Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN TẠI DOANH NGHIỆP LOGISTICS 1. Dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển tại doanh nghiệp logistics 1. Khái niệm về giao nhận và nội dung dịch vụ giao nhận Khái niệm về giao nhận Trong hoạt động thương mại quốc tế, người bán và người mua thường ở cách xa nhau. Việc di chuyển hàng hóa do người vận chuyển đảm nhận đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện hợp đồng mua bán quốc tế.
Để cho quá trình vận chuyển được Bắt đầu- Tiếp tục- Kết thúc, tức là hàng hóa đến được với người mua, thì cần thực hiện hàng loạt các công việc khác liên quan đến quá trình vận chuyển như đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, tổ chức xếp/ dỡ, giao hàng cho người nhận ở nơi đến. Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding Service), theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận, là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa. Luật thương mại Việt Nam 2005 không định nghĩa về giao nhận hàng hóa như Luật thương mại 1997 mà lại định nghĩa về dịch vụ Logistics. Tuy nhiên, theo luật Thương mại 1997, giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác.
Nói một cách ngắn gọn, giao hàng là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng), trong đó người giao nhận ký hợp đồng với chủ hàng, đồng thời cũng ký hợp đồng đối ứng với người vận tải để thực hiện dịch vụ. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ ba khác. Nội dung dịch vụ giao nhận Những dịch vụ mà người giao nhận thường tiến hành là: 5 - Chuẩn bị hàng hóa để chuyên chở - Tổ chức chuyên chở hàng hóa trong phạm vi ga, cảng - Tổ chức xếp dỡ hàng hóa - Làm tư vấn cho chủ hàng trong việc chuyên chở hàng hóa - Ký kết hợp đồng vận chuyển với người chuyên chở, thuê tàu, lưu cước. - Làm các thủ tục gửi hàng và nhận hàng - Làm thủ tục hải quan, kiểm nghiệm, kiểm dịch - Mua bảo hiểm cho hàng hóa - Lập các chứng từ cần thiết trong quá trình gửi hàng, nhận hàng.
- Thanh toán, thu đổi ngoại tệ - Nhận hàng từ chủ hàng, giao cho người chuyên chở và giao cho người nhận. - Thu xếp chuyển tải hàng hóa - Nhận hàng từ người chuyên chở và giao cho người nhận - Gom hàng, lựa chọn tuyến vận tải, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp. - Đóng gói bao bì, phân loại, tái chế hàng hóa - Lưu kho bảo quản hàng hóa - Nhận và kiểm tra các chứng từ cần thiết liên quan đến sự vận động hàng hóa - Thanh toán cước phí, chi phí xếp dỡ, chi phí lưu kho, lưu bãi - Thông báo tình hình đi và đến của các phương tiện vận tải - Thông báo tổn thất với người chuyên chở - Giúp chủ hàng trong việc khiếu nại, đòi bồi thường Như đã nói trên, nghiệp vụ giao nhận vô cùng phong phú. Tóm lại, nội dung dịch vụ giao nhận có thể bao gồm các công việc sau đây: Các hoạt động tư vấn về đóng gói, tuyến đường, bảo hiểm, thủ tục hải quan, chứng từ vận chuyển.
Các hoạt động tổ chức chuyên chở lô hàng xuất nhập khẩu và quá cảnh, dịch vụ gom hàng, vận tải hàng nặng và hàng đặc biệt, hàng công trình. Đối với hàng xuất khẩu, người giao nhận sẽ tổ chức nhận hàng, đóng gói và kẻ mã ký hiệu, lưu cước 6 với người vận chuyển, cấp chứng từ hải quan, giám sát giao hàng cho khách hàng, khai báo hải quan. Phạm vi của dịch vụ giao nhận Phạm vi của dịch vụ giao nhận là nội dung cơ bản của dịch vụ Giao nhận. Trừ trong trường hợp bản thân người gửi hàng (hoặc người nhận hàng) muốn tham gia vào bất kỳ một khâu hay thủ tục nào, chứng từ nào đó, thông thường người giao nhận thay mặt người gửi hàng ( hoặc người nhận hàng ) lo liệu quá trình vận chuyển hàng hoá từ cửa tới cửa, từ nơi sản xuất, tiêu dùng cuối cùng.
Người Giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý, hoặc thuê dịch vụ của người thứ ba khác. Những dịch vụ mà người Giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý, hoặc thuê dịch vụ của người thứ ba khác. Ngoài những dịch vụ thuộc phạm vi phụ trách, người Giao nhận còn cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của chủ hàng như: vận chuyển máy móc thiết bị cho các công trình xây dựng lớn, vận chuyển quần áo may mặc sẵn từ các Container đến thẳng các cửa hàng,. Đặc biệt trong những năm gần đây, người giao nhận thường cung cấp các dịch vụ vận tải đa phương thức gọi là MTO (Multimodal Transport Operator) và phát hành chứng từ vận tải.
Vai trò, quyền hạn và nghĩa vụ của người giao nhận trong hoạt động thương mại quốc tế 1. Khái niệm về người giao nhận Trong nhiều nước, người giao nhận được gọi bằng nhiều tên khác nhau như “Đại lý hải quan”, “Đại lý khai hải quan”, “Người môi giới hải quan”, “Đại lý gửi hàng và giao nhận” và một số trường hợp hành xử như “Người vận chuyển chuyên chính” nhưng dù gọi bằng tên gì đi nữa, người giao nhận vẫn chỉ là người bán dịch vụ. Theo Luật Thương mại Việt Nam 1997: người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa là thương nhân có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa. Theo Liên đoàn quốc tế các Hiệp hội giao nhận FIATA: “ Người giao nhận là người lo toan để hàng hóa được chuyên chở theo hợp đồng ủy thác và hành động vì lợi ích của người ủy thác mà bản thân anh ta không phải là người chuyên chở.
Người giao nhận cũng đảm nhận thực hiện mọi công việc liên quan đến hợp đồng giao nhận như bảo quản, lưu kho trung chuyển, làm thủ tục hải quan, kiểm hóa…” 1. Vai trò của người giao nhận 7 Ngày này do sự phát triển của vận tải container, vận tải đa phương thức, người giao nhận có thể đảm nhận những vai trò với chức năng và công việc khác nhau như: - Dịch vụ môi giới khai thuê hải quan: Các nhà xuất nhập khẩu sẽ đi thuê ngoài các hoạt động về thủ tục hải quan, thông quan, ủy thác cho các hãng hay người giao nhận thay họ làm các thủ tục hợp pháp để vận chuyển hàng hóa, nguyên liệu nội địa hoặc xuyên biên giới, vừa rẻ vừa hiệu quả lại không mất quá nhiều thời gian. Lúc này, các hãng hay người giao nhận sẽ như một nhà môi giới khai thuê hải quan. - Đại lý: Trước đây người giao nhận không dám nhận trách nhiệm của người chuyển chở.
Người giao nhận chỉ hoạt động như một cầu nối giữa người gửi hàng và người chuyên chở như một đại lý của người chuyên chở hoặc người gửi hàng. - Lo liệu chuyển tải và gửi tiếp hàng hóa: Khi vận chuyển hàng hóa quốc tế,việc quá cảnh tại một nước thứ ba hay thứ tư là điều thường xuyên xảy ra. Ở mỗi trạm dừng như vậy, có thể là để tiếp nhiên liệu cho phương tiện, khắc phục sự cố hay đổi phương tiện hoặc phương thức vận chuyển. Như vậy, để thuận tiện, dễ dàng và thông suốt trong quá trình lưu thông hàng hóa thì người giao nhận sẽ đảm nhiệm việc chuyển tiếp hàng hóa từ phương tiện vận tải này sang phương tiện vận tải khác và từ địa điểm này sang địa điểm khác.
- Lưu kho và bảo quản hàng hóa: Trong trương hợp khách hàng yêu cầu lưu kho hàng hoá trước khi xuất khẩu và sau khi nhập khẩu, người Giao nhận sẽ bố trí phương tiện nội bộ mình có và phân phối hàng theo yêu cầu. - Gom hàng và thông báo biểu cước: Dịch vụ này đã xuất hiện sớm hơn ở Châu Âu chủ yếu phục vụ cho đường sắt. Đặc biệt trong vận tải hàng hoá bằng Container, dịch vụ gom hàng là không thể thiếu được nhằm biến hàng lẻ (LCL) thành hàng nguyên (LCL) để tận dụng sức chứa, sức chở của container và giảm cước phí vận chuyển. Khi là người gom hàng, người giao nhận có thể đóng vai trò là người vận tải hoặc chỉ là đại lý.
-Người chuyên chở: Hiện nay trong nhiều trường hợp Giao nhận đóng vai trò là người chuyên chở, tức là người Giao nhận trực tiếp ký kết hợp đồng giao vận chuyển với chủ hàng và chịu trách nhiệm chuyên chở hàng hoá từ nơi này đến nơi khác. Người Giao nhận đóng vai trò là người thầu chuyên chở theo hợp đồng (Contracting Carrier), nếu người Giao nhận ký hợp đồng chuyên chở thì họ là người chuyên chở thực tế (Performing Carrier). Quyền hạn và nghĩa vụ của người giao nhận - Người giao nhận được hưởng tiền công và các khoản thu nhập hợp lý khác. 8 - Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình theo hợp đồng - Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu có lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng thì có thể thực hiện khác với chỉ dẫn của khách hàng, nhưng phải thông báo ngay cho khách hàng.
- Sau khi ký kết hợp đồng, nếu thấy không thể thực hiện được chỉ dẫn của khách hàng thì phải thông báo cho khách hàng để xin chỉ dẫn thêm. - Phải thực hiện nghĩa vụ của mình trong thời gian hợp lý nếu trong hợp đồng không thoả thuận về thời gian thực hiện nghĩa vụ với khách hàng. Cơ sở pháp lý, nguyên tắc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu tại cảng biển 1.