyển công nghệ và phân bổ giá trị gia tăng.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên sâu cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản trị kinh doanh, Quản lý tài nguyên và Lâm nghiệp: Có thể tham khảo phương pháp luận tích hợp giữa phân tích chuỗi giá trị (Value Chain Analysis) và Đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA/SLCA) tại Chương 3; phương pháp quy đổi chi phí xã hội và môi trường thành giá trị tiền tệ để tính Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối (ASVA).
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Nông nghiệp và PTNT, Tổng cục Lâm nghiệp, Sở Nông nghiệp các địa phương): Tham khảo các số liệu thực trạng rừng trồng, tỷ lệ chứng chỉ rừng, các điểm nóng xã hội và môi trường tại Chương 4 để ban hành cơ chế hỗ trợ cấp chứng chỉ rừng bền vững (FSC/PEFC), chính sách liên kết chuỗi theo Quyết định 523/QĐ-TTg và kiểm soát an toàn lao động trong khai thác rừng.
• Các hiệp hội ngành gỗ (VIFOREST, HAWA, BIFA) và doanh nghiệp chế biến gỗ: Tham khảo cấu trúc 4 kênh xuất khẩu, ma trận chiến lược SWOT, các chỉ số cạnh tranh thương mại ($\text{RCA}$, $\text{RTA}$) và các giải pháp cắt giảm chi phí năng lượng trong công đoạn sấy gỗ để nâng cao năng lực cạnh tranh khi xuất khẩu sang các thị trường yêu cầu chứng chỉ xanh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ Keo tại Nam Bộ đạt quy mô kinh tế và sử dụng lao động như thế nào trong năm 2019?

Theo số liệu phân tích của luận án, trong năm 2019, chuỗi giá trị đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ Keo vùng Nam Bộ bao gồm 04 kênh thị trường, 6 chức năng cơ bản và 15 tác nhân hỗ trợ. Chuỗi đã tiêu thụ gần $1.512.500\text{ m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu, sử dụng khoảng $16.452.000\text{ ngày công}$ lao động, tạo ra kim ngạch xuất khẩu $14.689\text{ tỷ đồng}$ (đóng góp gần 14% tổng kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ cả nước) và mang lại lợi nhuận gần $2.279\text{ tỷ đồng}$.

2. Chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ Keo tiêu thụ nội địa có kết quả hoạt động ra sao trong năm 2019?

Chuỗi giá trị đồ gỗ nội địa từ gỗ Keo tại Nam Bộ vận hành qua 03 kênh thị trường chính. Năm 2019, chuỗi tiêu thụ gần $150.000\text{ m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu, sử dụng khoảng $2.158.000\text{ ngày công}$ lao động, tạo ra doanh thu $2.448\text{ tỷ đồng}$ và mang lại lợi nhuận gần $1.196\text{ tỷ đồng}$.

3. Cường độ phát thải khí nhà kính và chi phí môi trường trong chuỗi đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ Keo được xác định là bao nhiêu?

Quá trình sản xuất và vận chuyển đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ Keo phát thải tổng cộng $8,981\text{ tấn CO}_2/\text{m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu. Chi phí phát thải khí nhà kính được lượng hóa tương ứng là $1.040\text{ đồng}/\text{m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu, trong đó lượng phát thải tập trung cao nhất ở khâu sấy gỗ và cưa xẻ sơ chế.

4. Chi phí xã hội và Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối của chuỗi đồ gỗ xuất khẩu được lượng hóa như thế nào?

Tổng chi phí xã hội phát sinh do không thực hiện đầy đủ các khoản bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp và trang bị bảo hộ lao động bắt buộc trong các khâu sản xuất của chuỗi xuất khẩu là $132.700\text{ đồng}/\text{m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu. Sau khi khấu trừ chi phí phát thải môi trường và chi phí xã hội, tổng Giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối (ASVA) của chuỗi đồ gỗ xuất khẩu đạt $14.221.800\text{ đồng}/\text{m}^3$ gỗ tròn nguyên liệu (cao hơn tổng giá trị gia tăng kinh tế thuần).

5. Luận án đề xuất những nhóm chiến lược nâng cấp chuỗi nào nhằm phát triển bền vững chuỗi giá trị đồ gỗ Keo?

Luận án đề xuất 4 nhóm chiến lược trọng tâm dựa trên ma trận SWOT:

1. Cải tiến sản phẩm: Kéo dài chu kỳ rừng trồng để tạo gỗ lớn, nâng cao chất lượng gỗ xẻ sấy, phát triển thiết kế sản phẩm đồ gỗ gia dụng.
2. Đầu tư và tạo việc làm: Đổi mới công nghệ máy móc tinh chế, cải thiện môi trường làm việc, thực hiện đầy đủ bảo hiểm và an toàn lao động.
3. Cắt giảm chi phí: Tối ưu hóa tiêu hao năng lượng nhiệt và điện trong khâu sấy, giảm chi phí logistics thu mua gỗ tròn.
4. Cải thiện kênh phân phối: Thiết lập liên kết chuỗi giữa nông hộ trồng rừng và nhà máy chế biến, gia tăng tỷ lệ sản phẩm gỗ đạt chứng chỉ FSC/PEFC để mở rộng thị trường xuất khẩu.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Trần Thanh Cao đã thực hiện nghiên cứu chuyên sâu về chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ gia dụng sử dụng nguyên liệu gỗ Keo (Acacia) tại vùng Nam Bộ dựa trên phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị bền vững. Bằng việc kết hợp phân tích kinh tế với công cụ Đánh giá vòng đời sản phẩm (ELCA và SLCA), công trình đã lượng hóa chi tiết dòng giá trị, dấu vết phát thải carbon và chi phí an sinh xã hội trên từng mét khối gỗ nguyên liệu. Các kết quả thực nghiệm và hệ thống 4 nhóm chiến lược nâng cấp chuỗi được đề xuất là cơ sở khoa học và thực tiễn có giá trị phục vụ công tác hoạch định chính sách phát triển lâm nghiệp bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành chế biến gỗ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ TRẦN THANH CAO PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN PHẨM ĐỒ GỖ GIA DỤNG SỬ DỤNG NGUYÊN LIỆU GỖ KEO (Acacia) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP MÃ NGÀNH: 62.15 Cần Thơ, năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ TRẦN THANH CAO Mã số NCS: P0815001 PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ SẢN PHẨM ĐỒ GỖ GIA DỤNG SỬ DỤNG NGUYÊN LIỆU GỖ KEO (Acacia) LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP MÃ NGÀNH: 62.15 HƢỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. HUỲNH THANH NHÃ TS. NGUYỄN HỒNG GẤM Cần Thơ, năm 2022 LUAN MOI download : [e-mail] luan an tien si downl LUAN MOI download : [e-mail] luan an tien si downl TÓM TẮT Phân tích chuỗi giá trị sản phẩm đồ gỗ gia dụng sử dụng nguyên liệu gỗ Keo (Acacia) nhằm tìm ra các ―điểm nghẽn‖ cần thiết phải cải thiện để góp phần phát triển ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam một cách bền vững. Tác giả đã áp dụng cách tiếp cận chuỗi giá trị bền vững để phân tích tình hình sản xuất và thị trƣờng, phân tích kinh tế, đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA), phân tích giá trị gia tăng bền vững, phân tích PESLTE và phân tích SWOT của chuỗi giá trị.

Dữ liệu sơ cấp sử dụng trong nghiên cứu đã đƣợc thu thập từ 1908 hồ sơ xuất khẩu đồ gỗ, 55 hồ sơ khai thác gỗ Keo và phỏng vấn 231 ngƣời có liên quan tại 7 Tỉnh, Thành phố có trồng và chế biến nhiều gỗ Keo ở Nam Bộ cùng với các tài liệu thứ cấp. Nguồn cung nguyên liệu gỗ Keo chƣa đáp ứng đủ nhu cầu thị trƣờng. Chất lƣợng gỗ tròn còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ rừng trồng Keo đƣợc chứng nhận quản lý bền vững rất thấp.

Nguyên liệu đã tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của chuỗi giá trị đồ gỗ xuất khẩu. Năm 2019, chuỗi giá trị đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ Keo có 04 kênh thị trƣờng, 6 chức năng cơ bản, 15 tác nhân hỗ trợ, tham gia gần 14% trong tổng kim 3 ngạch xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam, tiêu thụ gần 1.500 m gỗ tròn và sử dụng khoảng 16.000 ngày công lao động để tạo ra kim ngạch xuất khẩu 14.689 tỷ đồng, mang lại lợi nhuận gần 2. chuỗi giá trị đồ gỗ nội địa từ gỗ Keo có 03 kênh 3 thị trƣờng, đã tiêu thụ gần 150.000 m gỗ tròn và sử dụng khoảng 2.000 ngày công lao động để tạo ra 2.448 tỷ đồng doanh thu, mang lại gần 1.196 tỷ đồng lợi nhuận. Quá trình sản xuất và vận chuyển đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ Keo đã phát thải 8,981 3 3 tấn CO2/m gỗ tròn nguyên liệu, tƣơng ứng chi phí phát thải 1.

Tổng chi phí xã hội do không thực hiện đầy đủ các khoản bảo hiểm và bảo hộ lao động bắt buộc 3 trong các khâu sản xuất của chuỗi giá trị đồ gỗ xuất khẩu là 132.700 đ/m gỗ tròn nguyên liệu. Tổng giá trị gia tăng bền vững tuyệt đối của chuỗi giá trị đồ gỗ xuất khẩu 3 từ gỗ Keo là 14.800 đ/m gỗ tròn nguyên liệu và lớn hơn tổng giá trị gia tăng. Chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo đang phát triển do có nhiều thuận lợi về chính sách, thị trƣờng, điều kiện tự nhiên, môi trƣờng xã hội và tiến bộ kỹ thuật. Tuy nhiên, chuỗi giá trị cũng có không ít điểm nghẽn cần đƣợc cải thiện để phát triển.

Các chiến lƣợc cùng với những giải pháp nhằm phát triển chuỗi giá trị bền vững đồ gỗ từ gỗ Keo bao gồm: Cải tiến sản phẩm, đầu tƣ và tạo việc làm, cắt giảm chi phí, cải thiện kênh phân phối. Luận án đã phân tích đồng thời các khía cạnh kinh tế, môi trƣờng và xã hội nhằm đo lƣờng hiệu quả hoạt động của các khâu sản xuất trong chuỗi giá trị, khám phá các vấn đề có tính hệ thống, phù hợp với xu hƣớng phát triển bền vững trên thế giới hiện nay, đóng góp thêm phƣơng pháp cho phân tích chuỗi giá trị các sản phẩm nông nghiệp khác. Kết quả nghiên cứu giúp các doanh nghiệp phát huy những lợi thế, hạn chế những khó khăn để phát triển bền vững ở cả thị trƣờng nội địa và xuất khẩu, góp phần phát triển nền kinh tế xanh của Việt Nam trong tƣơng lai. Từ khóa: Chuỗi giá trị, gỗ Keo, sản phẩm đồ gỗ.

iii ABSTRACT The study analyzed the value chain of acacia wood furniture products to find out the "bottlenecks" that need to be improved for sustainable development of the wood processing industry in Vietnam. The author has applied the sustainable value chain to analyze the production and market situation, economic analysis, and life cycle assessment (LCA), sustainable value-added analysis, PESTLE analysis, and SWOT analysis of the value chain. Primary research data were collected through 1908 furniture export documents and 55 Acacia logwood harvesting records and interviews with 231 stakeholders in 7 provinces and cities that have grown and processed a lot of acacia wood in the South of Vietnam. Relevant secondary documents were also referenced for the study.

The supply of acacia wood raw materials has not yet met the market demand. Some of the qualities of the logs have remained some limitations. The percentage of acacia plantations certified for sustainable management was very low. The raw materials situation has negatively affected the efficiency of the export furniture value chain.

In 2019, the value chain of exported acacia wood furniture has 04 market channels, 6 basic functions, 15 supporting agents, participating in nearly 14% of the 3 total export turnover of Vietnamese furniture, consumed nearly 1,512.500 m of logs, and using about 16,452,000 working days to create an export turnover of VND 14,689 billion and a profit of nearly VND 2,279 billion. The value chain of domestic acacia 3 wood furniture has 03 market channels, consumed nearly 150,000 m of logwood, and used about 2,158,000 man-days to generate VND 2,448 billion in revenue and nearly VND 1,196 billion in profit. The process of producing and transporting exported acacia wood furniture has emitted 8,981 tons of CO2 per cubic meter of the logwood, 3 corresponding to an emission cost of VND 1,040. The total social cost of insurance and compulsory labor protection in the production stages of the export 3 acacia wood furniture value chain was 132,700 VND per 1 m of logwood.

The total absolute sustainable added value of the export acacia wood furniture value chain was 3 VND 14,221,800/m of logwood and was larger than the total added value. The value chain of acacia wood furniture is developing due to many advantages in terms of policies, markets, natural conditions, social environment, and technologies. However, the value chain remains some bottlenecks that need to be optimized for sustainable development. Strategies with solutions for sustainable development of Acacia wood furniture value chain include: Improving products, investing to create jobs, reducing costs, improving distribution channels.

The thesis has simultaneously analyzed the economic, environmental, and social aspects to measure the sustainable performance of the production stages in the value chain, explored some systemic issues, align with current trends on sustainable iv development in the world, and contributed additional value chain analysis methods for other agricultural products. The results will help businesses promote their advantages, overcome difficulties for sustainable development in domestic and international markets, and contribute to the future development of Vietnam's green economy. Keywords: acacia wood, furniture, value chain. v MỤC LỤC CẢM TẠ I LỜI CAM ĐOAN II TÓM TẮT III ABSTRACT IV MỤC LỤC VI DANH SÁCH BẢNG IX DANH SÁCH HÌNH X DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT XI CHƢƠNG 1.

SỰ CẦN THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 5 1. Mục tiêu tổng quát 5 1. Mục tiêu cụ thể 5 1.

CÂU HỎI NGHIÊN CỨU 5 1. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 6 1. Đối tƣợng nghiên cứu 6 1. Phạm vi không gian 6 1.

Phạm vi thời gian 6 1. Phạm vi nội dung nghiên cứu 7 1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 7 1. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN ÁN 8 1.

Ý nghĩa khoa học của luận án 8 1. Ý nghĩa thực tiễn của luận án 8 1. Những đóng góp mới của luận án 9 1. CẤU TRÚC LUẬN ÁN 9 CHƢƠNG 2.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 11 2. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN 11 2. Tổng quan về sự hình thành chuỗi giá trị 11 2. Khái niệm chuỗi giá trị 12 2.

Phƣơng pháp tiếp cận theo chuỗi giá trị 15 2. Công cụ phân tích CGT 20 2. Chuỗi giá trị bền vững 20 2. Phân tích chuỗi giá trị bền vững 22 2.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN CHUỖI GIÁ TRỊ 24 2. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề kinh tế 24 2. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề xã hội 27 2. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề bảo vệ môi trƣờng 29 2.

Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề cạnh tranh kinh tế 30 2. Phân tích chuỗi giá trị bền vững 32 2. Phân tích chuỗi giá trị với vấn đề nâng cấp chuỗi 34 vi 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CHUỖI GIÁ TRỊ NGÀNH GỖ VÀ GỖ KEO 35 2.

Chuỗi giá trị ngành chế biến đồ gỗ 35 2. Chuỗi giá trị sản phẩm sử dụng nguyên liệu gỗ Keo 38 2. Các nghiên cứu liên quan đến gỗ Keo 39 2. ĐÁNH GIÁ TỔNG QUAN TÀI LIỆU 45 2.

CÁC KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU 46 CHƢƠNG 3. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 47 3. Cơ sở lý luận về chuỗi giá trị 47 3. Đặc trƣng sản phẩm đồ gỗ (Furniture) 49 3.

CƠ SỞ LÝ LUẬN PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ BỀN VỮNG 50 3. Phân tích kinh tế chuỗi giá trị 50 3. Đánh giá vòng đời môi trƣờng sản phẩm 55 3. Đánh giá vòng đời xã hội sản phẩm 55 3.

Phân tích môi trƣờng sản xuất, kinh doanh 58 3. Nâng cấp chuỗi giá trị 62 3. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 63 3. Phƣơng pháp tiếp cận nghiên cứu 63 3.

Khung phân tích chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ keo 64 3. Phƣơng pháp thu thập thông tin 65 3. Phƣơng pháp xử lý thông tin, dữ liệu 68 3. Phƣơng pháp tham vấn chuyên gia 74 CHƢƠNG 4.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 75 4. THỰC TRẠNG NGÀNH CHẾ BIẾN ĐỒ GỖ 75 4. Thực trạng thị trƣờng đồ gỗ gia dụng thế giới 75 4. Thực trạng ngành chế biến gỗ Việt Nam 78 4.

THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ ĐỒ GỖ TỪ GỖ KEO 82 4. Thực trạng cung ứng và sử dụng nguyên liệu gỗ Keo 82 4. Thực trạng sản xuất gỗ và đồ gỗ từ gỗ Keo 86 4. Thực trạng tiêu thụ gỗ và đồ gỗ từ gỗ Keo 89 4.

Mô tả chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo 92 4. Liên kết chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo 97 4. PHÂN TÍCH CHUỖI GIÁ TRỊ BỀN VỮNG ĐỒ GỖ TỪ GỖ KEO 98 4. Phân tích kinh tế chuỗi giá trị đồ gỗ từ gỗ Keo 98 4.

Đánh giá vòng đời môi trƣờng sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu từ gỗ keo 104 4.