Nghiên Cứu Dự Phòng Sâu Răng Bằng Gel Fluor Tại Trường Đại Học Y Hà Nội

Luận án tiến sĩ Dự phòng sâu răng bằng gel fluor tại trường đại học y hà nội phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Vũ Mạnh Tuấn
• Người hướng dẫn: GS. Trần Văn Trường
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Răng - Hàm - Mặt
• Đề tài: Nghiên Cứu Dự Phòng Sâu Răng Bằng Gel Fluor
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Những hiểu biết mới về sâu răng và sâu răng giai đoạn sớm
• 1.2. Định nghĩa bệnh sâu răng và sâu răng giai đoạn sớm
• 1.3. Bệnh căn sâu răng
• 1.4. Sinh lý bệnh quá trình sâu răng
• 1.5. Tiến triển của tổn thương sâu răng. Phân loại sâu răng
• 1.6. Dịch tễ học bệnh sâu răng và sâu răng sớm
• 1.7. Chẩn đoán sâu răng
• 1.8. Điều trị và dự phòng sâu răng. Điều trị bệnh sâu răng
• 1.9. Dự phòng sâu răng
• 1.10. Dự phòng sâu răng trên thế giới và trong khu vực
• 1.11. Vai trò của Gel fluor trong phòng và điều trị sâu răng. Phân loại Gel fluor
• 1.12. Thành phần của Gel fluor
• 1.13. Chỉ định và chống chỉ định sử dụng Gel fluor
• 1.14. Kỹ thuật dự phòng, điều trị bằng Gel fluor
• 1.15. Nhiễm độc Gel fluor. Các nghiên cứu về tác dụng của Gel fluor
• 1.16. Một số nghiên cứu về sử dụng Gel fluor phòng sâu răng, sâu răng giai đoạn sớm ở trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Nghiên cứu ngang mô tả
• 2.3. Nghiên cứu can thiệp. Tiến hành nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nghiên cứu cắt ngang mô tả về tỷ lệ hiện mắc sâu răng vĩnh viễn và răng số 6 giai đoạn sớm
• 3.2. Phần đặc trưng cá nhân
• 3.3. Tình trạng sâu răng vĩnh viễn. Tình trạng sâu răng hàm lớn vĩnh viễn số 6
• 3.4. Đánh giá hiệu quả của Gel fluor 1,23% trên tổn thương sâu răng vĩnh viễn qua nghiên cứu can thiệp
• 3.5. Một số đặc trưng cá nhân
• 3.6. Hiệu quả của Gel fluor 1,23% trên tổn thương sâu răng vĩnh viễn qua sự thay đổi tỷ lệ sâu răng và chỉ số Diagnodent
• 3.7. Hiệu quả của Gel fluor 1,23% trên tổn thương sâu răng vĩnh viễn qua sự thay đổi các chỉ số DMFT, DMFS
• 3.8. Hiệu quả của Gel fluor 1,23% trên tổn thương sâu răng 6
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu cắt ngang mô tả. Thực trạng bệnh sâu răng vĩnh viễn
• 4.2. Tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn chung
• 4.3. Tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn theo mức độ tổn thương
• 4.4. Phân tích chỉ số DMFT
• 4.5. Phân tích chỉ số DMFS và chỉ số laser huỳnh quang bề mặt răng. Phân tích thực trạng sâu răng 6
• 4.6. Hiệu quả của Gel fluor 1,23% trên tổn thương sâu răng vĩnh viễn qua nghiên cứu can thiệp
• 4.7. Bàn luận về phân bố học sinh trong nghiên cứu can thiệp
• 4.8. Hiệu quả phòng và điều trị sâu răng vĩnh viễn của Gel fluor 1,23%
• 4.9. Hiệu quả phòng và điều trị của Gel fluor 1,23% thể hiện qua sự thay đổi tỷ lệ sâu răng 6
• 4.10. Phương pháp nghiên cứu
• 4.11. Thiết kế và chọn mẫu nghiên cứu
• 4.12. Phương tiện, kỹ thuật và vật liệu sử dụng trong nghiên cứu
• 4.13. Thu thập, phân tích và xử lý số liệu
• 4.14. Điểm mới, tính giá trị và khả năng áp dụng của luận án
• CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Dự Phòng Sâu Răng Bằng Gel Fluor

Nghiên cứu dự phòng sâu răng là vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng, đặc biệt ở trẻ em. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhận định sâu răng vẫn là bệnh phổ biến, cần tăng cường phòng bệnh. Tại Việt Nam, tỷ lệ sâu răng còn cao, nhất là ở vùng nông thôn và miền núi. Các nghiên cứu tập trung vào việc chẩn đoán sớm và áp dụng biện pháp phòng ngừa, điều trị bằng fluoride, tương tự như các nước tiên tiến. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của Gel fluor trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng ở giai đoạn sớm, với mục tiêu giảm chi phí và tăng hiệu quả điều trị, đi từ việc trám răng thông thường sang phòng ngừa chủ động.

1.1. Tình Hình Sâu Răng Ở Việt Nam Và Trên Thế Giới

Theo điều tra năm 2001, tỷ lệ sâu răng ở trẻ 12 tuổi là 56,6% (DMFT = 1,87) và ở trẻ 15 tuổi là 67,6% (DMFT = 2,16). Điều này cho thấy tình trạng sâu răng ở Việt Nam vẫn còn là một vấn đề đáng quan tâm. Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã chứng minh vai trò của fluor trong việc giảm tỷ lệ và mức độ nghiêm trọng của sâu răng. Nghiên cứu của Marinho VC và cộng sự (2003) cho thấy Gel fluor có thể làm giảm sâu răng tới 28%.

1.2. Vai Trò Của Fluoride Trong Nha Khoa Dự Phòng

Fluoride, đặc biệt là Gel fluor, đóng vai trò quan trọng trong nha khoa dự phòng. Việc sử dụng Gel fluor giúp tăng cường men răng, giảm nguy cơ sâu răng và có thể đảo ngược các tổn thương sâu răng ở giai đoạn sớm. Sự phát triển của công nghiệp hóa chất đã cho ra đời nhiều sản phẩm chứa fluoride với đa dạng chủng loại và chất lượng, mở ra nhiều cơ hội để cải thiện sức khỏe răng miệng.

II. Thách Thức Trong Dự Phòng Sâu Răng Cho Học Sinh Hà Nội

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua. Một trong số đó là việc chẩn đoán sớm sâu răng, đặc biệt ở giai đoạn tổn thương ban đầu. Các nghiên cứu hiện tại chưa đưa ra được phương pháp hoàn hảo, hiệu quả cao, an toàn và đơn giản khi sử dụng, cũng như chưa tìm ra liều lượng tối ưu cho các giai đoạn tổn thương sâu răng. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc giải quyết những thách thức này thông qua việc đánh giá hiệu quả của Gel fluor trên học sinh tại Hà Nội.

2.1. Chẩn Đoán Sớm Sâu Răng Vấn Đề Cần Giải Quyết

Việc chẩn đoán sâu răng ở giai đoạn muộn dẫn đến hiệu quả điều trị thấp và chi phí cao. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc phát hiện tổn thương sâu răng ở giai đoạn sớm, khi chưa hình thành lỗ sâu, để có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn. Các thiết bị tiên tiến như laser có thể hỗ trợ chẩn đoán sâu răng sớm, nhưng cần có thêm nghiên cứu để đánh giá tính hiệu quả và độ tin cậy của chúng.

2.2. Thiếu Nghiên Cứu Về Sâu Răng Giai Đoạn Sớm Ở Trẻ Em Việt Nam

Hiện nay, có rất ít nghiên cứu về tình trạng sâu răng giai đoạn sớm ở trẻ em Việt Nam. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào việc chẩn đoán sâu răng ở giai đoạn muộn. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các biện pháp dự phòng và điều trị sâu răng ở giai đoạn sớm, như sử dụng Gel fluor, là rất cần thiết.

2.3. Tìm Kiếm Liều Lượng Tối Ưu Của Gel Fluor Cho Trẻ Em

Việc sử dụng Gel fluor cần phải được thực hiện một cách an toàn và hiệu quả. Điều này đòi hỏi phải xác định liều lượng tối ưu cho từng giai đoạn của tổn thương sâu răng. Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá tác dụng phụ của Gel fluor và đảm bảo rằng việc sử dụng nó không gây hại cho sức khỏe của trẻ em.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Sử Dụng Gel Fluor Tại Đại Học Y HN

Nghiên cứu này được thực hiện với hai mục tiêu chính: (1) Xác định thực trạng sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm của học sinh 7-8 tuổi tại trường Tiểu học Đông Ngạc A, Từ Liêm, Hà Nội năm 2009; (2) Đánh giá hiệu quả sử dụng Gel fluor (NaF 1,23%) trên nhóm học sinh có tổn thương sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm. Nghiên cứu bao gồm nghiên cứu cắt ngang mô tả và nghiên cứu can thiệp để đánh giá hiệu quả của Gel fluor trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu Cắt Ngang Mô Tả Tỷ Lệ Sâu Răng

Nghiên cứu cắt ngang mô tả được thực hiện để xác định tỷ lệ hiện mắc sâu răng vĩnh viễn và răng số 6 giai đoạn sớm ở học sinh 7-8 tuổi. Dữ liệu được thu thập thông qua khám lâm sàng và sử dụng các thiết bị chẩn đoán như Diagnodent pen 2190 để phát hiện tổn thương sâu răng ở giai đoạn sớm.

3.2. Nghiên Cứu Can Thiệp Đánh Giá Hiệu Quả Gel Fluor 1.23

Nghiên cứu can thiệp được thực hiện để đánh giá hiệu quả của Gel fluor (NaF 1,23%) trên nhóm học sinh có tổn thương sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm. Học sinh được chia thành hai nhóm: nhóm can thiệp sử dụng Gel fluor và nhóm chứng sử dụng kem đánh răng thông thường. Hiệu quả của Gel fluor được đánh giá dựa trên sự thay đổi tỷ lệ sâu răng và chỉ số Diagnodent sau một thời gian theo dõi.

3.3. Sử Dụng Diagnodent Pen 2190 Trong Chẩn Đoán Sâu Răng Sớm

Diagnodent pen 2190 là một thiết bị laser huỳnh quang được sử dụng để phát hiện tổn thương sâu răng ở giai đoạn sớm. Thiết bị này đo lượng ánh sáng huỳnh quang phát ra từ răng và cho phép xác định mức độ tổn thương men răng. Việc sử dụng Diagnodent pen 2190 giúp tăng độ chính xác trong việc chẩn đoán sâu răng sớm và đánh giá hiệu quả của Gel fluor.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Hiệu Quả Gel Fluor

Nghiên cứu đã thu thập được nhiều kết quả quan trọng về thực trạng sâu răng và hiệu quả của Gel fluor. Kết quả cho thấy tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn ở học sinh 7-8 tuổi còn khá cao. Nghiên cứu can thiệp cũng cho thấy Gel fluor có hiệu quả trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng ở giai đoạn sớm, thể hiện qua sự giảm tỷ lệ sâu răng và chỉ số Diagnodent.

4.1. Thực Trạng Sâu Răng Vĩnh Viễn Giai Đoạn Sớm Ở Học Sinh

Kết quả nghiên cứu cắt ngang mô tả cho thấy tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn ở học sinh 7-8 tuổi tại trường Tiểu học Đông Ngạc A còn khá cao. Tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn bao gồm cả sâu răng giai đoạn sớm (D1, D2) và giai đoạn muộn (D3) được thống kê theo tuổi và giới tính. Kết quả này cho thấy cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện sức khỏe răng miệng cho học sinh.

4.2. Hiệu Quả Của Gel Fluor 1.23 Trong Nghiên Cứu Can Thiệp

Nghiên cứu can thiệp cho thấy Gel fluor (NaF 1,23%) có hiệu quả trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm. Hiệu quả của Gel fluor được đánh giá dựa trên sự thay đổi tỷ lệ sâu răng, chỉ số Diagnodent, DMFT và DMFS sau một thời gian theo dõi. Kết quả cho thấy nhóm sử dụng Gel fluor có sự cải thiện đáng kể so với nhóm chứng.

4.3. Phân Tích Chỉ Số DMFT Và DMFS Sau Can Thiệp Gel Fluor

Chỉ số DMFT (Decayed, Missing, Filled, Teeth) và DMFS (Decayed, Missing, Filled, Surface) được sử dụng để đánh giá mức độ sâu răng và hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Nghiên cứu đã phân tích sự thay đổi của chỉ số DMFT và DMFS ở nhóm can thiệp và nhóm chứng sau một thời gian theo dõi. Kết quả cho thấy Gel fluor có thể giúp giảm sự tiến triển của sâu răng và cải thiện các chỉ số này.

V. Thảo Luận Về Ứng Dụng Gel Fluor Dự Phòng Sâu Răng

Kết quả nghiên cứu này cung cấp bằng chứng về hiệu quả của Gel fluor trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng ở trẻ em. Tuy nhiên, cần có thêm nghiên cứu để xác định liều lượng tối ưu và cách sử dụng Gel fluor một cách an toàn và hiệu quả. Nghiên cứu này cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chẩn đoán sớm sâu răng và áp dụng các biện pháp phòng ngừa ngay từ giai đoạn đầu.

5.1. Điểm Mới Và Giá Trị Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này là một trong những nghiên cứu đầu tiên tại Việt Nam đánh giá hiệu quả của Gel fluor trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng giai đoạn sớm ở trẻ em. Kết quả nghiên cứu có giá trị thực tiễn trong việc xây dựng các chương trình chăm sóc răng miệng cho học sinh và cộng đồng.

5.2. Hạn Chế Của Nghiên Cứu Và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm cỡ mẫu nhỏ và thời gian theo dõi ngắn. Các nghiên cứu tiếp theo cần có cỡ mẫu lớn hơn và thời gian theo dõi dài hơn để đánh giá hiệu quả lâu dài của Gel fluor. Ngoài ra, cần có thêm nghiên cứu để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của Gel fluor, như chế độ ăn uống và thói quen vệ sinh răng miệng.

5.3. Đề Xuất Sử Dụng Gel Fluor Trong Chương Trình Nha Học Đường

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, đề xuất sử dụng Gel fluor trong các chương trình nha học đường để phòng ngừa và điều trị sâu răng cho học sinh. Cần có hướng dẫn cụ thể về cách sử dụng Gel fluor một cách an toàn và hiệu quả, cũng như đào tạo cho giáo viên và nhân viên y tế về cách thực hiện chương trình.

VI. Kết Luận Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Gel Fluor

Nghiên cứu dự phòng sâu răng bằng Gel fluor tại Trường Đại học Y Hà Nội đã cung cấp những bằng chứng quan trọng về hiệu quả của phương pháp này trong việc giảm tỷ lệ sâu răng ở trẻ em. Việc áp dụng Gel fluor trong các chương trình chăm sóc răng miệng cộng đồng hứa hẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực, góp phần nâng cao sức khỏe răng miệng cho thế hệ trẻ. Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu chuyên sâu để tối ưu hóa việc sử dụng Gel fluor và phát triển các phương pháp dự phòng sâu răng hiệu quả hơn nữa.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Gel Fluor

Nghiên cứu đã chứng minh rằng Gel fluor có hiệu quả trong việc phòng ngừa và điều trị sâu răng giai đoạn sớm ở trẻ em. Việc sử dụng Gel fluor giúp giảm tỷ lệ sâu răng, cải thiện chỉ số DMFT và DMFS, và hạn chế sự tiến triển của tổn thương sâu răng.

6.2. Khuyến Nghị Về Áp Dụng Gel Fluor Trong Thực Tiễn Nha Khoa

Các bác sĩ nha khoa nên khuyến khích bệnh nhân, đặc biệt là trẻ em, sử dụng Gel fluor để phòng ngừa sâu răng. Cần tư vấn cho bệnh nhân về cách sử dụng Gel fluor một cách an toàn và hiệu quả, cũng như theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe răng miệng của họ.

6.3. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Gel Fluor Và Sâu Răng

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của Gel fluor trong thời gian dài hơn, xác định liều lượng tối ưu cho từng đối tượng, và so sánh hiệu quả của Gel fluor với các phương pháp dự phòng sâu răng khác. Ngoài ra, cần có thêm nghiên cứu về tác dụng phụ của Gel fluor và cách giảm thiểu rủi ro.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh sâu răng là một trong những bệnh nhiễm trùng mạn tính phổ biến nhất trên phạm vi toàn cầu theo tổng kết của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2004). Tại Việt Nam, theo số liệu điều tra cơ bản sức khỏe răng miệng năm 2001, tỷ lệ sâu răng ở trẻ 12 tuổi là 56,6% với chỉ số DMFT là 1,87; ở trẻ 15 tuổi tỷ lệ này lên tới 67,6% với chỉ số DMFT là 2,16. Thực trạng bệnh sâu răng tại các vùng nông thôn và miền núi vẫn có chiều hướng gia tăng. Trong thực hành nha khoa truyền thống, việc chẩn đoán và điều trị thường chỉ được thực hiện ở các giai đoạn muộn khi tổn thương đã hình thành lỗ sâu trên lâm sàng, đòi hỏi các can thiệp xâm lấn phục hồi như khoan và trám răng.

Khoảng trống nghiên cứu lớn tại thời điểm thực hiện đề tài là chưa có các công trình nghiên cứu hệ thống tại Việt Nam về thực trạng sâu răng vĩnh viễn ở giai đoạn sớm (tổn thương mất khoáng men răng tiền xoang chưa hình thành lỗ sâu) ở lứa tuổi học sinh tiểu học, cũng như thiếu vắng các thử nghiệm can thiệp đánh giá hiệu quả của Gel fluor nồng độ 1,23% (Natri fluoride - NaF) trong việc tái khoáng hóa và dự phòng sâu răng vĩnh viễn ngay từ giai đoạn khởi phát.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể gồm hai nội dung:

1. Xác định thực trạng sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm của học sinh 7-8 tuổi tại trường Tiểu học Đông Ngạc A, Từ Liêm, Hà Nội năm 2009.
2. Đánh giá hiệu quả sử dụng Gel fluor (NaF 1,23%) trên nhóm học sinh có tổn thương sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm. Trên cơ sở đó đề xuất sử dụng Gel fluor (NaF 1,23%) phòng và điều trị bệnh sâu răng cho học sinh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Học sinh trong độ tuổi từ 7 đến 8 tuổi, đã mọc răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất (răng số 6) trên cung hàm.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực địa được triển khai tại Trường Tiểu học Đông Ngạc A, huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội; các nội dung phân tích thực nghiệm và đánh giá chuyên sâu được thực hiện tại Viện Đào tạo Răng Hàm Mặt - Trường Đại học Y Hà Nội.
• Phạm vi thời gian: Công trình được thực hiện từ tháng 10 năm 2008 đến tháng 12 năm 2012 (trong đó khảo sát cắt ngang dịch tễ thực hiện năm 2009; quá trình theo dõi can thiệp lâm sàng được tiến hành dọc qua các mốc 01 tuần, 6 tháng và 18 tháng).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa các cơ sở lý luận kinh điển và hiện đại về bệnh căn, cơ chế bệnh sinh, chẩn đoán và điều trị dự phòng bệnh sâu răng:

• Định nghĩa và cơ chế bệnh sinh: Theo đồng thuận tại Hội nghị quốc tế về sâu răng lần thứ 50 (năm 2003), sâu răng là bệnh nhiễm khuẩn của tổ chức canxi hóa, đặc trưng bởi sự hủy khoáng của thành phần vô cơ và phá hủy thành phần hữu cơ mô cứng. Quá trình này diễn tiến liên tục, có tính hoàn nguyên ở giai đoạn sớm và không thể hoàn nguyên ở giai đoạn muộn. Sơ đồ bệnh sinh của Fejerskov và Manji (1990) chỉ rõ sự tác động qua lại giữa vi khuẩn màng sinh học (Biofilm gồm Streptococcus mutans, Actinomyces viscosus, S. sobrinus, Lactobacillus), chất nền Carbohydrate (đặc biệt là Sucrose tổng hợp Glucan ngoại bào) và mô cứng của răng dưới tác động của thời gian.
• Mô học men răng và trao đổi chất: Men răng chứa 90-95% chất vô cơ chủ yếu là Hydroxyapatite $3[\text{Ca}_3(\text{PO}_4)_2]\cdot\text{Ca(OH)}_2$, cùng Carbonat và Fluorapatite. Khi môi trường miệng có pH < 5,5, các tinh thể Hydroxyapatite và Carbonat bị hòa tan; trong khi đó, tinh thể Fluorapatite có tính bền vững cao hơn, chỉ bị hòa tan khi pH giảm xuống dưới mức 4,5. Trong 1-2 năm đầu sau khi mọc (lứa tuổi 6-8 tuổi), men răng diễn ra quá trình trao đổi chất mạnh mẽ nhất với nước bọt; các khoảng trống giữa trụ men tạo điều kiện thuận lợi cho ion fluor khuếch tán vào sâu để thay thế gốc hydroxyl/carbonat, tạo thành lớp Fluorapatite gia tăng sức đề kháng.
• Các công trình nghiên cứu dịch tễ học và can thiệp được điểm lại:
  • Báo cáo toàn cầu của WHO (2004) và các nghiên cứu tại các nước phát triển cho thấy chỉ số DMFT ở trẻ 12 tuổi tại Canada, Australia, Bắc Âu đã giảm từ mức trên 6,5 (năm 1969) xuống còn 1,2 - 2,6 (năm 1993); tại Mỹ giảm từ 2,7 - 4,4 xuống mức thấp nhờ ứng dụng fluor. Tại Malaysia, DMFT tuổi 12 giảm từ 3,7 (năm 1970) xuống 2,37 (năm 1988); tại Singapore giảm từ trên 3,0 (thập niên 60) xuống 0,4 (năm 1999).
  • Phân tích tổng hợp của Marinho V.C. và cộng sự (2003) trên các thử nghiệm lâm sàng chỉ ra Gel fluor làm giảm 28% tỷ lệ sâu răng (95%CI: 19% - 37%, $p < 0,0001$).
  • Caslavska V. và cộng sự (1975) chứng minh sự lắng đọng fluor trên bề mặt men đạt $27,\mu\text{g/cm}^2$ và fluor liên kết cấu trúc đạt trên $4000,\mu\text{g/cm}^3$ khi sử dụng gel fluor. Lindholm-Sethson B. và cộng sự (2008) ghi nhận gel fluor có pH > 5,5 không gây ăn mòn bề mặt titan.
  • Tại Việt Nam: Nghiên cứu của Trần Thị Bích Vân và cộng sự tại Thành phố Hồ Chí Minh theo hệ thống ICDAS cho thấy tỷ lệ sâu răng mức S3 (sâu từ ngà) là 67,1%, trong khi mức S1 (sâu men và ngà) lên tới 99,3%; nghiên cứu của Vũ Mạnh Tuấn và cộng sự (2011) tại Quảng Bình ghi nhận tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn ở trẻ 7-8 tuổi là 54,6% (DMFT = 1,91); nghiên cứu in vitro của Trần Văn Trường và cộng sự (2010) trên 120 răng hàm nhỏ chứng minh Gel fluor 1,23% duy trì chỉ số Diagnodent ổn định ($5,40 \pm 3,65$) sau khi gây hủy khoáng bằng acid phosphoric 37% so với nhóm chứng ($19,6 \pm 2,35$).
  • Nghiên cứu của Lê Thị Phương Linh (2010) theo dõi tổn thương sâu răng sớm D1 sau 1 tháng cho thấy 66% tiến triển thành D2, 14% chuyển thành D3, 20% không đổi và 0% tự hoàn nguyên nếu không can thiệp.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Khắc phục hạn chế của các nghiên cứu dịch tễ học trước đây vốn chỉ ghi nhận sâu răng mức độ tạo lỗ theo chuẩn WHO (1997), luận án ứng dụng kết hợp hệ thống tiêu chuẩn quốc tế ICDAS và công nghệ laser huỳnh quang Diagnodent nhằm định lượng chính xác thực trạng tổn thương sớm, đồng thời cung cấp bằng chứng thực nghiệm lâm sàng về hiệu quả can thiệp của Gel fluor NaF 1,23% tại trường học ở Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và thang đo chẩn đoán

Luận án dựa trên cơ sở lý thuyết về cân bằng động hủy khoáng - tái khoáng mô cứng thân răng và sử dụng hai hệ thống thang đo chẩn đoán:

1. Hệ thống phát hiện và đánh giá sâu răng quốc tế (ICDAS, 2005):

Mã số ICDAS	Mô tả lâm sàng tổn thương thân răng nguyên phát
0	Men răng lành mạnh
1	Đốm trắng đục trên men (quan sát thấy sau khi thổi khô bề mặt 5 giây)
2	Đổi màu trên men răng (quan sát thấy rõ ngay khi bề mặt răng còn ướt)
3	Vỡ men định khu (tổn thương giới hạn ở lớp men, chưa lộ ngà)
4	Bóng đen ánh lên từ lớp ngà bên dưới
5	Xoang sâu đã hình thành, nhìn thấy rõ ngà răng
6	Xoang sâu hở nhìn thấy ngà răng lan rộng (chiếm > 1/2 bề mặt răng)

2. Thang phân loại định lượng bằng thiết bị laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190 (bước sóng 655 nm):

Mức tổn thương	Giá trị chỉ số DD	Ý nghĩa lâm sàng
$D_0$	0 - 13	Răng lành mạnh hoặc tổn thương khởi đầu rất nhẹ ở men
$D_1$	14 - 20	Sâu men, sâu ngà nông hoặc sâu răng ngừng tiến triển
$D_2$	21 - 30	Sâu ngà sâu
$D_3$	31 - 99	Tổn thương rộng và sâu (60% trường hợp lỗ sâu đã mở)
X	-	Mặt răng thuộc diện loại trừ

Thiết kế nghiên cứu và cỡ mẫu

Công trình kết hợp hai chiến lược thiết kế nghiên cứu:

• Thiết kế nghiên cứu cắt ngang mô tả:
  • Công thức tính cỡ mẫu: $$n = Z_{1-\alpha/2}^2 \cdot \frac{p \cdot q}{d^2} \cdot DE$$ Trong đó: Hệ số tin cậy ở mức xác suất 95% ($Z_{1-\alpha/2} = 1,96$); tỷ lệ ước lượng sâu răng vĩnh viễn sớm qua khảo sát sơ bộ năm 2008 là $p = 0,78$; $q = 1 - p = 0,22$; độ chính xác mong muốn $d = 0,05$; hệ số thiết kế $DE = 1,2$.
  • Cỡ mẫu tính toán lý thuyết: $n = 317$ học sinh. Cỡ mẫu thực tế thu nhận: 320 học sinh trong tổng số 375 học sinh 7-8 tuổi tại Trường Tiểu học Đông Ngạc A.
  • Tiêu chuẩn lựa chọn: Học sinh 7-8 tuổi, đã mọc răng hàm lớn số 6, có sự đồng thuận tự nguyện tham gia của học sinh và phụ huynh.
  • Tiêu chuẩn loại trừ: Trẻ chưa mọc răng số 6, đang chỉnh nha cố định, đang hoặc mới ngừng dùng fluor tại chỗ dưới 6 tháng, tiền sử dị ứng fluor, đang dùng thuốc có phản ứng chéo (như Chlorhexidine).
• Thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng có đối chứng:
  • Chọn các học sinh có tổn thương sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm từ nghiên cứu cắt ngang, chia thành 2 nhóm theo dõi dọc:
    • Nhóm can thiệp: Sử dụng Gel fluor NaF 1,23% (chế phẩm MIRAFLUOR-GEL 1,23%), định lượng 0,5 - 0,7 g mỗi lần, thực hiện chải răng có giám sát trong 2-4 phút.
    • Nhóm đối chứng: Chải răng bằng kem đánh răng thông thường (kem P/S trẻ em) và bàn chải Colgate.
  • Các mốc theo dõi và đánh giá: Sau can thiệp 01 tuần, 6 tháng và 18 tháng.

Nguồn tư liệu và kỹ thuật thu thập dữ liệu

• Khám lâm sàng bằng bộ khay khám chuẩn, gương nha khoa, thám trâm và hệ thống thổi khô bề mặt răng 5 giây theo tiêu chuẩn ICDAS.
• Đo định lượng tổn thương mất khoáng bằng máy Diagnodent pen 2190 trên tất cả các bề mặt răng vĩnh viễn, đặc biệt là 5 mặt của 4 răng hàm lớn số 6 (mặt nhai, mặt ngoài, mặt trong, mặt gần, mặt xa).
• Chỉ số dịch tễ ghi nhận: DMFT (tổng số răng sâu, mất, trám), DMFS (tổng số mặt răng sâu, mất, trám), tỷ lệ sâu răng theo các ngưỡng $D_1, D_2, D_3$.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 trình bày hệ thống cơ sở lý thuyết về sinh bệnh học sâu răng, nhấn mạnh sâu răng là một quá trình động với hai hiện tượng đối nghịch là hủy khoáng và tái khoáng. Quá trình khử khoáng xảy ra khi vi khuẩn màng sinh học chuyển hóa carbohydrate thành acid lactic và acid formic, làm hạ pH môi trường mảng bám xuống dưới ngưỡng tới hạn. Tác giả phân tích các yếu tố nội sinh (cấu trúc mô học men răng, đường Retzius, dải Hunter-Schreger, tỷ lệ F/P trong mô cứng) và các yếu tố ngoại sinh (lưu lượng nước bọt, nồng độ canxi, phosphat, fluor, kháng thể IgA, Lysozyme).

Chương này cũng tổng kết các phương pháp chẩn đoán từ truyền thống đến hiện đại (quan sát mắt thường có độ nhạy 0,6-0,7; thám trâm; X-quang cánh cắn; X-quang kỹ thuật số với độ nhạy 0,95 và độ đặc hiệu 0,83; thiết bị đo điện trở men ECM; kỹ thuật quang học FOTI, DIFOTI; định lượng ánh sáng huỳnh quang QLF; laser huỳnh quang Diagnodent với độ chính xác trên 90%).

Về can thiệp dự phòng, tác giả phân tích ba cấp độ dự phòng (cấp 1: giáo dục nha khoa, kem fluor, súc miệng fluor, varnish fluor, trám bít hố rãnh; cấp 2: can thiệp tối thiểu, trám răng bảo tồn; cấp 3: nhổ răng, phục hình). Phân loại các dạng gel fluor theo hoạt chất (NaF, APF, SnF2, ZnF2, MFP, Amine fluoride), nồng độ (0,615%, 1,23%, 2%, 5%) và phân tích cơ chế hình thành lớp lắng đọng Canxi fluoride ($CaF_2$) như một kho lưu trữ ion giúp phóng thích fluor khi pH giảm, đồng thời xác định liều độc cấp tính (liều tử vong khoảng 5g NaF chứa 2,2g fluor) và các chỉ định an toàn cho trẻ em trên 6 tuổi.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết địa điểm, thời gian và phương pháp luận của đề tài. Tác giả thiết lập quy trình nghiên cứu phối hợp giữa khảo sát cắt ngang mô tả trên 320 học sinh và thử nghiệm can thiệp dọc có đối chứng kéo dài 18 tháng tại Trường Tiểu học Đông Ngạc A.

Chương này quy định chi tiết quy trình chuẩn hóa khám lâm sàng theo ICDAS, kỹ thuật đo lường bằng Diagnodent pen 2190 sau khi làm sạch mảng bám và thổi khô bề mặt răng. Quy trình can thiệp chải Gel fluor NaF 1,23% được chuẩn hóa: liều lượng 0,5 - 0,7 g/lần chải (tương đương lượng kem đánh răng hàng ngày), thời gian chải 2-4 phút dưới sự hướng dẫn của cán bộ y tế, hướng dẫn học sinh cúi đầu không nuốt thuốc, nhổ sạch dịch miệng vào cốc và không ăn uống hay súc miệng trong vòng 30 phút sau can thiệp. Quy trình quản lý số liệu và các tiêu chuẩn kiểm soát sai số cũng được trình bày đầy đủ.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày toàn bộ số liệu thu thập được từ hai giai đoạn nghiên cứu:

1. Thực trạng sâu răng vĩnh viễn qua nghiên cứu cắt ngang (320 học sinh):

• Phân bố học sinh: Khảo sát trên 320 học sinh 7-8 tuổi tại Trường Tiểu học Đông Ngạc A.
• Tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn chung khi tính cả giai đoạn sớm ($D_1, D_2$) và giai đoạn muộn ($D_3$) đạt mức cao; trong đó các tổn thương sâu men sớm ($D_1$) chiếm tỷ trọng ưu thế so với các tổn thương đã tạo lỗ sâu ($D_3$).
• Thực trạng sâu răng hàm lớn vĩnh viễn số 6: Răng số 6 là răng chịu thương tổn sớm và nặng nề nhất, tập trung chủ yếu ở bề mặt hố rãnh mặt nhai.
• Chỉ số laser huỳnh quang trung bình của các bề mặt răng vĩnh viễn tương ứng phù hợp chặt chẽ với các mức độ tổn thương quan sát được trên lâm sàng theo thang ICDAS.

2. Hiệu quả can thiệp của Gel fluor NaF 1,23% qua theo dõi dọc:

• Tại thời điểm 01 tuần sau can thiệp: Bắt đầu ghi nhận sự biến thiên của chỉ số laser huỳnh quang (DD) ở nhóm can thiệp so với nhóm đối chứng.
• Tại thời điểm 6 tháng sau can thiệp: Nhóm can thiệp chải Gel fluor 1,23% ghi nhận sự giảm rõ rệt về tỷ lệ tổn thương sâu men tiến triển ($D_2$) và ổn định các tổn thương $D_1$, chỉ số DD trung bình giảm; trong khi nhóm đối chứng có xu hướng gia tăng chuyển độ từ $D_1$ sang $D_2$ và $D_3$.
• Tại thời điểm 18 tháng sau can thiệp:
  • Tỷ lệ sâu răng vĩnh viễn và sâu răng số 6 ở nhóm can thiệp thấp hơn có ý nghĩa so với nhóm chứng.
  • Các tổn thương sâu men giai đoạn sớm ($D_1$) ở nhóm Gel fluor có tỷ lệ tái khoáng hóa hoàn nguyên về mức lành mạnh ($D_0$) hoặc duy trì không tiến triển cao vượt trội so với nhóm chứng.
  • Sự gia tăng các chỉ số DMFT và DMFS ở nhóm can thiệp Gel fluor 1,23% chậm hơn rõ rệt so với nhóm chứng ở cả hai phân nhóm 7 tuổi và 8 tuổi.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 tập trung phân tích, so sánh các phát hiện nghiên cứu với y văn trong nước và quốc tế:

• Đánh giá mô hình bệnh tật: Tác giả khẳng định nếu chỉ áp dụng tiêu chuẩn chẩn đoán cổ điển của WHO (1997) vốn chỉ tính các lỗ sâu đã mất mô cứng (tương ứng mức $D_3$ hay $S_3$), hệ thống y tế sẽ bỏ sót một tỷ lệ rất lớn (trên 30-40%) các tổn thương sâu men giai đoạn sớm ($D_1, D_2$). Những tổn thương sớm này hoàn toàn có khả năng tái khoáng hóa mà không cần khoan trám.
• Hiệu quả sinh học của Gel fluor NaF 1,23%: Phân tích cơ chế tái khoáng hóa thông qua việc hình thành lớp Canxi fluoride bề mặt và chuyển hóa Hydroxyapatite thành Fluorapatite bền vững trước acid.
• Tính khả thi của phương pháp: So sánh giữa kỹ thuật chải gel bằng bàn chải (sử dụng 0,5 - 0,7 g) và kỹ thuật áp khay (sử dụng 2 ml hoặc 3,86 g theo Whitford). Kỹ thuật chải răng với Gel fluor NaF 1,23% chứng minh tính ưu việt về sự an toàn, giảm nguy cơ nuốt phải fluor dư thừa, không gây kích thích phản xạ nôn ở học sinh tiểu học, tiết kiệm chi phí và phù hợp triển khai trong điều kiện trường học tại Việt Nam.
• Bàn luận về độ tin cậy của công cụ laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190: Khẳng định thiết bị có tính khách quan cao trong việc định lượng mức độ khoáng hóa mô răng, là công cụ theo dõi dọc hiệu quả cho các can thiệp dự phòng.

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về lý luận và phương pháp

1. Luận án là công trình nghiên cứu khoa học đầu tiên tại Việt Nam áp dụng đồng bộ hệ thống tiêu chí chẩn đoán quốc tế ICDAS kết hợp với thiết bị đo laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190 để phát hiện, phân loại và định lượng các tổn thương sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm trên đối tượng học sinh tiểu học.
2. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm lâm sàng dọc có đối chứng về động học quá trình tái khoáng hóa tổn thương men răng sớm dưới tác dụng của Gel fluor NaF 1,23%, làm sáng tỏ khả năng hoàn nguyên của sâu men ($D_1, D_2$) ở giai đoạn răng mới mọc.

Những đóng góp mới về thực tiễn và ứng dụng

1. Xác định bức tranh dịch tễ học toàn diện về sâu răng vĩnh viễn sớm và sâu răng hàm lớn thứ nhất (răng 6) ở trẻ em 7-8 tuổi tại ngoại thành Hà Nội, chỉ ra sự cần thiết phải chuyển dịch trọng tâm chăm sóc nha khoa sang giai đoạn tiền xoang.
2. Xây dựng và chứng minh tính hiệu quả, an toàn của quy trình can thiệp dự phòng sâu răng bằng hình thức chải Gel fluor NaF 1,23% có giám sát tại trường tiểu học, giúp kìm hãm sự gia tăng chỉ số DMFT, DMFS và ngăn chặn sâu răng tiến triển sang giai đoạn tạo lỗ.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đưa tiêu chí phát hiện sâu răng giai đoạn sớm (theo ICDAS) và các phương tiện hỗ trợ chẩn đoán quang học vào chương trình đào tạo chuyên ngành Răng Hàm Mặt và công tác khám sàng lọc nha học đường.
• Triển khai áp dụng Gel fluor NaF 1,23% theo hình thức chải răng có giám sát định kỳ tại các trường tiểu học cho học sinh từ 6 đến 8 tuổi, nhằm bảo vệ toàn diện răng hàm lớn vĩnh viễn số 6 ngay sau khi mọc.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Địa bàn nghiên cứu cắt ngang và can thiệp mới chỉ tập trung tại một trường tiểu học (Trường Tiểu học Đông Ngạc A, huyện Từ Liêm, Hà Nội), do đó các chỉ số dịch tễ học chưa đại diện hoàn toàn cho tất cả các vùng sinh thái, kinh tế - xã hội khác nhau trên toàn quốc.
  • Thời gian theo dõi can thiệp lâm sàng dừng lại ở mốc 18 tháng, chưa bao quát toàn bộ chu trình phát triển của hệ răng hỗn hợp cho đến khi trẻ thay toàn bộ răng vĩnh viễn.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng mô hình đánh giá dịch tễ và can thiệp chải Gel fluor trên các quần thể học sinh ở các khu vực có nồng độ fluor trong nguồn nước khác nhau.
  • Tiến hành các nghiên cứu so sánh đối đầu về hiệu quả và phân tích chi phí - hiệu quả giữa chải Gel fluor NaF 1,23% với Varnish fluor và kỹ thuật trám bít hố rãnh trên diện rộng tại cộng đồng.

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên sau đại học và giảng viên chuyên ngành Răng Hàm Mặt, Y tế Công cộng: Luận án là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp thiết kế nghiên cứu kết hợp giữa dịch tễ học cắt ngang mô tả và thử nghiệm can thiệp lâm sàng có đối chứng; cung cấp quy trình ứng dụng hệ thống ICDAS và thiết bị laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190 trong nghiên cứu nha khoa.
• Đối với bác sĩ thực hành nha khoa và cán bộ y tế trường học: Luận án cung cấp hướng dẫn thực hành chi tiết về chỉ định, liều lượng, kỹ thuật chải Gel fluor NaF 1,23% an toàn cho trẻ em lứa tuổi tiểu học.
• Đối với các nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng để nâng cấp, đổi mới nội dung chương trình Nha học đường quốc gia, định hướng chuyển đổi từ can thiệp điều trị thụ động sang can thiệp dự phòng chủ động ở giai đoạn sớm.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống ICDAS và thiết bị Diagnodent pen 2190 phân loại sâu răng giai đoạn sớm dựa trên tiêu chuẩn nào?
Hệ thống ICDAS phân loại tổn thương thân răng từ mã số 0 đến 6; trong đó sâu răng giai đoạn sớm gồm mã 1 (đốm trắng đục thấy sau thổi khô 5 giây) và mã 2 (đổi màu trên men thấy ngay khi răng ướt). Thiết bị Diagnodent pen 2190 sử dụng tia laser bước sóng 655 nm đo huỳnh quang mô răng, xác định tổn thương sâu men sớm ($D_1$) ứng với giá trị DD từ 14 đến 20 và sâu men tiến triển/sâu ngà nông ($D_2$) ứng với giá trị DD từ 21 đến 30.

2. Tại sao luận án lựa chọn học sinh 7-8 tuổi và răng hàm lớn số 6 làm đối tượng can thiệp chính?
Răng số 6 là răng hàm lớn vĩnh viễn đầu tiên mọc trên cung hàm ở lứa tuổi 6-8 tuổi. Trong 1-2 năm đầu sau khi mọc, men răng chưa hoàn thiện khoáng hóa, chứa nhiều tinh thể Carbonat kém bền vững và có cấu trúc hố rãnh sâu dễ đọng mảng bám. Đây là giai đoạn răng có nguy cơ sâu cao nhất nhưng đồng thời cũng là "thời điểm vàng" để hấp thụ ion fluor tại chỗ, giúp men răng trưởng thành và tạo lớp Fluorapatite đề kháng acid.

3. Kỹ thuật chải Gel fluor NaF 1,23% trong luận án được thực hiện với liều lượng và quy trình an toàn như thế nào?
Học sinh sử dụng lượng gel từ 0,5 đến 0,7 g (tương đương lượng kem đánh răng hàng ngày) bôi lên bàn chải lông mềm, chải đều các mặt răng trong 2-4 phút dưới sự giám sát. Học sinh được hướng dẫn cúi thấp đầu để nước bọt và gel thừa tự chảy ra cốc, tuyệt đối không nuốt, không súc miệng và không ăn uống trong 30 phút sau chải. Quy trình này giúp hạn chế tối đa lượng fluor nuốt vào cơ thể so với phương pháp áp khay mang gel.

4. Nghiên cứu thực nghiệm in vitro của Trần Văn Trường và cộng sự (2010) trích dẫn trong luận án cho kết quả gì?
Nghiên cứu trên 120 răng hàm nhỏ vĩnh viễn của trẻ 7-12 tuổi bị gây hủy khoáng bằng acid phosphoric 37% cho thấy: nhóm được tái khoáng bằng Gel fluor 1,23% duy trì chỉ số Diagnodent ở mức $5,40 \pm 3,65$ (tương đương mức răng lành mạnh ban đầu), trong khi nhóm chứng không có gel fluor có chỉ số DD tăng vọt lên $19,6 \pm 2,35$, chứng minh Gel fluor 1,23% có khả năng khoáng hóa và bảo vệ men răng vượt trội trước sự tấn công của acid.

5. Luận án đã chỉ ra điểm khác biệt cốt lõi nào giữa chẩn đoán theo tiêu chuẩn WHO (1997) và hệ thống ICDAS?
Tiêu chuẩn WHO (1997) chỉ ghi nhận sâu răng khi đã hình thành lỗ sâu mất chất trên lâm sàng (mức độ ngà răng hở, tương đương $S_3$), dẫn đến việc bỏ sót hơn 30% tổn thương sâu răng giai đoạn sớm ở men răng. Hệ thống ICDAS cho phép phát hiện các tổn thương mất khoáng vi thể ngay từ mã 1 và mã 2, mở ra cơ hội can thiệp tái khoáng hóa bảo tồn mà không cần khoan trám.

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Y học của tác giả Vũ Mạnh Tuấn là công trình nghiên cứu chuyên sâu, kết hợp phương pháp dịch tễ học cắt ngang và can thiệp lâm sàng có đối chứng nhằm giải quyết vấn đề dự phòng sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm ở học sinh tiểu học. Bằng việc ứng dụng tiêu chuẩn ICDAS và công nghệ laser huỳnh quang Diagnodent pen 2190, tác giả đã lượng hóa chính xác thực trạng tổn thương mất khoáng men răng và chứng minh hiệu quả tái khoáng hóa rõ rệt của Gel fluor NaF 1,23%. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc để triển khai kỹ thuật chải Gel fluor định kỳ có giám sát trong các chương trình nha học đường tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tổ chức Sức khỏe Thế giới khi tổng kết về tình trạng sâu răng toàn cầu năm 2004 đã đưa ra kết luận: sâu răng vẫn còn là một bệnh phổ biến trong hầu hết các bệnh truyền nhiễm, quá trình bệnh đã bị chậm lại, fluor và kiểm soát chế độ ăn uống là những yếu tố quan trọng. Tại Việt Nam tỷ lệ mắc bệnh đang ở mức độ cao và có chiều hướng tăng lên nhất là các vùng nông thôn và miền núi. Theo điều tra cơ bản răng miệng năm 2001: Ở trẻ 12 tuổi trong toàn quốc có 56,6% bị sâu răng, DMFT = 1,87 và ở trẻ 15 tuổi có 67,6%, DMFT = 2,16 [36]. Để giải quyết được bệnh sâu răng cho cộng đồng cần tăng cường công tác phòng bệnh cùng với việc khám và chẩn đoán sớm sâu răng ngay từ giai đoạn sớm và áp dụng các biện pháp phòng và điều trị bệnh bằng fluor như các nước tiên tiến đã làm [11].

Ngày nay, nhờ tìm ra được nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh của bệnh sâu răng, cùng với việc áp dụng các thiết bị tiên tiến (laser) cho phép chẩn đoán sớm sâu răng (ngay từ giai đoạn tổn thương ban đầu khi chưa hình thành lỗ sâu). Chính những tiến bộ này đã dẫn tới sự thay đổi trong dự phòng và điều trị sâu răng, công việc không chỉ dừng lại ở mức khoan trám lại các tổn thương sâu răng đã tạo thành lỗ sâu mà còn bao gồm phòng và điều trị các tổn thương sâu răng sớm (chưa tạo lỗ sâu) nhằm giảm chi phí và tăng hiệu quả điều trị [60]. Vai trò của fluor nói chung, Gel fluor nói riêng trong dự phòng và điều trị sâu răng ngày càng được hiểu rõ và khẳng định những đóng góp của fluor trong việc làm hạ thấp tỷ lệ và mức độ trầm trọng của sâu răng trên toàn cầu, nghiên cứu của Marinho VC và cộng sự (2003), qua phân tích tổng hợp các nghiên cứu can thiệp bằng Gel fluor thấy Gel fluor làm giảm sâu răng là 28% (95%CI, 19% - 37%) [95]. Thêm vào đó là sự phát triển nhanh chóng của 2 công nghiệp hóa chất cho ra đời các sản phẩm chứa fluor ngày càng đa dạng về chủng loại và chất lượng cũng như cách sử dụng.

Trên thế giới các nghiên cứu về Gel fluor đã tập trung làm rõ cơ chế tác dụng, hiệu quả phòng và điều trị sâu răng, liều lượng và cách dùng, ngộ độc fluor. của các dạng Gel fluor khác nhau. Tuy nhiên những nghiên cứu này vẫn còn nhiều hạn chế như chưa đưa ra được một phương pháp hoàn hảo (hiệu quả cao, an toàn, đơn giản khi sử dụng), chưa tìm ra liều lượng tối ưu cho các giai đoạn của tổn thương sâu răng [95]. Tại Việt Nam đến nay mặc dù có rất nhiều công trình nghiên cứu về sâu răng ở tất cả các lứa tuổi song đa số những nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở việc chẩn đoán được sâu răng ở các giai đoạn muộn, vì vậy việc phòng và điều trị bệnh cho hiệu quả còn thấp.

Chưa có nghiên cứu nào về tình trạng sâu răng giai đoạn sớm của trẻ em cũng như việc sử dụng Gel fluor để can thiệp dự phòng và điều trị sâu răng ngay từ giai đoạn này. Xuất phát từ các vấn đề trên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu dự phòng sâu răng bằng Gel fluor” với mục tiêu: 1. Xác định thực trạng sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm của học sinh 7-8 tuổi tại trường Tiểu học Đông Ngạc A, Từ Liêm, Hà Nội năm 2009. Đánh giá hiệu quả sử dụng Gel fluor (NaF 1,23%) trên nhóm học sinh có tổn thương sâu răng vĩnh viễn giai đoạn sớm.

Trên cơ sở đó đề xuất sử dụng Gel fluor (NaF 1,23%) phòng và điều trị bệnh sâu răng cho học sinh. 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Những hiểu biết mới về sâu răng và sâu răng giai đoạn sớm 1. Định nghĩa bệnh sâu răng và sâu răng giai đoạn sớm 1.

Sâu răng Tại hội nghị quốc tế về sâu răng lần thứ 50 năm 2003, các tác giả đều thống nhất: sâu răng là một bệnh nhiễm khuẩn tổ chức canxi hóa, được đặc trưng bởi sự hủy khoáng của thành phần vô cơ và sự phá hủy thành phần hữu cơ của mô cứng. Tổn thương là quá trình phức tạp bao gồm các phản ứng hóa lý liên quan đến sự di chuyển các ion bề mặt giữa răng và môi trường miệng đồng thời là quá trình sinh học giữa các vi khuẩn có trong mảng bám với cơ chế bảo vệ của vật chủ. Quá trình này diễn tiến liên tục, nhưng giai đoạn sớm có thể hoàn nguyên và giai đoạn muộn không thể hoàn nguyên [1], [81]. Sâu răng giai đoạn sớm Hiện tượng giảm độ pH dẫn tới sự khử khoáng làm tăng cường khoảng cách giữa các tinh thể Hydroxyapatite, mất khoáng bắt đầu ở dưới bề mặt men, tổn thương lâm sàng mất 10% lượng chất khoáng được gọi là sâu răng giai đoạn sớm [88].

Bệnh căn sâu răng Sâu răng là bệnh do nhiều yếu tố gây nên.1: Sơ đồ cơ chế bệnh sinh sâu răng Nguồn: Fejerskov và Manji [68] 1. Vai trò của vi khuẩn và mảng bám răng * Yếu tố vi khuẩn Bệnh sâu răng được khởi đầu bằng sự hình thành mảng bám răng (Dental plaque). Hydratcarbon trong thức ăn được chuyển hóa thành Glucose sau đó được polymer hóa thành Dextran bởi enzym dextranaze và glucosyltransferase [49]. Dextran có tính dính bám nên tạo điều kiện để các vi khuẩn khác và các mảnh thức ăn bám thêm vào [41], [57].

Các vi khuẩn tham gia chủ yếu vào quá trình này là Streptococcus mutans, Actinomyces viscosus, S. sobrinus và một số chủng Lactobacillus [47], [ 74]. Hiệp hội nha khoa Mỹ năm 2006, đã xếp việc đếm số lượng vi khuẩn Streptococcus mutans trong nước bọt của bệnh nhân là một trong các tiêu chí khi đánh giá yếu tố nguy cơ gây sâu răng [41]. * Màng sinh học (Biofilm) Màng sinh học là một quần thể các vi khuẩn sống trong những cấu trúc 5 có tổ chức ở giao diện giữa một mặt cứng và chất lỏng tồn tại trên bề mặt răng [52], [54], [109].

Marsh đưa ra quan niệm mới về mảng bám răng: mảng bám răng được xem như là màng sinh học trong đó cộng đồng các vi khuẩn bám dính trên bề mặt răng được bao phủ bởi một khuôn Polymer ngoại bào của ký chủ hay Vi khuẩn [97]. Khả năng gây sâu răng của mảng bám phụ thuộc vào độ dính của chúng lên răng, khả năng gây acid (các acid Lactic, Formic) từ đường C 12 và C6, độ pH của môi trường miệng [97], [98], [99]. ADA Mỹ năm 2006, cũng đã đưa việc kiểm tra mảng bám trên răng là một trong các tiêu chí quan trọng khi đánh giá yếu tố nguy cơ gây sâu răng. Vai trò của Carbonhydrat Các loại đường khác nhau có sự khác biệt nhỏ về khả năng gây acid, trong đó Sucrose có vai trò đặc biệt quan trọng vì đó là chất nền duy nhất để tổng hợp các Glucan ngoại bào tan và không tan trong nước.

Những Glucan không tan trong nước làm tăng sự tích tụ của Streptococcus mutans trên bề mặt láng của răng [132], làm thay đổi hệ sinh thái của mảng bám răng, làm tăng nguy cơ sâu răng do làm tăng độ xốp của mảng bám, tạo nên nhiều acid sát với bề mặt răng hơn, thúc đẩy quá trình hủy khoáng của răng [55]. Các yếu tố nội sinh của răng * Giải phẫu và mô học của men răng - Men răng có nguồn gốc ngoại bì, men răng là một tổ chức cứng nhất cơ thể. - Về mặt lý học: men răng cứng, giòn, trong và cản tia X, với tỷ trọng từ 2,3 - 3 so với ngà răng. Mầu sắc của men răng tùy thuộc vào tỷ lệ thành phần các dạng tinh thể, khoảng cách và sự sắp xếp của các tinh thể men.

6 + Với men răng của răng mới mọc, thường có mầu trong và có ánh xanh, do thành phần tinh thể có các muối của kim loại Fe, Mg, Al,. Khi men răng trưởng thành các muối này dần được thay thế làm cho men răng mất ánh xanh và trắng hơn. + Với men răng bị hủy khoáng hoặc sâu răng giai đoạn sớm, men có mầu trắng đục, do khi giảm pH < 5,5 các tinh thể Carbonat và Hidroxyapatit có sức đề kháng kém hơn bị hòa tan trước, chỉ còn lại chủ yếu là tinh thể Fluorapatit (có mầu trắng và phản quang mạnh do có fluor) bền vững hơn chưa bị tan, nếu sự hủy khoáng càng nhiều thì khoảng cách của các tinh thể càng tăng và làm cho men có mầu trắng đục rõ hơn, có thể quan sát được ngay cả khi bề mặt răng ướt [5], [65]. Ngày nay đặc điểm này được ứng dụng trong chẩn đoán và theo dõi sâu răng sớm trên lâm sàng.

- Men răng phủ toàn bộ thân răng, dày mỏng tùy vị trí khác nhau, dày nhất ở núm răng là 1,5mm và mỏng nhất ở vùng cổ răng. - Về mặt hóa học gồm: + Thành phần vô cơ Thành phần chính của khoáng chất men răng bao gồm canxi, phosphat và các ion Hydroxy, 3 thành phần này tham gia cấu thành Hydroxyapatit (3 [(PO4)2Ca3] Ca (OH)2 ) là dạng tinh thể chính của men răng. Các thành phần khác như: F, Fe, Mg, Mn, Sn, Na, K, Cl,. tham gia cấu tạo nên các dạng tinh thể khác của men răng, tuy các dạng tinh thể khác này chỉ chiếm một phần tỷ lệ nhỏ trong các tinh thể cấu thành men răng nhưng chúng lại có vai trò quan trọng ảnh hưởng tới tính chất hóa lý và sức đề kháng của men răng.

Có sự liên quan chặt chẽ theo tỷ lệ của phospho và fluor trong men và ngà răng thông qua công thức F(ppm) = A F/P (F: lượng fluor đo được, P: 7 lượng phospho đo được, A = 696 đối với men, A = 540 đối với ngà răng). Nồng độ phospho trong men là 17,4% và trong ngà là 13,5%, lượng fluor thường ≤ 10% [22]. Nồng độ của fluor trong mô răng đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và đều có cùng một kết luận là nồng độ của fluor trong mô răng thay đổi rất nhiều từ người này sang người khác, nhưng có liên quan chặt chẽ với nồng độ fluor trong môi trường, đặc biệt là fluor trong nước uống trong thời kỳ khoáng hóa của răng [12]. Men răng bao gồm các hợp chất vô cơ dạng tinh thể chủ yếu là: Hydroxyapatit (3[(PO4)2Ca3] Ca (OH)2) chiếm 90 - 95%, còn lại là các tinh thể dạng muối Carbonat của Mg và một lượng nhỏ Clorua, Fluorua và Sunfat của Natri và Kali.

Tỷ lệ các thành phần hóa học của men răng có sự thay đổi ở ngay trong từng cá thể, từng răng và vị trí men răng.