Khả Năng Chuyển Dịch Vốn Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Vào Việt Nam Qua Hiệp Định CPTPP

Khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam qua Hiệp định CPTPP đang trở thành một chủ đề… 285 trang · Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2019.

• Tác giả: Hà Văn Sự
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Khả Năng Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Vào Việt Nam Qua CPTPP
• Loại tài liệu: Sách
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI QUÁT VỀ HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG
• 1.1. TIẾN TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ TÍNH TOÀN DIỆN, TIẾN BỘ CỦA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 1.1.1. Bối cảnh và tiến trình hình thành Hiệp định CPTPP
• 1.1.2. Tính toàn diện và tiến bộ của Hiệp định CPTPP
• 1.2. NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 1.2.1. Nguyên tắc chung trong thực hiện các cam kết của Hiệp định CPTPP
• 1.2.2. Nội dung chính cam kết trong CPTPP
• 1.3. KHÁI QUÁT VỀ CÁC THÀNH VIÊN THAM GIA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 1.3.1. Các thành viên có Hiệp định Thương mại tự do với Việt Nam
• 1.3.2. Các thành viên chưa có Hiệp định Thương mại tự do với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG CAM KẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRONG HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG
• 2.1. NHỮNG CAM KẾT VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRONG HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 2.1.1. Nguyên tắc chung với các nhà đầu tư
• 2.1.2. Về mở cửa đầu tư
• 2.1.3. Về cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư nước ngoài
• 2.2. NHỮNG CAM KẾT KHÁC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRONG HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 2.2.1. Cam kết liên quan đến cắt giảm thuế quan và mở cửa thị trường hàng hóa
• 2.2.2. Cam kết về quy tắc xuất xứ và các thủ tục chứng nhận xuất xứ
• 2.2.3. Cam kết về hàng dệt may
• 2.2.4. Cam kết trong lĩnh vực dịch vụ
• 2.2.5. Mua sắm chính phủ
• 2.2.6. Doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp độc quyền chỉ định
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM DO TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG
• 3.1. KHÁI QUÁT VỀ THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM THỜI GIAN VỪA QUA
• 3.1.1. Khái quát về thể chế và chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài của Việt Nam
• 3.1.2. Thực trạng thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam
• 3.1.3. Vai trò của thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam
• 3.2. NHỮNG LỢI THẾ CỦA VIỆT NAM TRONG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI KHI THAM GIA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 3.2.1. Về chỉ số quốc gia
• 3.2.2. Chỉ số thể chế
• 3.2.3. Chỉ số kinh tế của Việt Nam
• 3.2.4. Lợi thế về triển vọng thị trường
• 3.3. PHÂN TÍCH KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM KHI VIỆT NAM THAM GIA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 3.3.1. Theo quy mô và hình thức đầu tư
• 3.3.2. Theo quốc gia đầu tư
• 3.3.3. Theo lĩnh vực đầu tư
• 3.4. NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA SỰ CHUYỂN DỊCH DÒNG VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM DO TÁC ĐỘNG CỦA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 3.4.1. Những tác động tích cực và vai trò của sự chuyển dịch vốn đầu tư vào Việt Nam
• 3.4.2. Những tác động tiêu cực và hệ lụy của sự chuyển dịch vốn đầu tư vào Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM TỪ CÁC NƯỚC THAM GIA HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG
• 4.1. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM TỪ CÁC NƯỚC THAM GIA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 4.1.1. Những xu hướng tác động đến dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam
• 4.1.2. Quan điểm thu hút vốn đầu tư vào Việt Nam từ các nước thành viên CPTPP
• 4.1.3. Những định hướng cơ bản trong thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các nước thành viên Hiệp định CPTPP
• 4.2. CÁC GIẢI PHÁP THU HÚT VỐN ĐẦU TƯ VÀO VIỆT NAM TỪ CÁC NƯỚC THAM GIA HIỆP ĐỊNH CPTPP
• 4.2.1. Nhóm giải pháp chung thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 4.2.2. Nhóm giải pháp thuộc về hệ thống thể chế, chính sách
• 4.2.3. Thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài theo định hướng nâng cấp nền kinh tế
• 4.2.4. Xác định những ngành, lĩnh vực ưu tiên thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 4.2.5. Phát triển các khu công nghiệp phụ trợ đáp ứng nhu cầu liên kết với các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 4.2.6. Nhóm giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực
• 4.2.7. Nhóm giải pháp xúc tiến và tiếp cận thị trường đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 4.2.8. Thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ Mỹ và Nhật Bản vào Việt Nam khi CPTPP có hiệu lực
• 4.2.9. Thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các nước còn lại thuộc khối CPTPP
• 4.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỂ THỰC HIỆN GIẢI PHÁP
• 4.3.1. Kiến nghị với Quốc hội
• 4.3.2. Kiến nghị với Chính phủ và các bộ ngành, địa phương
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Thu Hút Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Qua CPTPP

Khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam qua Hiệp định CPTPP đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh toàn cầu hóa. CPTPP không chỉ mở ra cơ hội cho Việt Nam mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt giữa các quốc gia thành viên. Việc hiểu rõ về CPTPP và những cam kết của nó là rất quan trọng để khai thác tối đa lợi ích từ hiệp định này. Theo nghiên cứu của Hà Văn Sự và các cộng sự, CPTPP được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi tích cực trong dòng vốn FDI vào Việt Nam.

1.1. Hiệp định CPTPP và Tác Động Đến Đầu Tư Nước Ngoài

CPTPP là một hiệp định thương mại tự do toàn diện, bao gồm nhiều lĩnh vực như hàng hóa, dịch vụ và đầu tư. Hiệp định này không chỉ giúp giảm thuế quan mà còn tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn cho các nhà đầu tư nước ngoài. Các cam kết trong CPTPP sẽ thúc đẩy cơ hội đầu tư và tăng cường hợp tác kinh tế giữa các quốc gia thành viên.

1.2. Lợi Thế Cạnh Tranh Của Việt Nam Trong CPTPP

Việt Nam có nhiều lợi thế trong việc thu hút FDI nhờ vào vị trí địa lý thuận lợi, nguồn nhân lực dồi dào và chính sách đầu tư hấp dẫn. Những yếu tố này giúp Việt Nam trở thành điểm đến lý tưởng cho các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là trong bối cảnh CPTPP có hiệu lực.

II. Thách Thức Trong Việc Thu Hút Đầu Tư Qua CPTPP

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam qua CPTPP cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như cơ sở hạ tầng yếu kém, chính sách chưa đồng bộ và cạnh tranh từ các quốc gia khác là những yếu tố cần được giải quyết. Theo báo cáo của ThS. Dương Hoàng Anh, việc cải thiện môi trường đầu tư là rất cần thiết để tận dụng tối đa lợi ích từ CPTPP.

2.1. Cơ Sở Hạ Tầng Yếu Kém

Cơ sở hạ tầng tại Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thu hút FDI. Việc đầu tư vào hạ tầng giao thông, năng lượng và công nghệ thông tin là cần thiết để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài.

2.2. Chính Sách Đầu Tư Chưa Đồng Bộ

Chính sách đầu tư hiện tại còn thiếu sự đồng bộ và nhất quán, gây khó khăn cho các nhà đầu tư trong việc tiếp cận thông tin và thực hiện các thủ tục đầu tư. Cần có sự cải cách mạnh mẽ để tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và hấp dẫn hơn.

III. Phương Pháp Tăng Cường Khả Năng Thu Hút Đầu Tư Qua CPTPP

Để tăng cường khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, Việt Nam cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện chính sách đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng là những yếu tố quan trọng. Theo nghiên cứu, việc thực hiện các giải pháp này sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa lợi ích từ CPTPP.

3.1. Cải Cách Chính Sách Đầu Tư

Cần thiết phải cải cách chính sách đầu tư để tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi hơn. Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường minh bạch sẽ giúp thu hút nhiều nhà đầu tư hơn.

3.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực

Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực là rất quan trọng. Một lực lượng lao động có trình độ cao sẽ thu hút các nhà đầu tư nước ngoài đến với Việt Nam.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của CPTPP Đối Với Đầu Tư Nước Ngoài

CPTPP không chỉ là một hiệp định thương mại mà còn là một công cụ quan trọng để thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam. Các doanh nghiệp nước ngoài đã bắt đầu nhận thấy tiềm năng của thị trường Việt Nam và đang tìm kiếm cơ hội đầu tư. Theo báo cáo, nhiều doanh nghiệp đã có kế hoạch mở rộng hoạt động tại Việt Nam sau khi CPTPP có hiệu lực.

4.1. Tăng Trưởng Đầu Tư Từ Các Quốc Gia CPTPP

Sau khi CPTPP có hiệu lực, dòng vốn FDI từ các quốc gia thành viên đã tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy sự quan tâm của các nhà đầu tư đối với thị trường Việt Nam.

4.2. Các Ngành Được Hưởng Lợi Từ CPTPP

Một số ngành như công nghệ thông tin, sản xuất và dịch vụ đang được hưởng lợi nhiều nhất từ CPTPP. Các doanh nghiệp trong những lĩnh vực này đã có sự gia tăng đầu tư rõ rệt.

V. Kết Luận Về Khả Năng Thu Hút Đầu Tư Qua CPTPP

Khả năng thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam qua CPTPP là một cơ hội lớn nhưng cũng đầy thách thức. Việc cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển cơ sở hạ tầng là những yếu tố quyết định. Theo các chuyên gia, nếu Việt Nam có thể vượt qua những thách thức này, khả năng thu hút FDI sẽ tăng lên đáng kể trong tương lai.

5.1. Triển Vọng Tương Lai Của Đầu Tư Nước Ngoài

Triển vọng thu hút FDI vào Việt Nam trong bối cảnh CPTPP là rất khả quan. Các nhà đầu tư đang ngày càng quan tâm đến thị trường Việt Nam và sẵn sàng đầu tư vào các lĩnh vực tiềm năng.

5.2. Định Hướng Chính Sách Đầu Tư

Cần có những định hướng chính sách rõ ràng để thu hút dòng vốn FDI, đặc biệt là từ các quốc gia thành viên CPTPP. Việc này sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa lợi ích từ hiệp định này.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Cuốn sách chuyên khảo và tài liệu học tập “Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương và khả năng chuyển dịch vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam” do TS. Hà Văn Sự làm chủ biên, cùng các đồng tác giả ThS. Dương Hoàng Anh và TS. Nguyễn Thị Thu Hiền (Khoa Kinh tế - Luật, Trường Đại học Thương mại) biên soạn, được Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân ấn hành năm 2019.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN XUẤT BẢN & ĐƠN VỊ CÔNG TÁC                                          |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| - Tác giả: TS. Hà Văn Sự (Chủ biên), ThS. Dương Hoàng Anh, TS. Nguyễn Thị     |
|   Thu Hiền                                                                    |
| - Đơn vị phối hợp: Khoa Kinh tế - Luật, Trường Đại học Thương mại             |
| - Nhà xuất bản: Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội, 2019)                       |
| - Phạm vi phân tích: Hiệp định CPTPP (11 quốc gia) & Dòng vốn FDI tại Việt Nam|
+-------------------------------------------------------------------------------+

Tài liệu giữ vị trí quan trọng trong khối kiến thức chuyên ngành của các chương trình đào tạo bậc Đại học và Sau đại học thuộc các ngành: Kinh tế quốc tế, Kinh doanh quốc tế, Luật kinh tế, và Quản lý kinh tế. Về mặt mục tiêu học tập (learning outcomes), giáo trình trang bị cho người học:

• Hệ thống hóa cơ sở pháp lý và tiến trình đàm phán của các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, trọng tâm là CPTPP.
• Nắm vững các nhóm cam kết cốt lõi về mở cửa thị trường, dịch vụ, chuỗi cung ứng và cơ chế bảo hộ đầu tư quốc tế.
• Nâng cao năng lực phân tích định lượng và định tính đối với tác động của hội nhập kinh tế quốc tế tới sự chuyển dịch dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).
• Xây dựng tư duy hoạch định chính sách thu hút FDI thế hệ mới gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững.

Cấu trúc giáo trình gồm 4 chương với dung lượng 274 trang, đi từ cơ sở pháp lý, phân tích cam kết kỹ thuật, đánh giá thực trạng kinh tế - xã hội đến đề xuất hệ thống giải pháp chính sách.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+-------------------------------------------------------------------------------+
| KHUNG NỘI DUNG 4 CHƯƠNG CỐT LÕI CỦA GIÁO TRÌNH                                |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [Chương 1] Khái quát CPTPP (Tiến trình P4 -> TPP -> CPTPP; 20 cam kết tạm hoãn)|
|                                    |                                          |
|                                    v                                          |
| [Chương 2] Cam kết liên quan đến FDI (Cơ chế ISDS, mở cửa thị trường, SHTT)   |
|                                    |                                          |
|                                    v                                          |
| [Chương 3] Thực trạng & Đánh giá khả năng dịch chuyển FDI vào Việt Nam        |
|                                    |                                          |
|                                    v                                          |
| [Chương 4] Định hướng & Nhóm giải pháp thu hút dòng vốn FDI giai đoạn mới     |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Các chương và chủ đề chính

• Chương 1: Một số khái quát về Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (tr. 15 - 88): Trình bày bối cảnh lịch sử từ Hiệp định P4 (2005 giữa New Zealand, Brunei, Chile, Singapore), quá trình đàm phán TPP (2008 - 2016), việc Hoa Kỳ rút lui (2017) và sự hình thành của CPTPP với 11 quốc gia thành viên ký kết ngày 08/03/2018 tại Santiago (Chile). Chương 1 phân tích 5 đặc tính vượt trội của CPTPP (tiếp cận thị trường toàn diện, tiếp cận mang tính khu vực, giải quyết thách thức mới của thương mại số/doanh nghiệp nhà nước, tính bao trùm, và nền tảng liên kết khu vực). Cung cấp chi tiết Bảng 1.1 về danh mục 20 nhóm nghĩa vụ tạm hoãn thực thi (tập trung vào 11 điều khoản Sở hữu trí tuệ tại Chương 18 và cơ chế giải quyết tranh chấp ISDS tại Chương 9, Chương 11) và nguyên tắc mở cửa theo danh mục chọn - bỏ (Phụ lục I với nguyên tắc Standstill, Ratchet và Phụ lục II).
• Chương 2: Những cam kết liên quan đến đầu tư trực tiếp nước ngoài trong Hiệp định CPTPP (tr. 89 - 122): Đi sâu vào các điều khoản pháp lý tại Chương 9 (Đầu tư), các nguyên tắc Đối xử quốc gia (NT), Đối xử tối huệ quốc (MFN), tiêu chuẩn đối xử tối thiểu, và cơ cấu Ban Trọng tài giải quyết tranh chấp Nhà nước - Nhà đầu tư (ISDS) gồm 3 thành viên. Đồng thời, chương 2 làm rõ mối liên hệ giữa đầu tư và các chương chuyên môn khác như cắt giảm thuế quan (xóa bỏ 78 - 95% dòng thuế ngay khi có hiệu lực, đạt 97 - 100% sau lộ trình 5 - 10 năm), quy tắc xuất xứ, dệt may, thương mại dịch vụ, mua sắm chính phủ và doanh nghiệp nhà nước.
• Chương 3: Phân tích và đánh giá khả năng chuyển dịch vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam do tác động của CPTPP (tr. 123 - 218): Phân tích thực trạng thu hút FDI giai đoạn 2013 - 2018 qua 19 hình vẽ biểu đồ và bảng số liệu (tỷ trọng FDI trong GDP, đóng góp ngân sách, cơ cấu việc làm, chuyển giao công nghệ). So sánh lợi thế cạnh tranh của Việt Nam qua các chỉ số quốc gia, thể chế, triển vọng thị trường và chi phí nhân công so với các thành viên CPTPP (Hình 3.16). Phân tích khả năng chuyển dịch dòng vốn theo quy mô, đối tác (Nhật Bản, Canada, Úc, Singapore...) và lĩnh vực đầu tư, đi kèm mô hình dự báo tác động kinh tế đến năm 2030 (Hình 3.17).
• Chương 4: Định hướng và giải pháp thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam từ các nước tham gia Hiệp định CPTPP (tr. 219 - 273): Xác định quan điểm thu hút dòng vốn FDI có chọn lọc (FDI thế hệ mới); đề xuất 7 nhóm giải pháp: hoàn thiện thể chế chính sách, nâng cấp nền kinh tế, xác định ngành ưu tiên, phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao hạ tầng - nhân lực, xúc tiến thị trường trọng điểm (Mỹ, Nhật Bản và các thành viên còn lại), kèm theo các kiến nghị gửi Quốc hội và Chính phủ.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết dựa trên các nguyên tắc thương mại quốc tế căn bản:

• Nguyên tắc Đối xử quốc gia (NT) theo GATT 1994 và MFN của WTO.
• Phương pháp tiếp cận mở cửa dịch vụ và đầu tư theo danh mục chọn - bỏ (Negative List Approach), kiểm soát biện pháp không tương thích qua cơ chế giữ nguyên trạng (Standstill) và cơ chế chỉ tiến không lùi (Ratchet).
• Cơ chế xử lý tranh chấp quốc tế thông qua trọng tài đầu tư (ISDS).
• Khung tiêu chuẩn lao động của ILO (Tuyên bố 1998) và các tiêu chuẩn bảo hộ môi trường, sở hữu trí tuệ tích hợp trong các FTA thế hệ mới.

Kỹ năng phát triển cho người học

• Kỹ năng phân tích văn bản pháp lý quốc tế: Đọc hiểu, đối chiếu và tra cứu các biểu cam kết thuế quan, quy tắc xuất xứ cụ thể mặt hàng (PSR) và danh mục ngoại lệ bảo lưu tại các phụ lục hiệp định.
• Kỹ năng xử lý dữ liệu kinh tế vĩ mô: Đọc hiểu và phân tích chuỗi dữ liệu FDI, kim ngạch xuất nhập khẩu, cơ cấu lao động và đóng góp ngân sách của các thành phần kinh tế.
• Kỹ năng nghiên cứu chính sách: Đánh giá tác động đa chiều của các hiệp định thương mại tự do tới các ngành kinh tế nội địa và xây dựng chiến lược xúc tiến đầu tư theo từng thị trường đối tác.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

+-------------------------------------------------------------------------------+
| PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ ĐÁNH GIÁ MÔN HỌC                                    |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Đối chiếu pháp lý: So sánh trực tiếp văn bản TPP và CPTPP (Bảng 1.1, 1.2)  |
| 2. Phân tích thực chứng: Khai thác 19 biểu đồ thực trạng FDI (2013 - 2018)    |
| 3. Nghiên cứu tình huống: Đánh giá cơ chế xử lý tranh chấp đầu tư (ISDS)      |
| 4. Đánh giá kết quả: Báo cáo chuyên đề chính sách, phân tích ngành ưu tiên    |
+-------------------------------------------------------------------------------+

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Giáo trình kết hợp giữa phương pháp phân tích văn bản pháp lý thuần túy và phương pháp phân tích kinh tế thực chứng. Giảng viên có thể sử dụng cấu trúc tài liệu để triển khai bài giảng theo phương thức đối sánh: so sánh giữa TPP và CPTPP, giữa cam kết WTO truyền thống và FTA thế hệ mới.
• Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống: Người học có thể khai thác trực tiếp các tình huống pháp lý tại Chương 1 và Chương 2 (ví dụ: các trường hợp áp dụng cơ chế ISDS, việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với dược phẩm/chế phẩm sinh học) để tổ chức các buổi thảo luận nhóm, diễn án trọng tài quốc tế giả định.
• Khai thác dữ liệu thực hành: Sử dụng 19 hình vẽ đồ thị và các bảng số liệu trong Chương 3 (như cơ cấu vốn FDI theo địa phương, tỷ lệ chuyển giao công nghệ, giá nhân công bình quân USD/giờ) làm dữ liệu đầu vào cho các bài tập phân tích thống kê, dự báo kinh tế lượng.
• Phương pháp đánh giá: Phù hợp với các hình thức thi tự luận chuyên sâu, tiểu luận phân tích cam kết ngành hàng cụ thể (dệt may, dịch vụ logistics, công nghiệp hỗ trợ), hoặc xây dựng đề án xúc tiến đầu tư FDI cấp địa phương.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa biến động chuyển đổi TPP thành CPTPP: Tài liệu làm rõ toàn bộ tiến trình điều chỉnh văn bản sau khi Hoa Kỳ rút khỏi hiệp định vào đầu năm 2017, phân tích nguyên nhân và chi tiết kỹ thuật của 20 điều khoản bị tạm hoãn thực thi (Bảng 1.1 và Bảng 1.2).
• Nghiên cứu các thị trường đối tác mới: Giáo trình phân tích cụ thể tiềm năng hợp tác kinh tế và đầu tư với 3 quốc gia thuộc châu Mỹ mà Việt Nam chưa từng có FTA song phương trước đó: Canada, Mexico và Peru.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| ĐỐI TÁC THÀNH VIÊN CPTPP CHƯA CÓ FTA TRƯỚC ĐÓ VỚI VIỆT NAM                   |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Canada: Thị trường Bắc Mỹ có tiêu chuẩn kỹ thuật cao, tiềm năng vốn công   |
|    nghệ cao                                                                   |
| 2. Mexico: Cửa ngõ thương mại khu vực Mỹ Latinh, quy mô công nghiệp lớn       |
| 3. Peru: Đối tác liên kết khu vực Nam Mỹ, tiềm năng về khoáng sản và dịch vụ  |
+-------------------------------------------------------------------------------+

• Dữ liệu thống kê giai đoạn bản lề (2013 - 2018): Toàn bộ thực trạng thể chế, mức độ hấp dẫn chính sách, chất lượng cơ sở hạ tầng và cơ cấu dòng vốn đầu tư FDI tại Việt Nam được lượng hóa qua các số liệu thống kê từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê và các tổ chức quốc tế ngay trước thời điểm hiệp định có hiệu lực (14/01/2019).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+-------------------------------------------------------------------------------+
| MA TRẬN ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG TÀI LIỆU                                           |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Nhóm đối tượng       | Mục đích sử dụng                  | Yêu cầu tiên quyết |
+----------------------+-----------------------------------+--------------------+
| Sinh viên ĐH         | Học phần Kinh tế quốc tế, Luật TMQT| Kinh tế vi mô/vĩ mô|
| Học viên Cao học/NCS | Nghiên cứu đề tài luận văn/luận án| Kinh tế phát triển |
| Giảng viên           | Xây dựng đề cương, bài giảng môn  | Kiến thức chuyên sâu|
| Chuyên viên/Cán bộ   | Tham mưu chính sách, xúc tiến FDI | Luật & Quản trị KD |
+----------------------+-----------------------------------+--------------------+

• Sinh viên đại học: Sinh viên năm thứ 3 và năm thứ 4 chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Thương mại quốc tế, Luật Thương mại quốc tế, Kinh doanh quốc tế sử dụng làm giáo trình chính hoặc tài liệu tham khảo bắt buộc. Yêu cầu kiến thức tiên quyết: Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Kinh tế quốc tế, Pháp luật đại cương.
• Học viên sau đại học và nghiên cứu sinh: Sử dụng hệ thống lý thuyết, khung phân tích và dữ liệu tham khảo để thực hiện luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ về chính sách thương mại, chuỗi giá trị toàn cầu và quản lý đầu tư nước ngoài.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Nguồn tư liệu chuẩn xác phục vụ biên soạn bài giảng, thiết kế case study và triển khai các đề tài nghiên cứu khoa học liên quan đến hội nhập kinh tế khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
• Cán bộ quản lý và doanh nghiệp: Chuyên viên tại các cơ quan quản lý nhà nước (Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu công nghiệp), chuyên gia tư vấn pháp lý và các nhà đầu tư cần tra cứu các điều khoản cam kết để định hướng hoạt động kinh doanh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuẩn mực cho giảng viên, sinh viên năm cuối, học viên sau đại học khối ngành kinh tế, quản trị kinh doanh, luật thương mại quốc tế; đồng thời là tài liệu tham khảo cho cán bộ hoạch định chính sách kinh tế đối ngoại.

2. Cần kiến thức nền tảng nào để tiếp thu tốt nội dung?

Người học cần hoàn thành các học phần nền tảng: Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Kinh tế quốc tế và nắm được các nguyên tắc cơ bản của pháp luật thương mại quốc tế (WTO).

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các sách về FTA khác là gì?

Tài liệu tập trung chuyên sâu vào một hiệp định cụ thể (CPTPP) gắn với cơ chế dịch chuyển dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đi kèm hệ thống bảng biểu đối sánh chi tiết giữa TPP và CPTPP, danh mục 20 điều khoản tạm hoãn và số liệu thực chứng giai đoạn 2013 - 2018 tại Việt Nam.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| SO SÁNH TRỌNG TÂM CỦA GIÁO TRÌNH VỚI TÀI LIỆU FTA THÔNG THƯỜNG               |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| - Tài liệu FTA thông thường: Tập trung mở cửa thuế quan hàng hóa chung        |
| - Giáo trình này: Đi sâu vào Chương 9 (Đầu tư), cơ chế ISDS, tiêu chuẩn SHTT  |
|   và tác động chuyển dịch dòng vốn FDI theo ngành/đối tác                      |
+-------------------------------------------------------------------------------+

4. Làm thế nào để tự học giáo trình này hiệu quả?

Nên học theo quy trình 3 bước:

1. Nghiên cứu khung pháp lý và thuật ngữ tại Danh mục viết tắt và Chương 1.
2. Phân tích chi tiết các cam kết đầu tư, kỹ thuật chọn - bỏ tại Chương 2.
3. Liên hệ với các biểu đồ thống kê thực trạng và mô hình tác động tại Chương 3, Chương 4 để hiểu cách ứng dụng chính sách.

5. Giáo trình có các tài liệu bổ trợ nào đi kèm?

Sách cung cấp hệ thống 19 hình vẽ/đồ thị, 4 bảng số liệu chi tiết, danh mục 15 từ viết tắt chuẩn quốc tế và danh mục tài liệu tham khảo (tr. 274) phục vụ việc mở rộng nghiên cứu.

---

Kết luận

Cuốn sách “Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương và khả năng chuyển dịch vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam” là một công trình học thuật mang tính hệ thống cao, kết hợp chặt chẽ giữa phân tích pháp lý điều ước quốc tế và nghiên cứu kinh tế lượng thực chứng.

Tài liệu cung cấp nền tảng tri thức cho việc nghiên cứu các FTA thế hệ mới, đồng thời gợi mở lộ trình học tập logic cho người học từ việc nắm bắt nguyên tắc pháp luật quốc tế đến năng lực đánh giá và đề xuất chính sách thu hút dòng vốn FDI trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu khái quát về quá trình hình thành, mục tiêu, đặc biệt là tính toàn diện và tiến bộ vượt trội của Hiệp định CPTPP. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đề cập đến các quốc gia thành viên trong CPTPP với ý nghĩa là đối tác hợp tác thương mại và đầu tư với Việt Nam, những triển vọng về hợp tác các lĩnh vực kinh tế này với Việt Nam sau khi CPTPP có hiệu lực. HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM 1. TIẾN TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ TÍNH TOÀN DIỆN, TIẾN BỘ CỦA HIỆP ĐỊNH CPTPP 1.

Bối cảnh và tiến trình hình thành Hiệp định CPTPP Bước vào thập niên 90 của thế kỷ 20, thế giới chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ việc đàm phán và ký kết các Hiệp định thương mại song phương và khu vực. Điển hình là hai Hiệp định khu vực lớn và có ảnh hưởng đến quan hệ thương mại thế giới: Liên minh châu Âu (EU) vào năm 1993 và Hiệp định Thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA) năm 1994. Ngoài ra, còn có một số thỏa thuận thương mại khu vực khác như: Khối thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR) năm 1991, Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) năm 1992, Thỏa thuận Thương mại ưu đãi Nam Á (SAPTA) năm 1995,. Các thỏa thuận thương mại này được xem như sáng kiến để cắt giảm thuế, gia tăng cơ hội tiếp cận thị trường của các nước thành viên.

Qua thời gian, những vấn đề cắt giảm hoặc dỡ bỏ hàng rào phi thuế cũng được đưa vào các thỏa thuận này. Tuy nhiên, bối cảnh khủng hoảng tài chính toàn cầu những năm 2007 - 2008 đã đặt ra thách thức lớn cho các quốc gia trong việc lựa chọn cách thức hợp tác, phát triển, vực dậy nền kinh tế sau khủng hoảng. Vì vậy, trong hợp tác thương mại, mạng lưới các FTA song phương và đa phương vốn được tạo dựng trong hơn 30 năm qua cũng cần có sự thay đổi. Những ý tưởng đàm phán các thỏa thuận thương mại tham vọng, sâu sắc và toàn diện hơn cũng được đề xuất 16 HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM - theo đó các FTA thế hệ mới đã ra đời.

Các FTA thế hệ mới cập nhật và mở rộng các quy tắc thương mại quốc tế đáp ứng sự phát triển kinh tế và thương mại của bối cảnh thời đại. Nội dung của các FTA này đã vượt ra khỏi những vấn đề thương mại truyền thống, mở rộng sang cả những lĩnh vực mà nhu cầu về các quy tắc thương mại mới trở nên cấp thiết như thương mại điện tử, chế phẩm sinh học và dược phẩm,. hay các vấn đề phi thương mại khác như doanh nghiệp nhà nước, công đoàn, môi trường, cạnh tranh. Điều quan trọng là các FTA thế hệ mới này sẽ tạo ra khuôn mẫu cho đàm phán đa phương trong tương lai.

Hiệp định CPTPP, tiền thân là Hiệp định TPP, là một FTA thế hệ mới, được đàm phán nhằm thiết lập khuôn khổ tự do hóa kinh tế và thương mại tham vọng nhất từ trước đến nay. Theo các chuyên gia kinh tế, CPTPP được kỳ vọng sẽ trở thành một khuôn khổ thương mại toàn diện, có chất lượng cao và là khuôn mẫu cho các Hiệp định thế kỷ 21. Đây chính là con đường để mở ra tương lai tăng trưởng mạnh mẽ cho các nước tham gia. Nói như vậy bởi CPTPP không chỉ là một Hiệp định lớn, mà còn ở tầm vóc và ảnh hưởng của Hiệp định.

Về phạm vi, so với các FTA song phương và thậm chí cả WTO, Hiệp định CPTPP mở rộng hơn cả về thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, đầu tư và sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, còn có các vấn đề phi thương mại như mua sắm chính phủ, môi trường, lao động, công đoàn, hỗ trợ cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. 17 HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM Khởi đầu từ Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (Trans - Pacific Strategic Economic Partnership), qua quá trình đàm phán, các bên đã thống nhất về các điều khoản cho sự ra đời của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (Trans - Pacific Partnership Agreement) vào ngày 4/2/2016. Sau khi Mỹ rút khỏi TPP, 11 bên còn lại tiếp tục những nỗ lực đàm phán và đi đến đồng thuận vào tháng 11 năm 2017, chính thức đổi tên thành Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (Comprehensive and Progressive Agreement for Trans - Pacific Partnership - CPTPP).

Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPSEP hoặc P4) giữa New Zealand, Brunei Darussalam, Chile và Singapore là Hiệp định đa phương đầu tiên giữa châu Á - Thái Bình Dương và Mỹ Latinh. Bên lề Hội nghị cấp cao các nhà lãnh đạo APEC ở Los Cabos, Mexico năm 2002, Thủ tướng New Zealand, Thủ tướng Singapore và Tổng thống Chile đã khởi động các cuộc đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế gần gũi giữa ba nước Thái Bình Dương (P3 - CEP) khi cùng chia sẻ quan điểm rằng, Hiệp định sẽ tạo nền tảng cho việc mở rộng các mối quan hệ nội khu vực châu Á - Thái Bình Dương. 18 HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM Vòng đàm phán đầu tiên của P3 diễn ra tại Singapore tháng 9 năm 2003. Cuối năm 2003, Chile kêu gọi tạm dừng trong khi vẫn tiếp tục tư vấn thêm với khu vực tư nhân.

Các cuộc thương lượng được nối lại vào giữa năm 2004 sau chuyến thăm của Tổng thống Chilê Ricardo Lagos đến Singapore. Bốn vòng đàm phán tiếp theo được tổ chức trong khoảng giữa tháng 8 năm 2004 đến tháng 4 năm 2005. Brunei Darussalam, theo dõi các cuộc đàm phán từ vòng hai, đã yêu cầu gia nhập P3 - CEP như một thành viên sáng lập ngay trước vòng đàm phán cuối cùng vào tháng 4 năm 2005. Sau vòng đàm phán này, Hiệp định lấy tên là Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương.

Hiệp định được ký ngày 3/6/2005 và có hiệu lực từ ngày 28/5/2006. Cả New Zealand, Chile, Singapore và Brunei Darussalam đều là các nền kinh tế mở, tương đối nhỏ, phụ thuộc ngày càng nhiều vào thương mại và đầu tư nước ngoài. Do rào cản thương mại giữa các đối tác trong P4 thấp nên mục tiêu chính của các cuộc đàm phán ngay từ đầu là lợi ích tiềm năng chiến lược. Các nước thành viên đều có mối quan tâm chung là thực hiện tự do hóa và tạo thuận lợi cho cả thương mại hàng hóa và dịch vụ, cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực kinh tế.

Vì vậy, nội dung điều chỉnh của Hiệp định là tương đối rộng, bao gồm cả hàng hóa, dịch vụ (chưa bao gồm dịch vụ tài chính do được đàm phán sau), vệ sinh 19 HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM dịch tễ (SPS), rào cản kỹ thuật trong thương mại (TBT), chính sách cạnh tranh, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ và minh bạch hóa. Ngoài ra, còn có một chương về hợp tác và 02 văn kiện đi kèm về hợp tác môi trường và hợp tác lao động. Theo thỏa thuận, các bên tham gia P4 sẽ tiếp tục đàm phán và ký 02 văn kiện quan trọng về đầu tư và dịch vụ tài chính, chậm nhất là sau 02 năm kể từ khi P4 chính thức có hiệu lực (tức là từ tháng 3 năm 2008). Điểm nổi bật nhất của P4 là tự do hóa rất mạnh về hàng hóa.

Thuế nhập khẩu được xóa bỏ hoàn toàn và phần lớn là xóa bỏ ngay từ khi Hiệp định có hiệu lực. Về dịch vụ, P4 thực hiện tự do hóa mạnh theo phương thức chọn - bỏ. Theo đó, tất cả các ngành dịch vụ đều được mở, trừ những ngành nằm trong danh mục loại trừ. Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương Năm 2007, các nước thành viên P4 quyết định mở rộng phạm vi đàm phán của Hiệp định này ra các vấn đề dịch vụ tài chính, đầu tư và trao đổi với Mỹ về khả năng nước này tham gia vào đàm phán mở rộng của P4.

Phía Mỹ cũng bắt đầu tiến hành nghiên cứu vấn đề, tham vấn nội bộ với các nhóm lợi ích và Nghị viện về vấn đề này. Tháng 9 năm 2008, Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) thông báo quyết định của Mỹ tham gia đàm phán P4 mở rộng và chính thức tham gia một số cuộc thảo luận về mở cửa thị trường dịch vụ tài chính với các nước P4. Tháng 11 năm 2008, nhân Hội 20 HIỆP ĐỊNH ĐỐI TÁC TOÀN DIỆN VÀ TIẾN BỘ XUYÊN THÁI BÌNH DƯƠNG VÀ KHẢ NĂNG CHUYỂN DỊCH VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀO VIỆT NAM nghị cấp cao APEC tại Peru, các nước Australia, Peru và Việt Nam cũng bày tỏ sự quan tâm và tham gia đàm phán, nâng tổng số thành viên tham gia lên 8 nước (trừ Việt Nam đến 13/11/2010 mới tuyên bố tham gia đàm phán với tư cách thành viên đầy đủ, các nước khác quyết định tham gia chính thức ngay từ đầu). Tháng 10 năm 2010, Malaysia chính thức thông báo ý định tham gia đàm phán TPP.

Ngày 13/11/2010, Việt Nam tuyên bố tham gia vào TPP với tư cách thành viên đầy đủ. Tháng 10 năm 2012, Mexico trở thành bên thứ 10 tham gia đàm phán. Tiếp đó, tháng 12 năm 2012 và tháng 7 năm 2013, Canada và Nhật Bản lần lượt trở thành bên thứ 11 và 12 tham gia đàm phán TPP. Ngoài 12 quốc gia đã nêu, còn rất nhiều quốc gia khác trong khu vực cũng mong muốn tham gia TPP trong tương lai gần như Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan, thậm chí cả một số quốc gia không thuộc APEC như Colombia, Costa Rica.

Tuy nhiên, quá trình đàm phán P4 mở rộng đã bị trì hoãn đến tận cuối 2009 do phải chờ đợi Mỹ hoàn thành kỳ bầu cử Tổng thống và chính quyền mới của Tổng thống Obama tham vấn, xem xét lại việc tham gia đàm phán P4. Tháng 12 năm 2009, USTR mới thông báo quyết định của Tổng thống Obama về việc Mỹ tiếp tục tham gia P4. Cũng từ thời điểm nói trên, quá trình đàm phán mở rộng P4 được đặt tên lại là quá trình đàm phán Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương.