Học Viện Y Dược Học Cổ Truyền Việt Nam - Bộ Môn Ngũ Quan: Giáo Trình Giải Phẫu và Sinh Lý Răng Miệng

Khám phá giáo trình ngũ quan tại Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam, cung cấp kiến thức chuyên sâu về y học cổ truyền và ngũ quan.

• Trường học: Học viện y dược học cổ truyền việt nam
• Chuyên ngành: Ngũ quan
• Đề tài: Giáo trình ngũ quan
• Loại tài liệu: Giáo trình

Mục lục chi tiết

• 1. Bài 1: GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ RĂNG, MIỆNG
• 2. Bài 2: BỆNH SÂU RĂNG
• 3. Bài 3: BỆNH LÝ TUỶ RĂNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam và bộ môn Ngũ Quan

Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam là một trong những cơ sở đào tạo hàng đầu về y dược học cổ truyền. Bộ môn Ngũ Quan tại học viện này đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu và giảng dạy về các khía cạnh liên quan đến ngũ quan trong y học. Giáo trình Ngũ Quan được thiết kế nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và chuyên sâu về cấu tạo, chức năng của các cơ quan ngũ quan, từ đó giúp sinh viên nắm vững kiến thức y học cổ truyền.

1.1. Giới thiệu về bộ môn Ngũ Quan trong y học cổ truyền

Bộ môn Ngũ Quan tập trung vào việc nghiên cứu các cơ quan như mắt, mũi, miệng, tai và da. Mỗi cơ quan đều có vai trò và chức năng riêng biệt trong việc duy trì sức khỏe con người.

1.2. Giáo trình Ngũ Quan Nội dung và mục tiêu

Giáo trình Ngũ Quan được xây dựng với mục tiêu giúp sinh viên hiểu rõ về giải phẫu, sinh lý và các bệnh lý liên quan đến ngũ quan. Nội dung giáo trình bao gồm lý thuyết và thực hành, giúp sinh viên áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu ngũ quan y học cổ truyền

Nghiên cứu về ngũ quan trong y học cổ truyền gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu tài liệu đến sự phức tạp trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Các vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực này.

2.1. Thiếu tài liệu và nguồn thông tin

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu tài liệu nghiên cứu đáng tin cậy về ngũ quan trong y học cổ truyền. Điều này ảnh hưởng đến việc giảng dạy và nghiên cứu.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn

Việc áp dụng lý thuyết về ngũ quan vào thực tiễn điều trị bệnh còn gặp nhiều khó khăn. Cần có các nghiên cứu thực nghiệm để chứng minh hiệu quả của các phương pháp điều trị.

III. Phương pháp nghiên cứu ngũ quan trong y học cổ truyền

Để nghiên cứu ngũ quan hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại kết hợp với các phương pháp truyền thống. Điều này giúp nâng cao độ chính xác và tính khả thi của các nghiên cứu.

3.1. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu thực nghiệm giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chức năng của ngũ quan. Các thí nghiệm có thể được thực hiện trên mô hình động vật hoặc trên người.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Phân tích dữ liệu từ các nghiên cứu trước đó giúp rút ra các kết luận quan trọng về ngũ quan. Sử dụng các phần mềm phân tích thống kê hiện đại là cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn của giáo trình Ngũ Quan trong y học cổ truyền

Giáo trình Ngũ Quan không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc điều trị và phòng ngừa bệnh tật. Các sinh viên có thể áp dụng kiến thức này vào thực tế để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe.

4.1. Ứng dụng trong điều trị bệnh lý ngũ quan

Kiến thức về ngũ quan giúp các bác sĩ y học cổ truyền chẩn đoán và điều trị hiệu quả các bệnh lý liên quan đến mắt, mũi, miệng, tai và da.

4.2. Phòng ngừa bệnh tật liên quan đến ngũ quan

Giáo trình cũng cung cấp các biện pháp phòng ngừa bệnh tật, giúp sinh viên hiểu rõ cách bảo vệ sức khỏe ngũ quan cho bệnh nhân.

V. Kết luận và tương lai của bộ môn Ngũ Quan trong y học cổ truyền

Bộ môn Ngũ Quan có vai trò quan trọng trong y học cổ truyền Việt Nam. Tương lai của bộ môn này phụ thuộc vào việc cải tiến giáo trình và nâng cao chất lượng nghiên cứu. Cần có sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu và cơ sở đào tạo để phát triển lĩnh vực này.

5.1. Tầm quan trọng của bộ môn Ngũ Quan

Bộ môn Ngũ Quan không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn góp phần vào sự phát triển của y học cổ truyền Việt Nam.

5.2. Hướng phát triển trong tương lai

Cần có các chương trình nghiên cứu và hợp tác quốc tế để nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực ngũ quan.

Nội dung chính

Giáo trình Ngũ quan – Phần I: Răng Hàm Mặt & Phần II: Mắt (Bộ môn Ngũ quan – Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam)

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Ngũ quan do Bộ môn Ngũ quan thuộc Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam biên soạn là tài liệu giảng dạy chính quy thuộc khối kiến thức chuyên ngành lâm sàng trong chương trình đào tạo Bác sĩ Y học Cổ truyền và Bác sĩ Đa khoa. Học phần trang bị hệ thống kiến thức cơ bản về hai chuyên khoa lẻ quan trọng: Răng Hàm Mặt (Phần I) và Mắt (Phần II).

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể theo chuẩn đào tạo đại học y khoa:

1. Mô tả chi tiết cấu trúc giải phẫu học định khu và các hoạt động sinh lý của hệ thống răng - miệng - hàm mặt cùng cơ quan thị giác.
2. Trình bày cơ chế bệnh sinh, phân loại bệnh học và triệu chứng lâm sàng của các bệnh lý răng miệng, nha chu, viêm nhiễm mô mềm, chấn thương hàm mặt và tổn thương cơ quan thị giác.
3. Thực hiện thành thạo quy trình khám, chẩn đoán phân biệt, sơ cứu ban đầu và lập kế hoạch xử trí điều trị nội - ngoại khoa cho các trường hợp cấp cứu thường gặp.

Giáo trình được cấu trúc mạch lạc theo từng bài học độc lập. Mỗi bài đều mở đầu bằng mục tiêu học tập cụ thể, đi sâu vào cấu trúc hình thái, phân loại bệnh học thực chứng, kỹ thuật chẩn đoán lâm sàng - cận lâm sàng (X-quang) và kết thúc bằng phác đồ điều trị cùng câu hỏi lượng giá trắc nghiệm. Phương pháp tiếp cận của tài liệu mang tính thực tiễn cao, tập trung vào năng lực xử trí ban đầu tại tuyến y tế cơ sở.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình phản ánh tiến trình logic từ khoa học hình thái cơ sở đến bệnh lý học chuyên sâu và xử trí cấp cứu:

• Giải phẫu và sinh lý miệng, răng và cơ quan thị giác (Bài 1 - Phần I & Bài 1 - Phần II): Mô tả chi tiết khoang miệng, tiền đình, ống dẫn nước bọt Stenon ngang cổ răng số 7 hàm trên, cấu tạo 5 mặt của thân răng, tổ chức nâng đỡ răng; cấu trúc 4 thành hốc mắt, đỉnh hốc mắt, vòng xơ Zinn, khe bướm, hội chứng Rochon - Duvigneaud, cơ nâng mi (dây TK III), cơ vòng mi (dây TK VII với dấu hiệu Charles - Bell) và hệ thống tuyến nước mắt (Meibomius, Henle, Wolfring, Krause, Manz).
• Bệnh lý sâu răng và tủy răng (Bài 2 & Bài 3): Phân tích sự khử khoáng men - ngà do Streptococcus mutans, Lactobacillus acidophilus; phân loại theo Black (loại I đến V); giải phẫu bệnh 4 vùng (hoại tử, nhiễm trùng, bị ảnh hưởng, xơ hóa); bệnh học tủy buồng, tủy chân, phân loại tổn thương có hồi phục (T1), không hồi phục (T2) và hoại tử tủy (T3); kỹ thuật chụp tủy trực tiếp/gián tiếp bằng $\text{Ca(OH)}_2$.
• Bệnh lý tổ chức quanh răng và cuống răng (Bài 4 & Bài 5): Giải phẫu lợi tự do, lợi dính, 4 nhóm bó sợi dây chằng nha chu (đỉnh xương ổ, ngang, nghiêng, chóp cuống); cơ chế tiêu xương ổ răng; triệu chứng lâm sàng viêm lợi, viêm quanh răng mạn tính/tiến triển nhanh; bệnh sinh u hạt và nang chân răng chứa tinh thể cholesterin.
• Viêm nhiễm và chấn thương hàm mặt (Bài 6 & Bài 7): Bệnh lý nhiễm trùng không đặc hiệu và đặc hiệu (Actinomyces, Candida, lao hạch vùng cổ, giang mai Treponema pallidum từ thời kỳ I đến III và bẩm sinh); biến chứng viêm tấy lan tỏa sàn miệng (Phlegmon), viêm mô tế bào hoại thư, tràn mủ trung thất; phân loại gãy xương hàm trên theo Le Fort I (Guérin), Le Fort II, Le Fort III, gãy dọc (Lannelogue, Richet, Bassereau, Huet, Walther); gãy xương hàm dưới tại các vùng khớp cằm (12%), cành ngang (30%), góc hàm Gonion (18%), cành lên (7%), lồi cầu (32%).
• Cấp cứu răng hàm mặt thường gặp (Bài 8): Xử trí cơn đau tủy cấp, sang chấn gãy dọc/ngang thân răng, phục hồi răng rơi khỏi ổ (buộc cố định 3 tuần), cấp cứu choáng do thuốc tê bằng Adrenalin $0{,}1,\text{ml/kg}$, xử trí dị vật rơi vào đường thở.

                    TIẾN TRÌNH NỘI DUNG GIÁO TRÌNH
                    
 • Tiền đình, ổ miệng     • Thuyết Miller (1882)    • Triệu chứng cơ năng        • Chụp tủy Ca(OH)2
 • Vòng Zinn, hốc mắt     • Sơ đồ Keyes & White     • Khám thám trâm/gõ          • Trám ART / GIC
 • Dây TK III, V, VII     • Phân loại Black I-V     • Phim Schüller, Hirtz       • Nẹp cố định hàm
 • Hệ thống nha chu       • Le Fort I, II, III      • Phim Simpson, Panorama     • Rạch tháo mủ Phlegmon

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống lý thuyết thực chứng thông qua các học thuyết y khoa kinh điển:

• Thuyết hóa học vi khuẩn của Miller (1882): Cơ chế vi khuẩn lên men carbohydrate sinh acid làm giảm $\text{pH} < 5$ gây mất khoáng bề mặt răng.
• Sơ đồ tương tác Keyes (1962) và White (1975): Mô hình 4 yếu tố gây bệnh sâu răng (vi khuẩn, răng nhạy cảm, chất nền/carbohydrate, thời gian) và mối cân bằng động giữa hủy khoáng và tái tạo khoáng từ nước bọt.
• Sinh bệnh học buồng tủy kín: Áp lực mạch máu trong hốc tủy kín khi viêm gây chèn ép nhánh thần kinh sinh ba (dây V), dẫn đến các cơn đau lan tỏa nửa mặt và vùng thái dương.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Thao tác làm sạch lỗ sâu, thực hiện kỹ thuật trám răng không sang chấn (ART) bằng Glass Ionomer Cement (GIC); kỹ thuật mở tháo trống tủy và bơm rửa ống tủy; kỹ thuật rạch áp xe song song ngách tiền đình hoặc rạch dẫn lưu sàn miệng dưới bờ hàm $1\text{--}2,\text{cm}$.
• Kỹ năng phân tích và chẩn đoán: Đọc và chỉ định các phim X-quang chuyên dụng (Blondeau, Hirtz, Schüller, Zimmer, Panorama, Simpson); phân biệt triệu chứng gõ dọc đau (viêm quanh cuống) với gõ ngang đau (viêm tủy/viêm quanh răng); phát hiện dấu hiệu Guérin, dấu chạm khớp hai lần, dấu hiệu "đeo kính râm" trong gãy tầng mặt giữa.
• Kỹ năng xử trí cấp cứu ngoại viện: Sơ cứu thông đường thở khi tụt lưỡi, cầm máu chấn thương phần mềm theo nguyên tắc bảo tồn tiết kiệm vạt da, xử trí sốc phản vệ/choáng thuốc tê và ngất tại ghế nha khoa.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình Ngũ quan được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết trình bệnh học lâm sàng và thực hành kỹ năng can thiệp tiền lâm sàng (Skillslab). Cách tiếp cận sư phạm đi từ cơ sở giải phẫu chức năng đến cơ chế bệnh sinh, giúp người học hình thành tư duy suy luận chẩn đoán dựa trên bằng chứng giải phẫu bệnh và hình ảnh X-quang.

Tài liệu cung cấp các ca bệnh và tình huống lâm sàng cụ thể:

• Phân tích trường hợp viêm mô tế bào vùng góc hàm bắt nguồn từ biến chứng mọc răng khôn số 8 (răng 38, 48).
• Quy trình xử trí gãy xương hàm dưới vùng cành ngang kèm theo biến chứng gãy lồi cầu đối bên.
• Xử trí trường hợp răng cửa vĩnh viễn bị rơi hoàn toàn ra khỏi ổ do chấn thương thể thao.

Các quy trình kỹ thuật được hướng dẫn theo từng bước chi tiết: thao tác chải răng đúng kỹ thuật (đặt bàn chải nghiêng góc 45 độ tại cổ răng, chải miết tịnh tiến trong 2-3 phút), pha chế dung dịch súc miệng phòng bệnh Natri Fluorid ($\text{NaF } 0{,}2%$), và quy trình tiêm Adrenalin pha loãng ($1,\text{ml} = 9,\text{ml}$ nước cất) theo liều $0{,}1,\text{ml/kg}$ thể trọng khi gặp tai biến do thuốc gây tê cục bộ.

Phương pháp đánh giá năng lực trong giáo trình sử dụng hệ thống câu hỏi lượng giá trắc nghiệm nhiều lựa chọn ở cuối mỗi bài học. Nội dung câu hỏi tập trung vào:

• Chỉ định xử trí ban đầu ở tuyến y tế cơ sở (tuyến xã/phường).
• Chẩn đoán phân biệt dựa trên nghiệm pháp gõ và thử tủy.
• Nhận diện các mốc giải phẫu liên quan đến biến chứng nguy hiểm tính mạng (như áp xe sàn miệng Phlegmon hay tổn thương vòng nối động mạch cảnh trong - cảnh ngoài qua góc mắt trong).

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình ghi nhận những điểm tiến bộ trong quan điểm điều trị và dữ liệu thực tế:

• Chuyển biến trong quan điểm điều trị sâu men: Thay thế phương pháp khoan phá sạch rãnh mặt nhai cơ học cổ điển bằng liệu pháp tái khoáng hóa sinh học kết hợp vệ sinh răng miệng và Fluorid; ứng dụng kỹ thuật trám răng không sang chấn (ART - Atraumatic Restorative Treatment) sử dụng dụng cụ cầm tay và vật liệu GIC, thích hợp triển khai tại cộng đồng và những vùng thiếu thốn trang thiết bị máy móc.
• Dữ liệu dịch tễ học chấn thương thực tế: Tích hợp số liệu dịch tễ học từ Viện Răng Hàm Mặt Trung ương (tháng 10/2000), phản ánh cơ cấu tai nạn giao thông và sinh hoạt tại Việt Nam: lứa tuổi lao động 20-39 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất ($65{,}15%$), tỷ lệ nam giới gấp 5,7 lần nữ giới ($5{,}7/1$), gãy xương hàm dưới chiếm ưu thế so với xương hàm trên ($6/4$).
• Hệ thống hóa phân loại chấn thương kinh điển: Mô tả chi tiết toàn bộ các đường gãy dọc xương hàm trên (Lannelogue, Richet, Bassereau, Huet, Walther) và phân loại tầng gãy ngang Le Fort I, II, III; làm rõ cơ chế kéo lệch thứ phát của hệ cơ nhai trên các đoạn gãy xương hàm dưới (cơ cắn, cơ chân bướm ngoài).
• Mối liên kết bệnh học toàn thân: Làm rõ ảnh hưởng của các bệnh chuyển hóa (đái tháo đường, suy giảm miễn dịch) lên mức độ tiêu xương ổ răng trong viêm nha chu và nguy cơ biến chứng viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn Osler do vi khuẩn răng miệng phát tán.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên đại học: Giáo trình biên soạn trực tiếp cho sinh viên đại học ngành Y học Cổ truyền, Y đa khoa và Răng Hàm Mặt trong giai đoạn học tập lâm sàng các chuyên khoa lẻ (năm thứ 4 đến năm thứ 6).
• Điều kiện tiên quyết: Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở y khoa bao gồm: Giải phẫu học (đặc biệt là giải phẫu vùng Đầu - Mặt - Cổ), Sinh lý học, Vi sinh vật học, Dược lý học đại cương và Bệnh học Ngoại khoa cơ sở.
• Giảng viên y khoa: Sử dụng giáo trình làm khung chương trình chuẩn để xây dựng đề cương bài giảng lý thuyết, giáo án hướng dẫn thực hành kỹ năng lâm sàng tại bệnh viện và xây dựng ngân hàng đề thi đánh giá năng lực.
• Bác sĩ tuyến cơ sở: Tài liệu đóng vai trò là cẩm nang hướng dẫn chẩn đoán, xử trí sơ cứu ban đầu, phân loại chấn thương và kiểm soát các biến chứng nhiễm trùng vùng hàm mặt trước khi chuyển tuyến chuyên khoa.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu phục vụ sinh viên đại học y khoa, học viên định hướng chuyên khoa Y học Cổ truyền/Đa khoa và nhân viên y tế công tác tại các cơ sở khám chữa bệnh ban đầu.

2. Cần kiến thức nền nào để học tốt giáo trình?

Học viên cần nắm vững giải phẫu định khu xương sọ mặt, đường đi các dây thần kinh sọ (dây III, IV, V, VI, VII), hệ thống tuần hoàn động mạch cảnh và nguyên lý đáp ứng miễn dịch - viêm của mô liên kết.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu Răng Hàm Mặt đơn thuần?

Giáo trình kết hợp toàn diện giữa kiến thức Răng Hàm Mặt và Mắt, tập trung mạnh vào năng lực nhận diện biến chứng nguy hiểm (viêm tắc tĩnh mạch xoang hang, áp xe trung thất, viêm não màng não) và kỹ năng xử trí cấp cứu ngoại viện.

4. Làm sao để tự học và nắm vững kiến thức trong sách hiệu quả?

Người học nên lập bảng so sánh triệu chứng lâm sàng giữa các thể bệnh (ví dụ: viêm tủy có hồi phục và không hồi phục; viêm quanh cuống cấp và mạn), đồng thời tự giải các bài tập lượng giá trắc nghiệm sau mỗi bài.

5. Có tài liệu và phương tiện bổ trợ nào đi kèm?

Đi kèm với giáo trình là hệ thống câu hỏi lượng giá trắc nghiệm cuối mỗi bài học, các sơ đồ minh họa đường gãy Le Fort và chỉ dẫn đọc phim X-quang tiêu chuẩn (Blondeau, Hirtz, Simpson, Schüller, Panorama).

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Ngũ quan (Phần I: Răng Hàm Mặt, Phần II: Mắt) của Bộ môn Ngũ quan – Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam là tài liệu học tập chuẩn mực, cung cấp đầy đủ dữ liệu giải phẫu học, cơ sở bệnh sinh học thực chứng và quy trình điều trị chuyên khoa.

Tiến trình học tập khoa học được đề xuất gồm 4 bước:

1. Nắm chắc giải phẫu - sinh lý miệng hàm mặt và hốc mắt.
2. Nắm vững cơ chế bệnh sinh (thuyết Miller, Keyes, White) và phân loại bệnh lý.
3. Rèn luyện kỹ năng khám, phân tích phim X-quang và chẩn đoán phân biệt.
4. Thực hành thuần thục các kỹ thuật can thiệp cơ bản (trám ART, mở tủy, rạch tháo mủ) và phác đồ xử trí cấp cứu ban đầu.

Tài liệu là cơ sở lý thuyết và thực hành thiết yếu, phục vụ hiệu quả cho công tác đào tạo bác sĩ và chăm sóc sức khỏe ban đầu trong hệ thống y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN Y DƯỢC HỌC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM BỘ MÔN NGŨ QUAN GIÁO TRÌNH NGŨ QUAN PHẦN I: RĂNG HÀM MẶT Bài 1: GIẢI PHẪU VÀ SINH LÝ RĂNG, MIỆNG Mục tiêu: 1. Mô tả được cấu tạo giải phẫu cơ bản của răng, miệng. Trình bày được chức năng sinh lý của răng miệng. Cấu tạo giải phẫu: 1.

Miệng: Miệng được giới hạn bởi 2 môi ở phía trước, hai bên là mặt trong má, trên là vòm miệng và dưới là sàn miệng. - Trong khoang miệng có lưỡi. - Khoang miệng gồm 2 phần: tiền đình và ổ miệng được ngăn cách với nhau bởi cung răng lợi. Tiền đình: - Là khoảng giữa môi, má và cung lợi răng.

Tiền đình có niêm mạc che phủ, có các nếp niêm mạc và dây chằng. Tiền đình trên có lỗ ống stenon dẫn nước bọt từ tuyến nước bọt mang tai đổ vào ổ miệng ở ngang mức cổ răng số 7 hàm trên. - Giữa bờ trước cành lên xương hàm dưới và các răng hàm cuối có lỗ thông tiền đình vào ổ miệng. Qua đó có thể áp dụng đặt sonde cho người bệnh ăn trong trường hợp không há được miệng do gãy xuơng hàm, khít hàm.

Ô miệng: - Gồm răng, lưỡi, hai tuyến nước bọt dưới hàm và dưới lưỡi. Lưỡi: Cấu tạo gồm hai mặt: trên và dưới, hai bờ: phải và trái. Đầu nhọn ở trước, đáy ở sau. Mặt trên lưỡi có nhiều thần kinh vị giác.

- Lưỡi có chức năng nếm, tham gia các động tác nhai, phát âm và nuốt. Răng và hàm răng - Răng được cắm vào xương hàm ở các lỗ chân răng, được giữ bởi các dây chằng và lợi dính từ cổ răng đến chân răng, bên ngoài có vùng lợi che phủ. - Răng có 2 loại là răng vĩnh viễn và răng sữa. Cấu tạo răng: Răng được chia thành 3 phần: *Thân răng: Là phần trông thấy được ở trên cổ răng giải phẫu, thân răng có 5 mặt: - Mặt nhai (răng hàm), rìa cắn (răng cửa): qua đó có sự tiếp xúc các răng hàm đối diện để cắn xé, nhai, nghiền thức ăn.

Ở mặt nhai có các múi răng, được phân cách nhau bởi các rãnh. - Mặt ngoài: còn gọi là mặt má đối với răng hàm, mặt môi (tiền đình) với răng cửa. - Mặt trong: Là mặt vòm miệng với các răng hàm trên, mặt lưỡi đối với các răng răng phát triển thuận lợi. * Phòng cho trẻ các bệnh đường mũi họng tránh ảnh hưởng đên cung răng.

* Trẻ học cấp I, II cần được hướng dẫn cách vệ sinh răng miệng, được chữa sâu răng và nắn chỉnh răng lệch lạc. * Tuổi dậy thì và thanh niên: có sự thay đổi nội tiết và phát triển đột biến về thể chất nên rất dễ dẫn đến tình trạng viêm lợi. Do đó cần giữ vệ sinh răng miệng cẩn thận, điều trị viêm quanh răng lợi nếu có, nắn chỉnh răng mọc bất thường. Cần khám răng lợi định kỳ 6 tháng/lần * Tuổi trưởng thành: duy trì chăm sóc răng miệng đều đặn thường xuyên tại nhà.

Khám răng miệng định kỳ, chữa sâu răng, viêm lợi và viêm quanh răng kịp thời; Chỉnh sửa sang chấn khớp cắn. Những răng bị nhổ do viêm quanh răng cần phục hồi bằng hàm giả để ăn nhai và giữ chắc các răng còn lại trên hàm. Giữ vệ sinh răng miệng tốt, xoa nắn hàng ngày. Dùng bàn chải mềm và chỉ tơ nha khoa để vệ sinh răng miệng.

CÂU HỎI LƯỢNG GIÁ: Chọn ý đúng nhất trong các câu sau: 1. Tổ chức nào không thuộc tổ chức vùng quanh răng ? A. Dây chằng quanh răng D. Xương răng và xương ổ răng.

Yếu tố ngoại lai quan trọng ở vùng quanh răng là: A. Sang chấn khớp cắn. Răng mọc lệch lạc 3. Yếu tố nội tại quan trọng ở vùng quanh răng là: A.

Rối loạn nội tiết tuổi dậy thì và thai nghén. Phản ứng miễn dịch của cơ thể tại chỗ. Sự sắp xếp răng. Suy dinh dưỡng 4.

Nguyên nhân quan trọng nhất gây viêm lợi là: A. Tác nhân hoá học. Viêm quanh răng không điều trị sẽ dẫn đến tình trạng: A. Mất răng hàng loạt C.

Tiêu quanh răng Bài 2: BỆNH SÂU RĂNG Mục tiêu : 1. Trình bày được nguyên nhân chủ yếu gây bệnh và yếu tố nguy cơ gây sâu răng. Trình bày bệnh sinh bệnh sâu răng. Chẩn đoán bệnh sâu răng và các biến chứng của nó.

Trình bày điều trị và các biện pháp dự phòng bệnh sâu răng. Định nghĩa: - Sâu răng là một bệnh ở tổ chức cứng của răng (men, ngà và cement), đặc trưng bởi sự khử khoáng làm tiêu dần các chất vô cơ, hữu cơ ở men răng, ngà răng tạo thành hố trên răng gọi là lỗ sâu và không tự tái tạo lại như cũ được. - Sâu răng là một bệnh phô biên ở nước ta cũng như các nước trên thê giới, bệnh mắc rất sớm và gặp ở mọi lứa tuổi, mọi giới, mọi dân tộc. - Sâu răng là một bệnh mang tính chất xã hội và có xu hướng tăng cùng với sự phát triển của nền kinh tế.

Đặc điểm dịch tễ học của bệnh sâu răng: - Tỉ lệ sâu răng gia tăng theo tuổi ở cả hệ răng sữa lẫn răng vĩnh viên. - Sự phân bố sâu răng cũng khác nhau giữa các răng và các mặt răng. - Sâu răng chịu ảnh hưởng của môi trường gia đình và trường học. - Trình độ văn hoá càng cao thì tình trạng sức khoẻ răng miệng được nâng cao, đặc biệt là kiến thức của người mẹ.

- Nếu không điều trị bệnh dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng đến sức khỏe chung, thẩm mỹ và dễ tái phát sau khi điều trị. Nguyên nhân: Sâu răng gần như là một bệnh mắc phải do điều kiện môi trường, vì vậy các yếu tố tại chỗ là nguyên nhân cơ bản và chủ yếu gây sâu răng còn nguyên nhân tổng quát chỉ là những yếu tố nguy cơ. Nguyên nhân tại chỗ: Cần tối thiểu 3 yếu tố chính đồng thời tương tác với nhau để tạo nên sang thương sâu đó là: răng nhạy cảm, vi khuẩn (mảng bám), thực phẩm. Vi khuẩn: Là nguyên nhân cần thiết để khởi đầu cho bệnh sâu răng, tuỵ không có loại vi khuẩn đặc hiệu gây sâu răng nhưng không phải tât cả vi khuân trong miệng đều gây ra sâu răng.

Vi khuẩn ở trong mảng bám răng, cao răng. Tùy theo vai tro gây sâu răng, các vi khuẩn được chia làm hai nhóm : - Vi khuẩn tạo acid: Các loại vi khuẩn này lên men carbohydrate tạo ra acid làm pH giảm xuống < 5, sự giảm pH liên tục có thể đưa đến sự khử khoáng trên bề mặt răng, làm mật vôi ở các mô cứng của răng, quá trình sâu răng bắt đầu xảy ra, nhóm này gồm :+ Lactobacillus acidophillus: hiện diện với số lượng ít nhưng lại tạo ra acid có pH thấp rất nhanh trong môi trường + Streptococcus mutans: đây là tác nhân chủ yếu gây ra sự thành lập mảng bám, dính trên bê mặt răng và nếu có sự hiện diện cùng lúc hai yếu tố chất đường, thời gian thì sẽ có đủ điều kiện thuận lợi để khởi phát sang thương sâu sau đó L.acidophillus làm sang thương tiến triển xuống bên dưới bề mặt. + Actinomyces: cũng có thể gây sâu răng. - Vi khuẩn phân giải protein: Làm tiêu hủy chất căn bản hữu cơ sau khi mất vôi.

Thực phâm: Là những thức ăn cần thiết mà cơ thể hấp thu vào để sống và hoạt động. Tuy nhiên, thực phẩm cũng là một yếu tố liên quan đến bệnh sâu răng, vì đó cũng là chất dinh dưỡng của vi khuẩn. Tùy theo loại thực phẩm, tính chât của thực phẩm và chế độ sử dụng nó, mà có thể gây sâu răng hoặc không. - Carbohydrat: Các chât bột, đường là loại thực phẩm gây sâu răng nhiều nhất.

Trong đo đường là loại thực phẩm chủ yếu gây sâu răng và làm gia tăng sâu răng, đặc biệt là loại đường sucrose, đây là chất ưa thích của vi khuẩn gây sâu răng, nó chuyển hoá thành acid và chính sự sinh acid này làm mất khoáng men. Điều quan trọng là khả năng gây sâu răng không phải do số lượng đường, mà do số lần sử dụng và thời gian đường bám dính trên răng. - Protid: Các loại Protid nguyên thủy ít gây sâu răng, ngược lại những loại protid được chê biên làm tăng sâu răng do tính chất bám dính của nó. - Lipid: Các chất béo không gây sâu răng.

Những thực phẩm có tính chất xơ ít gây sâu răng, trong lúc những thực phẩm mềm dẻo, dính vào răng thì dễ gây sâu răng hơn. Chế độ ăn đầy đủ, đúng bữa, không ăn vặt sẽ giảm được sâu răng. Răng: Một số yếu tố làm tăng tính nhạy cảm của răng đối với sự khởi phát sâu răng ở mỗi cá thể như : Vị trí của răng trên cung hàm + Răng mọc lệch lạc, xoay dễ bị sâu hơn răng mọc thăng hàng. + Nhóm răng hàm bị sâu nhiều hơn nhóm răng cửa.

Đặc điểm hình thái học + Mặt nhai bị sâu nhiều nhất vì có nhiêu rãnh lõm do tập trung mảng bám răng. + Mặt bên cũng dễ bị sâu vì men răng ở vùng cô mỏng, giăt thức ăn. + Mặt trong, ngoài ít bị sâu hơn vì trơn láng. Thành phần cấu tạo của răng: Răng bị khiếm khuyết trong cấu tạo như thiểu sản men, hay men răng kém khoáng hóa rât dê bị sâu.

Mòn răng: Răng bị mòn phần men cũng dễ bị sâu hơn (mòn răng có thể do chải răng sai phương pháp, móc răng giả, nghiến răng, ăn nhai lâu ngày. - Tuổi răng: Răng mới mọc kém cứng, dễ bị tác dụng của acid, với thời gian men răng được tái khoáng hoá làm chúng đề kháng hơn với acid. Ngoài 3 yếu tố trên còn 2 yếu tô liên quan nữa là: + Thơi gian: Vi khuẩn gây sâu răng sau khi nhiễm vào môi trường miệng, tự nó sẽ không gay sâu răng được mà cần phải có chất đường giúp cho sự chuyên hoá của vi khuẩn, tuy nhiên sâu răng không phụ thuộc vào số lượng, số lần sử dụng đường mà phụ thuộc vào thời gian đường và mảng bám vi khuẩn tồn tại trên bề mặt răng, thời gian tồn tại càng lâu thì vi khuẩn chuyển hoá đưòmg thành acid càng nhiều và acid tấn công gần như thương xuyên trên bề mặt răng làm mất khoáng men. Tuy nhiên, qua trình mất khoáng có thể phục hồi hoặc giảm mức độ nhờ các thành phần khác nhau trong nước bọt, tốc độ tiết.

+ Nước bọt: Là môi trường hoạt động của các vi khuẩn trong miệng, nước bọt tiết càng nhiều càng giảm sâu răng. Ngoài ra tính chất nước bọt lỏng hay quánh cũng ảnh hưởng đến bệnh sâu răng, nước bọt càng quánh thì sâu răng càng cao.