ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN HOÀNG THU TRANG CỘNG ĐỒNG NGƯỜI HOA Ở PHILIPPINES LUẬN VĂN THẠC SĨ CHUYÊN NGÀNH CHÂU Á HỌC MÃ SỐ : 60.50 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - 2009 1 MUÏC LUÏC DANH MUÏC CHÖÕ CAÙI VIEÁT TAÉT DANH MUÏC HÌNH VEÕ VAØ BAÛNG BIEÅU Daãn luaän……………………………………………………………………………………………………………………………………………. Lyù do vaø muïc ñích choïn ñeà taøi……………………………………………………………………………………………. Lyù do choïn ñeà taøi……………………………………………………………………………………………………………………. Muïc ñích cuûa ñeà taøi…………………………………………………………………………………………………….
YÙ nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn cuûa ñeà taøi ………………………………………………………. Lòch söû nghieân cöùu……………………………………………………………………………………………………………. Ñoái töôïng nghieân cöùu, phaïm vi vaø giôùi haïn thôøi gian nghieân cöùu ……………………. Cô sôû lyù luaän ………………………………………………………………………………………………………………………….
Phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn taøi lieäu …………………………………………………………. Boá cuïc cuûa luaän vaên ……………………………………………………………………………………………………………….xiii CHÖÔNG I: NHÖÕNG TIEÀN ÑEÀ LYÙ LUAÄN VAØ THÖÏC TIEÃN…………………………………………1 1. Lyù luaän veà ngöôøi Hoa ôû nöôùc ngoaøi………………………………………………………………………………1 1. Sô löôïc veà söï di daân cuûa ngöôøi Hoa………………………………………………………………………………4 1.
Lòch söû di daân…………………………………………………………………………………………………………………………. Caùc moâ hình di daân cuûa ngöôøi Trung Quoác trong lòch söû………………………………………. Moät soá vaán ñeà cuûa ngöôøi Hoa soáng ôû nöôùc ngoaøi……………………………………………………11 1. Vaøi neùt veà ñaát nöôùc vaø con ngöôøi Philippines………………………………………………………….
Ñòa lyù caûnh quan (vò trí ñòa lyù, ñòa hình, soâng ngoøi, thoå nhöôõng, taøi nguyeân khoaùng saûn, khí haäu, thöïc vaät vaø ñoäng vaät)………………………………………………………………. Vaøi neùt veà lòch söû Philippines………………………………………………………………………………………. Thôøi coå- trung ñaïi (töø ñaàu coâng nguyeân tôùi tröôùc naêm 1521)……………………. Thôøi caän ñaïi (1521- 1946)……………………………………………………………………………………… 21 1.
Thôøi kì thuoäc Taây Ban Ban Nha(1521-1898)…………………………………………………. Thôøi kì thuoäc Myõ- Nhaät (1898-1946)………………………………………………………………. Thôøi hieän ñaïi (1946- nay)…………………………………………………………………………………………28 1. Khaùi quaùt veà kinh teá, chính trò Philippines hieän nay…………………………………….2:Chính trò……………………………………………………………………………………………………………………….Vaán ñeà ngöôøi Moro…………………………………………………………………………………………………….
Moâi tröôøng nhaân vaên…………………………………………………………………………………………………………. Thaønh phaàn daân toäc vaø ñòa baøn cö truù cuûa caùc toäc ngöôøi ……………………………. Toân giaùo, tín ngöôõng…………………………………………………………………………………………………. Phong tuïc taäp quaùn…………………………………………………………………………………………………….53 CHÖÔNG II: QUAÙ TRÌNH HÌNH THAØNH VAØ PHAÙT TRIEÅN CUÛA NGÖÔØI HOA ÔÛ PHILIPPINES…………………………………………………………………………………………………………………………………60 2.Thôøi kì tieàn thöïc daân (tröôùc naêm 1521)…………………………………………………………………………….
Chính saùch cuûa caùc trieàu ñaïi phong kieán Trung Quoác…………………………………………. Phaûn öùng cuûa chính quyeàn vaø ngöôøi daân baûn ñòa……………………………………………………. Söï hình thaønh coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû Philippines…………………………………………………. Thôøi kì thuoäc Taây Ban Nha (1521- 1898) …………………………….
Chính saùch cuûa chính quyeàn thöïc daân ñoái vôùi coäng ñoàng ngöôøi Hoa………. Quaù trình hình thaønh vaø ñònh cö cuûa coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû Philippines. Phaûn öùng cuûa coäng ñoàng ngöôøi Hoa vaø söï hoaø nhaäp cuûa hoï vaøo xaõ hoäi baûn ñòa…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. Thôøi kì thuoäc Myõ vaø Nhaät (1902- 1946)…………………………………………………………………….
Thôøi kì thuoäc Myõ (1902- 1941)……………………………………………………………………………………73 2. Thôøi kì thuoäc Nhaät (1941-1946)…………………………………………………………………………………. Thôøi kì ñoäc laäp (1946- nay)………………………………………………………………………………………………83 2. Chính saùch cuûa chính quyeàn ñoái vôùi coäng ñoàng ngöôøi Hoa………………………………83 2.
Phaûn öùng cuûa coäng ñoàng ngöôøi Hoa vaø söï hoäi nhaäp cuûa hoï vaøo xaõ hoäi Philippines…………………………………………………………………………………………………………………………………………. Vai troø cuûa hoï ñoái vôùi kinh teá- xaõ hoäi Philippines………………………………………………88 TIEÅU KEÁT………………………………………………………………………………………………………………………………………….97 CHÖÔNG III: ÑÔØI SOÁNG SINH HOAÏT CUÛA COÄNG ÑOÀNG NGÖÔØI HOA ÔÛ PHILIPPINES……………………………………………………………………………………………………………………………………98 3. Sinh hoaït kinh teá cuûa coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû Philippines (coù so saùnh vôùi sinh hoaït kinh teá coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû moät soá quoác gia Ñoâng Nam AÙ) ………………………. Caùc coâng ty, taäp ñoaøn tö baûn ngöôøi Hoa ôû Philippines……………………………………….
Quaù trình hình thaønh cuûa caùc coâng ty, taäp ñoaøn tö baûn ngöôøi Hoa ôû Philippines ………………………………………………………………………………………………………………………………………. Ñaëc ñieåm, quy moâ hoaït ñoäng caùc coâng ty, taäp ñoaøn tö baûn ngöôøi Hoa……. Nhöõng ñaëc tröng veà vaên hoaù kinh doanh cuûa ngöôøi Hoa……………………. Sinh hoaït vaên hoùa coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû Philippines (coù so saùnh vôùi sinh hoaït vaên hoùa coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû moät soá quoác gia Ñoâng Nam AÙ)………………………….
Tín ngöôõng vaø toân giaùo…………………………………………………………………………………………………. Phong tuïc vaø neáp soáng…………………………………………………………………………………………………. Daân toäc, ngoân ngöõ ……………………………………………………………………………………………………………. Sinh hoaït toå chöùc xaõ hoäi (caùch thöùc coá keát coäng ñoàng) cuûa coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû Philippines (coù so saùnh vôùi sinh hoaït toå chöùc xaõ hoäi coäng ñoàng ngöôøi Hoa ôû moät soá quoác gia Ñoâng Nam AÙ)……………………………………………………………………………………………………21 3.
Chính saùch phaân bieät ñoái xöû cuûa chính quyeàn baûn ñòa vôùi ngöôøi Hoa ôû Philippines (coù so saùnh vôùi caùc quoác gia Ñoâng Nam AÙ khaùc)………………………………………122 KEÁT LUAÄN……………………………………………………………………………………………………………………………………….126 PHUÏ LUÏC……………………………………………………………………………………………………………………………………………129 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO………………………………………………………………………………………………………….140 DANH MUÏC CAÙC CHÖÕ CAÙI VIEÁT TAÉT CH: Coäng hoaø CHND: Coäng hoøa nhaân daân CTTG II: Chieán tranh theá giôùi thöù hai TK: theá kæ Thuaät ngöõ: Mestizos: nhöõng ngöôøi lai, mang hai doøng maùu daân toäc Mestiza: ngöôøi lai laø nöõ Mestizo: ngöôøi lai laø nam DAÃN LUAÄN 1. Lyù do vaø muïc ñích choïn ñeà taøi 1. Lyù do choïn ñeà taøi Ngöôøi Hoa soáng ôû ngoaøi Trung Hoa luïc ñòa, Hoàng Koâng, Ma Cao hay Ñaøi Loan thöôøng ñöôïc goïi vôùi moät teân khaùc laø Hoa kieàu (華胞 phieân aâm laø huaùb o, hay 僑胞 qiáaob o) nhöng thöïc ra caùch goïi naøy laø khoâng hoaøn toaøn ñuùng1. Hieän nay, treân toaøn theá giôùi coù khoaûng 40 trieäu ngöôøi Hoa soáng ôû nöôùc ngoaøi (Chinese overseas, Zhonghua minzu hay ôû caùc nöôùc Maõ lai ña ñaûo coøn ñöôïc bieát tôùi vôùi caùi teân Peranakans)2.
Söï di cö cuûa ngöôøi Hoa dieãn ra töø caùch ñaây khoaûng 1.000 naêm, haàu heát hoï sinh soáng taïi vuøng Ñoâng Nam AÙ3. Trong cô caáu daân cö taïi caùc nöôùc naøy, hoï laø thaønh phaàn chieám ña soá (nhö ôû Singapore), laø daân toäc thieåu soá quan troïng (nhö ôû Indonesia, Malaysia, Thaùi Lan, Vieät Nam vaø Philippines)4. Ngöôøi Hoa ñeán caùc nöôùc treân chuû yeáu vaøo khoaûng töø theá kæ XVI ñeán theá kæ XIX, haàu heát ñeàu xuaát phaùt töø caùc tænh ven bieån Quaûng Ñoâng vaø Phuùc Kieán, tieáp ñoù laø Ñaøi Loan vaø Haûi Nam. Cuõng coù nhöõng baèng chöùng cho thaáy söï di cö cuûa ngöôøi Hoa tôùi vuøng Malacca vaø Ñoâng Nam AÙ sôùm hôn raát nhieàu, töø khoaûng theá kæ X cho tôùi theá kæ XVI.
1 ÔÛ ñaây chuùng ta caàn phaân bieät hai khaùi nieäm: Ngöôøi Hoa ñòa phöông (Local Chinese) vaø Hoa kieàu (Hua ch’iao). Ngöôøi Hoa ñòa phöông laø nhöõng ngöôøi coù nguoàn goác Trung Quoác soáng thöôøng xuyeân ôû nöôùc ngoaøi, ñaõ gia nhaäp quoác tòch nöôùc sôû taïi. Coøn Hoa kieàu laø ngöôøi Trung Quoác soáng ôû nöôùc ngoaøi, chöa nhaäp quoác tòch nöôùc sôû taïi, vaãn laø coâng daân cuûa nöôùc Coäng hoøa nhaân daân Trung Hoa hay Trung Hoa daân quoác. 2 Nhöõng thaäp nieân gaàn ñaây, tyû leä ngöôøi Hoa ôû chaâu AÙ noùi chung, Ñoâng Nam AÙ noùi rieâng coù xu höôùng giaûm maïnh, töø 91% naêm 1980 xuoáng 88% naêm 1990 vaø coøn khoaûng 80% vaøo naêm 2000.
3 Gaàn ñaây ngöôøi Hoa thöôøng di cö tôùi caùc nöôùc ôû Baéc Mó, ñaëc bieät laø ñi Hoa Kì vaø Canada. ÔÛ Ñoâng Nam AÙ, chæ coù khoaûng 10% ngöôøi Hoa thuoäc dieän ngoaïi kieàu. Tröôùc chieán tranh theá giôùi laàn thöù II, ñaïi ña soá ngöôøi Hoa ôû Ñoâng Nam AÙ laø daân môùi nhaäp cö, thuoäc theá heä thöù nhaát, chöa nhaäp quoác tòch nöôùc sôû taïi (coøn mang quoác tòch Trung Hoa) vì theá treân caùc vaên baûn, giaáy tôø, hoï thöôøng ñöôïc goïi laø Hoa kieàu. 4 Tyû leä ngöôøi Hoa cao nhaát laø ôû Singapore, chieám 77% (2,2 trieäu) toång soá daân cö nöôùc naøy; tieáp ñeán laø Malaysia chieám khoaûng 30% (6,5 trieäu), Brunei hôn 15% (50.000), Thaùi Lan khoaûng 12% (5 trieäu), Indonesia chieám gaàn 3% (6,6 trieäu), Campuchia khoaûng 3% (400.000), Myanmar treân 2% (1 trieäu), Vieät Nam treân 1% (900.000) vaø Philippines khoaûng 2% (1,7 trieäu).
i Diderot vieát veà ngöôøi Trung Hoa nhö sau: “Moïi ngöôøi ñeàu coâng nhaän raèng daân toäc aáy vaên minh hôn heát thaûy caùc daân toäc khaùc ôû chaâu AÙ: lòch söû hoï coå hôn, tinh thaàn, ngheä thuaät tieán boä hôn, hoï minh trieát hôn, thích trieát lyù, chính trò cuûa hoï hoaøn haûo hôn; vaø vaøi taùc giaû coøn baûo raèng veà taát caû caùc phöông dieän aáy, hoï khoâng keùm caùc xöù vaên minh nhaát cuûa chaâu Aâu. Caùc coäng ñoàng ngöôøi Hoa ñònh cö ôû nöôùc ngoaøi coù söï khaùc bieät veà möùc ñoä ñoàng hoùa, töông taùc vôùi coäng ñoàng xung quanh vaø moái lieân heä vôùi Trung Quoác. Chaúng haïn, ôû Thaùi Lan, phaàn lôùn ngöôøi Hoa ñeàu keát hoân vaø ñoàng hoùa vôùi coäng ñoàng baûn xöù. ÔÛ Myanmar, ngöôøi Hoa hieám khi keát hoân vôùi ngöôøi baûn xöù nhöng laïi theo vaên hoùa nöôùc sôû taïi, trong khi ñoù ôû Malaysia, Philippines vaø Indonesia, ngöôøi Hoa vaãn giöõ nhöõng ñaëc tính daân toäc rieâng bieät.
Tuy nhieân, thoâng thöôøng ôû caùc nöôùc coù ngöôøi Hoa sinh soáng, hoï luoân taïo neân moät moâi tröôøng rieâng bieät, khoù troän laãn vôùi baát kì coäng ñoàng daân cö naøo maø chuùng ta vaãn hay nghe döôùi caùi teân “China town”. Ngöôøi Hoa ôû caùc nöôùc Ñoâng Nam AÙ thöôøng tham gia vaøo thöông maïi, taøi chính vaø khaù thaønh coâng, ña phaàn ngöôøi baûn xöù ñeàu coâng nhaän khaû naêng kinh doanh cuûa hoï taïi caùc khu vöïc naøy. Philippines (tieáng Philippines: Filipinas) laø moät nöôùc ôû Ñoâng Nam AÙ, coù dieän tích vaø daân soá töông ñöông nhö Vieät Nam5, coù soá daân theo Coâng giaùo La Maõ chieám ña soá vaø laø moät trong nhöõng nöôùc coù möùc ñoä Taây phöông hoùa cao, moät söï hoøa troän giöõa phöông Ñoâng vaø phöông Taây6. Ñaây laø moät trong nhöõng quoác gia coù nhieàu chuûng toäc nhaát ôû chaâu AÙ, coù hôn 80 ngoân ngöõ vaø phöông ngöõ ñöôïc duøng trong nöôùc, 5 Dieän tích: 300.107 hoøn ñaûo; daân soá (tính ñeán 6/2005) laø: 87.473 ngöôøi [http://vi.org/wiki/Philippines].
6 Taây Ban Nha vaø Hoa Kyø coù leõ laø nhöõng nöôùc coù aûnh höôûng vaên hoùa lôùn nhaát tôùi nöôùc naøy, bôûi vì quaàn ñaûo Philippines töøng laø thuoäc ñòa cuûa Taây Ban Nha trong hôn 350 naêm vaø laø thuoäc ñòa cuûa Hoa Kyø trong gaàn 50 naêm. ii haàu heát ñeàu thuoäc nhaùnh phía Taây cuûa nhoùm ngoân ngöõ Malayo- Polynesian trong heä ngoân ngöõ Nam Ñaûo7. ÔÛ thôøi ñaïi ñoà saét, nhöõng ngöôøi daân thuoäc heä ngoân ngöõ Nam Ñaûo töø phía Trung Quoác vaø Ñaøi Loan ñaõ ñi qua nhöõng chieác caàu luïc ñòa ñeå ñònh cö ôû Philippines taïo laäp neân nguoàn goác cho “daân toäc Philippines” ngaøy nay. Hoï ñöôïc chia thaønh 12 nhoùm daân toäc (theo ngoân ngöõ maø hoï söû duïng), 3 nhoùm ñoâng nhaát laø Tagalogs, Cebuanos vaø Ilocanos.
Ngöôøi Filipino mestizos laø caùch goïi ñeå chæ nhöõng ngöôøi coù doøng maùu daân toäc Philippines pha troän vôùi doøng maùu nöôùc ngoaøi, hình thaønh neân moät nhoùm thieåu soá nhöng coù vò trí kinh teá vaø chính trò cao. Ba nhoùm thieåu soá nöôùc ngoaøi lôùn nhaát laø ngöôøi Hoa8, ngöôøi Myõ vaø Nam AÙ9. Do hoaøn caûnh lòch söû maø taïi Philippines, ngöôøi Taây Ban Nha vaø Myõ ñaõ taïo neân nhöõng daáu aán khaù ñaäm neùt ôû ñaây. Tuy nhieân neàn taûng cuûa vaên hoùa Philippines laïi döïa treân caùc truyeàn thoáng vaên hoùa cuûa nhieàu nhoùm daân baûn ñòa trong vuøng nhö: Tagalog, Ilokanos, Visayans,… vaø dó nhieân coøn töø vaên hoùa Trung Hoa nöõa.
Aûnh höôûng cuûa Trung Quoác ñoái vôùi vaên hoùa Philippines coù theå thaáy trong moät soá lónh vöïc nhö: aåm thöïc, caùch ñaët teân, hoï,… Söï phoå bieán cuûa caùc loaïi mì, ñöôïc goïi theo tieáng ñòa phöông laø mami, cuõng nhö caùc loaïi thöïc phaåm khaùc, nhö caùc moùn aên töø thòt, laø moät baèng chöùng roõ raøng veà ñieàu naøy. Ngoaøi ra chuùng ta cuõng coù theå thaáy moät soá teân hoï cuûa ngöôøi daân Philippines cuõng ñöôïc möôïn töø tieáng Trung Quoác… 7 Theo Hieán phaùp naêm 1987, tieáng Philippineses (laø tieáng ñòa phöông ñöôïc tieâu chuaån hoùa döïa treân tieáng Tagalog) vaø tieáng Anh ñeàu laø ngoân ngöõ chính thöùc.