Mở đầu cho nghiệp vụ thanh toán thẻ tín dụng quốc tế của mình tại Việt Nam, ngày 27/6/1990 NHNT đã kí kết hợp đồng với ngân hàng BFCE, Singapore tại thành phố Hồ Chí Minh chấp nhận làm đại lý thanh toán thẻ Visa Card tại thị trường Việt Nam. Tiếp đó vào ngày 24/7/1991 cũng tại thành phố Hồ Chí Minh, hợp đồng làm đại lí thanh toán thẻ tín dụng quốc tế Master Card đã được kí kết giữa NHNT VN và công ty thẻ MBF Malaysia, cũng là trung gian thanh toán thẻ cho NHNT VN. Như vậy chỉ hơn một năm thực hiện nghiệp vụ thanh toán thẻ, doanh số thanh toán của NHNT đã đạt được tới con số 16 triệu USD, phí dịch vụ đạt gần 0.16 triệu USD và đã kí kết hợp đồng với gần 500 ĐVCNT trên cả nước. Đó là những thành quả rất đáng khích lệ đầu tiên của NHNT VN trong lĩnh vực thanh toán thẻ.
22 Tuy nhiên, để có thể mở rộng và phát triển loại hình thanh toán này ở Việt Nam nhằm mục đích thực hiện chủ trương của Chính phủ chuyển từ một nền kinh tế cổ điển lưu thông bằng tiền mặt sang một nền kinh tế điện tử phi tiền mặt, thì chúng ta không thể chỉ dừng lại ở hoạt động thanh toán thẻ mà còn phải nghiên cứu và phát triển hoạt động phát hành thẻ. Đứng trước yêu cầu này, vào tháng 7/1993 trên cơ sở bản “Thể lệ tạm thời về phát hành và thanh toán thẻ” cùng với quyết định số 74-QĐ/NH1 ban hành ngày 10/4/1993 của Thống đốc NHNN giao cho NHNT VN thực hiện thí điểm việc phát hành thẻ trên 2 địa bàn là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, NHNT VN đã cho ra đời sản phẩm thẻ đầu tiên tại Việt Nam là những tấm thẻ thông minh VietcombankCard. Tuy nhiên, sau một thời gian thí điểm loại thẻ này đã chưa phát huy hết được các hiệu quả kinh tế của bản thân nó nên đến năm 1999 NHNT đã quyết định tạm dừng đề án này để tập trung cho nghiệp vụ thanh toán. Trong khoảng thời gian này, hoạt động thẻ của VCB đã phát triển rất mạnh mẽ, điều này đã mở ra một lối đi đầy tiềm năng và triển vọng cho lĩnh vực kinh doanh thẻ.
Cũng vào thời điểm này, các ngân hàng thương mại khác cũng đã bước đầu nhận thấy tiềm năng to lớn của loại hình thanh toán này nên đã dần dần tham gia vào thị trường hình thành nên một thị trường kinh doanh thẻ hết sức sôi động và cạnh tranh gay gắt. Trước tình hình thực tế như vậy, NHNT VN đã đề ra những chiến lược để nâng cao sức cạnh tranh, tạo nền tảng vững chắc cho những bước phát triển sau này mà khởi đầu là việc gia nhập trở thành thành viên chính thức của các tổ chức thẻ quốc tế. Mở đầu cho chiến lược này là hai dấu mốc đáng ghi nhớ, ngày 29/3/1995 NHNT VN đã kí kết hợp đồng trở thành thành viên chính thức của tổ chức thẻ quốc tế Master Card và ngày 21/8/1996 Visa đã tuyên bố công nhận NHNT VN là thành viên chính thức của tổ chức thẻ quốc tế Visa. Đến ngày 18/9/1998 tại thành phố Hồ Chí Minh, tiếp tục một hợp đồng chấp thuận làm đại lý thanh toán thẻ JCB ở Việt Nam đã được kí kết giữa công ty JCB International Co.Ltd, Nhật Bản và NHNT VN.
Đến thời điểm này, tại thị trường Việt Nam các loại thẻ tín dụng phổ biến trên thế giới là Visa, Master Card, JCB đã được NHNT đưa vào giới thiệu và quảng bá. Sự tiếp nhận này dù có xuất phát điểm khá muộn so với sự phát triển trên thế giới song cũng đã đánh dấu một bước tiến lớn đầy nỗ lực của Việt Nam trong quá trình hội nhập sâu rộng với quốc tế. 23 Thẻ tín dụng quốc tế được phát hành tại Việt Nam đã đánh dấu một bước tiến mới song cũng đặt NHNT VN trước rất nhiều khó khăn trong đó có khó khăn về môi trường pháp lí. Chỉ đến khi “Quy chế phát hành, sử dụng và thanh toán thẻ Ngân hàng”, kèm theo Quyết định số 371/1999/QĐ-NHNN1, ngày 19/10/1999 của Thống đốc NHNN VN ban hành, NHNT VN mới có thể hoàn toàn yên tâm phát triển nghiệp vụ này.
Sau khi các ngân hàng và tổ chức thẻ tại Việt Nam đã thực sự có một khung pháp lý để dựa vào đó xây dựng và phát triển hoạt động thẻ của mình thì thị trường thẻ đã trở nên hết sức sôi động. Đứng trước sự cạnh tranh gay gắt của các ngân hàng khác, NHNT vẫn tiếp tục thực hiện chiến lược mở rộng mạng lưới thanh toán thẻ nhằm duy trì vị thế dẫn đầu của mình. Năm 2001 NHNT tiếp tục ký kết hợp đồng chấp nhận làm đại lý thanh toán thẻ Diners Club đầu tiên tại Việt Nam. Hai năm sau đó, năm 2003, một lần nữa khẳng định vị thế là một ngân hàng có sản phẩm thẻ đa dạng nhất Việt Nam, NHNT đã được tập đoàn American Express công nhận là ngân hàng độc quyền trong việc phát hành và thanh toán thẻ Amex tại Việt Nam.
Không dừng ở việc phát hành và thanh toán các loại thẻ tín dụng trên thị trường thẻ Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2007 NHNT đã liên tục nghiên cứu và phát triển các loại thẻ thông minh dựa trên việc liên kết với các tổ chức, tập đoàn trong nhiều lĩnh vực khác nhau như: Vietcombank Connect 24, Vietcombank VietnamAirlines American Express, Vietcombank MTV MasterCard, Vietcombank SG24, Vietcombank Connect24 Visa v.v … Và một sự kiện gần đây nhất trong chiến lược phát triển hoạt động thẻ của NHNT đó là việc ký kết hợp đồng để trở thành ngân hàng đại lý thanh toán của thêm một loại thẻ quốc tế khác, thẻ China UnionPay. Tóm lại, sau gần 20 năm nghiên cứu và ứng dụng, vừa tiến hành nghiệp vụ thanh toán, vừa thực hiện công tác phát hành các loại thẻ thông minh. NHNT đã đạt được rất nhiều những thành tựu đáng ghi nhận: được bộ sách kỷ lục Việt Nam công nhận là “Ngân hàng có sản phẩm thẻ đa dạng nhất Việt Nam” vào ngày 28/06/2008, là ngân hàng duy nhất tại Việt Nam thực hiện thanh toán tới 6 loại thẻ tín dụng quốc tế phổ biến hiện nay mang thương hiệu: Visa, MasterCard, JCB, Diners Club, Amex và China UnionPay. Doanh thu của VCB từ thanh toán thẻ tín dụng quốc tế đạt trung bình 500 triệu USD mỗi năm, phát triển được gần 10.000 đơn vị chấp nhận thẻ và gần 1250 máy ATM đặt tại hầu hết tất cả các tỉnh và thành phố trong cả 24 nước, tổng số thẻ ghi nợ nội địa được phát hành tính đến cuối năm 2008 đạt trên 3 triệu thẻ v.v … Chính những con số ấn tượng này đã và đang tạo ra những tiền đề vững chắc cho sự phát triển bền vững của VCB ở loại hình thanh toán hiện đại này.
Vai trò và vị trí của dịch vụ thẻ tại Vietcombank Trong thời gian vài năm vừa qua thị trường thẻ Việt Nam đã hết sức sôi động khi mà có sự tham gia ngày càng nhiều của các ngân hàng cổ phần cũng như các ngân hàng 100% vốn nước ngoài. Điều này càng khẳng định thị trường thẻ ở Việt Nam là một thị trường đầy tiềm năng và sẽ là một thị trường phát triển với môi trường cạnh tranh khốc liệt. Với tầm nhìn trong một tương lai không xa, khi nền kinh tế đất nước phát triển thì các hoạt động giao dịch tiền mặt sẽ trở nên cổ điển và thay vào đó là những giao dịch điện tử, sản phẩm thẻ thanh toán sẽ lên ngôi; trong những năm qua VCB đã coi hoạt động thẻ là một trong những hoạt động chủ chốt cần tập trung đầu tư và phát triển. Ban lãnh đạo VCB đã đưa ra nhiều đối sách chiến lược nhằm duy trì những lợi thế vốn có trong dịch vụ thẻ của mình cũng như phát triển dịch vụ này với mục đích đưa VCB trở thành ngân hàng hàng đầu trong lĩnh vực phát hành và thanh toán thẻ tại Việt Nam.
Để thấy được vị trí cũng như đánh giá được hiệu quả hoạt động của dịch vụ thẻ trong hoạt động kinh doanh của VCB chúng ta có thể tiến hành phân tích tình hình hoạt động thẻ trong những năm gần đây của Ngân hàng: Đầu tiên chúng ta sẽ đi phân tích hoạt động phát hành thẻ, bao gồm hai loại thẻ là thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng: Với loại hình thẻ tín dụng, trong những năm qua nhờ việc tận dụng được vị thế là ngân hàng đầu tiên thực hiện kinh doanh thẻ tại Việt Nam cùng với những bước đi đúng đắn trong chiến lược, NHNT đã có những thành công không nhỏ trong lĩnh vực phát hành. Phần trăm tăng trưởng doanh số phát hành thẻ hàng năm luôn ở mức hai con số dương, luôn được các khách hàng đánh giá là ngân hàng có chất lượng dịch vụ tốt nhất và có hệ thống quản lý thẻ ổn định nhất.1 có thể thấy rằng số lượng thẻ do NHNT phát hành qua các năm có sự gia tăng với tốc độ khá nhanh. Số lượng thẻ phát hành tăng nhiều một mặt do nhu cầu thị trường, mặt khác cũng nhờ những chiến lược hành động đúng đắn của ban lãnh đạo cũng như sự hiệu quả trong công tác của đội ngũ nhân viên ngân hàng. Tuy nhiên, qua biểu đồ 2.1 cũng có thể thấy rõ ràng sự chênh lệch lớn giữa các loại thẻ mà NHNT phát hành.
Ta có thể thấy rằng số lượng thẻ Visa phát hành luôn 25 luôn lớn hơn số lượng thẻ Master cũng như Amex qua các năm trừ năm 2008 có sự gia tăng mạnh mẽ của loại thẻ Amex. Mặc dù NHNT đã đưa ra những biện pháp marketing nhằm khuyến khích khách hàng sử dụng nhiều hơn hai loại thẻ Master và Amex như: phát hành khuyến mại một tháng miễn phí thường niên cho thẻ MasterCard và Amex nhưng vẫn không khắc phục được tình trạng này. Nguyên nhân có thể do loại thẻ Visa có in hình chủ thẻ, khi thanh toán ở nước ngoài ít bị từ chối và không phải chịu phí khi thanh toán bằng tiền USD như thẻ MasterCard hay Amex trong khi lượng chủ thẻ phát hành thẻ tín dụng tại Việt Nam chủ yếu là để tiêu dùng ở nước ngoài.1: Số lượng thẻ tín dụng phát hành trong giai đoạn 2004-2008 (Đơn vị: thẻ) Loại thẻ Năm 2004 Năm 2005 Năm 2006 Năm 2007 Năm 2008 Visa 4.1: Số lượng thẻ tín dụng phát hành trong giai đoạn 2004-2008 (Nguồn: phòng Thẻ, Báo cáo thường niên 2004 – 2008 VCB) 26 Về loại hình thẻ ghi nợ, đây là một phương tiện tạo điều kiện trực tiếp cho khách hàng tiếp cận với tài khoản cá nhân của mình ở mọi lúc mọi nơi.
