Giáo trình Tổ chức, Quản lý và Chính sách Y tế - Học viện Y Dược Cổ truyền Việt Nam

Giáo trình Tổ chức và Quản lý Y tế của Học viện Y Dược Cổ truyền Việt Nam cung cấp kiến thức chuyên sâu về hệ thống y tế, quản lý nhân lực và tài chính.

• Trường học: Học viện Y Dược Cổ Truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Tổ chức, Quản lý và Chính sách y tế
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình Tổ chức và Quản lý Y tế

Giáo trình Tổ chức Quản lý và Chính sách y tế do Bộ môn Y tế Công cộng thuộc Học viện Y Dược Cổ truyền Việt Nam biên soạn. Tài liệu được xây dựng theo chương trình khung đào tạo Bác sĩ Y học cổ truyền hệ đại học sáu năm. Giáo trình cung cấp kiến thức nền tảng về hệ thống y tế, tổ chức mạng lưới y tế, quản lý bệnh viện, quản lý nhân lực và tài chính y tế. Nội dung bám sát yêu cầu kiến thức cơ bản, chính xác về khoa học và cập nhật thực tiễn Việt Nam. Giáo trình phục vụ đào tạo sinh viên Y học cổ truyền đồng thời là tài liệu tham khảo cho các chuyên ngành y tế khác. Các bài học được sắp xếp logic từ đại cương đến chuyên sâu, giúp người học nắm vững nguyên tắc tổ chức và quản lý y tế hiện đại.

1.1. Giới thiệu khái quát về giáo trình

Giáo trình Tổ chức Quản lý và Chính sách y tế được biên soạn năm 2012 theo sự chỉ đạo của Ban Giám đốc Học viện Y Dược Cổ truyền Việt Nam. Tài liệu gồm 13 bài học bao quát toàn bộ lĩnh vực tổ chức quản lý y tế từ cấp trung ương đến địa phương. Nội dung giáo trình được xây dựng trên cơ sở chương trình khung đã được phê duyệt, đảm bảo tính khoa học và thực tiễn. Đây là giáo trình lưu hành nội bộ dùng cho sinh viên hệ bác sĩ Y học cổ truyền.

1.2. Đối tượng và mục tiêu đào tạo

Đối tượng chính của giáo trình là sinh viên đại học sáu năm chuyên ngành Y học cổ truyền tại Học viện Y Dược Cổ truyền Việt Nam. Mục tiêu đào tạo nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về tổ chức hệ thống y tế, kỹ năng quản lý y tế cơ bản và hiểu biết về chính sách y tế công cộng. Sinh viên sau khi học xong có khả năng trình bày được nguyên tắc tổ chức mạng lưới y tế, phân tích vấn đề sức khỏe cộng đồng và tham gia công tác quản lý y tế tại địa phương.

II. Phân tích nội dung chính trong giáo trình y tế

Giáo trình được cấu trúc thành 13 bài học với nội dung toàn diện về tổ chức quản lý y tế. Bài đầu tiên trình bày đại cương về hệ thống y tế và tổ chức mạng lưới y tế Việt Nam. Các bài tiếp theo giới thiệu tổ chức chức năng nhiệm vụ của y tế địa phương, quản lý bệnh viện đa khoa và các kỹ năng quản lý cơ bản. Giáo trình đặc biệt chú trọng nội dung về thông tin quản lý y tế công cộng, phân tích xác định vấn đề sức khỏe ưu tiên và lập kế hoạch y tế. Phần quản lý nhân lực, tài chính vật tư y tế cũng được đề cập chi tiết. Bài cuối cùng giới thiệu đại cương về chính sách y tế công cộng, giúp sinh viên hiểu rõ khung pháp lý và định hướng phát triển ngành y tế nước nhà.

2.1. Các nội dung về hệ thống và mạng lưới y tế

Hệ thống y tế được định nghĩa là chỉnh thể có cấu trúc thống nhất, hoàn chỉnh được sắp xếp theo nguyên tắc và mối liên hệ nhất định. Giáo trình trình bày mô hình tổ chức mạng lưới y tế Việt Nam bao gồm bốn tuyến từ trung ương đến xã phường. Nội dung phân tích rõ mối quan hệ giữa tổ chức mạng lưới y tế với tổ chức hành chính các cấp. Mỗi tuyến có chức năng nhiệm vụ và quyền hạn riêng biệt trong hệ thống chăm sóc sức khỏe nhân dân.

2.2. Nội dung về quản lý và chính sách y tế

Phần quản lý y tế bao gồm các kỹ năng lãnh đạo, điều hành giám sát hoạt động y tế công cộng. Giáo trình trình bày phương pháp phân tích xác định vấn đề sức khỏe ưu tiên của cộng đồng. Nội dung kế hoạch lập kế hoạch y tế giúp sinh viên nắm vững quy trình xây dựng chương trình chăm sóc sức khỏe. Phần chính sách y tế công cộng giới thiệu khung pháp lý, các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động y tế tại Việt Nam hiện nay.

III. Phương pháp tiếp cận giáo trình Quản lý Y tế

Việc tiếp cận giáo trình Tổ chức Quản lý Y tế cần có phương pháp học tập khoa học và hệ thống. Sinh viên nên bắt đầu từ các khái niệm cơ bản về hệ thống y tế trước khi đi vào nội dung chuyên sâu. Mỗi bài học cần được đọc kỹ, ghi chú các khái niệm quan trọng và mối liên hệ giữa các phần nội dung. Phương pháp học theo nhóm thảo luận giúp hiểu sâu hơn các vấn đề quản lý y tế thực tiễn. Kết hợp học lý thuyết với tham quan thực tế tại các cơ sở y tế sẽ nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức. Giáo trình cung cấp nền tảng vững chắc cho sinh viên Y học cổ truyền tham gia công tác quản lý y tế cộng đồng sau khi tốt nghiệp.

3.1. Chiến lược học tập từng phần nội dung

Sinh viên nên học theo trình tự logic của giáo trình từ tổng quan đến chi tiết. Bắt đầu bằng việc nắm vững khái niệm hệ thống y tế, nguyên tắc tổ chức mạng lưới. Tiếp theo tập trung vào chức năng nhiệm vụ từng tuyến y tế và quy chế bệnh viện. Phần kỹ năng quản lý cần luyện tập qua tình huống giả định. Cuối cùng tổng hợp kiến thức về chính sách y tế để có cái nhìn toàn diện về lĩnh vực tổ chức quản lý y tế.

3.2. Kết hợp lý thuyết với thực hành chuyên môn

Giáo trình được thiết kế gắn liền với thực tiễn y tế Việt Nam nên cần kết hợp học lý thuyết với thực hành. Sinh viên nên tham gia các buổi tham quan bệnh viện, trạm y tế để quan sát mô hình tổ chức thực tế. Tham gia thảo luận nhóm về các tình huống quản lý y tế giúp rèn luyện kỹ năng phân tích và ra quyết định. Việc nghiên cứu thêm các văn bản pháp luật y tế hiện hành cũng cần thiết để cập nhật kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ giáo trình Y tế Cổ truyền

Kiến thức từ giáo trình Tổ chức Quản lý Y tế có giá trị ứng dụng thực tiễn cao trong công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Sinh viên tốt nghiệp Y học cổ truyền có thể tham gia quản lý phòng khám, bệnh viện y học cổ truyền tuyến cơ sở. Năng lực phân tích vấn đề sức khỏe ưu tiên giúp xây dựng chương trình phòng bệnh phù hợp cho từng địa phương. Kỹ năng lập kế hoạch y tế hỗ trợ quá trình tổ chức triển khai các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu. Hiểu biết về chính sách y tế giúp bác sĩ Y học cổ truyền vận dụng đúng quy định pháp luật trong hành nghề. Giáo trình tạo nền tảng vững chắc cho việc kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại trong hệ thống y tế Việt Nam.

4.1. Giá trị đào tạo của giáo trình

Giáo trình đóng vai trò quan trọng trong đào tạo nguồn nhân lực y tế chất lượng cao cho Học viện Y Dược Cổ truyền Việt Nam. Nội dung giáo trình giúp sinh viên hiểu rõ vị trí vai trò của y học cổ truyền trong hệ thống y tế quốc gia. Kiến thức về tổ chức quản lý bổ sung kỹ năng cần thiết cho bác sĩ ngoài chuyên môn lâm sàng. Giáo trình cũng là tài liệu tham khảo hữu ích cho cán bộ y tế muốn nâng cao năng lực quản lý.

4.2. Ứng dụng trong phát triển y tế địa phương

Kiến thức từ giáo trình được ứng dụng rộng rãi trong công tác phát triển y tế tuyến tỉnh huyện xã. Bác sĩ Y học cổ truyền có thể tham gia xây dựng kế hoạch phát triển y dược học cổ truyền tại địa phương. Năng lực quản lý giúp tổ chức hiệu quả hoạt động khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế tư nhân. Hiểu biết về quy chế bệnh viện đảm bảo tuân thủ pháp luật trong quá trình hành nghề và phát triển dịch vụ y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN Y DƯỢC CỔ TRUYỀN VIỆT NAM BỘ MÔN Y TẾ CÔNG CỘNG GIÁO TRÌNH TỔ CHỨC QUẢN LÝ VÀ CHÍNH SÁCH Y TẾ DÙNG CHO SINH VIÊN ĐẠI HỌC 6 NĂM (LƯU HÀNH NỘI BỘ) ` HÀ NỘI - 2012 MỤC LỤC BÀI 1. ĐẠI CƯƠNG VỀ HỆ THỐNG Y TẾ VÀ TỔ CHỨC MẠNG LƯỚI Y TẾ VIỆT NAM. TỔ CHỨC, CHỨC NĂNG, NHIỆM VỤ VÀ NỘI DUNG QUẢN LÝ CƠ BẢN CÁC DỊCH VỤ CSSK CỦA Y TẾ ĐỊA PHƯƠNG. TỔ CHỨC VÀ QUẢN LÝ BỆNH VIỆN ĐA KHOA.

ĐẠI CƯƠNG QUẢN LÝ, QUẢN LÝ Y TẾ. NGƯỜI CÁN BỘ QUẢN LÝ LÃNH ĐẠO VÀ CÁC KỸ NĂNG QUẢN LÝ. THÔNG TIN VÀ QUẢN LÝ THÔNG TIN Y TẾ CÔNG CỘNG. PHÂN TÍCH VÀ XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ SỨC KHỎE, VẤN ĐỀ SỨC KHỎE ƯU TIÊN CỦA CỘNG ĐỒNG.

KẾ HOẠCH VÀ LẬP KẾ HOẠCH Y TẾ. ĐIỀU HÀNH VÀ GIÁM SÁT CÁC HOẠT ĐỘNG Y TẾ CÔNG CỘNG 164 BÀI 10. QUẢN LÝ NHÂN LỰC. QUẢN LÝ TÀI CHÍNH VÀ VẬT TƯ Y TẾ.

ĐÁNH GIÁ CHƯƠNG TRÌNH/HOẠT ĐỘNG Y TẾ CÔNG CỘNG. ĐẠI CƯƠNG VỀ CHÍNH SÁCH Y TẾ CÔNG CỘNG.232 2 Lời giới thiệu Thực hiện sự chỉ đạo của Ban Giám Đốc Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam và căn cứ chương trình khung cho đào tạo Bác sĩ Y học cổ truyền. Bộ môn Y tế công cộng tổ chức biên soạn bộ tài liệu dạy - học môn Tổ chức, Quản lý và Chính sách y tế theo chương trình mới nhằm từng bước hoàn thiện bộ giáo trình chuẩn trong công tác đào tạo Bác sĩ Y học cổ truyền. Tổ chức, Quản lý và Chính sách y là tài liệu đã được biên soạn theo chương trình giáo dục của Học viện y Dược học cổ truyền Việt nam trên cơ sở chương trình khung đã được phê duyệt.

Nội dung giáo trình Tổ chức, Quản lý và Chính sách y đã bám sát được các yêu cầu về kiến thức cơ bản, chính xác khoa học, cập nhật và thực tiễn của Việt Nam nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về Tổ chức, Quản lý và Chính sách y, những vấn đề cấp bách về Tổ chức, Quản lý và Chính sách y tế hiện nay ở Việt Nam. Giáo trình dùng để đào tạo Bác sĩ Y học cổ truyền, đồng thời cũng là tài liệu tham khảo cho sinh viên các chuyên ngành khác và các cán bộ y tế quan tâm đến lĩnh vực Tổ chức, Quản lý và Chính sách y tế. Bộ môn Y tế công cộng xin chân thành cảm ơn các giảng viên Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam tích cực tham gia biên soạn cuốn giáo trình này. Đây là lĩnh vực khoa học mới phát triển nên các nội dung biên soạn không tránh khỏi những thiếu sót và cần được bổ sung cập nhật.

Bộ môn Y tế công cộng mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp của độc giả và đồng nghiệp để giáo trình càng hoàn thiện hơn. Bộ môn Y tế công cộng 3 BÀI 1 ĐẠI CƯƠNG VỀ HỆ THỐNG Y TẾ VÀ TỔ CHỨC MẠNG LƯỚI Y TẾ VIỆT NAM MỤC TIÊU 1. Trình bày các thành phần cơ bản của hệ thống y tế. Trình bày được nguyên tắc cơ bản về tổ chức mạng lưới y tế Việt Nam.

Trình bày mô hình chung của tổ chức mạng lưới y tế Việt Nam và mối quan hệ giữa tổ chức mạng lưới y tế với tổ chức hành chính. Trình bày được chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức y tế tuyến Trung ương. HỆ THỐNG Y TẾ 1. Khái niệm hệ thống Hệ thống là khái niệm được sử dụng để chỉ những chỉnh thể tức là những sự vật và hiện tượng có cấu trúc thống nhất, hoàn chỉnh được sắp xếp theo những nguyên tắc, những mối liên hệ nhất định, đồng thời cũng chịu chi phối của một số quy luật chung.

Hệ thống là khái niệm được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau và là cơ sở cho hoạt động hệ thống hoá các hiện tượng sự vật của thiên nhiên và xã hội. Hệ thống y tế Hệ thống y tế (health system) có thể được mô tả như sau (Hình 1.1): - Là một hệ các niềm tin về khía cạnh văn hoá về sức khoẻ và bệnh tật hình - thành nên cơ sở của các hành vi nâng cao sức khoẻ tìm kiếm dịch vụ y tế. - Là những sắp xếp về thể chế mà trong đó diễn ra các hành vi nói trên. - Là bối cảnh tự nhiên, chính trị, kinh tế, xã hội của các niềm tin và thể chế vừa nêu.

4 Nói tóm lại hệ thống y tế bao gồm những gì con người tin và hiểu biết về sức khỏe, bệnh tật và những gì người ta làm để duy trì sức khoẻ và chữa trị bệnh tật. Niềm tin và hành động thường liên quan mật thiết với nhau. Ví dụ trong một xã hội con người quan niệm rằng hồn ma của những người xấu đã chết trong dòng họ là nguyên nhân gây ra bệnh tật, lập tức sẽ xuất hiện những ông thầy cúng, thầy mo và những nghi lễ tôn giáo nhằm chống lại những linh hồn đó. Trái lại, nếu người dân tin rằng vi trùng là những mầm mống bệnh tật, họ sẽ tìm cách chữa trị theo y sinh học hiện đại.

Khi chăm sóc sức khoẻ theo quan điểm y sinh học hiện đại còn là mới, người dân có thể chấp nhận dịch vụ nhưng lòng tin và kiến thức hỗ trợ cho những hành vi này chưa được phát triển đầy đủ. Nhân viên y tế do đó phải biết và lưu ý về những cách lý giải bệnh tật sẵn có trong dân gian để rồi đưa ra những cách giải thích “y sinh học” hiện tại mà vẫn thích ứng được với những quan niệm dân gian vốn đã bắt rễ vào lòng người dân. Những sắp xếp về thể chế mà theo đó các hành vi sức khoẻ diễn ra có phạm vi rất rộng và không chỉ là việc cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thông qua hệ thống y tế Nhà nước. Chúng bao gồm tất cả các cá nhân, các nhóm và các cơ quan trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào các hoạt động y tế.

Những thành phần này không thể không hoàn toàn giống nhau ở tất cả các quốc gia song nhìn chung thường bao gồm: 1. Cá nhân, gia đình và cộng đồng Cá nhân, gia đình và cộng đồng chịu trách nhiệm cực kỳ to lớn trong việc nâng cao sức khỏe cũng như chăm sóc chữa trị bệnh cho mọi thành viên trong cộng đồng. Trong bất kỳ xã hội nào, có khoảng 70- 90% các hoạt động điều trị xảy ra trong hệ thống này. Hiện đã có các nghiên cứu tiến hành tại phương Tây cũng như phương Đông khẳng định điều này.

Các dịch vụ chăm sóc sức khỏe Bao gồm cả dịch vụ chăm sóc sức khoẻ thuộc khu vực Nhà nước cũng như tư nhân. Dịch vụ y tế Nhà nước bao gồm: - Nhân viên y tế thôn bản, các đội y tế lưu động, trạm y tế xã và các phòng khám đa khoa khu vực trực thuộc (ví dụ: y sỹ, nữ hộ sinh, đội vệ sinh phòng dịch. 5 - Phòng y tế địa phương, Trung tâm y tế dự phòng địa phương, bệnh viện địa phương, bệnh viện thành phố và khu vực, bệnh viện đa khoa lớn cùng với các dịch vụ hỗ trợ như phòng thí nghiệm, khoa X.quang, khoa dược v. - Các cơ quan chịu trách nhiệm về nhân lực và cán bộ quản lý y tế, tài chính y tế và vật tư, trang thiết bị, cơ sở hạ tầng.

Số lượng, chủng loại phân bổ và chất lượng dịch vụ của các đơn vị kể trên ảnh hưởng rất nhiều đến sức khỏe và thể chất của con người. Dịch vụ chăm sóc sức khỏe thuộc khu vực tư nhân bao gồm: - Y học dân gian cổ truyền (truyền thống) với những bà mụ vườn, thầy lang, thầy cúng, thầy mo, người bán thảo dược, các nhà tiên tri, thầy bói. Những người này thường xác định rằng bệnh tật chịu ảnh hưởng của các lực lượng tự nhiên, siêu nhiên và rồi tìm các cách tương ứng để chữa trị. - Hệ thống chữa bệnh chuyên nghiệp cổ truyền phương Đông hết sức đa dạng.

- Dịch vụ chăm sóc sức khỏe theo y học hiện đại được sự cấp phép của Nhà nước hoặc các dịch vụ làm “chui” không hợp pháp. - Dịch vụ bán thuốc. - Các dịch vụ y tế theo y học hiện đại của các tổ chức phi chính phủ (các tổ chức nhà thờ, Hội chữ thập đỏ quốc tế,. Tầm quan trọng của các khu vực này còn tuỳ thuộc vào từng xã hội cụ thể.

Các ban ngành liên quan tới sức khỏe Ví dụ như: - Nông nghiệp và phân phối lương thực. - Các cơ quan cấp thoát nước và vệ sinh. - Giao thông vận tải và thông tin truyền thông. 6 Tất cả những lĩnh vực kể trên đều tham gia trực tiếp hay gián tiếp vào các hoạt động trong hệ thống y tế.

Ngoài ra còn có thể có các ban lãnh đạo hay hội đồng nhân dân, ban điều hành ở các cấp làng xã, địa phương, tỉnh có thể tăng cường sự cộng tác giữa các ban ngành đoàn thể khác nhau nhằm thúc đẩy mọi hoạt động nâng cao sức khỏe. Khu vực quốc tế Bao gồm các tổ chức tài trợ đa phương và song phương như UNICEF, WHO,… không những chỉ hỗ trợ cho y tế mà cho cả những hoạt động phát triển khác. Mỗi người dân và người thân của mình tạo nên lực lượng phối hợp quan trọng của hệ thống y tế. Họ tự chọn và phối hợp các hoạt động mà họ tin rằng sẽ giúp tăng cường sức khoẻ của mình.

Họ có thể quyết định sử dụng loại hình này mà không sử dụng loại hình khác. Không nhất thiết lúc nào người dân cũng phải chọn những dịch vụ y tế Nhà nước. Tại nhiều nước, người ta đã có rất nhiều nỗ lực nhằm tăng cường sự phối hợp giữa các dịch vụ công cộng khác nhau và giữa các dịch vụ Nhà nước, của các tổ chức phi chính phủ và các hệ thống khám chữa bệnh khác nhằm nâng cao sức khỏe người dân. 7 Các thành phần của hệ thống y tế hoạt động ra sao phụ thuộc phần lớn vào các nhân tố kinh tế xã hội, chính trị, văn hoá, tự nhiên, dịch tễ học và những nhân tố ngoại cảnh khác.

Ví dụ: khủng hoảng hoặc bùng nổ kinh tế sẽ ảnh hưởng đến tình trạng sức khỏe và dinh dưỡng của các cá thể cũng như ngân sách quốc gia dành cho y tế. NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG TỔ CHỨC MẠNG LƯỚI Y TẾ VIỆT NAM 2. Phục vụ nhân dân tốt nhất và hiệu quả cao Các cơ sở y tế gần dân, rộng khắp ở mọi khu vực: Thành thị, nông thôn, miền núi, hải đảo.