Luận văn thạc sĩ: Khảo sát biến thể phát âm của l n tại làng Đại Lộc Yên, Nam Định

Luận văn thạc sĩ phân tích ngôn ngữ học khảo sát các biến thể phát âm của l n nghiên cứu trường hợp làng đại lộc yên chính ý, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Câm Lan
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Khảo sát biến thể phát âm của l n tại làng Đại Lộc Yên, Nam Định
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• QUY ƯỚC TRÌNH BÀY
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Nguồn tư liệu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT VÀ CẢNH HUỐNG NGÔN NGỮ - XÃ HỘI Ở LÀNG ĐẠI LỘC, XÃ YÊN CHÍNH, HUYỆN Ý YÊN, NAM ĐỊNH
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu hiện tượng lẫn lộn /l/ - /n/ trong tiếng Việt
• 1.2. Một số vấn đề lý thuyết chính
• 1.3. Biến thể ngôn ngữ, phương ngữ, thổ ngữ với tư cách là biến thể của ngôn ngữ
• 1.3.1. Biến thể ngôn ngữ, biến thể ngôn ngữ đánh dấu
• 2. CHƯƠNG 2: TÌNH HÌNH SỬ DỤNG CÁC BIẾN THỂ PHÁT ÂM CỦA /L/ VÀ /N/ Ở LÀNG ĐẠI LỘC, YÊN CHÍNH, Ý YÊN, NAM ĐỊNH
• 3. CHƯƠNG 3: THÁI ĐỘ NGÔN NGỮ ĐỐI VỚI CÁC BIẾN THỂ PHÁT ÂM CỦA /L/ VÀ /N/ Ở LÀNG ĐẠI LỘC, YÊN CHÍNH, Ý YÊN, NAM ĐỊNH
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nghiên cứu

Nghiên cứu 'Khảo sát biến thể phát âm của /l/ và /n/ tại làng Đại Lộc Yên, Nam Định' tập trung vào việc phân tích các biến thể phát âm của hai âm vị này trong ngữ cảnh địa phương. Làng Đại Lộc, xã Yên Chính, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định, được chọn làm đối tượng nghiên cứu do sự khác biệt rõ rệt trong cách phát âm so với các vùng lân cận. Mục tiêu chính của nghiên cứu là tìm hiểu tình hình sử dụng các biến thể phát âm và ảnh hưởng của các nhân tố xã hội đến việc sử dụng chúng. Nghiên cứu này không chỉ góp phần làm rõ hiện tượng lẫn lộn giữa /l/ và /n/ mà còn mở rộng hiểu biết về ngôn ngữ địa phương trong tiếng Việt.

1.1. Lý do chọn đề tài

Sự tồn tại của nhiều phương ngữ và thổ ngữ trong tiếng Việt tạo nên tính đa dạng ngôn ngữ. Nghiên cứu hiện tượng lẫn lộn giữa /l/ và /n/ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về phát âm tiếng Việt mà còn phản ánh sự ảnh hưởng của các yếu tố xã hội đến ngôn ngữ. Làng Đại Lộc là một ví dụ điển hình cho sự khác biệt này, nơi mà hiện tượng lẫn lộn giữa hai âm vị này diễn ra phổ biến. Việc khảo sát sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngôn ngữ địa phương và các yếu tố tác động đến nó.

II. Tình hình nghiên cứu hiện tượng lẫn lộn l và n

Trong giới nghiên cứu ngôn ngữ, hiện tượng lẫn lộn giữa /l/ và /n/ đã được nhiều tác giả đề cập. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào việc phân tích nguyên nhân và hệ quả của hiện tượng này. Trần Thị Thin (1979) đã chỉ ra rằng hiện tượng này có thể coi là một dạng phát âm lệch chuẩn. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Thanh Bình cũng cho thấy xu hướng phát âm /l/ thành /n/ đang gia tăng trong một số cộng đồng. Những nghiên cứu này đã mở ra hướng đi mới cho việc khảo sát các biến thể phát âm trong tiếng Việt, đặc biệt là trong các cộng đồng nông thôn. Việc tìm hiểu sâu hơn về hiện tượng này sẽ giúp làm rõ hơn về ngôn ngữ địa phương và các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến nó.

2.1. Các nghiên cứu trước đây

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng hiện tượng lẫn lộn giữa /l/ và /n/ không chỉ tồn tại ở một số vùng mà còn có sự khác biệt rõ rệt giữa các cộng đồng. Hà Quang Năng (2007) đã nhấn mạnh rằng cần có những khảo sát sâu hơn để hiểu rõ hơn về xu hướng này. Các nghiên cứu như của Dương Thị Hồng Yên (2012) đã chỉ ra sự khác biệt trong cách phát âm giữa khu vực đô thị và nông thôn. Những nghiên cứu này đã tạo nền tảng cho việc khảo sát hiện tượng lẫn lộn giữa /l/ và /n/ tại làng Đại Lộc, từ đó góp phần làm phong phú thêm bức tranh về biến thể phát âm trong tiếng Việt.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điền dã để thu thập dữ liệu từ cộng đồng làng Đại Lộc. Các công cụ điều tra bao gồm bảng từ, đoạn văn bản và các cuộc phỏng vấn tự nhiên. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích để tìm ra mối tương quan giữa các biến thể phát âm và các đặc điểm xã hội như tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp. Phương pháp phân tích định lượng cũng sẽ được áp dụng để đánh giá ảnh hưởng của thái độ ngôn ngữ đến việc sử dụng các biến thể phát âm. Qua đó, nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sử dụng âm vị /l/ và /n/ tại địa phương.

3.1. Công cụ và quy trình thu thập dữ liệu

Quá trình thu thập dữ liệu bao gồm việc ghi âm các cuộc hội thoại tự nhiên và phỏng vấn người dân địa phương. Các phiếu điều tra thái độ ngôn ngữ cũng được phát cho người dân để thu thập ý kiến về việc sử dụng các biến thể phát âm. Số lượng người tham gia khảo sát được lựa chọn đảm bảo tính đại diện cho cộng đồng, với sự cân đối về giới tính, độ tuổi và trình độ học vấn. Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích để tìm ra các xu hướng và đặc điểm nổi bật trong việc sử dụng âm vị /l/ và /n/.

IV. Kết quả và thảo luận

Kết quả khảo sát cho thấy sự lẫn lộn giữa /l/ và /n/ diễn ra phổ biến trong cộng đồng làng Đại Lộc. Các yếu tố xã hội như trình độ học vấn, nghề nghiệp và thái độ ngôn ngữ có ảnh hưởng đáng kể đến việc sử dụng các biến thể phát âm này. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng người dân có xu hướng duy trì cách phát âm địa phương, mặc dù có sự nhận thức về sự khác biệt với tiếng Việt chuẩn. Điều này cho thấy sự tồn tại của ngôn ngữ địa phương không chỉ là một hiện tượng ngôn ngữ mà còn phản ánh các giá trị văn hóa và xã hội của cộng đồng.

4.1. Ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về hiện tượng lẫn lộn giữa /l/ và /n/ mà còn góp phần làm rõ hơn về biến thể phát âm trong tiếng Việt. Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc giảng dạy ngôn ngữ, bảo tồn văn hóa ngôn ngữ địa phương và phát triển các chương trình giáo dục ngôn ngữ phù hợp với đặc điểm của từng cộng đồng. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì và phát triển ngôn ngữ địa phương trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hiện tượng lẫn lộn phát âm hai phụ âm đầu /l/ và /n/ trong tiếng Việt là một vấn đề ngôn ngữ học xã hội được quan tâm nghiên cứu trong nhiều thập kỷ qua. Theo ước tính, hiện tượng này phổ biến ở một số cộng đồng nông thôn Bắc Bộ, trong đó có làng Đại Lộc, xã Yên Chính, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Với dân số khoảng 519 người (năm 2015), làng Đại Lộc có đặc điểm địa lý biệt lập, bao quanh bởi hệ thống sông ngòi và cánh đồng rộng lớn, tạo nên môi trường ngôn ngữ riêng biệt. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát các biến thể phát âm của /l/ và /n/ trong cộng đồng này, đồng thời phân tích ảnh hưởng của các nhân tố xã hội và thái độ ngôn ngữ đến việc sử dụng các biến thể đó. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 58 cộng tác viên đại diện cho các nhóm tuổi, giới tính, nghề nghiệp và trình độ học vấn khác nhau tại làng Đại Lộc. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ thực trạng phát âm lệch chuẩn trong tiếng Việt nông thôn mà còn cung cấp cơ sở thực tiễn cho việc chuẩn hóa tiếng Việt trong tương lai, đặc biệt tại các cộng đồng nông thôn châu thổ Bắc Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngôn ngữ học xã hội, đặc biệt là trường phái biến thể học (variationist sociolinguistics), nhằm phân tích mối quan hệ giữa biến thể ngôn ngữ và các biến xã hội. Khái niệm biến thể ngôn ngữ được hiểu là các hình thức biểu hiện của ngôn ngữ được sử dụng trong các hoàn cảnh xã hội tương tự với đặc trưng xã hội giống nhau. Trong đó, biến thể ngôn ngữ đánh dấu (marked variation) được dùng để chỉ những biến thể có đặc điểm khác biệt về mặt khu vực hoặc xã hội, ví dụ như biến thể phát âm /l/ thành /n/ hoặc ngược lại tại làng Đại Lộc được coi là biến thể bị đánh dấu so với biến thể chuẩn toàn dân. Ngoài ra, luận văn cũng vận dụng lý thuyết về thái độ ngôn ngữ, phân loại thái độ thành trung thành, tự ti và kỳ thị ngôn ngữ, nhằm giải thích hành vi và nhận thức của người nói đối với các biến thể phát âm. Các khái niệm chính bao gồm: biến thể ngôn ngữ, biến thể đánh dấu, phương ngữ, thổ ngữ, thái độ ngôn ngữ và cảnh huống ngôn ngữ - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điền dã kết hợp với phân tích định lượng và miêu tả ngữ âm học. Nguồn dữ liệu chính gồm: (1) tư liệu ghi âm bảng từ, đoạn văn bản và các cuộc đối thoại tự nhiên của 58 cộng tác viên tại làng Đại Lộc; (2) phiếu điều tra thái độ ngôn ngữ; (3) tư liệu phỏng vấn sâu. Cỡ mẫu 58 người được chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích, đảm bảo cân đối về giới tính, tuổi tác, nghề nghiệp, trình độ học vấn và mô hình hôn nhân. Phân tích dữ liệu tập trung vào thống kê tần số sử dụng các biến thể phát âm /l/ và /n/ trong ba phong cách ngôn ngữ: đọc bảng từ, đọc văn bản và nói tự nhiên. Phân tích tương quan nhị biến được áp dụng để đánh giá ảnh hưởng của các nhân tố xã hội và thái độ ngôn ngữ đến việc sử dụng biến thể phát âm. Timeline nghiên cứu kéo dài từ khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu đến xử lý và phân tích trong khoảng thời gian năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình sử dụng biến thể phát âm /l/ và /n/

   • Ở phong cách đọc bảng từ, tỷ lệ sử dụng biến thể chuẩn [l]-0 chiếm 58.9%, biến thể chuẩn [n]-0 chiếm 63.6%.
   • Ở phong cách đọc văn bản, tỷ lệ biến thể chuẩn giảm xuống còn 53.1% cho /l/ và 36.4% cho /n/.
   • Ở phong cách nói tự nhiên, biến thể phi chuẩn chiếm ưu thế với 84.6% cho /l/ và 80.3% cho /n/, phản ánh thói quen phát âm thực tế của cộng đồng.

2. Ảnh hưởng của giới tính

   • Nam giới sử dụng biến thể phi chuẩn nhiều hơn nữ giới khoảng 11.8% (36% so với 24%).
   • Nữ giới có tỷ lệ phát âm lúc đúng lúc sai cao hơn nam giới khoảng 9% (57.6% so với 48%).
   • Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trước, cho thấy nữ giới có xu hướng thích nghi và sử dụng biến thể chuẩn mực hơn.

3. Ảnh hưởng của độ tuổi

   • Nhóm tuổi dưới 25 có tỷ lệ sử dụng biến thể chuẩn cao nhất (43.6%), nhóm 26-50 thấp hơn, nhóm trên 50 có xu hướng sử dụng biến thể phi chuẩn nhiều hơn.
   • Nguyên nhân do nhóm trẻ được giáo dục và rèn luyện phát âm chuẩn tại trường học, trong khi nhóm trung niên và cao niên ít chịu áp lực thay đổi phát âm.

4. Ảnh hưởng của trình độ học vấn

   • Người có trình độ đại học, cao đẳng, trung cấp sử dụng biến thể chuẩn nhiều hơn (25%) so với nhóm phổ thông (14.1%).
   • Tuy nhiên, một bộ phận người có trình độ cao vẫn sử dụng biến thể phi chuẩn do thói quen lâu năm.

5. Ảnh hưởng của nghề nghiệp và khả năng ngoại ngữ

   • Nhóm nông dân và nghề tự do có tỷ lệ sử dụng biến thể phi chuẩn cao hơn, trong khi nhóm học sinh, sinh viên không sử dụng biến thể phi chuẩn.
   • Người biết ngoại ngữ có tỷ lệ sử dụng biến thể chuẩn cao hơn nhóm không biết ngoại ngữ gần 4 lần.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự biến đổi phát âm /l/ và /n/ tại làng Đại Lộc chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các nhân tố xã hội như giới tính, tuổi tác, trình độ học vấn, nghề nghiệp và thái độ ngôn ngữ. Sự khác biệt giữa các phong cách ngôn ngữ (đọc bảng từ, đọc văn bản, nói tự nhiên) phản ánh mức độ ý thức và thói quen phát âm của người nói. Biểu đồ tần suất sử dụng các biến thể phát âm minh họa rõ xu hướng giảm dần tỷ lệ biến thể chuẩn từ phong cách đọc bảng từ đến nói tự nhiên. So sánh với các nghiên cứu trước tại các vùng nông thôn Bắc Bộ khác, kết quả tương đồng về xu hướng phát âm lệch chuẩn phổ biến trong cộng đồng nông thôn và sự thích nghi ngôn ngữ của nữ giới nhanh hơn nam giới. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp dữ liệu thực tiễn từ một cộng đồng thổ ngữ đặc thù, góp phần làm rõ cơ chế hình thành và duy trì biến thể phát âm phi chuẩn, đồng thời làm cơ sở cho các chính sách chuẩn hóa tiếng Việt trong tương lai.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục phát âm chuẩn trong nhà trường

   • Động từ hành động: Tổ chức các lớp học phát âm chuẩn cho học sinh và cộng đồng.
   • Target metric: Giảm tỷ lệ phát âm phi chuẩn /l/, /n/ trong nhóm tuổi dưới 25 xuống dưới 20% trong 3 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nam Định phối hợp với nhà trường địa phương.

2. Tuyên truyền nâng cao nhận thức về giá trị chuẩn mực ngôn ngữ

   • Động từ hành động: Triển khai các chiến dịch truyền thông, hội thảo về tầm quan trọng của phát âm chuẩn.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ người dân ủng hộ duy trì phát âm chuẩn lên 70% trong cộng đồng trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND xã Yên Chính, các tổ chức văn hóa xã hội.

3. Khuyến khích giao lưu văn hóa, ngôn ngữ giữa các vùng

   • Động từ hành động: Tổ chức các hoạt động giao lưu, trao đổi văn hóa giữa làng Đại Lộc và các địa phương khác.
   • Target metric: Tăng cường sự tiếp xúc với tiếng Việt toàn dân, giảm phát âm phi chuẩn trong nhóm người lớn tuổi trong 5 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý làng, các tổ chức cộng đồng.

4. Hỗ trợ nghiên cứu và phát triển tài liệu ngôn ngữ địa phương

   • Động từ hành động: Xây dựng tài liệu hướng dẫn phát âm chuẩn và tài liệu tham khảo về phương ngữ địa phương.
   • Target metric: Phát hành ít nhất 1 bộ tài liệu hướng dẫn phát âm chuẩn cho cộng đồng trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, các nhà nghiên cứu ngôn ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học xã hội và phương ngữ học

   • Lợi ích: Cung cấp dữ liệu thực tiễn về biến thể phát âm /l/, /n/ trong cộng đồng nông thôn Bắc Bộ, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về biến thể ngôn ngữ và thái độ ngôn ngữ.
   • Use case: Phát triển các công trình nghiên cứu liên quan đến chuẩn hóa tiếng Việt và biến thể ngôn ngữ.

2. Giáo viên và cán bộ giáo dục địa phương

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng phát âm lệch chuẩn trong cộng đồng học sinh và người dân, từ đó xây dựng phương pháp giảng dạy phù hợp.
   • Use case: Thiết kế chương trình đào tạo phát âm chuẩn, tổ chức các lớp học bổ trợ.

3. Nhà quản lý văn hóa và chính sách ngôn ngữ

   • Lợi ích: Có cơ sở khoa học để xây dựng chính sách chuẩn hóa tiếng Việt, bảo tồn và phát triển ngôn ngữ địa phương.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển ngôn ngữ, tổ chức các chiến dịch tuyên truyền.

4. Cộng đồng dân cư tại các vùng nông thôn Bắc Bộ

   • Lợi ích: Nhận thức được giá trị của phát âm chuẩn và biến thể địa phương, từ đó có thái độ tích cực trong việc duy trì hoặc điều chỉnh phát âm.
   • Use case: Tham gia các hoạt động giáo dục, giao lưu văn hóa nhằm nâng cao chất lượng giao tiếp.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiện tượng lẫn lộn phát âm /l/ và /n/ phổ biến ở những đối tượng nào?
   Hiện tượng này phổ biến ở nhiều nhóm tuổi, đặc biệt là người lớn tuổi và nhóm có trình độ học vấn thấp. Nhóm trẻ dưới 25 tuổi có tỷ lệ phát âm chuẩn cao hơn do được giáo dục bài bản.

2. Tại sao nữ giới có xu hướng sử dụng biến thể chuẩn nhiều hơn nam giới?
   Nữ giới thường có khả năng thích nghi ngôn ngữ nhanh hơn và có xu hướng hướng tới chuẩn mực xã hội để khẳng định vị thế, trong khi nam giới có xu hướng bảo lưu phát âm địa phương hơn.

3. Ảnh hưởng của trình độ học vấn đến phát âm như thế nào?
   Người có trình độ học vấn cao thường sử dụng biến thể chuẩn nhiều hơn do tiếp xúc với môi trường giáo dục và xã hội đòi hỏi chuẩn mực, tuy nhiên thói quen phát âm lâu năm cũng ảnh hưởng đến việc sửa đổi.

4. Làm thế nào để giảm thiểu hiện tượng phát âm lệch chuẩn trong cộng đồng?
   Cần tăng cường giáo dục phát âm chuẩn trong nhà trường, tuyên truyền nâng cao nhận thức, khuyến khích giao lưu văn hóa và xây dựng tài liệu hướng dẫn phát âm chuẩn.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để khảo sát hiện tượng này?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp điền dã, thu thập dữ liệu ghi âm, phiếu điều tra thái độ và phỏng vấn sâu, kết hợp phân tích định lượng và miêu tả ngữ âm học để đánh giá mối quan hệ giữa biến thể phát âm và các nhân tố xã hội.

Kết luận

• Luận văn đã khảo sát thực trạng sử dụng các biến thể phát âm /l/ và /n/ tại làng Đại Lộc, phát hiện tỷ lệ biến thể phi chuẩn chiếm ưu thế trong giao tiếp tự nhiên.
• Các nhân tố xã hội như giới tính, tuổi tác, trình độ học vấn, nghề nghiệp và thái độ ngôn ngữ có ảnh hưởng rõ rệt đến việc sử dụng biến thể phát âm.
• Nữ giới và nhóm tuổi trẻ có xu hướng sử dụng biến thể chuẩn nhiều hơn, trong khi nam giới và người lớn tuổi bảo lưu phát âm địa phương.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ cơ chế hình thành và duy trì biến thể phát âm phi chuẩn, đồng thời cung cấp dữ liệu thực tiễn cho việc chuẩn hóa tiếng Việt.
• Đề xuất các giải pháp giáo dục, tuyên truyền và giao lưu văn hóa nhằm nâng cao nhận thức và giảm thiểu phát âm lệch chuẩn trong cộng đồng.

Next steps: Triển khai các chương trình giáo dục phát âm chuẩn tại địa phương, mở rộng nghiên cứu sang các cộng đồng nông thôn khác để có cái nhìn toàn diện hơn về hiện tượng phát âm lệch chuẩn trong tiếng Việt.

Các nhà nghiên cứu, giáo viên và nhà quản lý ngôn ngữ được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để phát triển các chính sách và chương trình phù hợp, góp phần bảo tồn và phát triển tiếng Việt chuẩn mực trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I MOT SO VAN ĐÈ LÝ THUYET VÀ CANH HUONG NGON NGỮ - XÃ HOI O LANG DAI LOC, XA YEN CHÍNH, HUYỆN Y YEN, NAM DINH 1. Tổng quan nghiên cứu hiện tượng lẫn lộn /I/ - /n/ trong tiếng Việt Trong giới Việt ngữ học, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đề cập đến hiện tượng lẫn lộn /1/ và /n/. Trong đó, đầu tiên phải kể đến tác giả Trần Thị Thin với bài nghiên cứu “Bước dau tìm hiểu hiện tượng phát âm lệch chuẩn //, /n/” (1979), Trong bài viết, tác giả cho rằng hiện tượng lẫn lộn /1⁄, /n/ là hiện tượng lệch chuẩn hay còn gọi là ngọng. Tác giả đã tiến hành khảo sát, phân tích tư liệu, tìm hiểu nguyên nhân mắc lỗi của trên 100 học sinh lớp 4 và 100 học sinh lớp 1 thuộc trường tiểu học Đoàn Kết, Hai Bà Trưng, Hà Nội.

Nghiên cứu đã dùng phương pháp thực nghiệm rồi so sánh kết quả trước và sau khi thực nghiệm cho trẻ tập phát âm phân biệt hai phụ âm đầu này. Kết quả cho thấy sau khi có sự luyện tập phát âm số lượng trẻ phát âm chuẩn tăng lên đáng ké, chỉ còn 25/100 trẻ lớp 1 đôi lúc vẫn mắc lỗi. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Bình cũng có một nghiên cứu “/n] hay [I] ở một làng quê Việt Nam: một quan sát từ góc độ ngôn ngữ học xã hội. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng phương pháp định lượng của ngôn ngữ học xã hội để khảo sát biến thé của /I/ ở một làng quê Việt Nam nhằm tìm sự giống và khác nhau giữa cộng đồng văn hóa ngôn ngữ này với các cộng đồng văn hóa ngôn ngữ đã được khảo sát ở nơi khác.

Sau đó tác giả cũng đưa ra kết luận rằng hiện nay xu hướng phát âm /1/ thành /n/ là xu hướng chính. Liên quan đến đối tượng này, tác Hà Quang Năng cũng có một nghiên cứu được trình bày trong bài viết “Khảo sát thực trạng các cách phát âm lẫn lộn [1] - [n] hiện nay” (2007). Trong nghiên cứu này, tác giả nhìn đối tượng với tư cách một hiện tượng “phát âm địa phương” và tìm hiểu xu hướng chuyên đổi hai phụ âm này tại một làng ngoại thành Hà Nội. Tác giả cũng đã 6 đưa ra kiến nghị răng “Cần có những điều tra, khảo sát tiếp theo ở nhiều địa phương khác nhau thuộc phương ngữ Bắc Bộ nhằm xác định xu hướng chuyên đổi của cặp phụ âm này”.

Như vậy, tác giả Hà Quang Năng đã chỉ ra một hướng đi là mở rộng địa bàn khảo sát tiến tới điều tra tổng thé trong phạm vi phương ngữ Bac dé có những tổng hợp về thực trạng lẫn lộn hai phụ âm đầu /I/ va /n/. Một trong những tiếng nói góp vào số các công trình nghiên cứu hiện tượng này là nghiên cứu của tác giả sinh viên Dương Thị Hồng Yên với một công trình nghiên cứu đạt giải Nhì của Bộ Giáo duc va Dao tạo năm 2012. Nghiên cứu cho thấy góc nhìn khá tổng quan về “Sw khác biệt trong hiện tượng lan lộn /1⁄. /n/ giữa khu vực đô thị và nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc”.

Với đề tài này, tác giả đã phân tích các biến xã hội tác động đến tình hình sử dụng các biến thé phi chuẩn của /1, /n/ tại Vĩnh Phúc. Sau đó tác giả tổng hợp kết qua và đưa ra phân tích của những nhân tố xã hội tác động đến hiện tượng lẫn lộn các phụ âm đầu /1⁄, /n/ tại khu vực nông thôn và khu vực đô thị. Từ đó, nghiên cứu đã phân tích, tìm ra những khác biệt trong hiện tượng lẫn lộn các phụ âm đầu /1/, /n/ ở cả hai khu vực nông thôn và đô thị của tỉnh Vĩnh Phúc như thế nào, thông qua đó, tác giả mong muốn hướng người đọc nhìn rộng ra các cộng đồng nông thôn và đô thị khác. Ngoài những nghiên cứu trên đây còn có một số nghiên cứu của các tác giả khác có đề cập đến hiện tượng ở những mức độ khác nhau, hoặc ban đến hiện tượng nhân nghiên cứu các biến thể phát âm địa phương thuộc phương ngữ Bắc nói chung như Bùi Thị Minh Yến (2007) với “Học vấn với việc phát âm [I] - [n] trong tiếng Việt (ở một xã ngoại thành Hà Nội)”, trong cuỗn “Ngôn ngữ và văn hóa Hà Nội”; Ngô Thi Hải Yến (2014) với “Biến thể ngôn ngữ mang tính đánh dấu tại hai xã Cổ Loa và Xuân Canh, huyện Đông Anh, Hà Noi” (Khoá luận tốt nghiệp Cử nhân Ngôn ngữ học trình độ quốc tế, Khoa Ngôn ngữ học, Trường Đại học KHXH&NV); Trịnh Cam Lan (2016) với “Biến thể ngôn ngữ đánh dấu trong tiếng Hà Nội khu vực nông thôn” (Tạp chí Ngôn ngữ và Đời sống, số 1, 2016).

Các nghiên cứu này chủ yếu đều phác thảo hiện trạng phát âm hai phụ âm /1/, /n/, lý giải hiện trạng từ góc độ ngôn ngữ và xã hội, tìm ra những nhân tố xã hội có ảnh hưởng ở những mức độ khác nhau đến hiện trạng đó. Như vậy, có thể nói, hiện trạng phát âm các biến thé của /1/ và /n/ đã được nghiên cứu ở một số cộng đồng nông thôn Bắc Bộ và bước đầu các nhà nghiên cứu cũng đã đưa ra những nhận định về hiện trạng. Một số nghiên cứu cũng xem xét các nhân tố xã hội ảnh hưởng đến hiện trạng này. Tuy nhiên, mỗi cộng đồng nông thôn lại có những cảnh huống riêng về dân cư, xã hội, sự cư trú, cũng có thể có những đặc điểm riêng về sự giao lưu, tiếp xúc với các cộng đồng bên ngoài, đặc điểm riêng về cảnh huống ngôn ngữ nên việc sử dụng các biến thé phát âm của /1/ và /n/ nói riêng, của các âm vị khác trong hệ thống nói chung có thé không giống nhau.

Vì vậy, việc lựa chọn Khảo sdt các biến thé phát âm của NV, /n/ (nghiên cứu trường hop làng Đại Lộc, Yên Chính, Ý Yên, Nam Định) ở luận văn này là góp thêm một hiện trạng từ một cộng đồng nông thôn chưa từng được nghiên cứu cho bức tranh chung. Một số vấn đề lý thuyết chính Trong chương này, chúng tôi cố gắng trình bày một cách ngắn gọn những vấn đề lý thuyết làm cơ sở cho các chương tiếp theo. Như đã trình bày ở phần phương pháp nghiên cứu, luận văn này nghiên cứu phương ngữ với tư cách là biến thể của ngôn ngữ trong lời nói. Đối tượng nghiên cứu đòi hỏi phải dùng các phương pháp và cơ sở lý thuyết của ngôn ngữ học xã hội mà chỗ dựa cơ bản là cách tiếp cận của trường phái “Biến thé học” trong nghiên cứu phương ngữ.

Sau đây là một vài vấn đề lý thuyết cơ bản. Biến thể ngôn ngữ, phương ngữ, thổ ngữ với tư cách là biến thể của ngôn ngữ 1. Biến thé ngôn ngữ, biến thé ngôn ngữ đánh dau Biến thể ngôn ngữ Cho đến nay, trong giới nghiên cứu, có rất nhiều các quan niệm khác nhau về biến thé ngôn ngữ. Có quan niệm cho rằng biến thé là một loại biến dạng của hăng thê và chỉ tồn tại trong mối tương quan với hằng thể đó.

Tuy nhiên, cách quan niệm như vậy chỉ ton tại được trong điều kiện một ngôn ngữ đã được xác định những biến thé chuẩn mực một cách chính thức [Dẫn theo 48]. Nguyễn Văn Khang coi biến thể ngôn ngữ (variety hay variant) là một đơn vị nghiên cứu của ngôn ngữ học xã hội, theo đó biến thể là hình thức biểu hiện của ngôn ngữ được sử dụng phổ thông trong hoàn cảnh xã hội giống nhau với đặc trưng xã hội giống nhau. [11; 30] Nhu vậy, cái gọi là biến thé ở đây có thé là ngôn ngữ, cũng có thé là phương ngữ hoặc thậm chí là phong cách, hay một dạng biểu hiện một đơn vị nào đó của hệ thống ngôn ngữ như một thành tố ngữ pháp, một yếu tố từ vựng hay một âm vị nào đó. Chăng hạn phương ngữ của vùng Nam Bộ cũng được coi là biến thể ngôn ngữ, cụ thể hơn, cách phát âm lệch chuẩn [n] của âm vị /1/, [1] của âm vị /n/, cách phủ định “hồng có” thay vì “không” trong phương ngữ Nam,.

đều là các biến thé. Theo Trịnh Câm Lan, đây là cách quan niệm có thể nói là thỏa đáng và ton tại phổ biến trong ngôn ngữ học xã hội nhiều thập kỉ qua. Tất nhiên, hai cách quan niệm trên có xu hướng xích lại gần nhau ở những ngôn ngữ mà người ta đã xác định được đâu là các biến thé chuẩn mực trong số các biến thé. [Trịnh Cam Lan, Sự biến đổi ngôn từ của các cộng đồng chuyển cư đến thủ đô - Nghiên cứu trường hợp cộng dong Nghệ Tĩnh tại Hà Nội, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2007.] [48,16] Cơ sở nghiên cứu của phương ngữ học xã hội là dựa trên mối tương quan nào đó giữa các biến ngôn ngữ và các biến xã hội ở một cộng đồng phương ngữ.

Khi nói đến các biến xã hội là chúng tôi muốn nói đến những nhân tố tạo nên tính đa dạng xã hội của ngôn ngữ, như: khu vực, địa vị xã hội, phong cách, tuôi, giới, nghề nghiệp, thành phần xuất thân, hoàn cảnh giao tiếp. Chính sự liên quan, sự tương tác giữa những nhân tô xã hội khác nhau đó và sự thể hiện của chúng trên các biến thể ngôn từ lại làm nên tính đa dạng của ngôn ngữ, đặc biệt là thứ ngôn ngữ sinh động mà ngôn ngữ học xã hội lấy làm doi tượng nghiên cứu [51,17]. Trong luận văn này, chúng tôi muốn xem xét việc sử dụng các biến thể của /1/ và /n/ trong ngôn từ của người dân một vùng nông thôn Nam Dinh (cu thể là làng Đại Lộc, xã Yên Chính, Ý Yên, Nam Định) dé từ đó xem xét anh hưởng của sự phân bố xã hội lên những biến thể ngôn ngữ đó, cố gắng tìm ra những mối tương quan giữa các biến ngôn ngữ và các biến xã hội. Bên cạnh đó, cũng tôi cũng cố gắng điều tra thái độ ngôn ngữ của họ với các biến thé địa phương vốn đã và đang tồn tại trong cộng đồng của họ.

Biến thể ngôn ngữ đánh dấu Biến thể ngôn ngữ mang tính đánh dấu hay biến thể ngôn ngữ bị đánh dấu (marked variation) lan dau được Nikolay Trubetzkoy (1890 — 1938), một nhà ngôn ngữ hoc thuộc trường phải Praha dua ra và được ung dung trước hết trong âm vị học để chỉ những khác biệt lưỡng phân liên quan đến khả năng có hay không có thuộc tinh x của một cặp đối lập: không có thuộc tính x — không đánh dấu (unmarked) và có thuộc tính x — bị đánh dấu (marked) [dẫn theo 1, tr21]. Chang hạn, các cặp doing/doin; call/calls. là những cặp đối lập giữa không đánh dấu và đánh dấu (hay bị đánh dấu).