Đặt vấn đề Mục đích nghiên cứu Chương ll: Tổng quan 1- Một số khái niệm cơ bản về dịch tễ học TBMMN 2- Tình hình nghiên cứu dịch tế TBMMN ở nước ngoài. 3- Tình hình nghiên cứu dịch tễ TBMMN ở Việt Nam. 10 Chương II: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu. 12 I - Đối tượng nghiên cứu.
12 I- Phương pháp nghiên cứu. 13 1- Phương pháp. 13 2- Các bước tiến hành. 13 3- Thống kê và xử lú số liệu.
13 Chương IV: Kết quả. 15 Chương V: Bàn luận. 33 I- Tủ lệ mới mắc TBMMN. 33 I- Tỏ lệ tử vong do TBMMN.
37 II- Tỏ lệ hiện mắc TBMMN. 41 IV- Một số yếu tế nguy cơ. 42 V- Tình hình di chứng và điều trị 46 bệnh nhân. VỊ- So sánh với kết quả điều tra tại các 47 địa phương khác Chương VII: Kết luận.
49 - Một số vấn đề tồn tại của đề tài. 50 + TÀI LIỆU THAM KHẢO. ol + PHỤ LỤC. S9 =— [liận Văn lạt sỹ kh0a lục V UP ee 2 Chương | DAT VAN DE Tai bién mach mau nao (TBMMN) la mét van dé thdi su cla y học, đã va đang được quan tâm trên toàn thế giới.
Đặc biệt trong lâm sàng thần kinh, TBMMN là bệnh thường gặp nhất ở người trưởng thành (16). Theo báo cáo của Tổ chức v tế thế giới năm 1990, TBMMN là nguyên nhân quan trọng gâu tử vong và tàn phế ở mọi nơi, bất kể là khu vực công nghiệp hay nông nghiệp, thành thị hay nông thôn, ở mọi quản thể bất kể hoàn cảnh kinh tế, văn hoá hay dân tộc. TBMMN đã, đang và sẽ luôn là vấn đề lớn của Y học cộng đồng (15). Ỗ các nước công nghiệp phát triển, TBMMN là nguyên nhân gâu tử vong đứng hàng thứ ba chỉ sau bệnh tim mạch và ung thư (21,50,66).
Hàng năm ở Mỹ có khoảng 85.000 người hoặc hơn chết vì TBMMN, khoảng 1 triệu người bị TBMMN còn sống nhưng để lại di chứng (16). Theo Harrison 1991 mỗi năm ở Mỹ có hơn 400.000 bệnh nhân TBMMN được xuất viện (43). Ở các nước Châu Á TBMMN cũng chiếm tỷ lệ khá ‹ cao. Theo thống kê tại Trung Quốc tỷ lệ mắc TBMMN nhiều gấp 5 lần bệnh nhồi máu cơ tim.
Đồng thời TBMMN là nguyên nhân gây tử vong thường gặp nhất ở Trung Quốc (61). TBMMN không những có ty lệ mắc bệnh và tử vong cao mà còn để lại hậu quả tàn tật cho người bệnh với một tủ lệ đáng quan tam (21,50). Nhu cau chi phi vé Y tế và thiệt hại về sức lao động đối với xã hội của loại bệnh này rất lớn. Ở Mỹ, sự chỉ phí và tổn hại hàng năm của TBMMN vào khoảng 7 tỷ đô la (66).
Xuất phát từ tầm quan trọng của TBMMN, ngành Y tế các nước trên thế giới đã và đang tập trung nghiên cứu về bệnh ly nay trên nhiều lĩnh vực. Nhưng cho đến nay vẫn chưa có phương pháp điều trị nào đặc hiệu đối với TBMMN va việc phòng bệnh vẫn là vấn đề quan trọng hàng đầu (66). Chính vì thế, từ nhiều thập kỷ qua dịch tễ học TBMMN được đặc biệt quan tâm chú ý trên thế giới. Nhất là trong những năm gần đây, đã có rất nhiều công trình nghiên cưú về dịch tễ học TBMMN được tiến hành ở nhiều nước khác nhau dưới sự giúp đỡ của Tổ chức Y tế thế giới (21, 66).
Ỡ Việt Nam, từ trước đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về TBMMN, nhưng chủ yếu đi sâu vào các khía cạnh lâm sàng chẩn đoán và điều trị. Tuy nhiên vấn đề dịch tế học TBMMN trong cộng đồng hãy còn được ít tác gia quan tâm đến. Đây là một vấn đề rất quan trọng nhất là trong chiến lược chăm sóc sức khoẻ ban đầu của ngành Y tế nước ta trong giai đoạn hiện nau. Vì vậu với hụ vọng góp một phần nhỏ bé vào việc tim hiểu tình hình dịch tế TBMMN ở Việt nam, chúng tôi đặt vấn để nghiên cứu một số nét về tình hình TBMMN ở một vùng nông thôn miền Bắc (Huyện Thanh Oai) từ năm 1989 đến năm 1994.
MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU. 1- Đánh giá các chỉ số chính của dịch tễ TBMMIN ở công đồng (Huuên Thanh Oai): - Tỷ lệ hiện mắc TBMMN. - Tỏ lệ mới mắc TBMMN. - Tổ lệ tử vong do TBMMN.
2- Tìm hiểu các đặc điểm dịch tễ hoc khác của TBMMN: - Một số yếu tố nguy cơ. - Tình hình di chứng. == Juan van thac s¥ khea hoc y Loe CCCCCC====—=——————— (| — Chuong I TONG QUAN TBMMN đã được biết đến từ lâu trên thế giới và ở Việt Nam, đây là một hiểm hoạ đối với sức khoẻ của cộng đồng. TBMMN đã và đang được các nước trên thế giới tập trung nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt về dịch tễế học.
| Cùng với sự phát triển của khoa học nói chung và y học nói riêng, TBMMN ngày càng được nghiên cưú hiểu biết rõ ràng hơn. Sự ra đời của các phương pháp thăm dò cận lâm sàng như chụp động mạch não cần quang (1927), siêu âm Doppler, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính ( CT SCan ) năm 1971 và gần đây là chụp cộng hưởng từ hạt nhân, chụp mạch mã hoá. cùng với sự tiến bộ vượt bậc của các nghành khoa học cơ bản: Sinh lú, Sinh hoá wv. da giúp cho việc nghiên cứu TBMN đạt được nhiều tiến bộ lớn.
Nhất là trong việc chẩn đoán sớm , tìm nguyên nhân, điều trị kịp thời. Đồng thời việc nghiên cứu dịch tế học TBMMN cũng được đặc biệt quan tâm. Các công trình nghiên cứu dịch tễ học TBMMN đóng vai trò rất quan trọng trong việc đưa ra các biện pháp phòng bệnh có hiéu qua. Dich t học TBMMN đã và đang được nghiên cưú ở nhiều nơi trên thế giới, nhất là trong những năm gần đâu.
1- Một số khái niêm cơ bản về dịch té hoc TBMMN. Dịch tế học TBMMN chủ yếu đánh giá các chỉ số chính của TBMMN trong cộng đồng theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới ( 37,66,68): - Tủ lệ hiện mắc TBMMN: Là số lượng toàn thể bệnh nhân TBMMN ở mội thời gian xác định trên một đơn vị dân số, thường tính trên 100. Tỷ lệ này phụ thuộc vào số bệnh nhân sống sót từ các năm trước và số bệnh nhân mới mắc trong năm điều tra. Thông qua tỷ lệ này mà có thể đánh giá sự ảnh hưởng đến kinh tế - xã hội của TBMMN trên cộng đồng dân cư.
== [lận Văn thạc sỹ khoa lục V dit? CC=EEERRKE==—======——— D) - Tủ lệ mới mắc TBMMN: Là số lượng bệnh nhân mới mắc TBMMN lân đầu trên một đơn vị dân số trong 1 năm cũng thường tính trên 100. Đây là chỉ số tối ưu trong điều tra dịch tễ TBMMN. Tổ lệ này cho phép đánh giá sự mắc bệnh cao hay thấp, tăng hay giảm giữa các nước cũng như các giai đoạn khác nhau. - Tủ lệ tử vong của TBMMN: Là số lượng bệnh nhân TBMMN tử vong trong một thời gian xác định trên một đơn vị dân số.
Đồng thời dịch tế học TBMMN cũng đánh giá sự thay đổi của các tở lệ trên theo thời gian, lứa tuổi, giới và chủng tộc. Ngoài ra nó còn tìm hiểu các yếu tố nguụ cơ của TBMMN các thể bệnh cũng như các mức độ di chứng của bệnh (68). Từ trước tới nay trên thế giới đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về dịch tễ học TBMMN nhưng không ít các công trình trong số đó không đáp ứng được vêu cầu của Tổ chức Y tế thế giới về các tiêu chuẩn dịch tễ học (21, 68). Trong số 66 công trình dịch tễế học TBMMN năm 1987chỉ có 9 công trình được công nhận theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới (21).
Ngày nay dịch tễ học TBRMMN chủ vếu nghiên cứu trong cộng đồng dân cư, nhưng có dựa trên cơ sở bệnh viện. Phương pháp nàu đảm bảo đánh giá đầy đủ các chỉ số của dịch tế TBMMN trong cộng đồng cũng như sự phân loại chính xác các thể TBMMN_ dựa trên khám xét lâm sàng tỷ mở và các thăm dò cận lâm sàng hiện đại (37). 2- Tình hình nghiên cứu dịch tễ học TBMMN ở nước ngoài. Trên thế giới từ nhiều năm nay có rất nhiều công trình nghiên cứu dịch tế học TBMMN được tiến hành ở các nước khác nhau.
Đặc biệt từ đầu năm 1971 Tổ chức w tế thế giới đã thành lập nhiều trung tâm nghên cứu về vấn đề này trên 12 nước khác nhau (66). Điều này đã thúc đấu việc nghiên cứu dịch tễ học TBMMN trên toàn thế giới, không chỉ riêng ở các nước phát triển mà còn ở các nước đang phát triển như ở Châu Phi, Châu Á. == Juan van thạt sỹ khua lụt V tp CC E===————————— Ó Đến năm 1984 có đến 15 nước tham gia nghiên cứu dịch tễ học TBMMN theo các tiêu chuẩn và sự hướng dẫn của Tỏ chức Y tế Thế Giới, các công trình này kéo dài trong 10 năm (21). Do có quá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này trên thế giới nên chúng tôi chỉ nêu một số nghiên cứu tiêu biểu ở các nước đại diện.
- Ỡ các nước công nghiệp phát triển đặc biệt là Mỹ và Tây Âu vấn đề dịch tế học TBRMMN được quan tâm nghiên cứu nhiều nhất. Tai My, theo Kistler Ty lé hién mac TBMMN Ila 794/100.000 dân trong một năm (43). + Broderick và cộng sự đã nghiên cứu tình hình TBMMN trong cộng đồng dân ở Rochester, Minnesota theo nhiều giai đoạn ( Mỗi giai đoạn kéo dài 5 năm ) từ 1945 đến 1984. Đây là công trình được coi là tiêu biểu, có giá trị không chỉ ở phạm vi nước Mỹ mà còn trên toàn thế giới.
Trong công trình này, Broderick đã tìm hiểu sự thay đổi của tỷ lệ mới mắc TBMMN và tỷ lệ tử vong theo các giai đoạn. Ngoài ra các tác giả con dua ra sv thay đổi ở các thể lâm sàng cũng như thay đổi theo giới và tuổi (22). + Barnett và cộng sự tiến hành điều tra dịch tế TBMMN trong cộng đồng người da trắng ở Mỹ, _ Canada và tìm hiểu sự khác nhau về vấn đề này giữa người da trắng và người da đen (19). + Lanska qua nghiên cứu từ( 1939 - 1941) đến (1979 - 1981), _ đã xác định sự phân bố theo địa lú của tỷ lệ tử vong do TBMMN trên toàn nước Mỹ (45).
Thom và các tác giả khác đã nghiên cứu xu hướng thay đổi tỷ lệ tử vong do TBMMN từ năm 1950 đến 1987 không chỉ riêng ở Mỹ mà còn ở 26 nước khác trong lứa tuổi từ 35 đến 74 (64).