Kết quả điều trị xẹp thân đốt sống trên bệnh nhân loãng xương bằng phương pháp bơm ciment sinh học

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả điều trị xẹp thân đốt sống ở bệnh nhân loãng xương bằng bơm ciment sinh học tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên.

• Tác giả: Khúc Văn Trung
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Vũ Hoàng
• Trường học: Trường Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Ngoại Khoa
• Đề tài: Kết quả điều trị xẹp thân đốt sống trên bệnh nhân loãng xương bằng phương pháp bơm ciment sinh học qua da tại bệnh viện Trung ương Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp bác sĩ nội trú
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ PHƯƠNG PHÁP BƠM CEMENT TẠO HÌNH THÂN ĐỐT SỐNG
• 1.1. Sơ lược của phương pháp điều trị này trên thế giới
• 1.2. Sơ lược việc áp dụng phương pháp điều trị trên tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN BỆNH LOÃNG XƯƠNG
• 2.1. Định nghĩa loãng xương
• 2.2. Thực trạng bệnh loãng xương
• 2.3. Xẹp đốt sống do loãng xương và trên bệnh nhân có bệnh loãng xương
• 2.3.1. Khái niệm xẹp đốt sống
• 2.3.2. Dịch tễ học về xẹp đốt sống
• 2.4. Giải phẫu cột sống
• 2.4.1. Giải phẫu chung về cột sống
• 2.4.2. Cấu tạo chung của một đốt sống
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 3.4. Các chỉ số nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp thống kê và xử lí kết quả
• 3.6. Đạo đức nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng xẹp đốt sống do loãng xương của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đánh giá kết quả kỹ thuật tạo hình thân đốt sống qua da
• 4.3. Đặc điểm về lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân xẹp đốt sống do loãng xương hay xẹp đốt sống trên nền bệnh cảnh loãng xương
• 4.4. Kết quả điều trị của phương pháp THĐSQD với xẹp đốt sống do loãng xương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: MẪU BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: BỘ CÂU HỎI ROLAND-MORRIS

Tóm tắt

I. Tổng quan về kết quả điều trị xẹp thân đốt sống bằng bơm ciment sinh học

Xẹp thân đốt sống do loãng xương là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Phương pháp bơm ciment sinh học qua da đã được áp dụng tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên với nhiều kết quả khả quan. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp này trong điều trị xẹp thân đốt sống ở bệnh nhân loãng xương.

1.1. Định nghĩa và nguyên nhân gây xẹp thân đốt sống

Xẹp thân đốt sống được định nghĩa là sự giảm chiều cao của thân đốt sống do nhiều nguyên nhân, trong đó loãng xương là nguyên nhân phổ biến nhất. Theo nghiên cứu, tỷ lệ xẹp đốt sống do loãng xương ngày càng gia tăng, đặc biệt ở người cao tuổi.

1.2. Tình hình bệnh loãng xương tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ trên 50 tuổi lên tới 30%. Điều này dẫn đến gia tăng nguy cơ xẹp đốt sống, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

II. Vấn đề và thách thức trong điều trị xẹp thân đốt sống

Điều trị xẹp thân đốt sống do loãng xương gặp nhiều thách thức. Các phương pháp điều trị truyền thống thường không mang lại hiệu quả cao và có thể gây ra nhiều biến chứng. Do đó, cần tìm kiếm các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

2.1. Các phương pháp điều trị truyền thống

Các phương pháp điều trị truyền thống bao gồm dùng thuốc giảm đau, nằm bất động và vật lý trị liệu. Tuy nhiên, những phương pháp này thường không hiệu quả trong việc giảm đau và phục hồi chức năng cho bệnh nhân.

2.2. Những hạn chế của phương pháp điều trị hiện tại

Nhiều bệnh nhân gặp phải tình trạng đau mạn tính sau khi điều trị bằng phương pháp truyền thống. Điều này dẫn đến nhu cầu cấp thiết về các phương pháp điều trị mới, hiệu quả hơn.

III. Phương pháp bơm ciment sinh học trong điều trị xẹp thân đốt sống

Phương pháp bơm ciment sinh học qua da là một kỹ thuật can thiệp tối thiểu, giúp giảm đau nhanh chóng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Kỹ thuật này đã được áp dụng thành công tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên.

3.1. Quy trình thực hiện bơm ciment sinh học

Quy trình bơm ciment sinh học bao gồm việc gây tê tại chỗ, sau đó bơm ciment vào thân đốt sống bị xẹp. Kỹ thuật này giúp phục hồi chiều cao của đốt sống và giảm đau hiệu quả.

3.2. Lợi ích của phương pháp bơm ciment sinh học

Phương pháp này không chỉ giúp giảm đau nhanh chóng mà còn có ít biến chứng hơn so với các phương pháp phẫu thuật truyền thống. Nhiều bệnh nhân đã có thể trở lại sinh hoạt bình thường sau can thiệp.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả điều trị xẹp thân đốt sống

Nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên cho thấy phương pháp bơm ciment sinh học mang lại kết quả khả quan trong điều trị xẹp thân đốt sống. Đánh giá sau điều trị cho thấy sự cải thiện rõ rệt về mức độ đau và chức năng vận động.

4.1. Đánh giá hiệu quả điều trị sau can thiệp

Kết quả theo dõi cho thấy 80% bệnh nhân giảm đau đáng kể sau khi bơm ciment sinh học. Thang điểm VAS cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong mức độ đau của bệnh nhân.

4.2. Tác động đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân

Nghiên cứu cho thấy bệnh nhân có chất lượng cuộc sống tốt hơn sau khi điều trị. Họ có thể tham gia các hoạt động hàng ngày mà không gặp khó khăn.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của phương pháp điều trị

Phương pháp bơm ciment sinh học qua da đã chứng minh hiệu quả trong điều trị xẹp thân đốt sống do loãng xương. Nghiên cứu này mở ra triển vọng cho việc áp dụng rộng rãi phương pháp này trong điều trị các bệnh lý cột sống khác.

5.1. Tương lai của phương pháp bơm ciment sinh học

Với những kết quả khả quan, phương pháp bơm ciment sinh học có thể trở thành lựa chọn hàng đầu trong điều trị xẹp thân đốt sống. Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa kỹ thuật và mở rộng ứng dụng.

5.2. Khuyến nghị cho các nghiên cứu tiếp theo

Cần thực hiện thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để đánh giá lâu dài hiệu quả của phương pháp này. Điều này sẽ giúp xác định rõ hơn về tính an toàn và hiệu quả của bơm ciment sinh học trong điều trị xẹp thân đốt sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Loãng xương hiện là một vấn đề y tế cộng đồng nhức nhối trên phạm vi toàn cầu với gánh nặng chi phí y tế ngày càng gia tăng. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, hàng năm có khoảng 9 triệu trường hợp gãy xương liên quan trực tiếp đến tình trạng suy giảm mật độ khoáng của xương. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh loãng xương ở nhóm người trên 50 tuổi ước tính khoảng 30% ở nữ giới và 10% ở nam giới. Trong số các biến cố gãy xương nguy hiểm, xẹp lún thân đốt sống là tổn thương phổ biến nhất nhưng chỉ có khoảng 25% bệnh nhân được chẩn đoán sớm do các triệu chứng lâm sàng thường bị nhầm lẫn với đau lưng cơ năng. Tình trạng xẹp đốt sống kéo dài khiến người bệnh chịu đựng những cơn đau mạn tính liên tục trên 1 năm, gây gù vẹo biến dạng cột sống, suy giảm chức năng hô hấp và gia tăng nguy cơ tử vong lên tới 50% nếu chiều cao thân đốt sống suy giảm vượt quá 5 cm.

Trước thực trạng các phương pháp điều trị nội khoa bảo tồn như nằm bất động hay dùng thuốc giảm đau bộc lộ nhiều hạn chế về nguy cơ loét tỳ đè, viêm phổi và mất thêm khối lượng xương, kỹ thuật tạo hình thân đốt sống qua da bằng bơm xi măng sinh học Polymethylmethacrylate nổi lên như một giải pháp can thiệp xâm lấn tối thiểu mang lại hiệu quả vượt trội. Nghiên cứu của học viên Khúc Văn Trung dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Nguyễn Vũ Hoàng tại Trường Đại học Y Dược – Đại học Thái Nguyên tập trung giải quyết 2 mục tiêu then chốt: mô tả các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân xẹp đốt sống trên nền loãng xương và đánh giá toàn diện hiệu quả điều trị của phương pháp bơm xi măng sinh học qua da tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên trong giai đoạn từ tháng 6/2017 đến tháng 5/2018. Kết quả nghiên cứu là luận cứ thực tiễn quan trọng giúp chuẩn hóa quy trình can thiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh cao tuổi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng các lý thuyết y học hiện đại về cơ chế sinh bệnh học của loãng xương và kỹ thuật tạo hình cột sống can thiệp tối thiểu. Tiêu chuẩn chẩn đoán loãng xương được xác định theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới dựa trên phương pháp đo mật độ khoáng xương, trong đó ngưỡng chỉ số T-score từ âm 2,5 độ lệch chuẩn trở xuống phản ánh tình trạng mất xương bệnh lý nghiêm trọng. Mức độ xẹp lún cột sống được phân loại khách quan theo thang điểm bán định lượng của Genant gồm 4 cấp độ: Độ 0 đại diện cho thân đốt nguyên vẹn; Độ 1 giảm 20% đến 25% chiều cao; Độ 2 giảm 25% đến 40% chiều cao; và Độ 3 là xẹp nặng khi chiều cao sụt giảm vượt quá 40%.

Cơ chế điều trị của phương pháp tạo hình thân đốt sống qua da dựa trên hai nguyên lý cốt lõi: làm vững cấu trúc giải phẫu và phong bế cảm giác đau. Quá trình trùng hợp monomer Methylmethacrylate trong thân đốt giải phóng nhiệt lượng giúp cố định các vi gãy xương xốp, đồng thời phá hủy các tận cùng thần kinh thụ cảm đau tại thân đốt. Mức độ hồi phục chức năng và cải thiện chất lượng sống được lượng hóa chặt chẽ qua Thang điểm trực quan cảm giác đau VAS từ 0 đến 10 điểm, Bộ câu hỏi đánh giá mức độ bất lực cột sống Roland-Morris gồm 24 tiêu chí, và tiêu chuẩn phân loại mức độ hồi phục vận động MacNab chia làm 4 mức độ từ Rất tốt, Tốt, Trung bình đến Xấu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang với phương thức thu thập số liệu tiến cứu trên cỡ mẫu gồm 62 bệnh nhân được chẩn đoán xác định xẹp thân đốt sống có kèm bệnh lý loãng xương và không có biến chứng chèn ép rễ thần kinh. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chủ đích được triển khai trong toàn bộ thời gian nghiên cứu từ tháng 6/2017 đến tháng 5/2018 tại Khoa Ngoại Thần kinh Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm bệnh nhân có chỉ số T-score từ âm 2,5 trở xuống, hình ảnh cộng hưởng từ ghi nhận phù nề thân đốt sống trên các chuỗi xung T1W, T2W, STIR và đau lưng mạn tính không đáp ứng với điều trị nội khoa thông thường.

Quy trình can thiệp lâm sàng được tiến hành dưới sự hướng dẫn chính xác của hệ thống màn tăng sáng C-arm. Bệnh nhân được vô cảm bằng phương pháp gây tê tại chỗ với dung dịch Lidocain 2%. Phẫu thuật viên sử dụng kim Trocar kích thước 11G đối với các tổn thương tại cột sống thắt lưng và ngực thấp, hoặc Trocar 13G đối với cột sống ngực cao để đi qua cuống sống vào thân đốt sống, sau đó bơm từ 2 ml đến 10 ml xi măng sinh học Arthrocare Spine đã qua phối trộn theo tỷ lệ chuẩn. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng, thông số hình ảnh học và kết quả theo dõi sau 24 giờ, 1 tuần, 1 tháng và 3 tháng được làm sạch và xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS phiên bản 21.0. Lý do lựa chọn bộ công cụ này nhằm đảm bảo tính chính xác cao trong việc kiểm định tương quan giữa mức độ hồi phục điểm đau VAS, chỉ số phục hồi chức năng vận động Roland-Morris trước và sau phẫu thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích 62 trường hợp nghiên cứu cho thấy độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 68,1 ± 9,74 tuổi, trong đó độ tuổi nhỏ nhất là 50 tuổi và cao nhất là 87 tuổi. Nhóm tuổi từ 60 đến 69 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 30,6%, tiếp theo là nhóm 50 đến 59 tuổi và nhóm 70 đến 79 tuổi đều chiếm tỷ lệ 27,4%, còn lại nhóm trên 80 tuổi chiếm 14,5%. Về phân bố giới tính, bệnh nhân nữ chiếm đa số tuyệt đối với 75,8% tương ứng 47 trường hợp, trong khi nam giới chỉ chiếm 24,2% với 15 trường hợp. Cơ cấu bệnh nhân theo khu vực địa lý phản ánh sự khác biệt rõ rệt khi có tới 71% bệnh nhân sinh sống tại khu vực nông thôn và 29% bệnh nhân cư trú tại khu vực đô thị.

Hiệu quả giảm đau của kỹ thuật tạo hình thân đốt sống qua da đạt mức ấn tượng ngay sau can thiệp. Điểm đau trung bình theo thang điểm VAS trước khi thực hiện thủ thuật ở mức rất cao khoảng 8,0 điểm, sau 24 giờ can thiệp đã giảm mạnh xuống còn khoảng 2,7 điểm, tương đương mức độ thuyên giảm đau đớn trên 65%. Xu hướng giảm đau tiếp tục được duy trì bền vững khi điểm VAS ghi nhận ở mốc 1 tháng và 3 tháng sau mổ đều ở mức dưới 2,0 điểm. Điểm đánh giá mức độ hạn chế hoạt động theo bộ câu hỏi Roland-Morris cũng ghi nhận sự cải thiện ngoạn mục, giảm từ mức trung bình khoảng 18,2 điểm trước điều trị xuống dưới 6,0 điểm sau 3 tháng theo dõi. Tỷ lệ phục hồi chức năng chung theo thang điểm MacNab khi bệnh nhân xuất viện đạt kết quả Rất tốt và Tốt trên 88,5%. Tỷ lệ biến chứng rò xi măng sinh học trong quá trình bơm chỉ dao động quanh mức 6,5% đến 8,1%, chủ yếu là các trường hợp rò vi thể vào khoang đĩa đệm liền kề hoặc tĩnh mạch cạnh sống mà không gây ra bất kỳ triệu chứng lâm sàng bất lợi nào.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả giảm đau nhanh chóng và khả năng phục hồi vận động của người bệnh có thể được giải thích rõ nét thông qua cơ chế hàn gắn cơ học của xi măng sinh học. Khi hợp chất Polymethylmethacrylate đông cứng hoàn toàn trong thân đốt sống sau khoảng 10 đến 15 phút, các bè xương xốp bị gãy vụn được liên kết vững chắc, loại bỏ hoàn toàn sự cọ xát cơ học kích thích các thụ cảm thể thần kinh màng xương. Kết quả giảm điểm đau VAS trong nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các công bố quốc tế, tiêu biểu là phân tích gộp của tác giả Eck trên 60 nghiên cứu ghi nhận mức giảm điểm VAS trung bình 5,68 điểm sau tạo hình đốt sống. Tại Việt Nam, kết quả này cũng hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu của Đào Văn Nhân khi ghi nhận điểm VAS giảm từ 8,4 xuống 3,1, nghiên cứu của Nguyễn Văn Sơn giảm từ 7,96 xuống 3,22, và nghiên cứu của Nguyễn Vũ giảm từ 7,74 xuống 2,65 điểm.

Trong các báo cáo khoa học chuyên sâu, dữ liệu về diễn biến điểm đau và khả năng vận động thường được trực quan hóa qua biểu đồ đường theo dõi đa mốc thời gian từ 24 giờ, 1 tuần, 1 tháng đến 3 tháng để làm nổi bật tính bền vững của can thiệp. Đồng thời, cấu trúc bảng tổng hợp phân loại Genant kết hợp với biểu đồ cột phân bố vị trí đốt sống xẹp cho thấy tổn thương tập trung với tần suất cao nhất tại vùng chuyển tiếp bản lề ngực - thắt lưng từ D12 đến L1. Vấn đề biến chứng rò xi măng trong nghiên cứu được kiểm soát ở mức rất an toàn nhờ việc kiểm soát chính xác hướng đi của kim Trocar dưới màn hình tăng sáng C-arm và ngừng bơm ngay khi vật liệu tiếp cận 1/3 sau của thân đốt sống. Tỷ lệ rò rỉ không triệu chứng trong nghiên cứu hoàn toàn nằm trong giới hạn an toàn được ghi nhận trong y văn thế giới của các tác giả như Venmans và McGirt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả can thiệp và giảm thiểu tối đa các biến chứng thứ phát cho bệnh nhân xẹp đốt sống do loãng xương, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị chuyên môn cụ thể:

1. Thiết lập quy trình sàng lọc và chẩn đoán hình ảnh sớm: Ban Giám đốc và Khoa Chẩn đoán hình ảnh tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh cần trang bị đầy đủ quy trình chụp cộng hưởng từ cột sống có chuỗi xung STIR kết hợp đo mật độ xương DEXA cho 100% bệnh nhân cao tuổi nhập viện vì đau lưng cấp tính trong vòng 24 đến 48 giờ, nhằm phát hiện chính xác dấu hiệu phù tủy xương và chỉ định can thiệp kịp thời.
2. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật bơm xi măng an toàn: Đội ngũ bác sĩ phẫu thuật thần kinh và can thiệp cột sống cần tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật chọc kim Trocar 11G hoặc 13G qua cuống sống dưới kiểm soát C-arm hai bình diện, duy trì tốc độ bơm chậm với thể tích xi măng sinh học từ 2 ml đến 8 ml mỗi thân đốt, đặt mục tiêu khống chế tỷ lệ rò rỉ xi măng ngoài ý muốn xuống dưới 5% trong giai đoạn 2024 đến 2026.
3. Tích hợp phác đồ điều trị nội khoa loãng xương dài hạn: Các bác sĩ chuyên khoa Cơ Xương Khớp cần kê đơn phối hợp thuốc chống hủy xương nhóm Bisphosphonates hoặc Denosumab kết hợp bổ sung Canxi và Vitamin D3 liên tục từ 12 đến 24 tháng cho mọi bệnh nhân sau tạo hình đốt sống, hướng tới mục tiêu giảm 60% nguy cơ gãy xẹp mới tại các đốt sống lân cận.
4. Triển khai chương trình phục hồi chức năng và giáo dục sức khỏe cộng đồng: Trung tâm Y tế dự phòng và hệ thống y tế cơ sở cần xây dựng các tài liệu hướng dẫn vận động an toàn, chống ngã và tư vấn dinh dưỡng cho người cao tuổi tại khu vực nông thôn, phấn đấu giảm 40% tỷ lệ tái nhập viện do chấn thương cột sống trong vòng 12 tháng sau xuất viện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Bác sĩ ngoại thần kinh và phẫu thuật viên cột sống: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về các bước chuẩn hóa thao tác chọc kim Trocar qua cuống sống, kỹ thuật pha trộn xi măng sinh học Arthrocare Spine và các kinh nghiệm xử lý thực tế nhằm phòng ngừa biến chứng rò rỉ chất hàn xương.
• Học viên sau đại học và bác sĩ nội trú chuyên ngành Ngoại - Chấn thương chỉnh hình: Cung cấp nguồn học liệu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu tiến cứu lâm sàng, cách thức ứng dụng hệ thống công cụ đo lường chuyên sâu như thang điểm VAS, bảng câu hỏi Roland-Morris và phân độ Genant.
• Bác sĩ chuyên khoa Nội Cơ Xương Khớp và Lão khoa: Cung cấp các bằng chứng lâm sàng xác thực để xây dựng chiến lược điều trị đa mô thức, kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật can thiệp ngoại khoa xâm lấn tối thiểu với các phác đồ dùng thuốc chống loãng xương toàn thân.
• Lãnh đạo bệnh viện và các nhà quản lý y tế: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để thẩm định, phê duyệt danh mục kỹ thuật cao, định hướng đầu tư trang thiết bị C-arm hiện đại và dự toán vật tư y tế tiêu hao tại các cơ sở khám chữa bệnh công lập.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp bơm xi măng sinh học qua da có bắt buộc phải gây mê toàn thân không? Kỹ thuật tạo hình thân đốt sống qua da hoàn toàn không yêu cầu gây mê toàn thân. Thủ thuật chỉ sử dụng phương pháp gây tê tại chỗ bằng dung dịch Lidocain 2% tại vùng da, mô mềm và màng xương cuống sống. Điều này giúp bệnh nhân hoàn toàn tỉnh táo, duy trì huyết áp ổn định và giảm thiểu tối đa các rủi ro tim mạch đối với người bệnh lớn tuổi.

Bệnh nhân có thể tự đứng dậy và đi lại sau khi làm thủ thuật bao lâu? Thời gian bất động tại giường sau thủ thuật thường kéo dài khoảng 4 giờ để theo dõi huyết động và đảm bảo xi măng sinh học đông cứng hoàn toàn. Phần lớn bệnh nhân có thể tự ngồi dậy, đứng lên và đi lại nhẹ nhàng vào ngày thứ hai sau mổ mà không cần phải mang áo nẹp cố định cồng kềnh.

Biến chứng rò xi măng sinh học ra ngoài thân đốt sống có nguy hiểm đến tính mạng không? Đa số các trường hợp rò xi măng sinh học dạng vi thể vào đĩa đệm hoặc tĩnh mạch cạnh sống đều lành tính và không gây ra triệu chứng lâm sàng bất lợi. Các biến chứng nguy hiểm như chèn ép tủy sống hoặc thuyên tắc mạch phổi có tỷ lệ cực kỳ thấp dưới 1% khi thủ thuật được kiểm soát chặt chẽ dưới màn tăng sáng C-arm.

Bơm xi măng sinh học có điều trị khỏi hoàn toàn bệnh lý loãng xương không? Tạo hình thân đốt sống qua da chỉ là giải pháp can thiệp cơ học cục bộ giúp phục hồi độ vững chắc của đốt sống bị xẹp và chấm dứt cơn đau. Bệnh nhân bắt buộc phải tiếp tục duy trì phác đồ điều trị nội khoa loãng xương bằng thuốc ức chế hủy xương, Canxi và Vitamin D3 để ngăn ngừa gãy xẹp các đốt sống khác.

Những trường hợp nào chống chỉ định thực hiện kỹ thuật tạo hình đốt sống qua da? Kỹ thuật chống chỉ định tuyệt đối ở những bệnh nhân có tình trạng nhiễm khuẩn huyết, viêm đĩa đệm đốt sống, rối loạn đông máu nặng chưa kiểm soát, dị ứng với thành phần xi măng sinh học, hoặc thân đốt sống bị xẹp lún trên 66% chiều cao kèm tổn thương vỡ nát hoàn toàn thành sau gây chèn ép tủy cấp.

Kết luận

• Kỹ thuật tạo hình thân đốt sống qua da bằng xi măng sinh học là phương pháp can thiệp tối thiểu an toàn, mang lại tỷ lệ thành công lâm sàng vượt trội trên 88,5% cho bệnh nhân xẹp đốt sống do loãng xương.
• Mức độ đau đớn của người bệnh thuyên giảm rõ rệt với điểm đau VAS giảm từ khoảng 8,0 điểm trước mổ xuống còn 2,7 điểm sau 24 giờ và duy trì ổn định dưới 2,0 điểm sau 3 tháng.
• Khả năng tự chủ trong sinh hoạt được cải thiện mạnh mẽ với điểm tàn tật Roland-Morris giảm từ 18,2 điểm xuống dưới 6,0 điểm, giúp bệnh nhân nhanh chóng trở lại cuộc sống bình thường.
• Nghiên cứu khẳng định tính an toàn cao của quy trình can thiệp tại Bệnh viện Trung ương Thái Nguyên với tỷ lệ biến chứng thấp, không ghi nhận bất kỳ tai biến thần kinh nghiêm trọng nào.
• Việc kết hợp chặt chẽ giữa can thiệp ngoại khoa xâm lấn tối thiểu với phác đồ điều trị nội khoa loãng xương liên tục từ 12 đến 24 tháng là chìa khóa then chốt để bảo vệ toàn diện hệ thống cột sống.

Các bác sĩ, học viên chuyên ngành Ngoại khoa và Phẫu thuật thần kinh có thể ứng dụng ngay các dữ liệu và quy trình chuẩn hóa từ công trình nghiên cứu này vào thực tiễn khám chữa bệnh để tối ưu hóa kết quả điều trị cho bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Lịch sử phương pháp bơm cement tạo hình thân đốt sống 1. Sơ lược của phương pháp điều trị này trên thế giới Năm 1960, Sir John Charnley, một bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình người Anh, lần đầu tiên đã dùng vật liệu cement hoá học (acrylic cement) để cố định chỏm xương đùi nhân tạo vào thân xương. Sau đó, vào những năm 70, cement hoá học được dùng nhiều trong phẫu thuật để làm đầy các hốc xương trong khi mổ và làm cột sống giả [74].

Bơm cement hoá học vào thân đốt sống trong khi mổ được thực hiện lần đầu tiên tại Pháp năm 1984 bởi Pierre Galibert, một nhà phẫu thuật thần kinh [73]. Năm 1985 Hervé Deramond, một nhà điện quang thần kinh Pháp, cùng với Pierre Galibert, lần đầu tiên sử dụng kĩ thuật THĐSQD để bơm cement vào thân đốt sống C2 bị phá huỷ một phần do u máu thân đốt sống tiến triển, giúp giảm đau lâu dài [48]. Vào đầu thập niên 90, kĩ thuật THĐSQD đã được tiến hành bởi các nhà điện quang tại đại học Virginia, Mĩ để điều trị những trường hợp xẹp đốt sống do loãng xương [73]. Ở châu âu, THĐSQD được áp dụng nhiều hơn đối với những trường hợp xẹp đốt sống bệnh lí do di căn hoặc bệnh đa u tủy sống [40].

Sơ lược việc áp dụng phương pháp điều trị trên tại Việt Nam Từ tháng 8/2002 đến tháng 1/2008, Phạm Minh Thông và cs đã THĐSQD bằng bơm cement hóa học để điều trị 31 bệnh nhân: 12 trường hợp xẹp đốt sống do loãng xương, 10 trường hợp do u máu đốt sống, 3 trường hợp di căn đốt sống, với kết quả tốt là 66. Năm 2006, Phạm Mạnh Cường và cs đã tiến hành nghiên cứu áp dụng và bước đầu đánh giá hiệu quả của phương pháp tạo hình đốt sống qua da trong điều trị một số tổn thương đốt sống vùng lưng và thắt lưng [7], [8]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Năm 2008, Nguyễn Văn Thạch và cs khoa Phẫu thuật cột sống Bệnh viện Việt Đức đã thực hiện thành công kỹ thuật THĐSQD bằng bơm cement sinh học cho những bệnh nhân bị xẹp đốt sống do loãng xương và chấn thương cột sống [13], [22]. Tiếp sau đó, đã có rất nhiều tác giả nghiên cứu về phương pháp can thiệp trên và cho các kết quả rất khả quan như Phạm Mạnh Cường (2009), Nguyễn Văn Thạch (2009), Đào Mạnh Hùng (2010), Đào Văn Nhân (2012) , Nguyễn Văn Sơn (2013), Nguyễn Vũ (2014) và nhiều công trình nghiên cứu khác [8], [9],[12], [17], [20], [21], [24], [25].

Tổng quan bệnh loãng xương 1. Định nghĩa loãng xương Theo Tổ chức Y tế Thế giới, loãng xương được định nghĩa là một bệnh rối loạn chuyển hóa của xương trong đó mật độ khoáng của xương sụt giảm, cấu trúc vi thể của xương suy yếu, dẫn tới làm tăng nguy cơ gãy xương [41]. Loãng xương xảy ra khi tốc độ hủy xương diễn ra nhanh hơn tốc độ tái tạo xương, gây giảm mật độ xương hay mất xương (bone loss). Giảm mật độ xương thường xảy ra khi cơ thể già đi.

Tuy nhiên loãng xương có thể gặp ở những người mà mật độ xương của họ không đạt được đỉnh (peak bone density) trong giai đoạn thanh thiếu niên. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 1994, loãng xương được xác định dựa trên chỉ số T-score. T-score thể hiện sự khác biệt giữa mật độ xương đo được và mật độ xương tham chiếu (mật độ xương của người cùng giới, chủng tộc và lứa tuổi). Khi T-score ≤ -2,5 độ lệch chuẩn (SD) thì được coi là loãng xương [81].

Thực trạng bệnh loãng xương Loãng xương là một trong những gánh nặng về sức khỏe quan trọng và tăng nhanh ở châu Âu, nhưng hầu hết các bệnh nhân có nguy cơ xẹp đốt sống không được tiếp cận với điều trị đẫn đến một lỗ hổng lớn về vấn đề điều trị LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.9 triệu trường hợp gãy, vỡ xương do loãng xương xảy ra hàng năm trên thế giới, và khoảng hơn 30% trong số này thuộc về châu Âu. Ước tính khoảng 3.5 triệu ca mỗi năm. Một đánh giá về lâm sàng và gánh nặng kinh tế của gãy xương do loãng xương ở 27 quốc gia châu Âu năm 2010 chỉ ra rằng 2/3 trường hợp gãy xương liên quan xảy ra ở phụ nữ và tăng dần với tuổi. Các gãy xương hay gặp là xương đùi (18%), cẳng tay (16%), xương cột sống (15%) và các loại khác 51%, theo Kanis và cộng sự năm 2017 [62].

Cùng với sự già đi của dân số thế giới thì tỷ lệ mắc bệnh loãng xương cũng như tỷ lệ gãy xương do loãng xương cũng sẽ tăng lên theo độ tuổi [1], [15]. Theo tác giả Kanis, loãng xương tác động lên tất cả các xương của cơ thể tuy nhiên gãy xương thường xảy ra ở vị trí cổ xương đùi, cột sống và xương cổ tay. Hàng năm có khoảng 9 triệu người bị gãy xương do loãng xương. Tại các nước phát triển, người ta ước tính nguy cơ trọn đời (lifetime risk) bị gãy cổ xương đùi, xẹp đốt sống và gãy cổ tay vào khoảng 30-40%.

Con số này gần như tương đương với nguy cơ của các bệnh mạch vành [95]. Theo báo cáo của Fischer và cs năm 2017, tại Hoa Kỳ, có hơn 53 triệu người bị loãng xương hay có nguy cơ mắc loãng xương do giảm khối lượng xương phụ thuộc vào tuổi và mật độ xương. Cứ mỗi 10 năm, nguy cơ gãy xương do loãng xương lại tăng lên gấp đôi [46]. Theo Maghbooli và cs năm 2017, kinh tế phải chi trả cho điều trị gãy vỡ xương do loãng xương được ước tính sẽ tăng gấp đôi vào năm 2025 so với hiện tại và sẽ trở thành gánh nặng và là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng [70].

Xẹp đốt sống do loãng xương và trên bệnh nhân có bệnh loãng xương 1. Khái niệm xẹp đốt sống Xẹp đốt sống được định nghĩa khi có sự thay đổi hình dạng của thân đốt sống (vertebral deformity). Tuy nhiên các thân đốt sống tạo nên cột sống có hình dạng biến đổi theo từng đoạn và giữa các cá thể khác nhau cũng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 không giống nhau. Trước đây người ta phân loại xẹp đốt sống dựa vào sự thay đổi hình dạng thân đốt sống trên phim Xquang, bao gồm đốt sống xẹp hình chêm (wedge deformity), xẹp hình xương cá (biconcavity deformity) và xẹp phẳng (compression/crush deformity).

Cách phân loại này không mang tính khách quan. Do đó người ta đưa ra phương pháp định lượng và bán định lượng để đo đạc chiều cao của thân đốt sống của Genant và cs [50]. Theo phương pháp này xẹp đốt sống chia thành 4 độ từ 0 đến 3: - Độ 0: không thấy giảm chiều cao thân đốt sống. - Độ 1: chiều cao tường trước, tường sau và đoạn giữa thân đốt sống giảm 20-25% so với đốt sống liền kề.

- Độ 2: chiều cao thân đốt sống giảm 25-40%. - Độ 3: chiều cao thân đốt sống giảm >40%. Dịch tễ học về xẹp đốt sống Xẹp đốt sống được biết đến như một biểu hiện sớm của loãng xương, có thể xảy ra sau một chấn thương nhẹ thí dụ như cúi, vặn mình, nâng đồ vật theo báo cáo của Vũ Quang Bích năm 2006 [2], [18]. Đã có nhiều nghiên cứu đưa ra các tỷ lệ xẹp đốt sống do loãng xương khác nhau dựa vào các tiêu chuẩn chẩn đoán khác nhau.

Xẹp đốt sống do loãng xương làm tăng nguy cơ gãy xương về sau cao hơn nhiều lần so với những người không bị gãy xương trước đó. Xẹp đốt sống do loãng xương không chỉ làm tăng nguy cơ bị xẹp đốt sống lần sau mà còn làm tăng nguy cơ gãy xương ở các vị trí khác, trong đó có gãy cổ xương đùi. Một phụ nữ xẹp đốt sống do loãng xương lần đầu có 19.2 % nguy cơ bị gãy xương khác trong vòng 1 năm theo nghiên cứu của Lindsay (2001), và nguy cơ bị gãy cổ xương đùi cao gấp 2 lần theo Bouxsein (2010) [32]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Giải phẫu cột sống 1. Giải phẫu chung về cột sống Cột sống gồm khoảng 33 đốt sống xếp chồng lên nhau, được chia làm 5 đoạn, mỗi đoạn có số lượng và đặc điểm đốt sống khác nhau. Có 7 đốt sống cổ, 12 đốt sống ngực, 5 đốt sống thắt lưng và 5 đốt sống cùng hợp lại với nhau tạo thành xương cùng và 3 hoặc 4 đốt cuối cùng rất nhỏ dính với nhau tạo thành xương cụt [4]. Nhìn nghiêng, cột sống có hai đoạn cong ra trước và hai đoạn cong ra sau.

Đoạn cổ và đoạn thắt lưng cong ra phía trước, còn đoạn cong ra sau là đoạn ngực và đoạn cùng-cụt. Độ cong của cột sống giúp phân bố đều trọng lượng của cơ thể và giúp cơ thể đứng thẳng bằng hai chân. Nhìn trước Nhìn bên Nhìn sau Đoạn cổ Đoạn ngực Đoạn thắt lưng Đoạn cùng Đoạn cụt Hình 1. Hình minh họa cột sống nhìn phía trước, bên và sau [72] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Cấu tạo chung của một đốt sống bao gồm các thành phần: thân đốt sống, cung sau đốt sống và các mỏm sống.

Thân đốt sống nằm ở phía trước, là thành phần chính chịu lực tác động, hình trụ có 2 mặt, mặt trên và dưới, hơi lõm ở giữa và có vỏ xương đặc bao quanh. Nối giữa các thân đốt sống với nhau là các đĩa đệm với thành phần chủ yếu là chất sụn và xơ. Cung đốt sống nằm ở phía sau, gồm 2 mảnh sống, nối với thân đốt sống qua 2 cuống sống hai bên. Hai bờ trên và bờ dưới mỗi cuống sống có các khuyết sống trên và khuyết sống dưới.

Khi 2 đốt sống kế cận khớp nhau thì các khuyết đó tạo thành lỗ gian đốt sống để dây thần kinh sống đi qua [4], [16]. Kích thước của thân đốt sống tăng dần từ đoạn cổ cho tới đoạn thắt lưng – dẫn đến sự thay đổi thể tích của các thân đốt sống. Sự biến đổi thể tích giữa các thân đốt sống có ảnh hưởng đến lượng cement được bơm vào trong thân đốt sống. Để tránh biến chứng rò cement sau khi tạo hình đốt sống qua da thì việc đánh giá thể tích thân đốt sống trước và sau khi xẹp tương đối quan trọng.

Biến chứng này xảy ra khi cement tràn qua các đường gãy vỡ hoặc do bơm quá đầy cement vào trong thân đốt sống [72]. Khuyết sống trên Mỏm khớp trên Cuống sống Thân đốt sống Mỏm ngang Cung sau Mảnh sống Khuyết sống dưới Gai sau Mỏm khớp dưới Hình 1. Hình dạng đốt sống điển hình [42] Kích thước của thân đốt và cuống sống tăng dần từ đoạn cổ cho đến đoạn thắt lưng.