Phạm thị lệ quyên điều tra sàng lọc cây thuốc có tác dụng kháng vi sinh vật ngoài da từ tri thức bản địa của người dao đỏ tại xã tả phìn thị xã sa pa tỉnh lào cai

Tri thức bản địa của người Dao Đỏ tại xã Tả Phìn là một kho tàng quý giá về việc sử dụng cây thuốc kháng vi… 81 trang · Trường Đại Học Dược Hà Nội · 2024.

• Tác giả: Phạm Thị Lệ Quyên
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hà Thanh Tùng
• Trường học: Trường Đại Học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược Sĩ
• Đề tài: Khám Phá Cây Thuốc Kháng Vi Sinh Vật Ngoài Da Từ Tri Thức Bản Địa Của Người Dao Đỏ Tại Tả Phìn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về người Dao đỏ tại xã Tả Phìn
• 1.2. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Tả Phìn
• 1.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.2.3. Cơ sở hạ tầng – xã hội
• 1.2.4. Văn hóa – Giáo dục
• 1.2.5. Y tế
• 1.3. Người Dao Đỏ ở xã Tả Phìn
• 1.4. Hoạt động sử dụng cây cỏ làm thuốc của người Dao Đỏ tại xã Tả Phìn
• 1.5. Tổng quan về bệnh ngoài da do vi sinh vật
• 1.5.1. Căn nguyên gây bệnh
• 1.5.2. Một số bệnh ngoài da do Candida albicans
• 1.5.3. Bệnh ngoài da do vi khuẩn
• 1.5.4. Điều trị bệnh ngoài da
• 1.5.5. Thực trạng kháng kháng sinh hiện nay
• 1.5.6. Một số nghiên cứu điều tra sàng lọc cây cỏ trị bệnh ngoài da
• 1.5.7. Tổng quan về phương pháp nghiên cứu
• 1.5.7.1. Phương pháp điều tra tri thức sử dụng cây thuốc
• 1.5.7.2. Phương pháp thử in vitro tác dụng kháng vi sinh vật
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nguyên vật liệu, thiết bị
• 2.2. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Dụng cụ, thiết bị nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Điều tra tri thức sử dụng cây thuốc
• 2.5.2. Thu mẫu theo tuyến và làm tiêu bản thực vật
• 2.5.3. Xác định tên khoa học của cây thuốc
• 2.5.4. Xác định độ tin cậy trong sử dụng chữa bệnh ngoài da của cây thuốc
• 2.5.5. Thử in vitro tác dụng kháng vi sinh vật
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đa dạng cây thuốc chữa bệnh ngoài da được người Dao đỏ sử dụng
• 3.2. Đặc điểm đối tượng tham gia phỏng vấn và đường cong loài
• 3.3. Tính đa dạng về sinh học của tài nguyên cây thuốc chữa bệnh ngoài da xã Tả Phìn
• 3.4. Sử dụng cây cỏ làm thuốc chữa bệnh ngoài da ở xã Tả Phìn
• 3.5. Thử in vitro tác dụng kháng VSV của các loài
• 3.6. Thử hoạt tính kháng nấm
• 3.7. Thử hoạt tính kháng khuẩn
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đa dạng cây thuốc chữa bệnh ngoài da được người Dao đỏ sử dụng
• 4.2. Sự đa dạng cây thuốc chữa bệnh ngoài da xã Tả Phìn
• 4.3. Tri thức sử dụng cây thuốc chữa bệnh ngoài da
• 4.4. Thử in vitro tác dụng kháng vi sinh vật
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: BIỂU ĐIỀU TRA
• PHỤ LỤC 2: DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 3: MỘT SỐ HÌNH ẢNH
• PHỤ LỤC 4: PHIẾU GIÁM ĐỊNH TÊN KHOA HỌC
• PHỤ LỤC 5: GIẤY CHỨNG NHẬN MÃ SỐ TIÊU BẢN

Tóm tắt

I. Khám Phá Tri Thức Bản Địa Về Cây Thuốc Kháng Vi Sinh Vật

Tri thức bản địa của người Dao Đỏ tại xã Tả Phìn là một kho tàng quý giá về việc sử dụng cây thuốc kháng vi sinh vật ngoài da. Người Dao Đỏ đã tích lũy và truyền lại những kinh nghiệm quý báu qua nhiều thế hệ. Họ sử dụng các loại cây thuốc để điều trị các bệnh ngoài da như ngứa, mụn nhọt, và viêm da. Việc nghiên cứu và bảo tồn tri thức này không chỉ giúp nâng cao sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tri Thức Bản Địa Trong Y Học

Tri thức bản địa không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là nền tảng cho việc phát triển các sản phẩm y tế. Người Dao Đỏ đã sử dụng cây thuốc từ lâu đời, giúp họ điều trị hiệu quả nhiều loại bệnh.

1.2. Các Loại Cây Thuốc Kháng Vi Sinh Vật Được Sử Dụng

Nhiều loại cây thuốc như cây tía tô, cây ngải cứu được người Dao Đỏ sử dụng để điều trị bệnh ngoài da. Những cây này có tác dụng kháng vi sinh vật mạnh mẽ, giúp giảm triệu chứng và ngăn ngừa tái phát.

II. Vấn Đề Kháng Kháng Sinh Trong Điều Trị Bệnh Ngoài Da

Kháng kháng sinh đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong điều trị bệnh ngoài da. Việc lạm dụng kháng sinh đã dẫn đến tình trạng kháng thuốc, làm cho việc điều trị trở nên khó khăn hơn. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng cây thuốc kháng vi sinh vật có thể là một giải pháp hiệu quả.

2.1. Nguyên Nhân Dẫn Đến Kháng Kháng Sinh

Kháng kháng sinh thường xảy ra do việc sử dụng không đúng cách, lạm dụng thuốc trong điều trị. Điều này dẫn đến sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc, gây khó khăn trong việc điều trị.

2.2. Hệ Lụy Của Kháng Kháng Sinh Đối Với Sức Khỏe

Kháng kháng sinh không chỉ làm tăng chi phí điều trị mà còn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng. Bệnh nhân có thể phải đối mặt với các bệnh lý nặng hơn, thậm chí là tử vong.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Cây Thuốc Kháng Vi Sinh Vật

Nghiên cứu cây thuốc kháng vi sinh vật được thực hiện thông qua các phương pháp điều tra tri thức và thử nghiệm in vitro. Các nhà nghiên cứu đã thu thập thông tin từ người dân địa phương và tiến hành thử nghiệm để đánh giá hiệu quả của các loại cây thuốc.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Tri Thức Sử Dụng Cây Thuốc

Phương pháp này bao gồm phỏng vấn người dân để thu thập thông tin về các loại cây thuốc mà họ sử dụng. Điều này giúp hiểu rõ hơn về tri thức bản địa và cách sử dụng cây thuốc.

3.2. Thử Nghiệm In Vitro Tác Dụng Kháng Vi Sinh Vật

Các mẫu cây thuốc được thu thập sẽ được thử nghiệm in vitro để đánh giá khả năng kháng vi sinh vật. Kết quả từ các thử nghiệm này sẽ cung cấp thông tin quan trọng về hiệu quả của cây thuốc.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Cây Thuốc Kháng Vi Sinh Vật

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều loại cây thuốc có tác dụng kháng vi sinh vật mạnh mẽ. Các thử nghiệm in vitro đã chỉ ra rằng một số cây thuốc có khả năng ức chế sự phát triển của vi khuẩn và nấm gây bệnh ngoài da.

4.1. Đa Dạng Cây Thuốc Kháng Vi Sinh Vật Tại Tả Phìn

Nghiên cứu đã xác định được nhiều loài cây thuốc khác nhau được người Dao Đỏ sử dụng. Mỗi loài cây đều có những đặc điểm và công dụng riêng, góp phần vào việc điều trị bệnh.

4.2. Hiệu Quả Điều Trị Bệnh Ngoài Da Bằng Cây Thuốc

Kết quả cho thấy việc sử dụng cây thuốc không chỉ giúp giảm triệu chứng mà còn ngăn ngừa tái phát bệnh. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của cây thuốc trong điều trị bệnh ngoài da.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Cây Thuốc Kháng Vi Sinh Vật

Việc nghiên cứu và phát triển cây thuốc kháng vi sinh vật từ tri thức bản địa của người Dao Đỏ là một hướng đi tiềm năng trong y học hiện đại. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ để bảo tồn tri thức này và phát triển các sản phẩm từ cây thuốc.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Bảo Tồn Tri Thức Bản Địa

Bảo tồn tri thức bản địa không chỉ giúp duy trì văn hóa mà còn góp phần vào việc phát triển y học. Cần có các chương trình hỗ trợ để người dân có thể tiếp tục truyền lại tri thức này cho thế hệ sau.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Nghiên Cứu Cây Thuốc

Nghiên cứu cây thuốc kháng vi sinh vật cần được mở rộng hơn nữa. Các nhà khoa học cần hợp tác với cộng đồng địa phương để phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe hiệu quả từ cây thuốc.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên đa dạng sinh học phong phú cùng nền y học cổ truyền và y học dân gian phát triển song hành. Với 54 dân tộc anh em, kho tàng tri thức bản địa về việc sử dụng cây cỏ làm thuốc chăm sóc sức khỏe cộng đồng là một tiềm năng lớn cho công tác nghiên cứu, sàng lọc và phát triển dược phẩm mới. Trong đó, dân tộc Dao là cộng đồng lưu giữ nhiều giá trị văn hóa và kinh nghiệm dùng thuốc đặc sắc, tiêu biểu là các bài thuốc tắm và thuốc trị bệnh mạn tính.

Xã Tả Phìn thuộc thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai là địa bàn có 40,14% dân số là đồng bào Dao đỏ sinh sống. Dù đã có một số công trình nghiên cứu về cây thuốc tắm, bệnh xương khớp và tiêu hóa tại đây, mảng tri thức về các bệnh da liễu vẫn chưa được khảo sát chuyên sâu. Trong thực tế đời sống, người Dao đỏ thường xuyên thu hái cây cỏ quanh vùng để chữa trị các chứng bệnh ngoài da thường gặp như mẩn ngứa, mụn nhọt, ghẻ lở, chàm, viêm da và vết thương hở. Nhóm bệnh lý này hiện có xu hướng gia tăng, dễ để lại biến chứng và đang đối mặt với thực trạng kháng kháng sinh (KKS) nghiêm trọng trên diện rộng, khiến hiệu quả của các phác đồ điều trị tân dược suy giảm. Vì vậy, việc điều tra, tư liệu hóa tri thức bản địa kết hợp đánh giá thực nghiệm hoạt tính kháng vi sinh vật từ nguồn dược liệu này là yêu cầu cấp thiết.

Khóa luận tốt nghiệp Dược sĩ của sinh viên Phạm Thị Lệ Quyên (Trường Đại học Dược Hà Nội, năm 2024) thực hiện hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Điều tra sàng lọc cây thuốc có tác dụng kháng vi sinh vật ngoài da từ tri thức bản địa của người Dao đỏ tại xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai.
2. Đánh giá in vitro tác dụng kháng vi sinh vật của một số cây thuốc tiềm năng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài được giới hạn như sau:

• Đối tượng nghiên cứu: Tri thức bản địa của người Dao đỏ về các loài cây thuốc chữa bệnh ngoài da tại địa phương; mẫu tiêu bản thực vật thu thập được; các mẫu cao chiết cồn methanol toàn phần của các cây thuốc thu hái.
• Phạm vi không gian: Thực địa tại xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai; các nội dung phân tích hình thái thực vật, chiết xuất và thực nghiệm vi sinh được thực hiện tại Bộ môn Thực vật, Trường Đại học Dược Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được triển khai từ tháng 11/2023 đến tháng 05/2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tích hợp các cơ sở lý thuyết về thực vật dân tộc học (Ethnobotany), giám định phân loại thực vật học, dược lý thực nghiệm vi sinh và tổng quan bệnh học da liễu:

• Khung lý thuyết bệnh học và vi sinh: Bệnh ngoài da phát sinh do sự kết hợp giữa yếu tố nội giới (thể địa, di truyền, rối loạn sinh hóa - sinh lý da) và ngoại giới (vi sinh vật gây bệnh). Ba chủng vi sinh vật chỉ thị được lựa chọn đại diện cho các nhóm căn nguyên phổ biến trên da và niêm mạc gồm: cầu khuẩn Gram dương Staphylococcus aureus ATCC 25923, trực khuẩn Gram âm Escherichia coli ATCC 25922 và vi nấm men Candida albicans ATCC 10231 (các chủng chuẩn được cung cấp bởi Phòng nghiên cứu dược lý phân tử và tế bào - FACM, Đại học Công giáo Louvain, Bỉ và Viện Kiểm nghiệm thuốc Trung ương). Thực trạng kháng kháng sinh được đối chiếu qua các dữ liệu cảnh báo của Tổ chức Y tế Thế giới và báo cáo của Bộ Y tế phối hợp với Dự án Hợp tác Toàn cầu về KKS (GARP).
• Phương pháp điều tra tri thức dân tộc học: Sử dụng phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc thông qua phiếu điều tra và bảng kiểm câu hỏi mở, kết hợp phương pháp liệt kê tự do (free listing) với các đối tượng cung cấp thông tin (NCCT) gồm thầy lang, người thu hái dược liệu và người dân địa phương. Quy mô mẫu được kiểm soát dựa trên biểu đồ "đường cong loài" (species accumulation curve) đến khi số lượng loài cây thuốc mới không còn gia tăng.
• Phương pháp thu mẫu và giám định thực vật: Thu mẫu theo tuyến điều tra (4 tuyến được thiết lập dựa trên sự thay đổi sinh cảnh: núi cao, rừng nguyên sinh, rừng thứ sinh, ven suối, ven đường, rừng trồng) phối hợp cùng người am hiểu cây cỏ tại địa phương (KIP). Mẫu tươi được xử lý bằng phương pháp ướt (xông cồn 70° trong túi nilon kín) trước khi ép, sấy khô và lưu trữ tại Phòng tiêu bản Trường Đại học Dược Hà Nội (HNIP). Định danh loài dựa trên so sánh hình thái học với mẫu chuẩn type tại HNIP, Herbarium of National Taiwan University (TAI), Chinese Virtual Herbarium (CVN) và các bộ tài liệu khóa phân loại chính thống: Thực vật chí Việt Nam, Cây cỏ Việt Nam (Phạm Hoàng Hộ), Từ điển cây thuốc Việt Nam (Võ Văn Chi) và cơ sở dữ liệu The Plant List.
• Xác định hệ số tin cậy: Tính toán mức độ đồng thuận sử dụng theo công thức Friedman ($F_v$): $$F_v = \frac{S_{ij}}{\sum S}$$ Trong đó, $S_{ij}$ là số người khẳng định loài cây thuốc $i$ chữa nhóm bệnh $j$; $\sum S$ là tổng số người tham gia phỏng vấn.
• Phương pháp chiết xuất và thử nghiệm sinh học: Bột dược liệu khô được chiết siêu âm với dung môi methanol tuyệt đối (3 lần chiết ở 50°C), thu hồi dung môi và sấy cách thủy ở 80°C để tạo cao khô (nồng độ thử nghiệm 20 mg cao/ml, tương đương 200 mg bột dược liệu/ml). Thử hoạt tính kháng vi sinh vật bằng phương pháp khuếch tán đĩa thạch (kỹ thuật đục lỗ thạch đường kính 6 mm). Mẫu đối chứng dương gồm Meropenem (5 µg/ml) đối với vi khuẩn và Itraconazol (50 µg/ml trong dung môi DMSO) đối với vi nấm. Hoạt tính kháng khuẩn/kháng nấm được xác định qua đường kính vòng vô khuẩn (mm) sau thời gian ủ 24 giờ.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận và tài liệu nghiên cứu liên quan đến địa bàn, đối tượng và phương pháp nghiên cứu:

• Địa bàn và cộng đồng Dao đỏ xã Tả Phìn: Xã có diện tích 2.540,88 ha, nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa chịu ảnh hưởng ôn đới (chia 2 mùa rõ rệt, mùa đông rét có sương muối, mưa phùn; mùa hè mưa nhiều). Hệ thống thủy văn gồm suối Sả Séng và suối Thầu dốc, lưu lượng nước phụ thuộc mùa. Dân số địa phương có 2.860 người (734 hộ), trong đó người Dao đỏ chiếm 40,14% (đứng sau người Mông chiếm 55,06%). Hoạt động kinh tế của người Dao gắn liền với nông nghiệp, trồng thảo quả và khai thác dược liệu phục vụ sản xuất bài thuốc tắm cổ truyền kết hợp du lịch sinh thái.
• Căn nguyên bệnh da liễu và thực trạng kháng thuốc: Mô tả đặc điểm lâm sàng của các tổn thương da do Candida albicans (viêm kẽ, viêm móng, viêm niêm mạc, tưa lưỡi), Staphylococcus aureus (nhọt đỉnh, viêm nang lông, hội chứng bong vảy da) và Escherichia coli. Chương này nhấn mạnh áp lực đề kháng kháng sinh toàn cầu (sự xuất hiện của MRSA, VRE, trực khuẩn tiết enzym NDM-1) và thực trạng tại Việt Nam (theo khảo sát tại 15 bệnh viện lớn, 56,4% chủng E. coli kháng ceftazidime; hơn 50% Acinetobacter kháng imipenem; hơn 60% Klebsiella kháng fluoroquinolones).
• Tổng quan nghiên cứu sàng lọc: Điểm lại các công trình điều tra cây thuốc tại Sa Pa (Trần Quốc Toản năm 2005 ghi nhận 221 loài; Ninh Thị Phíp và cs năm 2009 ghi nhận 94 loài cây thuốc tắm; Lương Thị Hoan năm 2020 ghi nhận 63 loài) cùng các nghiên cứu đánh giá in vitro tác dụng kháng khuẩn của cây thuốc người Dao tại Ba Vì, Thái Nguyên của Phan Thị Kim Ngân (2005), Đặng Gia Toại (2006), Đặng Thị Phượng (2007), Nguyễn Thị Thủy (2009).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết danh mục trang thiết bị, hóa chất, vật liệu và quy trình thực nghiệm:

• Dụng cụ và trang thiết bị: Bảng danh mục gồm 10 dụng cụ phục vụ điều tra thực địa (máy GPS, máy ảnh, kéo cắt cành, cồn 70°, nhãn tiêu bản, sổ ghi chép...). Thiết bị phòng thí nghiệm gồm tủ sấy, tủ ấm, nồi hấp tiệt trùng, tủ sấy vô trùng, máy chiết siêu âm, micropipet và thước kẹp cơ học đo vòng vô khuẩn có độ chính xác $\le 0,1\text{ mm}$.
• Chuẩn hóa quy trình vi sinh: Môi trường nuôi cấy gồm thạch thường (pepton 1g, cao thịt 0,5g, nước cất vừa đủ 100 ml) cho vi khuẩn; thạch SDA (glucose 4g, pepton 1g, thạch 2,6g, nước cất vừa đủ 100 ml) cho nấm men; đệm PBS pH 7,2. Mật độ vi sinh vật cấy gạt lên bề mặt đĩa thạch được chuẩn hóa tương đương 0,5 McFarland (sau đó pha loãng 10 lần). Đĩa thạch sau khi tra 70 µl dịch chiết được để khuếch tán ở 2-8°C trong 2 giờ trước khi chuyển ủ nhiệt (37°C với vi khuẩn, 30°C với nấm trong 24 giờ).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 công bố toàn bộ dữ liệu định lượng và định tính thu được từ quá trình khảo sát và thực nghiệm:

• Đặc điểm mẫu phỏng vấn: Tổng số 25 người cung cấp thông tin, gồm 21 nữ (84%) và 4 nam (16%); có 6 thầy lang (chiếm 24%). Độ tuổi dao động từ 30 đến trên 70 tuổi, tập trung đông nhất ở nhóm 50-60 tuổi (28%). Biểu đồ đường cong loài đạt độ bão hòa tại người thứ 19, khẳng định cỡ mẫu 25 người đại diện đầy đủ cho tri thức bản địa tại địa bàn.
• Đa dạng thành phần loài và phân loại học: Khảo sát ghi nhận 83 loài cây thuốc theo kinh nghiệm dân gian. Đề tài thu thập được mẫu thực địa của 32 loài (51 loài còn lại chưa thu được do tính mùa vụ, phân bố ở vách núi cao hiểm trở hoặc đã cạn kiệt trong tự nhiên). Kết quả giám định thực vật của 32 loài ghi nhận:
  • 26 loài xác định đến bậc loài (81,25%), 4 loài đến bậc chi (12,50%), 2 loài đến bậc họ (6,25%).
  • Về phân loại giới thực vật: Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 22 họ, 26 chi, 30 loài (93,75%); ngành Thông (Pinophyta) có 1 họ, 1 chi, 1 loài (3,13%); ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) có 1 họ, 1 chi, 1 loài (3,13%).
  • Các họ có số loài lớn nhất gồm Họ Cúc (Asteraceae) với 4 loài (12,50%); các họ Ngũ phúc hoa (Adoxaceae), Bạc hà (Lamiaceae), Rau răm (Polygonaceae) mỗi họ có 2 loài (6,25%). Hai chi có số loài nhiều nhất là Ageratum (2 loài) và Elsholtzia (2 loài).
  • Về dạng sống: Cây thảo chiếm 17 loài (53,13%), cây bụi 5 loài (15,63%), thân gỗ 5 loài (15,63%), thân leo 3 loài (9,38%) và thân cỏ 2 loài (6,25%).
• Tập quán sử dụng và độ tin cậy:
  • 10 nhóm bệnh da liễu được ghi nhận chữa trị, phổ biến nhất là trị ngứa (10 loài, 31,25%), cầm máu - sát trùng vết thương hở (8 loài, 25,00%), mụn nhọt - phát ban (6 loài, 18,75%), sát khuẩn tắm (5 loài, 15,63%). Hệ số công dụng đạt 1,22.
  • Bộ phận dùng chủ yếu là toàn cây (20 loài, 62,50%) và lá (10 loài, 31,25%); thân cây (2 loài), vỏ thân (1 loài), quả (1 loài). Hệ số bộ phận sử dụng là 1,06.
  • Đường dùng gồm 10 hình thức, chủ đạo là giã rồi đắp (14 loài, 43,75%) và nấu nước tắm (11 loài, 34,38%). Một số tập quán chuyên biệt gồm hơ nóng qua lửa/bếp rồi đắp (Chùa dù - Elsholtzia penduliflora), ngâm rượu bôi ngoài (Tràm - Strobilanthes sp.).
  • Độ tin cậy ($F_v$): Có 6 loài đạt $F_v \ge 0,28$, cao nhất là Đìa tân ($F_v = 0,60$) và Ngùng lải mia ($F_v = 0,56$). Có 11 loài chỉ được 1 người nhắc đến ($F_v = 0,04$).
• Kết quả sàng lọc kháng vi sinh vật in vitro:
  • Hiệu suất chiết xuất cao methanol của 32 loài dao động từ 2,99% (thấp nhất ở mẫu Q69) đến 17,44% (cao nhất ở mẫu Q90).
  • Kháng C. albicans: Cả 32 mẫu cao chiết đều không thể hiện vòng vô khuẩn (chứng dương Itraconazol đạt $1,6 \pm 0,1\text{ mm}$).
  • Kháng E. coli: Cả 32 mẫu cao chiết đều không thể hiện hoạt tính (chứng dương Meropenem đạt $2,14 \pm 0,2\text{ mm}$).
  • Kháng S. aureus: Ghi nhận 8/32 mẫu cao chiết (chiếm 25,0%) tạo vòng ức chế rõ rệt.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 phân tích các quy luật thống kê, so sánh kết quả thực nghiệm với y văn quốc tế và chỉ ra các nguyên nhân dẫn đến sự sai khác:

• Đặc trưng tri thức bản địa: Tri thức dùng thuốc trị bệnh ngoài da của người Dao đỏ Tả Phìn có sự giao thoa giữa nguồn tài nguyên bản địa, kinh nghiệm y học dân tộc Dao, kinh nghiệm người Kinh và người Hoa. Người dân chẩn đoán và lựa chọn bài thuốc hoàn toàn dựa trên triệu chứng lâm sàng (ngứa, mụn mủ, chảy máu) chứ không xác định theo tác nhân căn nguyên vi sinh vật. Tỷ lệ truyền nghề cho thế hệ trẻ đang có chiều hướng giảm dần.
• Hạn chế trong thu mẫu và chiết xuất: Việc chỉ thu được 32/83 loài phản ánh rào cản về mùa sinh trưởng của thực vật vùng cao và tình trạng một số cây thuốc cạn kiệt do khai thác quá mức. Việc dùng duy nhất dung môi methanol phân cực mạnh bằng phương pháp chiết siêu âm tuy rút ngắn thời gian nhưng chưa tách chiết được các phân đoạn hoạt chất kém phân cực, tinh dầu hoặc các hoạt chất dễ bị phân hủy nhiệt. Khối lượng cao thu được nhỏ (~0,5 g) dẫn tới chưa thể xác định được chỉ số độ ẩm tồn dư.
• Biện luận sự sai khác giữa hoạt tính thực nghiệm và độ tin cậy dân gian: Hai loài cây thuốc có hệ số tin cậy cao nhất qua điều tra là Ngùng lải mia (Elsholtzia blanda, $F_v = 0,56$) và Đìa tân (Blumea lanceolaria, $F_v = 0,60$) hoàn toàn không thể hiện tác dụng kháng S. aureus, E. coli hay C. albicans trong thử nghiệm cao methanol của khóa luận. Đối chiếu y văn:
  • Nghiên cứu của Nguyễn Văn Ngọc và Hoàng Thị Bình (2022) chứng minh tinh dầu chiết xuất từ Elsholtzia blanda tại Lâm Đồng có khả năng ức chế mạnh cả 3 chủng vi sinh vật trên, đường kính vòng ức chế phụ thuộc vào nồng độ tinh dầu. Do đó, dạng cao methanol không giữ lại được thành phần tinh dầu có hoạt tính.
  • Nghiên cứu của Vineet Kumar Mishra và cs (2015) chỉ ra rằng dịch chiết ethanol của Blumea lanceolaria tạo vòng vô khuẩn $12,1 \pm 0,28\text{ mm}$ trên S. aureus và có ức chế E. coli, chứng tỏ dung môi ethanol hoặc mô hình chiết khác mới giải phóng được hoạt chất kháng khuẩn của loài này.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã định danh, đánh giá độ tin cậy và kiểm chứng hoạt tính kháng khuẩn của các cây thuốc ngoài da của người Dao đỏ. Kết quả sàng lọc in vitro trên chủng Staphylococcus aureus đối với 8 loài có hoạt tính được tổng hợp trong bảng số liệu sau:

STT	Mã mẫu	Tên địa phương	Tên khoa học	Đường kính vòng vô khuẩn (mm)
1	Q20	Sà pầu	Acorus gramineus Aiton.	$31,5 \pm 0,1$
2	Q31	Chè dây	Polygonum capitatum Buch. - Ham. ex D. Don	$17,5 \pm 0,2$
3	Q69	Hoa hồng dây	Rosa transmorrisonensis Hayata	$17,2 \pm 0,5$
4	Q51	Chùa dù	Elsholtzia penduliflora W. W. Sm.	$12,8 \pm 0,2$
5	Q6	Nhải guầy	Aglaomorpha coronans (Wall. ex Mett.) Copel.	$9,9 \pm 0,2$
6	Q45	Đìa pạm	Euodia lepta (Spreng.) Merr.	$9,8 \pm 0,2$
7	Q50	Thông dầu	Dacrydium elatum (Roxb.) Wall. ex Hook.	$9,8 \pm 0,2$
8	Q19	Tràm	Strobilanthes sp.	$8,9 \pm 0,2$
-	Đối chứng	Meropenem	Nồng độ $5\ \mu\text{g/ml}$	$2,4 \pm 0,1$

Các đóng góp khoa học chính của đề tài bao gồm:

• Thiết lập danh mục khoa học gồm 83 loài cây thuốc thuộc tri thức bản địa chữa bệnh ngoài da của người Dao đỏ tại Tả Phìn, bổ sung chi tiết về bộ phận dùng, dạng sống, cách dùng và chỉ số tin cậy $F_v$.
• Thu thập tiêu bản và giám định tên khoa học cho 32 loài cây thuốc, bổ sung mẫu tiêu bản chuẩn cho phòng lưu trữ HNIP của Trường Đại học Dược Hà Nội.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm in vitro chứng minh 8 loài cây thuốc có tác dụng ức chế trực tiếp vi khuẩn Gram dương S. aureus, trong đó mẫu Sà pầu (Acorus gramineus) thể hiện đường kính vòng vô khuẩn lên tới $31,5\text{ mm}$.
• Đề xuất định hướng nghiên cứu tiếp theo: Tiếp tục tổ chức thu thập 51 loài cây thuốc còn lại; tiến hành chiết phân đoạn trên 8 loài có hoạt tính để tìm hoạt chất đích; thay đổi phương pháp chiết (chiết cất tinh dầu, chiết dung môi ethanol) đối với các cây có độ tin cậy cao như Ngùng lải mia và Đìa tân.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế cụ thể dựa trên thực tế triển khai:

• Hạn chế về phạm vi thu mẫu: Chỉ thu hái và làm tiêu bản được 32/83 loài (đạt 38,55%) do thời gian nghiên cứu ngắn (tháng 11/2023 - tháng 05/2024), phụ thuộc mùa sinh trưởng và địa hình núi cao khó tiếp cận.
• Hạn chế về kỹ thuật chiết xuất: Mới chỉ áp dụng một phương pháp chiết siêu âm với một dung môi duy nhất là methanol tuyệt đối; lượng cao thu được ít (~0,5 g) nên chưa thể phân tích độ ẩm và các chỉ tiêu hóa lý chuyên sâu.
• Hạn chế về phổ tác dụng sinh học: Chưa ghi nhận hoạt tính ức chế đối với E. coli và C. albicans trên toàn bộ 32 mẫu cao chiết ở nồng độ khảo sát; chưa đánh giá được nồng độ ức chế tối thiểu (MIC).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả đề xuất:

1. Mở rộng các đợt khảo sát thực địa theo mùa để thu thập đủ 51 loài cây thuốc còn lại trong danh mục.
2. Tiến hành chiết xuất phân đoạn với các hệ dung môi có độ phân cực khác nhau (n-hexan, dicloromethan, ethyl acetat, nước) và chưng cất tinh dầu trên 8 loài đã thể hiện hoạt tính.
3. Mở rộng thử nghiệm tác dụng kháng vi sinh vật trên các chủng phân lập lâm sàng, vi khuẩn kháng thuốc (MRSA) và các loài nấm sợi gây bệnh ngoài da.
4. Nghiên cứu sâu hơn về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của hai loài có độ tin cậy cao Elsholtzia blanda và Blumea lanceolaria bằng các phương pháp chiết xuất phù hợp.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều đối tượng trong nghiên cứu học thuật và ứng dụng:

• Đối với sinh viên, học viên ngành Dược học và Y học cổ truyền: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu Dược dân tộc học (kết hợp điều tra phỏng vấn theo tuyến, tính toán hệ số đồng thuận $F_v$, xây dựng đường cong tích lũy loài) và kỹ thuật sàng lọc vi sinh in vitro bằng phương pháp khuếch tán đĩa thạch.
• Đối với các nhà nghiên cứu dược liệu và hóa thực vật: Cung cấp dữ liệu gốc về 8 loài cây cỏ có tiềm năng kháng S. aureus, đặc biệt là loài Sà pầu (Acorus gramineus) với hoạt tính mạnh, làm cơ sở định hướng phân lập hoạt chất kháng sinh tự nhiên.
• Đối với công tác quản lý tài nguyên và phát triển cộng đồng: Cung cấp cơ sở khoa học để chính quyền địa phương xã Tả Phìn và thị xã Sa Pa xây dựng kế hoạch bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp, quy hoạch vùng trồng cây thuốc và phát triển chuỗi sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ tri thức bản địa.

Câu hỏi thường gặp

1. Đường cong tích lũy loài trong đề tài đạt độ bão hòa ở người cung cấp thông tin thứ bao nhiêu?
Biểu đồ đường cong loài đạt tiệm cận ngang ở người cung cấp thông tin thứ 19. Sau mốc này, việc tăng thêm số người phỏng vấn không làm xuất hiện thêm loài cây thuốc mới, cho phép tác giả kết thúc điều tra ở cỡ mẫu 25 người.

2. Trong 32 loài cây thuốc được thử nghiệm, loài nào cho hoạt tính ức chế vi khuẩn Staphylococcus aureus mạnh nhất?
Loài Sà pầu (Acorus gramineus Aiton., mã mẫu Q20) cho hoạt tính kháng khuẩn mạnh nhất với đường kính vòng vô khuẩn đạt $31,5 \pm 0,1\text{ mm}$, cao vượt trội so với các loài còn lại và mẫu đối chứng Meropenem ($2,4 \pm 0,1\text{ mm}$).

3. Tại sao hai loài có độ tin cậy cao nhất là Đìa tân ($F_v = 0,60$) và Ngùng lải mia ($F_v = 0,56$) lại không thể hiện hoạt tính trong thử nghiệm in vitro của đề tài?
Do đề tài chỉ sử dụng phương pháp chiết siêu âm với dung môi methanol tuyệt đối. Hoạt tính kháng khuẩn của Ngùng lải mia (Elsholtzia blanda) nằm ở thành phần tinh dầu dễ bay hơi (đã được chứng minh qua y văn của Nguyễn Văn Ngọc, 2022), trong khi hoạt chất kháng khuẩn của Đìa tân (Blumea lanceolaria) phân bố trong phân đoạn chiết ethanol (Mishra, 2015). Quá trình chiết methanol trong nghiên cứu chưa trích ly được các hoạt chất kháng khuẩn này.

4. Dạng sống nào chiếm tỷ lệ lớn nhất trong số các cây thuốc chữa bệnh ngoài da được thu thập tại Tả Phìn?
Dạng sống cây thảo chiếm tỷ lệ áp đảo với 17 loài (53,13%), tiếp theo là cây bụi (5 loài, 15,63%), thân gỗ (5 loài, 15,63%), thân leo (3 loài, 9,38%) và thân cỏ (2 loài, 6,25%).

5. Kết quả thử nghiệm tác dụng của 32 mẫu cao chiết trên nấm Candida albicans và trực khuẩn Escherichia coli ra sao?
Ở nồng độ khảo sát (20 mg cao/ml), toàn bộ 32 mẫu cao chiết cồn methanol đều không thể hiện tác dụng ức chế (không xuất hiện vòng vô khuẩn) đối với cả chủng nấm men C. albicans ATCC 10231 và trực khuẩn Gram âm E. coli ATCC 25922.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Thị Lệ Quyên đã điều tra và ghi nhận 83 loài cây thuốc trị bệnh ngoài da thuộc tri thức bản địa của người Dao đỏ tại xã Tả Phìn, đồng thời thu thập mẫu và định danh được 32 loài thực vật thuộc 3 ngành khác nhau. Quá trình sàng lọc thực nghiệm in vitro bằng phương pháp khuếch tán đĩa thạch đã xác định được 8/32 loài có khả năng ức chế vi khuẩn Staphylococcus aureus, tiêu biểu là Sà pầu (Acorus gramineus) với đường kính vòng vô khuẩn đạt $31,5\text{ mm}$. Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học tin cậy về nguồn dược liệu địa phương, làm căn cứ thực tiễn cho các nghiên cứu chiết tách hoạt chất và bảo tồn tri thức y học dân tộc truyền thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về người Dao đỏ tại xã Tả Phìn 1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Tả Phìn 1. Điều kiện tự nhiên a, Địa hình Xã Tả Phìn có tổng diện tích tự nhiên là 2.540,88 ha, trong đó khu lâm nghiệp gồm khu vực rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, rừng sản xuất chiếm 1.514,19 ha; khu sản xuất lâm nghiệp chiếm 73,84 ha và đất chưa sử dụng chiếm 434,46 ha gồm núi đá không có rừng cây và đồi núi [26].

b, Khí hậu Tả Phìn nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và chịu ảnh hưởng của khí hậu ôn đới. Khí hậu trong năm được chia ra làm 2 mùa, gồm mùa hè từ tháng 5 đến tháng 10, mùa này mát và mưa nhiều; mùa đông từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa này rét, lạnh giá, có mưa phùn, sương muối, sương mù và đôi khi có tuyết [24]. c, Thủy văn Tả Phìn không có sông, chỉ có 2 hệ thống suối là suối Sả Séng và suối Thầu đều bắt nguồn từ dãy núi phía Tây và gặp nhau ở thôn Sả Séng cách trung tâm xã 250 m từ đó suối chảy sang xã Trung Chải. Cũng do địa hình nên Tả Phìn có rất nhiều khe suối nhỏ, lưu lượng nước ít.

Nhìn chung suối ở Tả Phìn có độ dốc lớn, nhiều khe sâu, lưu lượng thay đổi theo mùa, mùa hè thường nhiều nước với lưu tốc dòng chảy lớn, mùa đông ít nước, dòng chảy nhỏ [24]. Đất ở Tả Phìn hình thành trên nền địa chất có nguồn gốc trầm tích nên hàm lượng các chất dinh dưỡng trong đất (như mùn, đạm, lân…) ở mức trung bình hoặc khá. Thành phần cơ giới đất thuộc loại thịt nhẹ hoặc trung bình, do vậy đất ở Tả Phìn phù hợp với các loài cây lâm nghiệp, dược liệu và cây nông nghiệp ngắn ngày. Rừng ở Tả Phìn có hệ thực vật phong phú, nhưng nhiều năm qua do khai thác quá mức và không theo quy hoạch, kế hoạch nên diện tích và trữ lượng rừng bị giảm nhiều [24].

Bản đồ hành chính xã Tả Phìn 2 1. Điều kiện kinh tế - xã hội a, Dân cư, dân tộc Xã gồm 6 thôn với 2860 người phân bố ở 734 hộ. Thành phần dân tộc của xã (theo thứ tự từ nhiều đến ít): dân tộc Mông chiếm 55,06%, dân tộc Dao chiếm 40,14%, dân tộc Kinh chiếm 4,66%, dân tộc Dáy chiếm 0,14% [25]. Dân số hiện trạng 2023 khoảng 3.

Dự báo dân số đến năm 2030 là khoảng 7. Trong đó, dân số thường trú tính toán: 4.800 người, dân số quy đổi từ khách du lịch: 2. Dự báo dân số đến 2035 khoảng 8. Trong đó dân số thường trú tính toán: 5.200 người, dân số quy đổi từ khách du lịch: 2.

b, Kinh tế Kinh tế của xã Tả Phìn chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp bao gồm lúa nước, lúa nương, ngô, đậu và rau các loại; chăn nuôi có trâu, bò, dê, lợn và các loại gia cầm; về lâm nghiệp có trồng rừng, khai thác dược liệu, thủy sản có nuôi cá. Ngoài ra, người dân ở đây đã kết hợp kinh doanh các bài thuốc tắm với các dịch vụ du lịch như các dịch vụ tắm thuốc lá, bán các bài thuốc cho khách du lịch góp phần cải thiện kinh tế cho các hộ gia đình. Trong năm 2023, xã đã chỉ đạo các ban ngành, đoàn thể, các cá nhân liên quan thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng đã được tăng cường tuyên truyền vận động người dân chú trọng vào các loại cây trồng hàng hóa có năng suất, chất lượng tốt mang lại hiệu quả kinh tế cao, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương như cây hoa địa lan, cây hoa tuyết mai, cây hoa đào thất thốn, cây thuốc tắm, cây rau, hoa công nghệ cao,. Xưởng sản xuất thuốc tắm tại xã Tả Phìn 3 Hình 1.

Nghề thêu thổ cẩm truyền thống c, Cơ sở hạ tầng – xã hội Cơ sở hạ tầng trên địa bàn phát triển nhanh và đồng bộ, đặc biệt là các tuyến đường giao thông liên xã sẽ hoàn thành đầu tư nâng cấp góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Ngoài ra, phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng thương mại dịch vụ tại các địa phương. Đẩy mạnh việc phát triển các dự án, mô hình sản xuất tiểu thủ công nghiệp như thổ cẩm, rèn, đúc, sản xuất thuốc tắm và mô hình về dịch vụ, du lịch,….Đây là các mặt hàng và cũng là thế mạnh của địa phương [28]. d, Văn hóa – Giáo dục Về công tác văn hóa xã hội, chỉ đạo các bộ phận chuyên môn, các ban ngành, đoàn thể, cơ quan, đơn vị trên địa bàn tăng cường công tác quản lý hoạt động du lịch trong dịp lễ Tết.

Phối hợp tổ chức chương trình gặp mặt, tọa đàm “Tiễn Thanh niên lên đường nhập ngũ”; ngày quốc tế Phụ nữ 8/03; thành lập 01 Đoàn tham gia giải bóng chuyền hơi. Phối hợp tổ chức Ngày hội khám phá các di sản văn hóa dân tộc Dao năm 2023 vào ngày 29 - 30/4/2023 với tổng lượng khách và người dân tham. Xây dựng kế hoạch hưởng ứng Ngày chạy Olympic vì sức khỏe toàn dân năm 2023 [28]. Về giáo dục, năm học 2022 - 2023: Toàn xã có 42 lớp học với 1.068 học sinh đến trường và 81 giáo viên và nhân viên, tỷ lệ chuyên cần trung bình trong năm học thường xuyên đạt 98,7%, bằng 11.8% so với cùng kỳ.

Nhìn chung chất lượng dạy và học được duy trì và đảm bảo an toàn. Hiện nay, toàn xã có 03 trường chuẩn quốc gia. Phổ cập giáo dục mầm non trẻ em 5 tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học - chống mù chữ, phổ cập giáo dục tiểu học, trung học cơ sở được đẩy mạnh, duy trì. Tỷ lệ huy động trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo đạt trình tiểu học là 85/85, đạt 100% [28].

e, Y tế 4 Thực hiện nâng cao chất lượng khám bệnh, điều trị, chăm sóc phục vụ người bệnh. Kết quả thực hiện công tác khám chữa bệnh trong năm 2023 với tổng số khám bệnh là 5. Triển khai công tác phòng, chống theo mùa như: Dịch sốt xuất huyết, bạch hầu, lao, sởi,. và các dịch bệnh truyền nhiễm khác.

Trong thời năm 2023 không có dịch bệnh lớn xảy ra trên địa bàn. Triển khai thực hiện tốt chương trình tiêm chủng mở rộng trên địa bàn toàn xã, vắc xin sử dụng có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm tiêm chủng an toàn đúng quy trình. Công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình được tích cực tuyên truyền vận động đến nhân dân. Tổ chức kiểm tra và xử lý các vi phạm về an toàn thực phẩm [28].

Người Dao Đỏ ở xã Tả Phìn Người Dao có dân số đứng thứ hai sau người H'Mông ở Sa Pa, có nguồn gốc từ Trung Quốc, việc chuyển cư sang Việt Nam kéo dài suốt từ thế kỷ XII, XIII cho đến nửa đầu thế kỷ XX [41]. Họ sống tập trung đông nhất ở các xã Tả Phìn, Nậm Cang, Thanh Kim, Suối Thầu, Trung Chải. Nếu người H'Mông thường chọn những nơi núi cao để sống thì người Dao lại chọn thung lũng hoặc lưng chừng núi để trồng ngô, trồng lúa và thảo quả. Các lái buôn thường đến tận nhà thu mua mang bán sang Trung Quốc nên cuộc sống của họ được nâng cao.

Nhiều nhà có những tiện nghi và phương tiện tốt như xe máy, tivi, thậm chí là cả ô tô, máy kéo dùng trong nông nghiệp. Tộc người Dao có nhiều nhóm nhưng sinh sống ở Sa Pa chủ yếu là người Dao Đỏ bởi phụ nữ thường quấn khăn hay đội mũ đỏ, áo xanh đen có nhiều hoa văn đó và trắng ở cổ, vạt và tà áo. Trong trang phục truyền thống, người Dao nam mặc quần và áo đơn giản, còn người Dao nữ trang phục phong phú hơn với những trang trí hoa văn truyền thống, đầu đội khăn. Nên trang phục của họ được xem là đẹp nhất ở mỗi phiên chợ Sa Pa.

Họ cũng có chữ viết riêng dựa theo chữ cổ của Hán ngữ gọi là chữ Nôm - Dao nhưng loại chữ này nay chỉ người cao tuổi mới đọc hiểu và viết được. Hoạt động sử dụng cây cỏ làm thuốc của người Dao Đỏ tại xã Tả Phìn Xã Tả Phìn thuộc thị xã Sa Pa là một trong những địa phương có nguồn dược liệu đa dạng, phong phú. Bởi vậy, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên cây thuốc để phục vụ cho nhu cầu chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe trong cộng đồng dân tộc là một tập quán truyền thống đã tồn tại từ lâu đời trong cộng đồng người Dao đỏ ở Sa Pa, Lào Cai. Nhờ kinh nghiệm tích lũy được qua nhiều thế hệ, các gia đình truyền lại cho nhau kiến thức và kỹ năng chữa bệnh bằng cây thuốc.

Đến hiện tại, đã có những nghiên cứu về sử dụng các loài cây thuốc và tri thức bản địa của dân tộc Dao Đỏ tại Sa Pa. Năm 2005, Trần Quốc Toản đã thông qua điều tra và thu được 221 loài cây được người Dao Đỏ sử dụng làm thuốc, thuộc 115 chi, 72 họ của 5 ngành thực vật và 6 dạng sống khác nhau [20]. Năm 2009, các tác giả Ninh Thị Phíp, 5 Nguyễn Tất Cảnh và Trần Văn Ơn đã công bố đề tài “Đánh giá đa dạng nguồn gen cây thuốc tắm của người Dao Đỏ tại Sa Pa, Lào Cai”, đề tài đã xác định được 94 loài cây thuốc có được tính được người Dao Đỏ ở Sa Pa sử dụng làm thuốc tắm thuộc 67 chi, 49 họ [17]. Năm 2020, Lương thị Hoan cùng cộng sự đã tiến hành đề tài nghiên cứu “Điều tra sử dụng loài cây thuốc và tri thức bản địa ở Sa Pa, Lào Cai".

Kết quả của nghiên cứu cho thấy có tổng cộng 63 loài cây thuốc và 18 bài thuốc được người dân tộc Dao Đỏ sử dụng để chữa trị nhiều loại bệnh như bệnh về xương khớp, đường tiết niệu, bệnh gan, đau dạ dày. Tổng quan về bệnh ngoài da do vi sinh vật 1. Căn nguyên gây bệnh Nhìn chung bệnh da liễu bao giờ cũng có 2 yếu tố để phát sinh và phát triển bệnh là yếu tố nội giới và ngoại giới: - Yếu tố nội giới: cho tới nay có rất nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này nhưng còn rất nhiều điều bí ẩn chưa rõ, nhất là về gen, yếu tố thể địa, yếu tố gia đình… Ngoài ra, còn những bất thường về sinh lý da, sinh hóa da, pH da, độ lipid da, khả năng kháng kiềm, kháng toan, trung hòa kiềm, trung hòa toan cũng có một ảnh hưởng nhất định đến sự phát sinh, phát triển của bệnh da.