CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về người Dao đỏ tại xã Tả Phìn 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Tả Phìn 1. Điều kiện tự nhiên a, Địa hình Xã Tả Phìn có tổng diện tích tự nhiên là 2.540,88 ha, trong đó khu lâm nghiệp gồm khu vực rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng sản xuất chiếm 1.514,19 ha; khu sản xuất lâm nghiệp chiếm 73,84 ha và đất chưa sử dụng chiếm 434,46 ha gồm núi đá không có rừng cây và đồi núi [26].
b, Khí hậu Tả Phìn nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và chịu ảnh hưởng của khí hậu ôn đới. Khí hậu trong năm được chia ra làm 2 mùa, gồm mùa hè từ tháng 5 đến tháng 10, mùa này mát và mưa nhiều; mùa đông từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa này rét, lạnh giá, có mưa phùn, sương muối, sương mù và đôi khi có tuyết [24]. c, Thủy văn Tả Phìn không có sông, chỉ có 2 hệ thống suối là suối Sả Séng và suối Thầu đều bắt nguồn từ dãy núi phía Tây và gặp nhau ở thôn Sả Séng cách trung tâm xã 250 m từ đó suối chảy sang xã Trung Chải. Cũng do địa hình nên Tả Phìn có rất nhiều khe suối nhỏ, lưu lượng nước ít.
Nhìn chung suối ở Tả Phìn có độ dốc lớn, nhiều khe sâu, lưu lượng thay đổi theo mùa, mùa hè thường nhiều nước với lưu tốc dòng chảy lớn, mùa đông ít nước, dòng chảy nhỏ [24]. Đất ở Tả Phìn hình thành trên nền địa chất có nguồn gốc trầm tích nên hàm lượng các chất dinh dưỡng trong đất (như mùn, đạm, lân…) ở mức trung bình hoặc khá. Thành phần cơ giới đất thuộc loại thịt nhẹ hoặc trung bình, do vậy đất ở Tả Phìn phù hợp với các loài cây lâm nghiệp, dược liệu và cây nông nghiệp ngắn ngày. Rừng ở Tả Phìn có hệ thực vật phong phú, nhưng nhiều năm qua do khai thác quá mức và không theo quy hoạch, kế hoạch nên diện tích và trữ lượng rừng bị giảm nhiều [24].
Bản đồ hành chính xã Tả Phìn 2 1. Điều kiện kinh tế - xã hội a, Dân cư, dân tộc Xã gồm 6 thôn với 2860 người phân bố ở 734 hộ. Thành phần dân tộc của xã (theo thứ tự từ nhiều đến ít): dân tộc Mông chiếm 55,06%, dân tộc Dao chiếm 40,14%, dân tộc Kinh chiếm 4,66%, dân tộc Dáy chiếm 0,14% [25]. Dân số hiện trạng 2023 khoảng 3.
Dự báo dân số đến năm 2030 là khoảng 7. Trong đó, dân số thường trú tính toán: 4.800 người, dân số quy đổi từ khách du lịch: 2. Dự báo dân số đến 2035 khoảng 8. Trong đó dân số thường trú tính toán: 5.200 người, dân số quy đổi từ khách du lịch: 2.
b, Kinh tế Kinh tế của xã Tả Phìn chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp bao gồm lúa nước, lúa nương, ngô, đậu và rau các loại; chăn nuôi có trâu, bò, dê, lợn và các loại gia cầm; về lâm nghiệp có trồng rừng, khai thác dược liệu, thủy sản có nuôi cá. Ngoài ra, người dân ở đây đã kết hợp kinh doanh các bài thuốc tắm với các dịch vụ du lịch như các dịch vụ tắm thuốc lá, bán các bài thuốc cho khách du lịch góp phần cải thiện kinh tế cho các hộ gia đình. Trong năm 2023, xã đã chỉ đạo các ban ngành, đoàn thể, các cá nhân liên quan thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã được tăng cường tuyên truyền vận động người dân chú trọng vào các loại cây trồng hàng hóa có năng suất, chất lượng tốt mang lại hiệu quả kinh tế cao, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương như cây hoa địa lan, cây hoa tuyết mai, cây hoa đào thất thốn, cây thuốc tắm, cây rau, hoa công nghệ cao,. Xưởng sản xuất thuốc tắm tại xã Tả Phìn 3 Hình 1.
Nghề thêu thổ cẩm truyền thống c, Cơ sở hạ tầng – xã hội Cơ sở hạ tầng trên địa bàn phát triển nhanh và đồng bộ, đặc biệt là các tuyến đường giao thông liên xã sẽ hoàn thành đầu tư nâng cấp góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Ngoài ra, phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng thương mại dịch vụ tại các địa phương. Đẩy mạnh việc phát triển các dự án, mô hình sản xuất tiểu thủ công nghiệp như thổ cẩm, rèn, đúc, sản xuất thuốc tắm và mô hình về dịch vụ, du lịch,….Đây là các mặt hàng và cũng là thế mạnh của địa phương [28]. d, Văn hóa – Giáo dục Về công tác văn hóa xã hội, chỉ đạo các bộ phận chuyên môn, các ban ngành, đoàn thể, cơ quan, đơn vị trên địa bàn tăng cường công tác quản lý hoạt động du lịch trong dịp lễ Tết.
Phối hợp tổ chức chương trình gặp mặt, tọa đàm “Tiễn Thanh niên lên đường nhập ngũ”; ngày quốc tế Phụ nữ 8/03; thành lập 01 Đoàn tham gia giải bóng chuyền hơi. Phối hợp tổ chức Ngày hội khám phá các di sản văn hóa dân tộc Dao năm 2023 vào ngày 29 - 30/4/2023 với tổng lượng khách và người dân tham. Xây dựng kế hoạch hưởng ứng Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân năm 2023 [28]. Về giáo dục, năm học 2022 - 2023: Toàn xã có 42 lớp học với 1.068 học sinh đến trường và 81 giáo viên và nhân viên, tỷ lệ chuyên cần trung bình trong năm học thường xuyên đạt 98,7%, bằng 11.8% so với cùng kỳ.
Nhìn chung chất lượng dạy và học được duy trì và đảm bảo an toàn. Hiện nay, toàn xã có 03 trường chuẩn quốc gia. Phổ cập giáo dục mầm non trẻ em 5 tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học - chống mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học, trung học cơ sở được đẩy mạnh, duy trì. Tỷ lệ huy động trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo đạt trình tiểu học là 85/85, đạt 100% [28].
e, Y tế 4 Thực hiện nâng cao chất lượng khám bệnh, điều trị, chăm sóc phục vụ người bệnh. Kết quả thực hiện công tác khám chữa bệnh trong năm 2023 với tổng số khám bệnh là 5. Triển khai công tác phòng, chống theo mùa như: Dịch sốt xuất huyết, bạch hầu, lao, sởi,. và các dịch bệnh truyền nhiễm khác.
Trong thời năm 2023 không có dịch bệnh lớn xảy ra trên địa bàn. Triển khai thực hiện tốt chương trình tiêm chủng mở rộng trên địa bàn toàn xã, vắc xin sử dụng có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm tiêm chủng an toàn đúng quy trình. Công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình được tích cực tuyên truyền vận động đến nhân dân. Tổ chức kiểm tra và xử lý các vi phạm về an toàn thực phẩm [28].
Người Dao Đỏ ở xã Tả Phìn Người Dao có dân số đứng thứ hai sau người H'Mông ở Sa Pa, có nguồn gốc từ Trung Quốc, việc chuyển cư sang Việt Nam kéo dài suốt từ thế kỷ XII, XIII cho đến nửa đầu thế kỷ XX [41]. Họ sống tập trung đông nhất ở các xã Tả Phìn, Nậm Cang, Thanh Kim, Suối Thầu, Trung Chải. Nếu người H'Mông thường chọn những nơi núi cao để sống thì người Dao lại chọn thung lũng hoặc lưng chừng núi để trồng ngô, trồng lúa và thảo quả. Các lái buôn thường đến tận nhà thu mua mang bán sang Trung Quốc nên cuộc sống của họ được nâng cao.
Nhiều nhà có những tiện nghi và phương tiện tốt như xe máy, tivi, thậm chí là cả ô tô, máy kéo dùng trong nông nghiệp. Tộc người Dao có nhiều nhóm nhưng sinh sống ở Sa Pa chủ yếu là người Dao Đỏ bởi phụ nữ thường quấn khăn hay đội mũ đỏ, áo xanh đen có nhiều hoa văn đó và trắng ở cổ, vạt và tà áo. Trong trang phục truyền thống, người Dao nam mặc quần và áo đơn giản, còn người Dao nữ trang phục phong phú hơn với những trang trí hoa văn truyền thống, đầu đội khăn. Nên trang phục của họ được xem là đẹp nhất ở mỗi phiên chợ Sa Pa.
Họ cũng có chữ viết riêng dựa theo chữ cổ của Hán ngữ gọi là chữ Nôm - Dao nhưng loại chữ này nay chỉ người cao tuổi mới đọc hiểu và viết được. Hoạt động sử dụng cây cỏ làm thuốc của người Dao Đỏ tại xã Tả Phìn Xã Tả Phìn thuộc thị xã Sa Pa là một trong những địa phương có nguồn dược liệu đa dạng, phong phú. Bởi vậy, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên cây thuốc để phục vụ cho nhu cầu chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng dân tộc là một tập quán truyền thống đã tồn tại từ lâu đời trong cộng đồng người Dao đỏ ở Sa Pa, Lào Cai. Nhờ kinh nghiệm tích lũy được qua nhiều thế hệ, các gia đình truyền lại cho nhau kiến thức và kỹ năng chữa bệnh bằng cây thuốc.
Đến hiện tại, đã có những nghiên cứu về sử dụng các loài cây thuốc và tri thức bản địa của dân tộc Dao Đỏ tại Sa Pa. Năm 2005, Trần Quốc Toản đã thông qua điều tra và thu được 221 loài cây được người Dao Đỏ sử dụng làm thuốc, thuộc 115 chi, 72 họ của 5 ngành thực vật và 6 dạng sống khác nhau [20]. Năm 2009, các tác giả Ninh Thị Phíp, 5 Nguyễn Tất Cảnh và Trần Văn Ơn đã công bố đề tài “Đánh giá đa dạng nguồn gen cây thuốc tắm của người Dao Đỏ tại Sa Pa, Lào Cai”, đề tài đã xác định được 94 loài cây thuốc có được tính được người Dao Đỏ ở Sa Pa sử dụng làm thuốc tắm thuộc 67 chi, 49 họ [17]. Năm 2020, Lương thị Hoan cùng cộng sự đã tiến hành đề tài nghiên cứu “Điều tra sử dụng loài cây thuốc và tri thức bản địa ở Sa Pa, Lào Cai".
Kết quả của nghiên cứu cho thấy có tổng cộng 63 loài cây thuốc và 18 bài thuốc được người dân tộc Dao Đỏ sử dụng để chữa trị nhiều loại bệnh như bệnh về xương khớp, đường tiết niệu, bệnh gan, đau dạ dày. Tổng quan về bệnh ngoài da do vi sinh vật 1. Căn nguyên gây bệnh Nhìn chung bệnh da liễu bao giờ cũng có 2 yếu tố để phát sinh và phát triển bệnh là yếu tố nội giới và ngoại giới: - Yếu tố nội giới: cho tới nay có rất nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này nhưng còn rất nhiều điều bí ẩn chưa rõ, nhất là về gen, yếu tố thể địa, yếu tố gia đình… Ngoài ra, còn những bất thường về sinh lý da, sinh hóa da, pH da, độ lipid da, khả năng kháng kiềm, kháng toan, trung hòa kiềm, trung hòa toan cũng có một ảnh hưởng nhất định đến sự phát sinh, phát triển của bệnh da.