MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục bắt nguồn từ đời sống xã hội, có bản chất xã hội và không thể tách rời đời sống xã hội. Giáo dục từ lâu đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu đƣợc của xã hội loài ngƣời, là vấn đề trung tâm của đời sống xã hội vì nó quyết định tƣơng lai của mỗi ngƣời, của đất nƣớc và làm thức tỉnh tiềm năng sáng tạo trong mỗi ngƣời. Giáo dục còn là điều kiện tiên quyết để thực hiện nhân quyền, dân chủ, hợp tác, trí tuệ, bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, là chìa khóa dẫn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn, một thế giới hòa hợp hơn.
Do đó, giáo dục phải là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân. Chỉ có sự tham gia của toàn xã hội làm công tác giáo dục thì mới đảm bảo cho giáo dục phát triển có chất lƣợng và hiệu quả cao. Hay nói một cách khác ta cần làm tốt công tác XHHGD thì mới huy động đƣợc sức mạnh tổng hợp của toàn dân cùng tham gia làm giáo dục. Nhà nƣớc đã phối kết hợp với các tổ chức, các cá nhân, các nhà tài trợ trong và ngoài nƣớc đã đề ra những chủ trƣơng, chính sách, nhiều cơ chế để huy động các nguồn lực cho giáo dục nhƣ: huy đông tài chính, đất đai, cơ sở vật chất, huy động mọi lực lƣợng tham gia làm giáo dục.
nhằm đạt đƣợc các mục tiêu giáo dục đã đề ra, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục. Giai đoạn 2002-2006 ngân sách Nhà nƣớc chi cho giáo dục và đào tạo tăng gấp 2,4 lần, từ hơn 22600 tỷ đồng năm 2002 lên đến 55000 tỷ đồng năm 2006. Tỉ trọng ngân sách Nhà nƣớc chi cho giáo dục và đào tạo trong GDP tăng từ 4,2% (năm 2002) lên 5,6% (năm 2006) [29]. Trong những năm qua, dục giáo và đào tạo đã đạt đƣợc nhiều thành tựu, tuy nhiên, trong thực tế giáo dục và đào tạo nƣớc ta còn nhiều yếu kém bất cập cả về quy mô, cơ cấu, cả về chất lƣợng và hiệu quả, chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu đổi mới đất nƣớc, do đó ta phải đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo [39].
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng cộng sản Việt 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nam chỉ rõ "Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung phương pháp dạy và học; thực hiện "Chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá" chấn hưng nền giáo dục Việt Nam" [4]. Muốn đổi mới đƣợc giáo dục làm cho giáo dục đáp ứng đƣợc nhu cầu của ngƣời học, đáp ứng đƣợc nhu cầu của xã hội ta cần huy động sức mạnh tổng hợp của Nhà nƣớc, của nhân dân trên mọi lĩnh vực [47]. Phải làm sao cho giáo dục trở thành nhu cầu của nhân dân, có tác động và ảnh hƣởng trực tiếp đến đất nƣớc, đến đời sống, lao động sản xuất của mỗi con ngƣời trong xã hội. Nhà nƣớc đã và đang thực hiện đổi mới chƣơng trình giáo dục phổ thông nói chung và tiểu học nói riêng.
Trong quá trình thực hiện này, cần huy động sự đóng góp sức lực, trí tuệ của các lực lƣợng xã hội tham gia giáo dục để giáo dục phát triển mạnh mẽ đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân và tiến tới xây dựng xã hội học tập. Trong hoàn cảnh nhƣ vậy mọi ngƣời, mọi nhà, mọi ngành đều phải có trách nhiệm quan tâm chăm lo cho giáo dục, chứ không hoàn toàn trông chờ, dựa vào Nhà nƣớc hoặc khoán trắng cho ngành giáo dục. Mặc dù Nhà nƣớc đã quan tâm đầu tƣ cho giáo dục song cũng chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục nhƣ hiện nay. Và hơn bao giờ hết, lúc này đây ta cần làm cho mọi ngƣời hiểu về giáo dục, say mê với sự nghiệp giáo dục để cùng nhau tạo ra những bƣớc tiến nhảy vọt trong giáo dục.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, NQTW2 khóa XIII và luật giáo dục Việt Nam đã khẳng định "Phát triển giáo dục là sự nghiệp của toàn xã hội, của Nhà nước, của cộng đồng, của từng gia đình và mỗi công dân” [4]. “Mọi tổ chức, gia đình và công dân có trách nhiệm chăm lo sự nghiệp giáo dục, phối hợp với nhà trường thực hiện mục tiêu giáo dục, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và an toàn. Muốn vậy ta cần làm tốt việc huy động các nguồn lực xã hội trong quá trình XHHGD, làm sao cho giáo dục trở thành sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân, của mỗi tổ chức, mỗi cá nhân, mỗi gia đình và của toàn xã hội. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong quá trình XHHGD Nhà nƣớc giữ vai trò chủ đạo trong phát triển sự nghiệp giáo dục; thực hiện đa dạng hóa các loại hình trƣờng lớp và các hình thức giáo dục; khuyến khích huy động và tạo điều kiện để các tổ chức, cá nhân tham gia phát triển sự nghiệp giáo dục.
XHHGD không những huy động đƣợc nhiều nguồn đầu tƣ khác từ các lực lƣợng xã hội, các cá nhân cho giáo dục mà còn "mở cửa" nhà trƣờng với xã hội bên ngoài tạo mối quan hệ gắn bó giữa nhà trƣờng với nhân dân, cho nhân dân thực hiện đƣợc quyền làm chủ của mình với giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục, làm cho giáo dục phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế xã hội. XHHGD là con đƣờng để thực hiện dân chủ hóa giáo dục nhằm biến hệ thống giáo dục từ một thể chế hành chính cô lập thành một thể chế giáo dục của dân, do dân, vì dân. Thực tế hiện nay, nhiều ngƣời nhận thức chƣa đúng, thậm chí còn hiểu sai về khái niệm và bản chất của XHHGD, họ cho rằng XHHGD chỉ là đóng góp các loại tiền cho giáo dục, chỉ là sự huy động vật lực mà thôi. Ở một số địa phƣơng, cấp ủy Đảng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể chƣa hiểu đƣợc ý nghĩa to lớn và vai trò vô cùng quan trọng của công tác XHHGD, còn coi đó là trách nhiệm của nhà trƣờng.
Do đó giáo dục gặp rất nhiều khó khăn và rơi vào thế đơn độc. Trong nhiều năm qua, chúng ta chƣa thu hút đƣợc sự đầu tƣ của các nguồn lực xã hội cho giáo dục mà chỉ trông chờ vào ngân sách, sự chỉ đạo của Nhà nƣớc. Với cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp đã làm cho ngành giáo dục rơi vào thế đơn độc. Đây là một trong những lí do cơ bản làm cho cơ sở vật chất của giáo dục xuống cấp và lạc hậu, động lực của ngƣời dạy và ngƣời học giảm sút, sự phát triển giáo dục không đáp ứng đƣợc yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nƣớc.
Ngân sách đầu tƣ cho giáo dục còn hạn chế, mà trong mỗi nhà trƣờng còn gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, trƣờng lớp, phƣơng tiện học tập.song chúng ta không thể ngồi chờ đến khi có đầy đủ các điều kiện cần 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiết để phát triển mà ta phải tìm ra con đƣờng ngắn nhất, có hiệu quả cao nhất. Đó là phải huy động các nguồn lực xã hội trong quá trình XHHGD, từ đó góp phần tích cực để giải quyết những khó khăn trƣớc mắt của địa phƣơng, của từng bậc học. Làm cho giáo dục phát triển mạnh mẽ, đáp ứng đƣợc yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Hiện nay, nhiều địa phƣơng trong cả nƣớc cũng đã làm tốt việc huy động các nguồn lực xã hội, coi đây là giải pháp quan trọng để thúc đẩy sự nghiệp giáo dục, XHHGD đã phát triển ở nhiều nơi trong cả nƣớc, từ thành thị đến nông thôn.
Đặc biệt ở quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng, XHHGD ngày càng chứng tỏ tính đúng đắn của nó và ngày càng đƣợc chứng minh nhƣ một giải pháp thực sự có hiệu quả cao trong việc phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Những địa phƣơng triển khai tốt công tác XHHGD đã thu đƣợc những kết quả đáng khích lệ và mở ra một hƣớng đi đúng đắn đầy triển vọng cho sự phát triển của giáo dục. Giáo dục Việt Nam hiện nay chƣa đáp ứng đƣợc sự phát triển của đất nƣớc, của khu vực và của thế giới. Vấn đề đặt ra là phải đổi mới giáo dục.
Muốn làm cho giáo dục trở lại với bản chất xã hội đích thực của nó và phù hợp với tình hình thực tiễn của đất nƣớc ta phải làm tốt công tác XHHGD, cần huy động sức mạnh tổng hợp của toàn xã hội, của nhân dân. Làm sao cho mỗi ngƣời đều đƣợc thụ hƣởng thành quả từ giáo dục và ngƣợc lại mọi ngƣời cũng phải có trách nhiệm chăm lo cho giáo duc, đóng góp sức lực, trí tuệ, tiền của cho giáo dục. Đặc biệt, giáo dục tiểu học là bậc học nền móng với mục tiêu giáo dục các em trở thành con ngƣời phát triển toàn diện, đức trí thể mỹ và chuẩn bị cho các em những kiến thức kỹ năng cơ bản để các em tiếp tục học lên trên [22, điều11]. Muốn vậy, ta phải huy động các nguồn lực xã hội để tăng cƣờng cơ sở vật chất, trang thiết bị và những điều kiện tốt nhất dành cho các em học tập.
Đây là giải pháp đƣợc nhiều ngƣời đề cập tới. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phải khẳng định, huy động nguồn lực xã hội trong quá trình XHHGD là tinh thần, là nội dung quan trọng nhất của cải cách giáo dục. Nhiều ngƣời có tâm huyết, đã dày công nghiên cứu và đƣa ra những giải pháp cho chƣơng trình XHHGD nhƣng thực tế chƣa đƣợc thành công. Trong các văn kiện và công luận, XHHGD là chủ đề đƣợc bàn thƣờng xuyên, tuy nhiên trong khi bàn về XHHGD ngƣời ta có xu hƣớng thiên lệch, chƣa toàn diện về XHHGD.
Đề tài này mong muốn làm rõ XHHGD cả về lý luận và thực tiễn, đặc biệt tập trung vào nội dung: Huy động các nguồn lực xã hội trong quá trình xã hội hoá giáo dục nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục tại các trƣờng tiểu học quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng. Lịch sử nghiên cứu Về vấn đề XHHGD đã đƣợc đề cập đến từ lâu và có nhiều tác giả nghiên cứu ở mức độ chung cũng nhƣ ở từng khía cạnh của vấn đề XHHGD và các khái niệm có liên quan nhƣ: bàn về khái niệm XHH, nguồn lực xã hội, nội dung, mục tiêu, bản chất XHHGD, vai trò của cộng đồng xã hội với giáo dục và quản lý giáo dục, cơ sở của XHHGD, mức độ XHHGD cho từng cấp học.