Luận văn thạc sĩ xã hội học tri thức của đồng bào dân tộc thiểu số về y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng qua khảo sát dân tộc thái ở tỉnh điện biên dao ở lào cai và mường ở hòa bình

Nghiên cứu hệ thống y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe cộng ..., phương pháp định lượng kết hợp định tính, góp phần phát triển y học

• Tác giả: Nguyen Thi Hue
• Người hướng dẫn: GS. Tô Duy Hợp
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Nghiên Cứu Y Học Cổ Truyền Trong Chăm Sóc Sức Khỏe Cộng Đồng Của Dân Tộc Thiểu Số Tại Điện Biên Và Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Sơ lược về địa bàn và dân tộc được khảo sát
• 1.2. Một số khái niệm công cụ
• 1.3. Một số chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe và y học cổ truyền vùng đồng bào dân tộc thiểu số
• 1.4. Tiểu kết chương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TRI THỨC Y HỌC CỔ TRUYỀN TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG
• 2.1. Hiểu biết của người dân về YHCT và thực trạng bệnh tật
• 2.2. Tri thức YHCT trong chẩn đoán bệnh và chữa bệnh
• 2.3. Truyền nghề và các nghi lễ liên quan đến chăm sóc sức khỏe
• 2.4. Tiểu kết chương
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CƠ BẢN BẢO TỒN, PHÁT HUY TRI THỨC YHCT TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG
• 3.1. Một số quan điểm định hướng
• 3.2. Một số giải pháp cơ bản
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Nghiên cứu về y học cổ truyền (YHCT) trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng của các dân tộc thiểu số tại Điện Biên và Hòa Bình mang lại cái nhìn sâu sắc về vai trò của YHCT trong việc bảo vệ sức khỏe. YHCT không chỉ là một phương pháp chữa bệnh mà còn là một phần quan trọng trong văn hóa và truyền thống của các dân tộc. Việc sử dụng các phương pháp chữa bệnh truyền thống đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ, phản ánh sự hiểu biết và kinh nghiệm của người dân địa phương. Đặc biệt, trong bối cảnh hiện đại, việc kết hợp YHCT với y học hiện đại (YHHĐ) đang trở thành một xu hướng quan trọng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng.

1.1. Tầm quan trọng của YHCT

YHCT đóng vai trò quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở các vùng sâu, vùng xa. Các phương pháp chữa bệnh truyền thống như trị liệu cổ truyền và phương pháp chữa bệnh bằng thảo dược không chỉ giúp người dân tiết kiệm chi phí mà còn phù hợp với nhu cầu và thói quen của họ. Theo một nghiên cứu, người dân tại Điện Biên và Hòa Bình có sự hiểu biết sâu sắc về các loại cây thuốc và cách sử dụng chúng trong việc phòng và chữa bệnh. Điều này cho thấy sự cần thiết phải bảo tồn và phát huy tri thức YHCT trong cộng đồng.

II. Thực trạng tri thức YHCT trong cộng đồng dân tộc thiểu số

Thực trạng tri thức về y học cổ truyền trong cộng đồng dân tộc thiểu số tại Điện Biên và Hòa Bình cho thấy sự phong phú và đa dạng trong việc sử dụng các phương pháp chữa bệnh. Người dân không chỉ sử dụng cây thuốc để chữa bệnh mà còn có những nghi lễ và phong tục liên quan đến việc chăm sóc sức khỏe. Sự hiểu biết này được hình thành từ kinh nghiệm thực tiễn và truyền miệng qua các thế hệ. Tuy nhiên, một số tri thức đang có nguy cơ bị thất truyền do sự thay đổi trong lối sống và sự xâm nhập của y học hiện đại. Việc bảo tồn tri thức này là rất cần thiết để duy trì bản sắc văn hóa và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

2.1. Kiến thức về cây thuốc và phương pháp chữa bệnh

Người dân tại các vùng này có kiến thức phong phú về các loại cây thuốc và cách sử dụng chúng trong việc chữa bệnh. Họ thường sử dụng các loại thảo dược để điều trị các bệnh thông thường như cảm cúm, đau bụng, và các bệnh ngoài da. Sự hiểu biết này không chỉ giúp họ tự chăm sóc sức khỏe mà còn tạo ra một mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau trong cộng đồng. Tuy nhiên, việc thiếu tài liệu và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng đã khiến cho nhiều tri thức quý giá này có nguy cơ bị mai một.

III. Giải pháp bảo tồn và phát huy tri thức YHCT

Để bảo tồn và phát huy tri thức về y học cổ truyền trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Việc tổ chức các khóa đào tạo cho người dân về YHCT, kết hợp với việc xây dựng các mô hình chăm sóc sức khỏe cộng đồng dựa trên YHCT là rất cần thiết. Ngoài ra, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội để nâng cao nhận thức và tạo điều kiện cho người dân tiếp cận với các dịch vụ y tế. Việc phát triển YHCT không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo

Tổ chức các khóa đào tạo và hội thảo về YHCT cho người dân sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng trong việc sử dụng các phương pháp chữa bệnh truyền thống. Các chuyên gia có thể chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm, đồng thời khuyến khích người dân tham gia vào việc bảo tồn tri thức YHCT. Điều này không chỉ giúp người dân tự tin hơn trong việc chăm sóc sức khỏe mà còn tạo ra một cộng đồng gắn kết và hỗ trợ lẫn nhau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Y học cổ truyền (YHCT) đóng vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đặc biệt tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) ở miền núi phía Bắc Việt Nam. Theo khảo sát tại ba dân tộc Thái (Điện Biên), Dao (Lào Cai) và Mường (Hòa Bình), tri thức về YHCT không chỉ là tài sản văn hóa quý báu mà còn là nguồn lực thiết yếu trong phòng và chữa bệnh. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 02/2011 đến tháng 12/2012 nhằm làm rõ vai trò và thực trạng sử dụng YHCT trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng của đồng bào DTTS, đồng thời đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy tri thức này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ba tỉnh miền núi phía Bắc với đặc điểm dân cư đa dạng, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, giao thông đi lại hạn chế, khiến việc tiếp cận dịch vụ y tế hiện đại gặp nhiều trở ngại. Theo báo cáo, tỷ lệ sử dụng YHCT tại các địa phương này chiếm phần lớn trong các phương pháp điều trị bệnh, góp phần giảm chi phí khám chữa bệnh và nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, giúp bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc và phát triển bền vững hệ thống y tế cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng ba lý thuyết chính để phân tích tri thức YHCT trong cộng đồng DTTS:

1. Lý thuyết mạng lưới xã hội: Mạng lưới xã hội được hiểu là cấu trúc các mối quan hệ giữa các cá nhân hoặc tổ chức, qua đó tạo ra vốn xã hội. Trong bối cảnh DTTS, mạng lưới xã hội giúp duy trì và truyền tải tri thức YHCT, đồng thời hỗ trợ trong việc chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng.

2. Lý thuyết sự lựa chọn hợp lý: Giải thích hành vi sử dụng YHCT của đồng bào DTTS dựa trên việc cân nhắc lợi ích, chi phí và các điều kiện khách quan như kinh tế, văn hóa, chính sách. Người dân lựa chọn phương pháp chữa bệnh phù hợp nhất với hoàn cảnh và nguồn lực của mình.

3. Khái niệm tri thức: Tri thức được phân thành tri thức hiện (được mã hóa, truyền đạt qua văn bản, tài liệu) và tri thức ẩn (dựa trên kinh nghiệm, truyền khẩu). Tri thức YHCT của đồng bào DTTS chủ yếu thuộc loại tri thức ẩn, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua các nghi lễ, thực hành dân gian.

Các khái niệm chuyên ngành như YHCT, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, dân tộc thiểu số cũng được làm rõ để định hướng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp định lượng và định tính, dựa trên bộ dữ liệu thu thập từ đề tài “Những biện pháp bảo tồn và phát triển YHCT của một số dân tộc thiểu số ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam” (2011-2012).

• Nguồn dữ liệu: Khảo sát 159 hộ gia đình thuộc ba dân tộc Thái (Điện Biên), Mường (Hòa Bình) và Dao (Lào Cai), mỗi dân tộc khảo sát 60 phiếu, chọn mẫu ngẫu nhiên theo danh sách hộ gia đình tại các thôn, xã tiêu biểu. Ngoài ra, phỏng vấn sâu 130 đối tượng gồm cán bộ y tế, thầy thuốc YHCT tư nhân, ông lang bà mế, người bệnh.

• Phương pháp phân tích: Dữ liệu định lượng được xử lý bằng phần mềm SPSS 16, dữ liệu định tính phân tích bằng phần mềm NVIVO 7. Phương pháp quan sát được sử dụng bổ sung để thu thập thông tin về hoạt động khám chữa bệnh và sử dụng dược liệu tại các cơ sở y tế.

• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 02/2011 đến tháng 12/2012, bao gồm khảo sát thực địa, phỏng vấn sâu, xử lý và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiểu biết và sử dụng YHCT phổ biến: Khoảng 85% người dân trong ba dân tộc khảo sát sử dụng YHCT trong chăm sóc sức khỏe hàng ngày, đặc biệt trong phòng và chữa các bệnh thông thường như cảm cúm, đau bụng, sốt rét. Tỷ lệ sử dụng YHCT cao hơn ở vùng sâu, vùng xa do khó khăn trong tiếp cận y tế hiện đại.

2. Tri thức truyền nghề và nghi lễ liên quan: Truyền nghề YHCT chủ yếu qua hình thức truyền khẩu trong gia đình và cộng đồng, với hơn 70% thầy thuốc YHCT là người học nghề từ ông bà, cha mẹ. Các nghi lễ truyền nghề và lễ hội liên quan đến chăm sóc sức khỏe vẫn được duy trì, góp phần bảo tồn tri thức.

3. Vai trò mạng lưới xã hội trong bảo tồn tri thức: Mạng lưới quan hệ xã hội chặt chẽ giữa các thành viên trong cộng đồng giúp duy trì và phát huy tri thức YHCT. Khoảng 90% người dân cho biết họ nhận được thông tin về cây thuốc và phương pháp chữa bệnh từ người thân, thầy thuốc địa phương.

4. Khó khăn và thách thức: Tri thức YHCT đang bị mai một do sự thay đổi văn hóa, kinh tế và sự thiếu hụt nguồn lực đầu tư. Khoảng 60% thầy thuốc YHCT gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn dược liệu và thiếu sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy tri thức YHCT vẫn giữ vai trò thiết yếu trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng của đồng bào DTTS, nhất là trong bối cảnh điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế. Mức độ sử dụng YHCT cao hơn so với y học hiện đại phản ánh sự phù hợp về mặt văn hóa, kinh tế và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế. Mạng lưới xã hội được xác định là yếu tố quan trọng giúp duy trì và truyền tải tri thức, đồng thời tạo ra vốn xã hội hỗ trợ cộng đồng trong chăm sóc sức khỏe.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, như tại Trung Quốc và Nhật Bản, việc kết hợp YHCT với y học hiện đại đã được triển khai hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Ở Việt Nam, việc bảo tồn và phát huy tri thức YHCT của đồng bào DTTS còn nhiều thách thức do thiếu chính sách đồng bộ và nguồn lực hỗ trợ. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ sử dụng YHCT theo dân tộc và bảng phân tích mạng lưới xã hội trong truyền nghề YHCT.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển YHCT tại địa phương: Ban hành các chính sách ưu tiên đầu tư cho cơ sở vật chất, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực YHCT trong các tỉnh miền núi, nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và bảo tồn tri thức truyền thống. Thời gian thực hiện: 3-5 năm, chủ thể: Bộ Y tế phối hợp với chính quyền địa phương.

2. Tăng cường đào tạo và truyền nghề YHCT: Tổ chức các lớp đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho thầy thuốc YHCT và người dân, đồng thời xây dựng hệ thống truyền nghề bài bản, kết hợp giữa truyền khẩu và tài liệu hóa tri thức. Mục tiêu nâng tỷ lệ thầy thuốc YHCT có trình độ chuyên môn lên trên 70% trong 5 năm.

3. Phát triển mạng lưới cung cấp dược liệu bền vững: Khuyến khích trồng và bảo vệ các loại cây thuốc quý trong cộng đồng, xây dựng mô hình vườn thuốc tại các xã, thôn nhằm đảm bảo nguồn cung cấp dược liệu ổn định, giảm chi phí và bảo vệ môi trường sinh thái. Chủ thể thực hiện: UBND các tỉnh, cộng đồng dân cư.

4. Thúc đẩy phối hợp giữa YHCT và y học hiện đại: Xây dựng mô hình kết hợp khám chữa bệnh giữa y học hiện đại và YHCT tại các trạm y tế xã, bệnh viện đa khoa khu vực, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và mở rộng phạm vi chăm sóc sức khỏe. Thời gian: 3 năm, chủ thể: ngành y tế và các cơ sở y tế địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý y tế và chính sách: Giúp xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển YHCT phù hợp với đặc điểm vùng miền và dân tộc, nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

2. Nhà nghiên cứu xã hội học và y học cổ truyền: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và khung lý thuyết để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về vai trò của YHCT trong cộng đồng DTTS.

3. Thầy thuốc YHCT và người hành nghề dân gian: Hỗ trợ trong việc bảo tồn, truyền nghề và phát huy tri thức YHCT, đồng thời nâng cao kỹ năng chuyên môn.

4. Các tổ chức phi chính phủ và phát triển cộng đồng: Là cơ sở để thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển y tế cộng đồng, bảo tồn văn hóa và nâng cao sức khỏe cho đồng bào DTTS.

Câu hỏi thường gặp

1. Tri thức YHCT của đồng bào DTTS có vai trò gì trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng?
   Tri thức YHCT là nguồn lực quan trọng giúp đồng bào phòng và chữa bệnh, đặc biệt khi tiếp cận y tế hiện đại còn hạn chế. Ví dụ, hơn 85% người dân khảo sát sử dụng YHCT trong điều trị các bệnh thông thường.

2. Phương pháp truyền nghề YHCT trong cộng đồng DTTS như thế nào?
   Phương pháp chủ yếu là truyền khẩu trong gia đình và cộng đồng, kết hợp với các nghi lễ truyền nghề. Khoảng 70% thầy thuốc YHCT học nghề từ người thân, giúp bảo tồn tri thức qua các thế hệ.

3. Khó khăn lớn nhất trong bảo tồn tri thức YHCT là gì?
   Khó khăn gồm sự mai một do biến đổi văn hóa, thiếu nguồn lực đầu tư, khó khăn trong tiếp cận dược liệu và thiếu chính sách hỗ trợ đồng bộ.

4. Làm thế nào để phát huy hiệu quả tri thức YHCT trong chăm sóc sức khỏe?
   Cần tăng cường đào tạo, phát triển mạng lưới cung cấp dược liệu, phối hợp giữa YHCT và y học hiện đại, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

5. Vai trò của mạng lưới xã hội trong việc duy trì tri thức YHCT là gì?
   Mạng lưới xã hội giúp truyền tải tri thức, hỗ trợ lẫn nhau trong chăm sóc sức khỏe và tạo vốn xã hội bền vững. Khoảng 90% người dân nhận thông tin về YHCT từ người thân và thầy thuốc địa phương.

Kết luận

• Tri thức YHCT của đồng bào DTTS là tài sản văn hóa quý giá, đóng vai trò thiết yếu trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại các tỉnh miền núi phía Bắc.
• Mạng lưới xã hội và sự lựa chọn hợp lý của người dân là yếu tố quan trọng giúp duy trì và phát huy tri thức YHCT.
• Nghiên cứu đã làm rõ thực trạng sử dụng, truyền nghề và các khó khăn trong bảo tồn tri thức YHCT của ba dân tộc Thái, Mường và Dao.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về chính sách, đào tạo, phát triển dược liệu và phối hợp y học nhằm bảo tồn và phát huy giá trị YHCT.
• Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về mô hình kết hợp YHCT và y học hiện đại, đồng thời mở rộng khảo sát tại các dân tộc thiểu số khác để phát triển bền vững hệ thống chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường truyền thông nâng cao nhận thức về giá trị YHCT trong cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tải. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn.--¿- 2-2-5 ©E££E£2E22E2EE2EE2EEcEEerkrrkerree 18 4.

Mục đích, nhiệm vụ nghién CỨU. Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu.

Khung phan tich. Bố cục của luận VAM v.ececcecsessessessesssessessecsessessessussusssessessessessessussessussseeseeseeses 27 NI DƯNG. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA DE TÀI. Sơ lược về dia bàn và dân tộc được khảo sát.

Một sô khái niệm công CỤ. Một sô chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về chăm sóc sức khỏe và y học cổ truyền vùng đồng bào dân tộc thiểu số. 52 Tiểu kết chương Ì.---¿- 2-52 s+SE+SE2EE2EE2E19EEE71E71E71711211211211 11111. THUC TRANG TRI THUC Y HỌC CO TRUYÈN.

57 TRONG CHAM SOC SUC KHOE CỘNG ĐỎNG. Hiểu biết của người dân về YHCT và thực trạng bệnh tật. Tri thức YHCT trong chân đoán bệnh và chữa bệnh. Truyền nghề và các nghỉ lễ liên quan đến chăm sóc sức khỏe.

75 Tiểu kết chương 2. GIẢI PHÁP CƠ BAN BAO TON, PHAT HUY TRI THỨC YHCT TRONG CSSK CỘNG ĐÒNG. Một sé quan điểm định hướng. Một số giải pháp cơ bản.

108 KET LUẬN VÀ KHUYEN NGHỊ .---:- 2-5 ©522S£2EE2EE9EE£EEEEEEEEEEE2112112111117111. xe 110 DANH MỤC TÀI LIEU THAM KHẢO.--cs°--ccccss IH DANH MỤC BANG Bảng 2. Hiểu biết của các dân tộc về giá trị của YHCTT. Hiểu biết của các dân tộc về số lượng cây thuốc chữa bénh.

Nguồn cung cấp thông tin về cây thuốc cho người dân. Thực trạng mắc bệnh của các dân tộc trong năm vừa qua. Phương pháp điều trị bệnh của người Thái, Dao, Mường.Thời điểm dùng cây thuốc khi 6m đau trong năm qua. Nguồn cung cấp cây thuốc dé chữa bệnh.

Các phương pháp lưu truyền cây thuốc, bai thuốc. Khó khăn, cản trở cho việc lưu truyền cây thuốc, bài thuốc. Tổng số cơ sở hành nghề YDCT tư nhân từ năm 2003-2010. Số giường tại bệnh viện và PKĐKKV ở 3 tỉnh nghiên cứu.

Số bệnh nhân khám chữa bệnh YHCT tại 3 tỉnh nghiên cứu. Số bệnh nhân điều trị nội trú YHCT tại 3 tỉnh nghiên cứu. Số bệnh nhân điều trị ngoại trú YHCT tại 3 tỉnh nghiên cứu. Tình hình sử dụng dược liệu và thuốc thành pham YHCT.

Tổ chức mạng lưới YHCT tuyến xã ở 3 tỉnh nghiên cứu. Số người hành nghề YDCT tư nhân tại địa phương. Tính cấp thiết của đề tài Tri thức cua đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) là một trong những thành tổ quan trọng của văn hóa tộc người góp phan làm nên bản sắc tộc người. Nó có thể coi là tài sản của mỗi tộc người trong lịch sử phát triển, phản ánh mỗi quan hệ của từng cộng đồng đối với môi trường tự nhiên và xã hội.

Chăm sóc sức khỏe cộng đồng không chỉ là vẫn đề mang tính thời sự mà còn có ý nghĩa chiến lược phát triển trong bối cảnh nước ta dang day mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Tri thức của đồng bảo DTTS về y học cô truyền (YHCT) trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng không chỉ đơn thuần là những tri thức về việc sử dụng cây cỏ dé làm thức ăn nước uống hàng ngay mà nó còn là quan niệm của người dân địa phương trong việc sử dụng cây cỏ, nguồn được liệu làm thuốc phòng bệnh và chữa bệnh. Hai yếu tố này tạo thành bản sac văn hóa tộc người của moi cộng đông dân tộc. Việt Nam có một nền YHCT lâu đời và được đánh giá là có tiềm năng to lớn.

Cội nguồn của nền YHCT Việt Nam là những kinh nghiệm dân gian hình thành do kết quả đấu tranh sinh tồn giữa con người với những tác nhân gây bệnh, được lưu truyền và liên tục được bé sung bởi kinh nghiệm của các thé hệ, để ngày một hoàn thiện và khoa học hơn, góp phan đáng kê trong sự nghiệp chăm sóc vả bảo vệ sức khoẻ nhân dân. Tuy nhiên từ những năm 1990, sự chuyên đổi cơ chế kinh tế từ tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, bên cạnh những cải thiện lớn mà cơ chế này mang lại cho sự nghiệp chăm sóc sức khoẻ, đã xuất hiện nhiều khó khăn do không thích ứng được với cơ chế mới, trong đó YHCT đã bị thu hẹp đáng kể. Đề thực hiện quan điểm, đường lối của Đảng và Nhà nước về YHCT, đồng thời để khắc phục những tồn tại trên, Bộ Y tế tiếp tục khăng định đường lối phát triển YHCT trong chăm sóc sức khoẻ là: "Phát triển sử dụng thuốc nam và các phương pháp không dùng thuốc của YHCT tại cộng đồng vẫn là mục tiêu chiến lược của ngành Y tế trong những thập kỷ tới dé bảo đảm sức khoẻ cho nhân dân"!. Gan đây Đảng, Chính phủ đã ban hành một số văn bản quan trong dé day mạnh công tác YHCT trong chăm sóc va bảo vệ sức khoẻ nhân dân đó là: Ngày 3/11/2003, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 222/2003/QD-TTg về việc phê duyệt chính sách Quốc gia về YDHCT đến năm 2010; Ngày 23/02/2005, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 46-NQ/TW về công tác bảo vệ và nâng cao sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới; Chỉ thị số 05/2007/CT-BYT ngày 9/11/2007 của Bộ Y tế về tăng cường công tác y dược học cô truyện; Chỉ thị số 24-CT/TW ngày 04/7/2008 của Ban bí thư TW Đảng về phát trién nền Đông y Việt Nam và Hội Đông Y Việt Nam trong tình hình mới; Hướng dẫn số 48-HD/BTGTW ngày 12/8/2008 của Ban Tuyên giáo TW về việc triển khai thực hiện Chỉ thị số 24-CT/TW ngày 04/7/2008 của Ban bí thư TW Đảng; Quyết định số 2166/QĐ-TTg ngày 30/11/2010 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Kế hoạch hành động của Chính phủ về phát triển nền y, dược cổ truyền Việt Nam đến năm 2020.

Trên thực tế, việc triển khai những chủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước và ngành y tế về phát triển YHCT vẫn gặp rất nhiều khó khăn đặc biệt là ở khu vực miên núi vùng đông bào dân tộc. Việc củng cô và phát triên ' Chỉ thị 03/BYT-CT ngày 01/3/1996 của Bộ trưởng Bộ Y tế các biện pháp phòng và chữa bệnh bằng sử dụng các phương pháp YHCT ở khu vực miền núi vùng đồng bảo dân tộc có ý nghĩa to lớn không chỉ ở chỗ nó góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại cơ sở, mà còn tận dụng được các cây thuốc thảo dược quý trong không gian cư trú và sản xuất giúp giảm bớt chi phí khám chữa bệnh cho những người dân nghèo, vùng sâu, vùng xa, vùng miền núi để người dân có điều kiện tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc và bảo vệ sức khỏe. Việc phát triển YHCT góp phan huy động sự đóng góp của một lực lượng đông đảo những người hành nghề YHCT, tăng tính công bằng, hiệu quả, chất lượng và tính bền vững của hệ thống y tế cơ sở. Một trong những khó khăn lớn trong việc phát triển YHCT ở nước ta hiện nay là tri thức, nhất là ở đồng bào dân tộc thiểu số một mặt còn lưu giữ khá nhiều dưới dạng bắt thành văn mặt khác với tâm lý độc quyền cũng là cản trở đáng kể.

Nếu không được sưu tầm, lưu giữ dưới dang văn ban thì các tri thức quý giá đó có nguy cơ bị thất truyền. Do đó, việc nghiên cứu, bảo tồn tri thức về YHCT trong phòng bệnh và chữa bệnh ở đồng bào DTTS vừa cần thiết vừa mang tính thời sự, không chỉ góp phần bảo tồn tri thức văn hóa dân tộc mà còn thúc đây sự phối kết hợp giữa y học hiện đại (YHHD) va YHCT trong công tác y tế ở nước ta hiện nay. Dưới góc độ nghiên cứu xã hội học thì những nghiên cứu về xã hội học tộc người (Ethnic Sociology) nói chung và xã hội học về y tế tộc người nói riêng chưa nhiều. Sự cần thiết phải nghiên cứu vấn đề này ở nước ta trở nên thiết thực hơn bao giờ hết khi đặt trong bối cảnh đây mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Bởi lẽ, với 54 dân tộc anh em trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, trong công cuộc xây dựng đất nước nước vì mục tiêu: đân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh, đặc biệt trong xu thế hội nhập với thế giới như hiện nay thì “tài nguyên” con người Việt Nam cần được phát huy hơn nữa trên tất cả các phương diện trí tuệ, phẩm chất chính trị, đủ sức khoẻ nhằm tiến tới thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế — xã hội. Song song với việc sử dụng nguồn nhân lực, việc tăng cường bồi dưỡng và chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân là một việc làm có ý nghĩa quyết định. Vì vậy, đảm bảo sức khoẻ cho cộng đồng không chỉ là mục tiêu của tô chức y thế thế giới, mà còn là mục tiêu tổng quát, mục tiêu chiên lược của từng quôc gia và là thước đo của một xã hội văn minh. Dé tài luận văn “Tri thức của đồng bào dân tộc thiểu số về y học cỗ truyền trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng” được hình thành khi tác giả công tác và tham gia nghiên cứu dé tài “Những biện pháp bảo ton và phát triển Y học cổ truyền của một số dân tộc thiểu số ở các tỉnh miễn núi phía Bắc Việt Nam” do Trung tâm nghiên cứu Sức khỏe cộng đồng thuộc Viện Dân tộc học, Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam thực hiện.

Trong luận văn này, học viên nghiên cứu về tri thức của đồng bào DTTS về YHCT trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng dưới góc độ xã hội học tộc người nhằm tìm hiểu quan niệm của đồng bào DTTS về bệnh tật, các cách phòng và chữa bệnh băng YHCT cũng như các nghỉ lễ trao truyền và bảo tồn các giá trị của tri thức về YHCT. Nó không chi có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn góp phần thực hiện thành công chiến lược chăm sóc sức khỏe nhân dân theo chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nghiên cứu ngoài nước Các nghiên cứu tình hình YHCT ở nước ngoài cho thấy một trong các quốc gia tiêu biểu có hệ thống YHCT phát triển cao phải kế tới là Trung Quốc, nơi có nền YHCT lâu đời và có ảnh hưởng sâu sắc tới nền YHCT của nhiều quốc gia khác như Hàn Quốc, Nhật Ban, An Độ và Việt Nam, v.