Chương Il. Nguyễn Trung Trực va cuộc khởi nghĩa do Ông lãnh đạo. Chương Hl. Sự suy tôn anh hùng dan tộc Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang Kết luận.
Tai liệu tham khảo. _ Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 13 Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang —=_ E ====== m. PHAN NOI DUNG Chương L. Khái quát tinh Kiên Giang.
Lịch sử hình thành Lich sử “khai son phá thạch " của dat Kiên Giang không thé không gắn với nền văn hoá Oc Eo của dé quốc Phù Nam, cing không thé tách rời diễn trình cát cứ vùng đất Nam Bộ của các đời chúa Nguyễn. Ngày nay người ta thường gọi vùng đông bằng sông Cửu Long nói chung, đặc biệt là tỉnh Kiên Giang, nơi tận cùng của phía Tây - Nam đắt nước là “vùng đất mới”. Do day là địa bàn mới được tộc người Việt đến khai hoang và thiết lập khu cư dan cudi thế ky XVII. Thực ra, vùng dat nay đã có cư dân sinh sống từ rất lâu, với những thành quả sáng tạo vĩ đại của họ là nén văn hoá Oc Eo nổi tiếng.
Căn cứ vào những ghi chép trong các thư tịch cỗ Trung Quốc thì vào khoảng thời gian đầu công nguyên ở phía Nam của Lâm Ap (Champa), tương ứng với vùng đất Nam Bộ ngày nay, đã xuất hiện một quốc gia có tên gọi là Phù Nam. Vương quốc Phù Nam là chủ nhân của nên văn hoá Oc Eo, tổn tại từ thé kỷ I - VII, thịnh vượng và phát triển nhất vào thé ky III ~V. Phủ Nam là một quốc gia ven biển ma trung tâm là vùng Nam Bộ ngày nay của Việt Nam, cư dân chủ thé là người Mã Lai - Da Đảo (chủ yếu) và người Môn Khmer. Cảng thị Oc Eo - là bộ phận duyên hải của Vương quốc cổ Án Độ hoá Phù Nam, chính nó trở thành trung tâm thu phát hang hoá và là nơi lưu giữ vật phẩm Đông, Tây.
Với những di chỉ khảo cỗ quan trọng thuộc về văn hoá óc Eo đã được khảm phá trên vùng đất Kiên Giang như: Nền Chùa, Cạnh Đền, Đá Ndi, Gidng Đá, Mốp Giăng (thuộc các huyện Vĩnh Thuận, Tân Hiệp, Giồng Riéng, Hòn Dat) [45:91]. Người ta phát hiện ra nhiều di tích cư trú, kiến trúc, mộ táng, đường nước cổ. Những thành thị này nối với nhau bằng con kênh và cũng nối với kênh chỉnh chạy dọc miễn Tây sông Hậu. Như vậy qua các di chỉ kháo cô mà Malleret đã khai quật được năm 1944 có thể chứng minh vùng An Giang, Kiên Giang là trung tâm của Vương quốc Phù Nam xưa kia.
— me ễĂ_Ằ—ễ—_ễ Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 14 Bước dau tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang Sau một thời kỷ phát triển rực rỡ. dé chế Phù Nam bat đâu quả trinh tan rã vào cuối thé kỷ VỊ. Chân Lạp do người Kh'mer xây dựng, lúc bay giờ ở vùng trung lưu sông Mê Kông. la một thuộc quốc của Phù Nam.
Vào cuối thé kỷ VI, dau thé ky VIL, nhân lúc Phù Nam suy yếu, Chân Lạp nhân cơ hội đã tắn công vả chiếm lấy một phan lãnh thé Phù Nam ở vùng hạ lưu sông Mê Kông[45;57]. từ chỗ là một vùng dat thuộc Phù Nam - một quốc gia độc lập và hùng mạnh, sau năm 627. vùng dat Nam Bộ đã bị Chân Lạp đánh chiếm. Nhưng vốn đã quen với đời sống nông nghiệp nên họ lạ lẫm với môi trường biển đảo.
Trong khi người Kh’mer mai mê với Angko rực rỡ vùng Biển Hỗ từ thé ky thứ IX đến thể XV thi Thuỷ Chân Lạp bị hoang hoá dân. Trong bỏi cảnh như vậy, Chân Lạp hau như không có khả năng kiểm sót đối với vùng đất con ngập nước ở phía Nam. vốn là địa phận của Vương quốc Phù Nam. Trên thực tế, khả năng kiểm sét và quản lý vùng dat này của vương triều Chân Lạp giảm sút dẫn.
Từ khoảng thé kỷ thir XIII, người Khmer chỉ đến cư trú rải rác những nhóm nhỏ trên những gò đất cao thuận tiện cho canh tác nông nghiệp. Từ khoảng thé ky XVI-XVII cu dân Việt ở Dang Trong (sau đó từ miền Trung miền Bắc) vào phương Nam lập nghiệp ngày cảng đông. Vùng đất Kiên Giang ngày nay trước kia là đất Mang Khảm, thuộc phủ Sai Mat, nước Chân Lạp [52;48]. Trước thé kỷ XVII, tuy vẫn còn hoang sơ và rậm rạp, nhưng người Việt từ Thuận Hóa, Quảng Nam đã tới đây làm nhà sản, đánh cá, cấy lúa nước.
sinh sống với người Án, người Đồ Ba (Java) trong các điểm dân cư thưa thớt ven biển, cửa sông. Năm 1645, nhà Minh ở Trung Quốc bị diệt vong. nhiều sĩ phu, tướng than nhà Minh bỏ nước ra đi. Thời ky nay, nhiều nhóm người Hoa đến Việt Nam ở Phổ Hiến, Thanh Hà, Hội An.
Trong dong người Hoa ty nạn đó, có Mạc Cửu. Ông sinh năm 1655 ở huyện Hải Khang, phủ Lôi Châu, Quảng Đông. Năm 1671, khi 17 tuổi, ông đã củng gia quyền lên thuyén vượt biển xuống phía Nam khai hoang. mở đất va phát triển buôn ban.
Cuối thé ky XVII. ving đất nay đã trở nên trủ phú. Mạc Cửu đổi tên Mang Kham thủnh Hà Tiên, lập thành 7 xa thôn [12:79] trên một vòng cung 500km ———_——`ỄẼ—._——————ee Khóa Luận Tắt Nghiệp Trang 15 Bước đâu tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang quanh vịnh Thái Lan tới Cả Mau đó là: Hương Uc (tức Vũng Thơm. Như vậy, chỉ có 4 trung tâm là nằm trên đất nước Việt Nam hiện nay, và chỉ có Hà Tiên, Phủ Quốc va Rạch Giá thuộc tinh Kiên Giang ngày nay.
Thời ky nay, theo lệnh chúa Nguyễn, Lẻ thành hau Nguyễn Hữu Cảnh đã cấ quân đi kính lý miễn Nam, Ông lập phủ Gia Dinh, gôm hai dính Tran Biên và PHên Trin. Còn vùng đất Hà Tiên vẫn thuộc vẻ Mạc Cửu. Vua Cao Mién đã phòng cho Mạc Cửu chức Oknha (Oc nha) dé cai quản vùng đất này, Tuy nhiên, do bị quân Xiêm La thường xuyên quấy nhiều mà Cao Mién không đủ sức mạnh quin sự để bảo vệ nên năm 1708 Mạc Cửu đã thân phục chúa Nguyễn Phúc Chu dé được bảo hộ và vẫn được giữ nguyên các chức vụ. nz cử cận thần mang ngọc lụa đến Phú Xuân dâng biểu xưng than, xin được làm Hi Tiên trưởng.
Chúa Nguyễn Phúc Chu, đã rất vui mừng đón nhận vùng đất mei, liền chấp nhận và đặt là trắn Hà Tiên của Đại Việt và phong Mạc Cửu tước Cửu Ngọc Hau, chức Tổng binh. “Maa thu tháng Tám năm Mậu Tý (1708) Mạc Ciu sai thuộc hạ la Trương Câu, Lý Xá đệ biểu văn trần tình đến kinh đô Phú Xuân để xin làm quan. Chúa Nguyễn Phúc Chu sắc cho Mạc Cửu làm Tổng bình trới Hà Tiên. Citu lập dinh trại đôn trú ở đất Phương Thành, nhân dân qui tụ ngiy một đông đảo hơn" [12:79] Từ đó vùng đất này thuộc vẻ Việt Nam và có tên gọi là Hà Tiên.
Sau nay, coi ông là Mạc Thiên Tích đã mở rộng thêm vùng đắt này. Được sự che chở của cha Nguyễn, Mạc Cửu không ngừng mở rộng đất dai va phát triển buôn bán. Nan 1724, ông lại dâng toàn bộ số đất khai phá được cho chúa Nguyễn. Chúa Ngiyễn đặt tên là đính Long Hỗ và cho Mạc Cửu làm Đô đốc cai quản.
Năm 1736, Mạc Cứu mat, chia Nguyễn ban cho con ông là Mạc Thiên Tứ(cũng gọi là Mạc Thiên Tích), tự là Sĩ Lân được kế nghiệp cha. thăng lam Khim sai Đô đốc tước Tông Đức hau. cho phép mở lò đúc tiễn. Từ đây Mạc Thén Tử không ngừng mở rộng đất đai.
tuyển lựa quân bình, dựng công thự, xây Kha Luận Tốt Nghiệp Trang 16 Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang ding đường sa, chợ quản. mở cảng cho thương thuyền ngoại quốc vào buôn bán, dai chúng qui ty đông đúc. nhiều xã thôn được lập mới. Ha Tiên trở thành một throng cảng phén thịnh, có cửa khâu quốc tế, có cung điện Phương Thanh, đôn ld) Giang Thành, cỏ đội thủy quân ứng chiến dé bảo vệ thương thuyền qua lại cag.
Thời Ninh Vuong Nguyễn Phúc Chu, đổi dinh Long Hồ thành tran Ha Tin. Quân đội của họ Mạc thường xuyên tuân hành mặt biển nên chúa Nguyễn rất yên tâm vẻ tinh hình biên thay phía Nam. Kinh tế Hà Tiên phát triển trong gar 70 năm liên. Hà Tiên buôn ban với Thuận, Quảng, Ma Lai, Xiém, Dd Bá, Tring Hoa, Nhật Bản.
Vẻ nội tri, Ha Tiên có Văn Miếu, thiết lập nghia học, thu hút thầy giỏi khip bon phương. dạy chit Hán, chữ Nôm cho cả con cháu dòng đõi họ Mạc lẫn coi nhả nghèo. Đặc biệt, Mạc Thiên Tứ có văn chương thơ phú phát triển nổi bật thu hút nhân tài thơ văn từ nhiều miễn đất nước, cả Trung Hoa tham gia xướng họa làm cho danh tiếng Hà Tiền vượt ra ngoài bờ cdi An Nam. Năm Dinh Sửu (1757) nước Chân Lạp có nội loạn, vương tôn là Nac Ông Tôi chạy sang nương néu ở Hà Tiên, Mạc Thiên Tứ tâu lên, được chúa Nguyễn phìng cho Nac Tôn làm vua Chân Lạp.
cho hộ tổng về nước. Sau khi được phing, Nac Tôn “dem đất năm phủ là Chan Sam, Sài Mat, Can Bột, Lĩnh Quỳnh và Vũng Thơm dâng cho Mạc Thiên Tứ để tạ ơn Mạc Thiên Tit dâng đất dy lên ch triểu đình” [84:23], chúa Nguyễn hạ chỉ chuẩn cho đặt năm phủ ấy thuộc vài tran Hà Tiên quản hat. Sau đó đất rộng người đông. Mạc Thiên Tứ cho lập đạt Kiên Giang ở vùng Rạch Giá và đạo Long Xuyên ở vùng Cà Mau.
Mỗi nơi đặtmột viên Quan đạo vả viên chức cai trị. Nhưng tran Hà Tiên - tiền đồn Đại Việt cũng chịu nhiễu cuộc tan công của quin Xiêm, quân Chân Lạp và bọn cướp biển. cướp biển và quân Xiêm liên tục tấn công cướp phá tran Hà Tiên. Cuộc tấn côig đánh chiếm Hà Tiên năm 1771 của vua Xiêm - Trịnh Quốc Anh kéo dào 3 nin da lam cho Ha Tiên trở nên tiêu điều, không khôi phục được nữa.
Mac T————————— Kha Luận Tốt Nghiệp Trang 17 Bước déu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang ~—~—=m>———— —_—_———ễ Thiên Tứ chạy giặc không muốn trở vẻ. quần đảo Hải Tac nhiều toán cướp biển hoành hảnh. Từ năm Nhâm Thin (1772) đến năm Đính Mùi (1787) tran Hà Tiên bị chiến tranh tản phá nặng nẻ, có lúc bị quần Tây Sơn chiếm đóng. Trắn thành phải đời tới đạo Tran Giang! thuộc dinh Vinh Trin.
Năm Mậu Thân (1778), sau khi khôi phục lại tran Hà Tiên, chúa Nguyễn Ánh đem hai đạo Kiên Giang va Long Xuyên cho thuộc tran Vĩnh Thanh, vi Hà Tiên chưa sắp xếp lại được nền hành chính.