CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Sơ lƣợc lịch sử nghiên cứu vấn đề. Trong thực tiễn cuộc sống cũng như trong khoa học giáo dục, hứng thú là một vấn đề phong phú, hấp dẫn và khá phức tạp vì “đối với việc nghiên cứu, hầu như không có vấn đề tâm lý học nào rắc rối hơn vấn đề tìm hiểu hứng thú thực sự của một con người” 1. Chính vì tính phức tạp và sự hấp dẫn đó đã thúc đẩy nhiều nhà tâm lý học nghiên cứu về vấn đề này.
Và, cho tới nay đã có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về hứng thú như hứng thú học tập, hứng thú nghề nghiệp. và đưa ra những biện pháp tác động nhằm nâng cao hứng thú trong những lĩnh vực nhất định.Nghiên cứu vấn đề trên thế giới.Strong đã nghiên cứu “Sự thay đổi hứng thú theo lứa tuổi”. Ông đưa ra quan niệm về hứng thú, phương pháp nghiên cứu về hứng thú với 400 câu hỏi được thử nghiệm trên nhiều đối tượng khác nhau và đưa ra kết luận: hứng thú được biểu hiện trong xu thế của con người.Buhler với công trình “Phát triển hứng thú ở trẻ em” đã đưa ra khái niệm hứng thú nhưng ông chưa thấy được vai trò của giáo dục đối với việc phát triển hứng thú mà cho rằng hứng thú là một kết cấu bao gồm nhiều nhu cầu. Việc quy hứng thú về nhu cầu là không đúng vì hứng thú khác nhu cầu.Bêliep đã bảo vệ thành công luận án tiến sỹ về vấn đề “Tâm lý học hứng thú”.
Tác giả cho rằng: hứng thú là những động lực của những cảm xúc khác nhau 1 L. Từ hứng thú đến tài năng. Tr110 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.Claparede đã nghiên cứu vấn đề “Tâm lý học trẻ em và thực nghiệm sư phạm”. Tác giả đã đưa ra khái niệm hứng thú nhưng dựa trên bản chất sinh học: hứng thú là dấu hiệu của nhu cầu, bản năng, khát vọng được thoả mãn.
Năm 1961, cuốn sách “Tâm lý học hứng thú” của tác giả D.Super đã đưa ra phương pháp nghiên cứu về hứng thú nghề nghiệp ở các nhóm dân cư khác nhau. Ông cho rằng: "hứng thú không phải là thiên hướng, không phải là nét tính cách của cá nhân mà đó là một cái gì khác, riêng rẽ với thiên hướng, riêng rẽ với tính cách, riêng rẽ với cá nhân"2. Năm 1964, tác giả Guilford đã nghiên cứu về hứng thú và cho rằng: hứng thú là một trong bảy mặt cấu tạo nên nhân cách, hứng thú là những ham muốn ổn định trong các hoạt động nhất định.Marôcôva đã nghiên cứu vấn đề “Sự hình thành hứng thú ở trẻ em trong điều kiện phát triển bình thường và không bình thường”.Sukina đã có công trình nghiên cứu về “Vấn đề hứng thú nhận thức trong khoa học giáo dục”. Tác giả Kuzơzơmina trong “Tâm lý học người giáo viên” đã nghiên cứu về hứng thú nghề nghiệp của người giáo viên trước khi vào trường sư phạm Trong những năm gần đây còn có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến hứng thú, đó là những tác giả X.đã góp phần vào việc làm rõ cơ sở lý luận của hứng thú.
Nghiên cứu hứng thú ở Việt Nam. 2 Trích theo tài liệu tham khảo 23. tr13 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ở Việt Nam, trong nhiều năm qua cũng đã có rất nhiều công trình khoa học nghiên cứu về hứng thú và đã có những đóng góp rất lớn về mặt lý luận và thực tiễn.1 Những nghiên cứu về hứng thú môn học: Năm 1969, tác giả Lê Ngọc Lan đã nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu hứng thú học môn Toán của học sinh cấp II”. Mục đích của đề tài là tìm hiểu hứng thú học tập của học sinh đối với môn toán và kiểm nghiệm biện pháp giáo dục của đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh thông qua hoạt động ngoại khoá của đội dưới hình thức kể chuyện, do giáo viên chỉ đạo nhằm nâng cao hứng thú học môn Toán của học sinh cấp II.
Năm 1970, tác giả Phan Huy Thụ đã nghiên cứu về vấn đề “Hiện trạng hứng thú học tập các môn học của học sinh cấp II”. Tác giả đã tìm hiểu sự phân hoá hứng thú học tập đối với các môn học của học sinh cấp II và trên cơ sở đó phân tích các nguyên nhân ảnh hưởng đến hứng thú học tập ở các em và đưa ra kết luận nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sở thích đối với mỗi môn học. Năm 1977, tác giả Phạm Ngọc Quỳnh đã bảo vệ thành công luận án TS với đề tài “Hứng thú đối với môn Văn của học sinh cấp II”. Tác giả đã nghiên cứu hứng thú đối với các môn học và đối với đời sống văn hoá xã hội của học sinh một số trường ở thành phố Ulianov thuộc Liên Xô trước đây.
Năm 1984, tác giả Trần Thanh Hương đã tiến hành thực nghiệm “Nâng cao hứng thú học Toán của học sinh qua việc điều khiển hoạt động tự học ở nhà của học sinh” Năm 1988, tác giả Vũ Thị Nho đã nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu hứng thú, năng lực học Văn của học sinh lớp 6”.Tác giả đã thực nghiệm hình thành hứng thú và năng lực học Văn ở những khách thể này. Năm 1996, tác giả Đào Thị Oanh đã nghiên cứu vấn đề “Hứng thú học tập và sự thích nghi với cuộc sống nhà trường của học sinh tiểu học”. Tác giả 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đã đưa ra kết luận: hứng thú của các em học sinh tiểu học trong diện nghiên cứu còn ở mức thấp và chưa ổn định. Điều đó có liên quan đến việc thích nghi của trẻ đối với cuộc sống nhà trường và hoạt động học tập nói chung.
Năm 2002, tác giả Nguyễn Thị Thu Cúc đã nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu hiện trạng hứng thú học bộ môn tâm lý học của sinh viên trường cao đẳng sư phạm Tây Ninh”. Tác giả đã đưa ra kết luận: về thực chất, hứng thú học bộ môn tâm lý học còn dừng lại ở mức thấp, hứng thú gián tiếp đối với môn học là chủ yếu.Thực trạng này do nhiều nguyên nhân tạo nên nhưng nguyên nhân chính là do "sinh viên chưa biết cách học môn này" và "giảng viên dạy khó hiểu, không sinh động". Đồng thời, tác giả cũng đã đưa ra một số kiến nghị sư phạm nhằm phát triển hứng thú học bộ môn Tâm lý học của sinh viên. Năm 2005, tác giả Phan Thị Thơm đã nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu hứng thú học tập môn Tâm lý học đại cương của sinh viên Trường đại học dân lập Đông Đô”.
Theo tác giả, hứng thú học tập môn Tâm lý học đại cương của khách thể được nghiên cứu còn chưa cao và chưa đồng đều ở mọi sinh viên; thực trạng này do nhiều nguyên nhân tạo nên trong đó nguyên nhân từ phía giáo viên đóng vai trò quan trọng. Tác giả đã tiến hành phương pháp thực nghiệm và đi đến kết luận là có thể tác động để nâng cao hứng thú học tập môn Tâm lý học đại cương của sinh viên bằng cách thay đổi phương pháp giảng dạy của giáo viên. Những nghiên cứu về hứng thú nghề Năm 1973, Tác giả Phạm Tất Dong đã bảo vệ thành công luận án PTS ở Liên Xô với đề tài “Một số đặc điểm hứng thú nghề nghiệp ở học sinh phổ thông và công tác hướng nghiệp”. Đối tượng nghiên cứu chủ yếu là hứng thú nghề nghiệp của học sinh nữ ở ba thành phố Matxcơva, Mytsưsin và Hà Nội.
Kết quả nghiên cứu của đề tài đã khẳng định hứng thú nghề nghiệp giữa nam và nữ có sự khác biệt, hứng thú nghề nghiệp không thống nhất với xu hướng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phát triển nghề nghiệp của xã hội và, công tác hướng nghiệp ở các trường phổ thông chưa được thực hiện nên các em học sinh phải chịu nhiều thiệt thòi. Năm 1982, tác giả Đinh Thị Chiến đã bảo vệ thành công luận văn tốt nghiệp với đề tài “Bước đầu tìm hiểu hứng thú đối với nghề sư phạm của giáo sinh Trường Cao đẳng sư phạm Hà Nam Ninh”. Kết quả của công trình nghiên cứu cho thấy đa số giáo sinh có hứng thú với nghề song ở mức độ chưa cao, thực trạng này do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan tạo nên tạo nên. Năm 1999, tác giả Đinh Thị Hồng Liên đã bảo vệ thành công luận văn tốt nghiệp đề tài "Tìm hiểu hứng thú nghề nghiệp của sinh viên khoa giáo dục mầm non Tường ĐH sư phạm Hà Nội".
Kết quả đề tài cho thấy: phần lớn sinh viên chưa có hứng thú cao với nghề; hứng thú chưa thật bền vững, sâu sắc mà nguyên nhân chủ yếu là do nghề này chưa được xã hội coi trọng; sau khi ra trường sẽ có lương thấp và khó xin việc. Tác giả cho rằng có thể tác động nâng cao hứng thú nghề nghiệp ở những giáo sinh này bằng cách thường xuyên bồi dưỡng lòng yêu nghề cho sinh viên thông qua những bài giảng trên lớp. Năm 2000, tác giả Vũ Thị Lan Anh đã nghiên cứu đề tài “Tìm hiểu thực trạng hứng thú nghề nghiệp của giáo sinh Trường trung học sư phạm Bình Phước”. Tác giả đã đưa ra kết luận: nhìn chung hứng thú nghề nghiệp ở giáo sinh có khuynh hướng tích cực nhưng đồng thời vẫn bộc lộ một số điểm yếu.
Để khắc phục, giải quyết những tồn tại đó, tác giả cho rằng phải có sự kết hợp giữa các ban ngành như nhà trường, gia đình và chính sách của nhà nước nhằm có những biện pháp thích hợp trong việc tăng cường hứng thú nghề nghiệp cho giáo sinh. Từ thực tế nghiên cứu về hứng thú nêu trên cho chúng ta thấy việc nghiên cứu về hứng thú mặc dù rất khó nhưng lại thu hút được sự quan tâm của rất nhiều nhà khoa học trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Các công trình 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khoa học đi trước đã có ý nghĩa rất lớn về mặt lý luận và phương pháp luận và chúng tôi nhận thấy việc tiếp tục nghiên cứu về hứng thú là cần thiết. Đặc biệt, hứng thú nghề điều dưỡng là vấn đề mới mẻ và chưa có công trình nghiên cứu nào từ góc độ tâm lý học nên chúng tôi mạnh dạn lựa chọn vấn đề này nhằm đóng góp một phần nhỏ bé vào việc nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ điều dưỡng hiện nay.
Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm hứng thú.