CHƯƠNG 1 Sinh viên thực hiện: Nguyễn Phương Linh – Lớp K19 – KT2 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Những vấn đề chung về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất 1. Chi phí sản xuất 1. Khái niệm, bản chất và nội dung kinh tế của chi phí sản xuất Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí mà DN phải tiêu dùng trong một kỳ để thực hiện quá trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.
Thực chất chi phí là sự dịch chuyển vốn – chuyển dịch giá trị của các yếu tố sản xuất vào các đối tượng tính giá (sản phẩm, lao vụ. dịch vụ) Quá trình sản xuất hàng hóa chính là quá trình kết hợp của ba yếu tố: tư liệu lao động, đối tượng lao động và sức lao động. Đồng thời, quá trình sản xuất hàng hóa cũng chính là quá trình tiêu hao của chính bản thân các yếu tố trên. Như vậy, để tiến hành sản xuất hàng hóa, người sản xuất phải bỏ chi phí về thù lao lao động, về tư liệu lao động và đối tượng lao động.
Vì thế, sự hình thành nên các chi phí sản xuất để tạo ra giá trị sản phẩm sản xuất là tất yếu khách quan, không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của người sản xuất. Phân loại chi phí sản xuất * Phân loại theo yếu tố chi phí: - Yếu tố chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gồm toàn bộ giá trị nguyên, vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, công cụ, dụng cụ nhỏ, nhiên liệu, động lực, năng lực sử dụng vào quá trình sản xuất – kinh doanh trong kỳ (trừ số dùng không hết nhập lại kho và phế liệu thu hồi). - Yếu tố chi phí nhân công: Bao gồm tổng số tiền lương, phụ cấp mang tính chất lương phải trả cho toàn bộ người lao động cùng toàn bộ các khoản trích cho các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn theo tỷ lệ quy định trên tổng số tiền lương và phụ cấp lương phải trả cho người lao động tính vào chi phí. Sinh viên thực hiện: Nguyễn Phương Linh – Lớp K19 – KT2 3 - Yếu tố chi phí khấu hao tài sản cố định: Phản ánh tổng số khấu hao tài sản cố định phải trích trong kỳ của tất cả tài sản cố định sử dụng cho hoạt động sản xuất – kinh doanh trong kỳ.
- Yếu tố chi phí dịch vụ mua ngoài: Phản ánh toàn bộ chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố trên dùng vào hoạt động sản xuất - kinh doanh. - Yếu tố chi phí khác bằng tiền: Phản ánh toàn bộ chi phí khác bằng tiền chưa phản ánh vào các yếu tố trên dùng vào hoạt động sản xuất - kinh doanh trong kỳ. * Phân loại theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm: : - Chi phí nguyên, vật liệu trực tiếp: Phản ánh toàn bộ chi phí về nguyên, vật liệu chính, phụ, nhiên liệu… tham gia trực tiếp vào việc sản xuất, chế tạo sản phẩm hay thực hiện lao vụ, dịch vụ. - Chi phí nhân công trực tiếp: Gồm tiền lương, phụ cấp lương phải trả cho công nhân trực tiếp sản xuất hay thực hiện các dịch vụ và các khoản trích cho các quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn trích theo tỷ lệ với tiền lương công nhân trực tiếp phát sinh tính vào chi phí.
- Chi phí sản xuất chung: Là những chi phí phát sinh trong phạm vi phân xưởng sản xuất (trừ chi phí vật liệu và nhân công trực tiếp). - Chi phí bán hàng: Là những chi phí phát sinh liên quan đến tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trong doanh nghiệp. - Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là những chi phí phát sinh liên quan đến quản trị kinh doanh và quản lý hành chính trong phạm vi toàn doanh nghiệp. * Phân loại chi phí theo chức năng trong sản xuất kinh doanh: - Chi phí thực hiện chức năng sản xuất: Gồm những CP phát sinh liên quan đến việc chế tạo sản phẩm; thực hiện các lao vụ, dịch vụ trong phạm vi phân xưởng.
- Chi phí thực hiện chức năng tiêu thụ: Gồm tất cả những chi phí phát sinh liên quan đến việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, lao vụ… - Chi phí thực hiện chức năng quản lý: Gồm các chi phí quản lý kinh doanh, hành chính và những chi phí chung phát sinh liên quan đến hoạt động của DN. * Phân theo cách thức kết chuyển chi phí: - Chi phí sản phẩm là những chi phí gắn liền với các sản phẩm được sản xuất ra hoặc được mua. Sinh viên thực hiện: Nguyễn Phương Linh – Lớp K19 – KT2 4 - Chi phí thời kỳ là những chi phí làm giảm lợi tức trong một thời kỳ nào đó, nó không phải là một phần giá trị sản phẩm được sản xuất ra hoặc được mua nên được xem là các phí tổn cần được khấu trừ ra từ lợi tức của thời kỳ mà chúng phát sinh (chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp). * Phân theo quan hệ của chi phí với khối lượng, công việc, sản phẩm hoàn thành: - Biến phí là những chi phí thay đổi về tổng số, về tỷ lệ so với khối lượng công việc hoàn thành, chẳng hạn chi phí về nguyên liệu, nhân công trực tiếp… Cần lưu ý rằng, các CP biến đổi nếu tính trên một đơn vị sản phẩm thì lại có tính cố định.
- Định phí là những chi phí không đổi về tổng số so với khối lượng công việc hoàn thành, chẳng hạn các chi phí về khấu hao tài sản cố định, chi phí thuê mặt bằng, phương tiện kinh doanh… các chi này nếu tính cho một đơn vị sản phẩm thì lại biến đổi nếu số lượng sản phẩm thay đổi. Ngoài các cách phân bổ phổ biến trên, trong quá trình nghiên cứu, chi phí còn có thể được phân theo nhiều cách như: * Phân theo quan hệ với quá trình sản xuất gồm chi phí trực tiếp là những chi phí có quan hệ trực tiếp tới quá trình sản xuất, có thể chuyển trực tiếp cho sản phẩm hay đối tượng chịu chi phí; và chi phí gián tiếp là những chi phí chung, không phân định được cho từng đối tượng nên cần phân bổ. * Phân theo khả năng kiểm soát gồm chi phí kiểm soát được và chi phí không kiểm soát được là chi phí tùy thuộc và cấp quản lý có đủ thẩm quyền ra quyết định về chi phí đó hay không. Thông thường, ở những cấp quản lý thấp so thẩm quyền có hạn nên mới có các chi phí không kiểm soát được phát sinh.
Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất chính là việc xác định giới hạn tập hợp chi phí mà thực chất là xác định nơi phát sinh chi phí và nơi chịu chi phí. Để phân biệt được đối tượng kế toán chi phí sản xuất cần dựa vào cơ sở sau đây: - Đặc điểm quy trình công nghệ sản xuất: Với sản xuất giản đơn, đối tượng kế toán CPSX có thể là sản phẩm hay toàn bộ quá trình sản xuất (nếu sản xuất một thứ sản phẩm) hoặc có thể là nhóm sản phẩm (nếu sản xuất nhiều thứ sản phẩm cùng tiến hành trong một quá trình lao động). Với sản xuất phức tạp, đối tượng kế toán CPSX có thể là bộ phận, chi tiết sản phẩm , các giai đoạn chế biến, phân xưởng sản xuất hoặc nhóm chi tiết, bộ phận sản phẩm… Sinh viên thực hiện: Nguyễn Phương Linh – Lớp K19 – KT2 5 - Loại hình sản xuất: Với sản phẩm đơn chiếc và sản xuất hàng loạt nhỏ, đối tượng kế toán CPSX là các đơn đặt hàng riêng biệt. Với sản xuất hàng loạt với khối lượng lớn, phụ thuộc vào quy trình công nghệ sản xuất (đơn giản hay phức tạp), đối tượng kế toán CPSX có thể là sản phẩm, nhóm sản phẩm, chi tiết, nhóm chi tiết, giai đoạn công nghệ… - Yêu cầu và trình độ quản lý, tổ chức sản xuất kinh doanh: Với trình độ cao, có thể chi tiết đối tượng kế toán CPSX ở các góc độ khác nhau; ngược lại, nếu trình độ thấp thì đối tượng đó có thể bị hạn chế và thu hẹp lại.
Các phương pháp kỹ thuật – nghiệp vụ tập hợp chi phí sản xuất * Phương pháp tập hợp chi phí trực tiếp: Phương pháp tập hợp chi phí trực tiếp được sử dụng đối với các chi phí có liên quan đến các đối tượng tập hợp chi phí đã xác định. Theo cách này khi phát sinh khoản chi phí có liên quan đến đối tượng nào thì kế toán sẽ tập hợp và kết chuyển trực tiếp cho đối tượng đó. Phương pháp này yêu cầu kế toán phải tổ chức công tác kế toán thực tế một cách tỉ mỉ cụ thể từ khâu lập chứng từ ban đầu, tổ chức hệ thống tài khoản, hệ thống sổ kế toán…theo đúng các đối tượng tập hợp chi phí đã xác định, chỉ có như vậy mới đảm bảo các chi phí phát sinh tập hợp đúng theo các đối tượng một cách chính xác, kịp thời, đầy đủ. * Phương pháp tập hợp và phân bổ gián tiếp: Phương pháp này được sử dụng với các chi phí có liên quan tới nhiều đối tượng tập hợp chi phí.
Trình tự tập hợp và phân bổ chi phí như sau: - Tập hợp các chi phí cần phân bổ cho các đối tượng - Lựa chọn tiêu thức phân bổ phù hợp với từng loại chi phí - Xác định hệ số phân bổ: Tổng chi phí đã tập hợp Tổng chi phí đã tập hợp cần Hệ số cần phân bổ phân bổ phân bổ = = Tổng tiêu chuẩn cần phân Tiêu chuẩn phân bổ của đối chi phí bổ tượng n - Tính chi phí cần phân bổ cho đối tượng tập hợp liên quan: Tiêu chuẩn phân bổ của Phần chi phí phân bổ = Hệ số phân bổ chi phí x cho đối tượng n đối tượng n Việc xác đinh tiêu chuẩn phân bổ chi phí có thể được xác định riêng rẽ tuỳ thuộc vào nội dung chi phí cần phân bổ, khi đó cũng phải xác định hệ số phân bổ Sinh viên thực hiện: Nguyễn Phương Linh – Lớp K19 – KT2 6 theo từng nội dung chi phí này hoặc cũng có thể xác định chung cho tất cả các chi phí cần phân bổ. Việc xác định tiêu chuẩn phân bổ tuỳ thuộc vào đặc thù của từng doanh nghiệp. Giá thành sản xuất sản phẩm 1.