Đặc Điểm Ngữ Pháp và Ngữ Nghĩa Câu Tồn Tại Trong Tiếng Việt

Tài liệu Tìm hiểu đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa câu tồn tại trong tiếng việt tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành

• Tác giả: Trần Thị Thu Nhạn
• Người hướng dẫn: PGS. Dư Ngọc Ngân
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội & Nhân Văn, Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Đặc điểm ngữ pháp ngữ nghĩa của câu tồn tại tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÂU TOÀN TẠI TIẾNG VIỆT
• 1.1. Ngữ nghĩa của câu toàn tại tiếng Việt
• 1.2. Nghĩa toàn tại và câu toàn tại
• 1.3. Vỏ từ toàn tại chuyên dụng
• 1.4. Vỏ từ tạm thời mang ý nghĩa toàn tại
• 1.5. Những điều kiện tạo lập câu toàn tại
• 1.6. Phân loại câu toàn tại
• 1.7. Cấu trúc ngữ nghĩa của câu toàn tại tiếng Việt
• 1.8. Cấu trúc ngữ pháp của câu toàn tại tiếng Việt
• 1.9. Những vấn đề về cấu trúc cú pháp của câu toàn tại
• 1.10. Mô hình câu toàn tại
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NGỮ PHÁP CỦA CÂU TOÀN TẠI TIẾNG VIỆT
• 2.1. Cấu trúc ngữ pháp của câu toàn tại tiếng Việt
• 2.2. Kết quả thống kê
• 2.3. Câu toàn tại với cấu trúc không có trạng ngữ không gian, thời gian
• 2.4. Câu toàn tại với cấu trúc có trạng ngữ không gian, thời gian
• 2.5. Tần suất xuất hiện của các loại câu toàn tại đã thống kê
• 2.6. Cấu trúc ngữ pháp của câu toàn tại
• 2.7. Cấu tạo của các thành tố cú pháp trong câu toàn tại tiếng Việt
• 2.8. Trạng ngữ không gian, thời gian
• 2.9. Bỏ ngữ chỉ sự vật toàn tại
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA CỦA CÂU TOÀN TẠI TIẾNG VIỆT
• 3.1. Ngữ nghĩa của câu toàn tại tiếng Việt
• 3.2. Kết quả thống kê
• 3.3. Câu có vỏ từ toàn tại thuộc nhóm chuyên dụng (nhóm 1)
• 3.4. Câu có vỏ từ toàn tại thuộc nhóm tạm thời (nhóm 2)
• 3.5. Câu có vỏ từ toàn tại thuộc nhóm tạm thời (nhóm 3,4)
• 3.6. Nhận xét về ngữ nghĩa của câu toàn tại tiếng Việt
• 3.7. Đặc điểm tri nhận của người Việt thông qua câu toàn tại
• 3.8. Tri nhận về không gian toàn tại
• 3.9. Tri nhận về sự vật toàn tại
• 3.10. Chức năng ngữ nghĩa của câu toàn tại trong việc tạo lập văn bản
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

Tóm tắt

I. Khái quát về câu tồn tại trong tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ "Đặc điểm ngữ pháp ngữ nghĩa của câu tồn tại tiếng Việt" của Trần Thị Thu Nhạn (2007) tập trung nghiên cứu về câu tồn tại, một loại câu được giới Việt ngữ học quan tâm, đặc biệt trong trào lưu ngữ nghĩa của ngôn ngữ học hiện nay. Theo luận văn, quan hệ tồn tại trong câu được xem là cơ sở cho việc miêu tả các cấu trúc logic - cú pháp. Tác giả dẫn chứng quan điểm của N.Trutjunova khi nghiên cứu cú pháp tiếng Nga, đã tách ra bốn cơ sở logic-cú pháp, trong đó quan hệ tồn tại được xếp hàng đầu.

Luận văn cũng chỉ ra sự phức tạp của vấn đề biểu hiện ý nghĩa tồn tại trong ngôn ngữ, bao gồm việc phân biệt câu mang ý nghĩa tồn tại với câu sở hữu, xác định chủ ngữ, phạm vi trung tâm cú pháp, yếu tố chỉ không gian và thời gian, cũng như việc xác định động từ tồn tại là ngoại động hay nội động.

Trong tiếng Việt, việc nghiên cứu câu tồn tại càng phức tạp hơn do sự tương đồng về hình thức với các kiểu câu khác như câu một thành phần, câu hai thành phần, câu không chủ ngữ, câu chủ ngữ ẩn, câu đồng nhất, câu sở hữu. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu câu tồn tại không chỉ ở lý luận mà còn trong thực tiễn giảng dạy và sử dụng tiếng Việt.

Một điểm đáng chú ý là các vấn đề về câu tồn tại thường ít được miêu tả, phân tích riêng biệt mà thông qua việc miêu tả các kiểu cấu trúc cú pháp của câu hoặc các nhóm động từ mang ý nghĩa tồn tại như có, còn, mất, hết. Luận văn này hy vọng sẽ làm rõ hơn về loại câu đặc thù này trong tiếng Việt.

II. Đặc điểm ngữ pháp của câu tồn tại

Luận văn tiến hành khảo sát đặc điểm ngữ pháp của câu tồn tại dựa trên việc thống kê từ 24 tài liệu tiếng Việt với 402 văn bản. Việc phân tích tập trung vào cấu trúc cú pháp, đặc biệt là sự xuất hiện của trạng ngữ chỉ không gian, thời gian. Luận văn phân loại câu tồn tại thành hai nhóm chính: câu có cấu trúc không có trạng ngữ chỉ không gian, thời gian và câu có cấu trúc có trạng ngữ chỉ không gian, thời gian.

Tác giả cũng phân tích cấu tạo của các thành tố cú pháp trong câu tồn tại, bao gồm trạng ngữ chỉ không gian, thời gian và bộ ngữ chỉ sự vật tồn tại. Kết quả thống kê tần số xuất hiện của các loại câu tồn tại này được trình bày và phân tích để làm rõ đặc điểm ngữ pháp của chúng.

III. Đặc điểm ngữ nghĩa của câu tồn tại

Về mặt ngữ nghĩa, luận văn phân tích ý nghĩa của câu tồn tại thông qua việc khảo sát các nhóm động từ. Động từ được chia thành nhóm chuyên dụng (như có, còn, mất, hết) và nhóm lâm thời mang ý nghĩa tồn tại (như trồng, treo, để, đặt, lắc đác, lùn phún). Tác giả phân tích ý nghĩa của từng nhóm động từ và so sánh đối chiếu để làm nổi bật nét đặc trưng của mỗi nhóm.

Ngoài ra, luận văn cũng đề cập đến đặc điểm tri nhận của người Việt thông qua câu tồn tại, bao gồm tri nhận về không gian tồn tại và sự vật tồn tại. Việc phân tích này giúp làm sáng tỏ cách người Việt nhận thức và thể hiện ý nghĩa tồn tại trong ngôn ngữ.

IV. Đóng góp và ứng dụng của luận văn

Luận văn của Trần Thị Thu Nhạn đóng góp vào việc hệ thống hóa và làm rõ hơn về câu tồn tại trong tiếng Việt trên cả hai bình diện ngữ nghĩa và ngữ pháp. Việc thống kê và phân tích dựa trên nguồn dữ liệu phong phú giúp cho những kết luận của luận văn có tính thực tiễn cao.

Những phân tích về đặc điểm ngữ nghĩa và ngữ pháp của câu tồn tại có thể được ứng dụng trong giảng dạy tiếng Việt, đặc biệt là trong việc phân biệt các loại câu, giúp người học hiểu rõ hơn về cấu trúc và cách sử dụng câu tồn tại. Ngoài ra, luận văn cũng có giá trị tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về câu tồn tại cũng như các vấn đề liên quan đến ngữ nghĩa và cú pháp của tiếng Việt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Câu mang ý nghĩa toàn tại là một loại câu được quan tâm sâu sắc trong lĩnh vực ngôn ngữ học Việt Nam, đặc biệt trong nghiên cứu về ngữ pháp và ngữ nghĩa. Theo ước tính, trong kho tàng văn bản tiếng Việt, câu mang ý nghĩa toàn tại chiếm một tỷ lệ đáng kể, phản ánh sự tồn tại và biểu hiện của trạng thái toàn tại trong ngôn ngữ. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của câu mang ý nghĩa toàn tại tiếng Việt, nhằm phân biệt rõ ràng loại câu này với các loại câu khác, đồng thời xác định các yếu tố cấu thành và điều kiện hình thành câu mang ý nghĩa toàn tại.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát và phân tích cấu trúc ngữ pháp, ngữ nghĩa của câu mang ý nghĩa toàn tại trong tiếng Việt, xác định các nhóm từ chuyên dụng và từ làm thời mang ý nghĩa toàn tại, đồng thời đề xuất mô hình cấu trúc câu toàn tại đặc thù trong tiếng Việt. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các văn bản tiếng Việt đa dạng, từ văn học đến sách giáo khoa phổ thông, với tổng số 402 văn bản được khảo sát, trong đó có các tác phẩm văn học nổi bật và sách giáo khoa trung học phổ thông, đảm bảo tính đại diện và đa dạng của nguồn ngữ liệu.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm rõ cơ sở ngữ pháp và ngữ nghĩa của câu mang ý nghĩa toàn tại, góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy tiếng Việt, phát triển ngôn ngữ và khả năng sử dụng ngôn ngữ của người học. Đồng thời, kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ việc phân loại câu trong ngôn ngữ học ứng dụng và cải thiện các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên cho tiếng Việt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết ngữ pháp chức năng và lý thuyết ngữ nghĩa học hiện đại. Lý thuyết ngữ pháp chức năng giúp phân tích cấu trúc câu, xác định vai trò của các thành phần trong câu mang ý nghĩa toàn tại, đặc biệt là vai trò của các từ chuyên dụng và từ làm thời mang ý nghĩa toàn tại. Lý thuyết ngữ nghĩa học hiện đại cung cấp cơ sở để phân tích ý nghĩa toàn tại, bao gồm các khái niệm chính như toàn tại (existence), trạng thái toàn tại, và phạm vi không gian - thời gian của sự vật.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Toàn tại: trạng thái tồn tại liên tục, không bị gián đoạn của sự vật hoặc hiện tượng.
• Câu mang ý nghĩa toàn tại: câu biểu thị sự tồn tại hoặc trạng thái toàn tại của sự vật, hiện tượng trong một phạm vi không gian và thời gian nhất định.
• Từ chuyên dụng toàn tại: các từ như "có", "còn", "mất", "hết" mang ý nghĩa biểu thị sự toàn tại.
• Từ làm thời mang ý nghĩa toàn tại: các từ như "lác đác", "lụn phùn", "treo", "đặt" biểu thị trạng thái toàn tại qua hình thức hoặc vị trí không gian.
• Tham biến không gian: yếu tố ngôn ngữ chỉ vị trí không gian của sự vật trong câu toàn tại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được trích xuất từ 402 văn bản tiếng Việt, bao gồm tác phẩm văn học, sách giáo khoa phổ thông và các văn bản đa dạng khác. Cỡ mẫu này đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy cho việc khảo sát các loại câu mang ý nghĩa toàn tại.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp:

• Phương pháp thống kê: khảo sát tần số xuất hiện của các từ chuyên dụng và từ làm thời mang ý nghĩa toàn tại trong các văn bản.
• Phương pháp phân loại: phân loại các câu mang ý nghĩa toàn tại dựa trên cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa.
• Phương pháp mô tả: mô tả chi tiết cấu trúc ngữ pháp và ngữ nghĩa của câu mang ý nghĩa toàn tại.
• Phương pháp so sánh đối chiếu: so sánh các loại câu mang ý nghĩa toàn tại với các loại câu khác để làm rõ đặc điểm riêng biệt.
• Phương pháp phân tích ngữ nghĩa-ngữ pháp: phân tích mối quan hệ giữa các thành phần câu và ý nghĩa toàn tại.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian từ năm 2006 đến 2007, với các giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích, tổng hợp và hoàn thiện luận văn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tần số xuất hiện của từ chuyên dụng toàn tại cao: Các từ như "có", "còn" xuất hiện với tần số rất cao trong các câu mang ý nghĩa toàn tại, chiếm khoảng 70% tổng số câu khảo sát. Ví dụ, câu "Bên bờ sông lác đác máy xóm nhà" thể hiện rõ vai trò của từ "có" trong việc biểu thị toàn tại.

2. Phân loại câu mang ý nghĩa toàn tại thành hai nhóm chính:

   • Câu toàn tại đích thực (có thành phần chỉ sự vật toàn tại rõ ràng), chiếm khoảng 60% mẫu.
   • Câu toàn tại khái quát (không có thành phần chỉ sự vật toàn tại cụ thể), chiếm khoảng 40%.

3. Vai trò của tham biến không gian và thời gian: Yếu tố không gian và thời gian là điều kiện bắt buộc để hình thành câu mang ý nghĩa toàn tại, đặc biệt với các từ làm thời mang ý nghĩa toàn tại như "treo", "đặt", "lụn phùn". Ví dụ, câu "Trên tường treo một bức tranh" thể hiện sự tham biến không gian rõ ràng.

4. Mô hình cấu trúc câu toàn tại đặc thù: Câu mang ý nghĩa toàn tại thường có cấu trúc "giới từ + danh từ chỉ vị trí - từ toàn tại - từ - danh từ chỉ sự vật", ví dụ: "Trên tường treo một bức tranh". Mô hình này được xác nhận trong hơn 75% các câu khảo sát.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên xuất phát từ bản chất ngôn ngữ Việt Nam, vốn là ngôn ngữ đơn lập, không biến hình, nên việc sử dụng từ chuyên dụng và từ làm thời mang ý nghĩa toàn tại là cách thức chủ yếu để biểu thị trạng thái toàn tại. So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã làm rõ hơn về vai trò của tham biến không gian và thời gian trong việc hình thành câu toàn tại, điều mà các nghiên cứu trước chưa đề cập sâu.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là giúp làm sáng tỏ cơ sở ngữ pháp và ngữ nghĩa của câu mang ý nghĩa toàn tại, từ đó hỗ trợ việc giảng dạy tiếng Việt và phát triển các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần số xuất hiện các từ toàn tại và bảng phân loại cấu trúc câu toàn tại, giúp minh họa rõ ràng các đặc điểm đã khảo sát.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy về câu mang ý nghĩa toàn tại trong chương trình Ngữ văn và Tiếng Việt: Động từ hành động là "tích hợp", target metric là nâng cao nhận thức và khả năng sử dụng câu toàn tại của học sinh trong vòng 1 năm, chủ thể thực hiện là các trường phổ thông và giáo viên ngôn ngữ.

2. Phát triển tài liệu tham khảo chuyên sâu về ngữ pháp câu toàn tại: Động từ "biên soạn", target metric là xuất bản ít nhất 2 đầu sách chuyên khảo trong 2 năm tới, chủ thể thực hiện là các nhà nghiên cứu ngôn ngữ và nhà xuất bản.

3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên: Động từ "phát triển", target metric là xây dựng mô hình nhận diện câu toàn tại trong phần mềm xử lý tiếng Việt trong 3 năm, chủ thể thực hiện là các trung tâm công nghệ và viện nghiên cứu.

4. Tổ chức hội thảo chuyên đề về câu mang ý nghĩa toàn tại: Động từ "tổ chức", target metric là ít nhất 1 hội thảo quốc gia/năm, chủ thể thực hiện là các trường đại học và viện nghiên cứu ngôn ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên và giảng viên ngôn ngữ Việt Nam: Nâng cao kiến thức chuyên môn về cấu trúc câu toàn tại, hỗ trợ giảng dạy hiệu quả hơn.

2. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học: Cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu về câu toàn tại, làm tài liệu tham khảo cho luận văn và nghiên cứu.

3. Nhà phát triển công nghệ ngôn ngữ: Áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, đặc biệt trong nhận diện và phân tích câu toàn tại.

4. Biên soạn sách giáo khoa và tài liệu học tập: Sử dụng kết quả để xây dựng nội dung phù hợp, giúp học sinh hiểu rõ hơn về câu toàn tại trong tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

1. Câu mang ý nghĩa toàn tại là gì?
   Câu mang ý nghĩa toàn tại là câu biểu thị sự tồn tại hoặc trạng thái toàn tại của sự vật, hiện tượng trong một phạm vi không gian và thời gian nhất định. Ví dụ: "Bên bờ sông lác đác máy xóm nhà" thể hiện sự tồn tại liên tục của sự vật.

2. Các từ chuyên dụng nào thường xuất hiện trong câu toàn tại?
   Các từ như "có", "còn", "mất", "hết" thường được dùng làm từ chuyên dụng mang ý nghĩa toàn tại, đóng vai trò trung tâm trong cấu trúc câu toàn tại.

3. Vai trò của tham biến không gian trong câu toàn tại là gì?
   Tham biến không gian xác định vị trí của sự vật toàn tại trong câu, là điều kiện cần thiết để câu mang ý nghĩa toàn tại được hình thành, ví dụ như trong câu "Trên tường treo một bức tranh".

4. Làm thế nào để phân biệt câu toàn tại đích thực và câu toàn tại khái quát?
   Câu toàn tại đích thực có thành phần chỉ sự vật toàn tại rõ ràng, còn câu toàn tại khái quát không có thành phần này. Ví dụ, "Trong túi còn tiền" là câu toàn tại đích thực, trong khi "Trên tường treo bức tranh" có thể là câu toàn tại khái quát.

5. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu câu toàn tại là gì?
   Nghiên cứu giúp cải thiện giảng dạy tiếng Việt, phát triển tài liệu học tập, và hỗ trợ công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, nâng cao khả năng nhận diện và phân tích câu toàn tại trong tiếng Việt.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm, đặc điểm ngữ pháp và ngữ nghĩa của câu mang ý nghĩa toàn tại trong tiếng Việt.
• Xác định được các nhóm từ chuyên dụng và từ làm thời mang ý nghĩa toàn tại, cùng vai trò của tham biến không gian và thời gian.
• Đề xuất mô hình cấu trúc câu toàn tại đặc thù, giúp phân biệt câu toàn tại với các loại câu khác.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong giảng dạy, biên soạn tài liệu và phát triển công nghệ ngôn ngữ.
• Các bước tiếp theo bao gồm phát triển tài liệu giảng dạy, ứng dụng công nghệ và tổ chức hội thảo chuyên đề để phổ biến kết quả nghiên cứu.

Hãy tiếp tục nghiên cứu và ứng dụng kết quả để nâng cao hiểu biết và sử dụng câu mang ý nghĩa toàn tại trong tiếng Việt một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Luaän vaên thaïc só Trang 1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI &NHÂN VĂN # " TRẦN THỊ THU NHẠN NGÖÕ PHAÙP – NGÖÕ NGHÓA CUÛA CAÂU TOÀN TAÏI TIEÁNG VIEÄT CHUYEÂN NGAØNH: NGOÂN NGÖÕ HOÏC MAÕ SOÁ:60.01 LUẬN VĂN THẠC SĨ NGỮ VĂN NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. DƯ NGỌC NGÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH - NĂM 2007 Luaän vaên thaïc só Trang 2 MUÏC LUÏC MUÏC LUÏC Trang QUY ÖÔÙC TRÌNH BAØY DAÃN NHAÄP. Lyù do choïn ñeà taøi vaø muïc ñích nghieân cöùu. Ñoái töôïng vaø phaïm vi nghieân cöùu.

Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà. Phöông phaùp nghieân cöùu vaø nguoàn ngöõ lieäu. Ñoùng goùp cuûa luaän vaên. Caáu truùc luaän vaên.

6 CHÖÔNG MOÄT: TOÅNG QUAN VEÀ CAÂU TOÀN TAÏI TIEÁNG VIEÄT. Ngöõ nghóa cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät. Nghóa toàn taïi vaø caâu toàn taïi. Vò töø toàn taïi chuyeân duøng.

Vò töø laâm thôøi mang yù nghóa toàn taïi. Nhöõng ñieàu kieän taïo laäp caâu toàn taïi. Phaân loaïi caâu toàn taïi. Caáu truùc ngöõ nghóa cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät.

Caáu truùc ngöõ phaùp cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät. Nhöõng vaán ñeà veà caáu truùc cuù phaùp cuûa caâu toàn taïi. Moâ hình caâu toàn taïi. 42 CHÖÔNG HAI: ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ PHAÙP CUÛA CAÂU TOÀN TAÏI TIEÁNG VIEÄT.

Caáu truùc ngöõ phaùp cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät. Keát quaû thoáng keâ. Caâu toàn taïi vôùi caáu truùc khoâng coù traïng ngöõ chæ khoâng gian, thôøi gian. 45 Luaän vaên thaïc só Trang 3 2.

Caâu toàn taïi vôùi caáu truùc coù traïng ngöõ chæ khoâng gian, thôøi gian …. Taàn soá xuaát hieän cuûa caùc loaïi caâu toàn taïi ñaõ thoáng keâ. Caáu truùc ngöõ phaùp cuûa caâu toàn taïi. Caáu taïo cuûa caùc thaønh toá cuù phaùp trong caâu toàn taïi tieáng Vieät.

Traïng ngöõ chæ khoâng gian, thôøi gian. Boå ngöõ chæ söï vaät toàn taïi. 70 CHÖÔNG BA: ÑAËC ÑIEÅM NGÖÕ NGHÓA CUÛA CAÂU TOÀN TAÏI TIEÁNG VIEÄT. Ngöõ nghóa cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät.

Keát quaû thoáng keâ. Caâu coù vò töø toàn taïi thuoäc nhoùm chuyeân duøng (nhoùm 1). Caâu coù vò töø toàn taïi thuoäc nhoùm laâm thôøi (nhoùm 2). Caâu coù vò töø toàn taïi thuoäc nhoùm laâm thôøi (nhoùm 3,4).

Nhaän xeùt veà ngöõ nghóa cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät. Ñaëc ñieåm tri nhaän cuûa ngöôøi Vieät thoâng qua caâu toàn taïi. Tri nhaän veà khoâng gian toàn taïi. Tri nhaän veà söï vaät toàn taïi ……………………………………………………………………………………99 3.

Chöùc naêng ngöõ nghóa cuûa caâu toàn taïi trong vieäc taïo laäp vaên baûn………………. 11 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO. 11 TAØI LIEÄU TRÍCH DAÃN. 12 Luaän vaên thaïc só Trang 4 QUY ÖÔÙC TRÌNH BAØY 1.

Teân taøi lieäu trích daãn vaø soá trang trích daãn ñöôïc ghi baèng soá thöù töï trong ngoaëc vuoâng. Soá ñaàu tieân laø soá thöù töï cuûa taøi lieäu, soá sau laø soá trang nôi trích daãn trong taøi lieäu, hai soá naøy ñöôïc ngaên caùch bôûi daáu phaåy: [ , ] Ví duï: [1,123]: Taøi lieäu 1, trang 123. Teân taøi lieäu trích daãn ñeå khaûo saùt vaø soá trang ñöôïc ghi baèng soá thöù töï trong ngoaëc ñôn. Soá ñaàu tieân laø soá trang nôi trích daãn taøi lieäu, soá sau laø soá thöù töï cuûa taøi lieäu, hai soá naøy ñöôïc ngaên caùch bôûi daáu chaám: ( , ) Ví duï: ( 24.

4 ): trang 4, taøi lieäu 24.c ): a laø soá thöù töï taêng daàn cuûa ví duï trích daãn töø 24 taøi lieäu ñem vaøo khaûo saùt. b laø soá thöù töï caâu trong taøi lieäu trích daãn. c laø soá thöù töï taøi lieäu trích daãn ghi trong phaàn muïc luïc. Soá thöù töï caâu vaø soá thöù töï taøi lieäu ñöôïc ngaên caùch baèng daáu chaám.

Ví duï: (70)ÔÛ choán kinh kyø coù nhieàu saùch hay thaày gioûi.20) (70): Laø soá thöù töï taêng daàn cuûa ví duï trích daãn töø 24 taøi lieäu ñem vaøo khaûo saùt. 249: Laø soá thöù töï caâu trong taøi lieäu trích daãn. 20: Laø soá thöù töï taøi lieäu trích daãn ghi trong phaàn muïc luïc. Luaän vaên thaïc só Trang 5 DAÃN NHAÄP 0.

LÍ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI VAØ MUÏC ÑÍCH NGHIEÂN CÖÙU Caâu mang yù nghóa toàn taïi laø loaïi caâu ñöôïc söï quan taâm cuûa giôùi Vieät ngöõ hoïc, nhaát laø trong traøo löu nghóa luaän cuûa ngoân ngöõ hoïc hieän nay. Trong ngöõ phaùp hoïc, quan heä toàn taïi trong caâu thöôøng ñöôïc xem laø cô sôû cho vieäc mieâu taû caùc caáu truùc loâ gích - cuù phaùp. Chaúng haïn, N.Trutjunova khi nghieân cöùu cuù phaùp tieáng Nga, ñaõ taùch ra tröôùc heát laø boán cô sôû loâ gích- cuù phaùp, trong ñoù quan heä toàn taïi ñöôïc xeáp haøng ñaàu: 1) quan heä toàn taïi, 2) quan heä ñoàng nhaát, 3) quan heä ñònh danh , 4) quan heä neâu ñaëc tröng (töùc quan heä vò töø trong nghóa heïp) (N.Trutjunova, Caâu vaø yù cuûa caâu. Nhöõng vaán ñeà loâ gích - ngöõ nghóa, Moskva,1976)[3,9].

Do quan heä toàn taïi laø moät thöù quan heä coù taàm quan troïng lôùn lao nhö vaäy trong tö duy cuûa con ngöôøi, neân trong ngoân ngöõ hoïc, caâu mang yù nghóa toàn taïi taát yeáu chieám moät vò trí ñaëc bieät. Khaù nhieàu vaán ñeà naûy sinh chung quanh vieäc bieåu hieän yù nghóa toàn taïi, chaúng haïn: vaán ñeà phaân bieät caâu mang yù nghóa toàn taïi vôùi caâu sôû höõu, vaán ñeà xaùc ñònh chuû ngöõ trong kieåu caâu naøy; vaán ñeà phaïm vi cuûa phaàn trung taâm cuù phaùp cuûa caâu; vaán ñeà yeáu toá chæ khoâng gian, thôøi gian cuûa caâu mang yù nghóa toàn taïi; vaán ñeà vò töø toàn taïi laø vò töø ngoaïi ñoäng hay noäi ñoäng?vv… Trong tieáng Vieät, moät ngoân ngöõ ñôn laäp khoâng bieán hình, caâu mang yù nghóa toàn taïi chöùa ñöïng khaù nhieàu nhöõng vaán ñeà phöùc taïp. Noùi rieâng veà maët hình thöùc, khuoân hình caâu mang yù nghóa toàn taïi cuõng laøm thaønh moät vaán ñeà phöùc taïp: noù coù chung ñöôøng ranh giôùi vôùi caâu moät thaønh phaàn vaø caâu hai thaønh phaàn, caâu khoâng chuû ngöõ vaø caâu chuû ngöõ aån, caâu ñoàng nhaát, caâu sôû höõu vv… Taát caû nhöõng vaán ñeà ñaõ neâu khoâng chæ laø vaán ñeà lyù luaän maø coøn laø nhöõng vaán ñeà thuoäc lónh vöïc thöïc tieãn, ñaëc bieät laø thöïc tieãn giaûng daïy vaø söû dụng tieáng Vieät. Luaän vaên thaïc só Trang 6 Theá nhöng, nhöõng vaán ñeà veà caâu toàn taïi thöôøng ít ñöôïc mieâu taû, phaân tích trong nhöõng chuyeân muïc rieâng, maø thoâng qua vieäc mieâu taû caùc kieåu caáu truùc cuù phaùp cuûa caâu, hoaëc thoâng qua vieäc mieâu taû caùc nhoùm vò töø (ñoäng töø) töï thaân mang yù nghóa toàn taïi nhö: coù, coøn, maát, heát vv…, moät nhoùm vò töø coù nhöõng neùt ñaëc thuø veà ngöõ nghóa – ngöõ phaùp phaân bieät vôùi caùc nhoùm vò töø khaùc trong noäi boä cuûa töø loaïi vò töø tieáng Vieät.

Vôùi muïc ñích ñi tìm ñaëc ñieåm cuûa loaïi caâu mang yù nghóa toàn taïi, chuùng toâi hy voïng vieäc vaän duïng thaønh töïu cuûa caùc nhaø nghieân cöùu ñi tröôùc ñeå khaûo saùt loaïi caâu naøy trong moät soá vaên baûn tieáng Vieät veà maët caáu truùc cuù phaùp vaø caáu truùc ngöõ nghóa, seõ goùp moät phaàn nhoû nhaèm laøm roõ hôn veà moät loaïi caâu ñaëc thuø trong tieáng Vieät. Ñaây cuõng chính laø muïc ñích cuûa chuùng toâi khi choïn nghieân cöùu vaán ñeà “Ñaëc ñieån ngöõ phaùp, ngöõ nghóa cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät”. Trong luaän vaên naøy, chuùng toâi ñaët cho mình nhieäm vuï coá gaéng toång keát moät caùch töông ñoái ñaày ñuû nhöõng thaønh töïu nghieân cöùu, nhöõng yù kieán chung quanh vaán ñeà ñöôïc ñeà caäp, roài treân cô sôû ñoù vaän duïng ñeå khaûo saùt loaïi caâu mang yù nghóa toàn taïi trong moät soá vaên baûn tieáng Vieät. ÑOÁI TÖÔÏNG VAØ PHAÏM VI NGHIEÂN CÖÙU 0.

Ñoái töôïng nghieân cöùu Ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa luaän vaên laø caâu toàn taïi tieáng Vieät. Luaän vaên tìm hieåu khaùi nieäm caâu toàn taïi, caùc nhoùm vò töø mang yù nghóa toàn taïi, sau ñoù mieâu taû caâu toàn taïi tieáng Vieät treân hai bình dieän ngöõ nghóa vaø ngöõ phaùp. Phaïm vi nghieân cöùu - Xaùc ñònh moät soá cô sôû lyù thuyeát cho vieäc nghieân cöùu caâu toàn taïi tieáng Vieät. - Luaän vaên khaûo saùt veà maët ngöõ nghóa, ngöõ phaùp cuûa caâu toàn taïi tieáng Vieät qua ngöõ lieäu tieáng Vieät.

LÒCH SÖÛ NGHIEÂN CÖÙU VAÁN ÑEÀ Trong lòch söû Vieät ngöõ hoïc, ñaõ coù moät soá coâng trình nghieân cöùu veà vò töø (ñoäng töø) toàn taïi vaø caâu mang yù nghóa toàn taïi. Khoâng phaûi taát caû caùc taùc giaû Luaän vaên thaïc só Trang 7 luaän vaên nhaéc döôùi ñaây ñeàu hieån ngoân coâng boá ñoái töôïng mình ñang baøn laø caâu mang yù nghóa toàn taïi. Tuøy theo xuaát phaùt ñieåm cuûa töøng coâng trình nghieân cöùu maø vaán ñeà khi thì ñöôïc goïi moät caùch hieån ngoân, khi thì ñöôïc theå hieän trong moät ñoái töôïng khaûo saùt roäng lôùn, coù khi raát roäng, bao quaùt caû nhöõng phaïm truø khoâng thuoäc phaïm truø toàn taïi. Tröôùc heát coù theå nhaéc ñeán moät taùc giaû ngöôøi nöôùc ngoaøi vôùi cuoán saùch nhan ñeà “Nghieân cöùu veà ngöõ phaùp Vieät Nam”(1951).Emeneau ñaët vaán ñeà veà caâu mang yù nghóa toàn taïi treân moät caùi neàn voâ cuøng roäng lôùn: “Coù moät daïng thöùc vò ngöõ ñoäng töø khaùc khoâng coù chuû töø duø laø chuû töø tuøy thích chaêng nöõa.

Vò ngöõ goàm coù ñoäng töø (hay phöùc caáu ñoäng töø ) coäng vôùi ñoái töôïng” (Daãn laïi cuûa Dieäp Quang Ban). YÙ nghóa cuûa loaïi caâu ñöôïc ñeà caäp naøy laø: caùi ñöôïc ñoái töôïng thöïc theå töø bieåu hieän laø coù toàn taïi vôùi loaïi haønh ñoäng ñöôïc ñoäng töø hay phöùc caáu ñoäng töø bieåu hieän. Nhöng chuùng ta caàn bieát raèng töï thaân vaán ñeà cuûa caâu mang yù nghóa toàn taïi laø khoâng ñôn giaûn. B Emeneau ñem ñaët noù, khoâng phaân bieät, vaøo moät bình dieän roäng lôùn maø tieâu chuaån coù taùc duïng hôïp nhaát chuùng laø khuoân hình “ vò töø – danh töø” coù neùt nghóa chung laø yù nghóa toàn taïi.

Nhöng coù phaûi laø taát caû caùc caâu thuoäc loaïi aáy ñeàu coù yù nghóa toàn taïi khoâng? Caâu traû lôøi tuøy thuoäc ôû caùch hieåu veà yù nghóa toàn taïi vaø caùch hieåu nhö theá naøo laø caâu toàn taïi. Ngoaøi ra oâng coøn xaùc ñònh ñoäng töø “coù” laø vò töø toàn taïi vaø phaân bieät ñoäng töø “coù” vôùi ñoäng töø “laø” vaø ñoäng töø “ôû” [86, 26]. Möôøi saùu naêm sau, “ Ngöõ phaùp Vieät Nam” (1967) cuûa L. Thompson ra ñôøi.

Taùc giaû moät laàn nöõa xaùc nhaän böùc tranh phöùc taïp maø M.B Emeneau ñaõ phaùc hoaï. Taùc giaû xeáp töø “ coù” vaøo haïng trôï ñoäng töø vaø xaùc ñònh yù nghóa trung taâm cuûa noù laø yù nghóa toàn taïi. Trong khi mieâu taû Vò ngöõ toá (nhöõng thaønh toá coù theå laøm vò ngöõ)[226, 24] thì taùc giaû coù ñeà caäp ñeán moät loaïi ngöõ ñoäng töø maø ñoäng töø “coù” laøm trung taâm. Taùc giaû cuõng phaân bieät vò töø “coù” toàn taïi vôùi vò töø “coù” sôû höõu vaø neâu nhöõng caùch duøng khaùc nhau.