CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ THỊ TRƯỜNG CHIẾN LƯỢC CỦA CÁC DNVVN 1. Tổng quan một số vấn đề lý luận về thị trường của DNTM,DV vừa và nhỏ 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Thị trường của doanh nghiệp Ban đầu thuật ngữ thị trường được hiểu là nơi mà người mua và n gười bán gặp nhau để trao đổi hàng hóa, đây là cách hiểu sơ đẳng nhất về thị trường.
Càng ngày khi các hình thức kinh doanh phát triển, phương thức trao đổi hàng hóa trở nên đa dạng, người bán và người mua không nhất thiết phải gặp gỡ nhau ở một địa điểm c ố định thì thuật ngữ thị trường như cách hiểu ban đầu không còn phù hợp. Từ đó , xuất hiện nhiều khái niệm thị trường theo những cách tiếp cận khác nhau. Các nhà kinh tế sử dụng thuật ngữ thị trường để chỉ một tập những người bán và người mua giao dịch với nhau về môt sản phẩm hay một lớp sản phẩm cụ thể như thị trường bất động sản, thị trường dầu mỏ, thị trường vàng…Tuy nhiê n, những nhà marketing lại quan niệm những người bán họp thành ngành sản xuất và người mua thì họp thành thị trường. Vì thế, theo cách tiếp cận của marketing, thị trường là tập khách hàng với những đặc điểm nhu cầu, khả năng thanh toán cụ thể mà một sản phẩm của doanh nghiệp có khả năng hấp dẫn đoạn thị trường nhờ các đặc tính nổi trội đó.
Từ các c ác tiếp cận khác nhau, có thể đưa ra mộ t khái niệm thị trường như sau: “Thị trường là tập hợp những khách hàng có chung nhu cầu, mong muốn về một loại hàng hóa, dịch vụ nhất định, có khả năng thanh toán và sẵn sàng tham gia trao đổi”. DNVVN Các doanh nghiệp luôn là những tế bào quan tr ọng của nền kinh tế, chính vì vậy sự phát triển của các doanh nghiệp là mối quan tâm của các Chính phủ trên toàn cầu. Những dấu hiệu bất thường ở các tế bào nền kinh tế là tín hiệu không tốt đối với kinh tế của các quốc gia. Có nhiều tiêu thức để phân loại doanh nghiệp nhưng một trong những tiêu thức phân loại được sử dụng phổ biến là phân loại căn cứ vào quy mô.
Theo tiêu thức phân loại này các doanh nghiệp có thể chia làm 3 nhóm: doanh nghiệp lớn, DNVVN, doanh nghiệp siêu nhỏ. Trong hầu hết các quốc gia t rên thế giới DNVVN luôn chiếm tỷ trọng lớn. Kh¸i niÖm DNVVN ®îc du nhËp tõ bªn ngoµi vµo ViÖt Nam. Trong mçi thêi kú, kh¸i niÖm DNVVN l¹i cã nh÷ng thay ®æi nhÊt ®Þnh.
Nãi tíi kh¸i niÖm DNVVN thùc chÊt lµ nãi tíi sù ph©n lo¹i doanh nghiÖp theo quy m«, do ®ã trong c¸c kh¸i niÖm vÒ DNVVN bao giê còng nhÊn m¹nh c¸c tiªu thøc ®îc sö dông ®Ó ph©n lo¹i doanh 9 10 nghiÖp. Nh×n chung cã nhiÒu tiªu thøc ph©n lo¹i kh¸c nhau ®îc sö dông, cô thÓ nh : sè lao ®éng thêng xuyªn, vèn s¶n xuÊt kinh doanh, doanh thu, lîi nhuËn, gi¸ trÞ gia t¨ng. ë ViÖt Nam, chóng ta sö dông hai tiªu thøc chñ yÕu ®Ó ph©n lo¹i DNVVN lµ vèn vµ lao ®éng. Giíi h¹n ®é lín c¸c tiªu thøc ph©n lo¹i vèn vµ lao ®éng ®îc quy ®Þnh trong c¸c v¨n b¶n cña Nhµ níc vµ cã nh÷ng thay ®æi cïng víi thêi gian.
Theo quy ®Þnh cña Thñ tíng ChÝnh phñ t¹i C«ng v¨n sè 681/CP-KTN ngµy 20 th¸ng 6 n¨m 1998 x¸c ®Þnh râ DNVVN lµ doanh nghiÖp cã sè vèn ®iÒu lÖ díi 5 tû ®ång vµ sè lao ®éng trung b×nh hµng n¨m díi 200 ngêi. Quy ®Þnh nµy ®îc ¸p dông tõ n¨m 1998 ®Õn n¨m 2001, tõ n¨m 2001 tíi 2009 viÖc x¸c ®Þnh quy m« doanh nghiÖp ®îc ®iÒu chØnh bëi NghÞ ®Þnh 90/2001/N§-CP ngµy 23-11-2001. Trong ®ã, quy ®Þnh râ: “DNVVN lµ c¬ së s¶n xuÊt, kinh doanh ®éc lËp, ®· ®¨ng ký kinh doanh theo ph¸p luËt hiÖn hµnh, cã vèn ®¨ng ký kh«ng qu¸ 10 tû ®ång hoÆc sè lao ®éng trung b×nh hµng n¨m kh«ng qu¸ 300 ngêi”. Trong thời gian qua, người ta nhận thấy rằng với mỗi lĩnh vực hoạt động khác nhau thì quy mô của các doanh nghiệp cũng khác nhau, do vậy đồng nhất tiêu thức phân loại DN ở mọi lĩnh vực là không phù hợp.
Nghị định 56/2009/NĐ -CP ngày 30 tháng 6 năm 2009 của Chính Phủ đã đưa ra tiêu thức phân loại cụ thể cho các loại DN như sau: Quy mô DN DN nhỏ DN vừa DN lớn siêu Khu vực nhỏ Lao Vốn Lao Vốn Lao Vốn Lao động động động động Khu vực nông, lâm ≤ 10 ≤ 20 Trên Trên Trên Trên Trên nghiêp và thủy sản tỷ 10 đến 20 tỷ 200 100 tỷ 300 200 đến đến 100 tỷ 300 Khu vưc công ≤ 10 ≤ 20 Trên Trên Trên Trên Trên nghiệp và xây dựng tỷ 10 đến 20 tỷ 200 100 tỷ 300 200 đến đến 100 tỷ 300 Khu vực thương ≤ 10 ≤ 10 Trên Trên Trên Trên Trên mại, dịch vụ tỷ 10 đến 10 tỷ 50 đến 50 tỷ 100 50 đến 50 100 tỷ 10 11 Tãm l¹i, trong mçi v¨n b¶n cña Nhµ níc, ®èi víi mçi tæ chøc, trong tõng giai ®o¹n cã thÓ cã nh÷ng kh¸c biÖt trong tiªu thøc x¸c ®Þnh DNVVN, nhng nãi mét c¸ch chung nhÊt : “DNVVN lµ nh÷ng c¬ së s¶n xuÊt - kinh doanh, thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ, cã quy m« vÒ vèn hoÆc lao ®éng tháa m·n c¸c quy ®Þnh cña ChÝnh phñ ®èi víi tõng ngµnh nghÒ t¬ng øng víi tõng thêi kú ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ”. DNTM,DV vừa và nhỏ Theo WTO thì hoạt động thương mại được chia làm 12 ngành và 155 phân ngành, trong đó phân phối hàng hóa được coi là 1 trong 12 ngành, các dịch vụ khác cũng được chia vào các ngành khác nhau. Như vậy, thuật ngữ “thương mại” được hiểu theo nghĩa rộng hàm chứa tất cả các hoạt động trao đổi hàng hóa, mua bán dịch vụ trên thị trường. Tuy nhiên, ở Việt Nam trong cách hiểu phổ thông thì thương mại vẫn được hiểu là hoạt động trao đổi hàng hóa, còn dịch vụ là các hoạt động kinh doanh dịch vụ với các loại hình dịch vụ cụ thể.
Do vậy, có thể định nghĩa DNTM,DV vừa và nhỏ như sau: “DNTM,DV vừa và nhỏ là những doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ có quy mô thỏa mãn tiêu chí về DNVVN do Nhà nước quy định ở mỗi giai đoạn khác nhau tương ứng với từng thời kỳ phát triển kinh tế ”. Thị trường của DNTM, DV vừa và nhỏ 1. Thị trường doanh nghiệp bán lẻ Thị trường doanh nghiệp bán lẻ bao gồm tất cả những người tiêu dùng cuối cùng có cùng một nhu cầu hay mo ng muốn cụ thể, sẵn sà ng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu hay mong muốn đó. Khách hàng của các doanh nghiệp bán lẻ là những người tiêu dùng cuối cùng, mua hàng hóa của các doanh nghiệp bán lẻ để thỏa mãn những nhu cầu cá nhân hoặc tập thể, mà không có mục đích kinh doanh.
Khách hàng của doanh nghiệp bán lẻ có thể mua hàng để thỏa mãn các nhu cầu tự thân hoặc nhu cầu của các cá nhân khác hoặc tập thể. Khách hàng của các doanh nghiệp bán lẻ có nhu cầu hết sức đa dạng và phong phú. Hai khách hàng khác nhau sẽ có những nhu cầu khác nhau, không hoàn toàn đồng nhất. Do vậy, để thỏa mãn nhu cầu riêng biệt của từng cá nhân là không khả thi, các doanh nghiệp bán lẻ thường gom những khách hàng có những nhu cầu tương tự thành từng đoạn thị trường để thỏa mãn nhu cầu đó.
Thị trường doanh nghiệp bán buôn Thị trường doanh nghiệp bán buôn bao gồm tất cả các khách hàng là các tổ chức mua hàng hóa phục vụ cho hoạt động sản xuất ra các sản phẩm khác hoặc tạo ra các dịch vụ hoặc chuyển bán hàng hóa cho các trung gian thương mại khác, cho người tiêu dùng trên thị trường. 11 12 Khách hàng của các doanh nghiệp bán buôn luôn là các tổ chức hoặc cá nhân mua hàng không để tiêu dùng mà để chuyển bán cho những đối tượng khác nhau trên thị trường hoặc để tiếp tục sản xuất ra các sản phẩm khác. Do vậy, khách hàng của doanh nghiệp bán buôn có thể là doanh nghiệp sản xuất hoặc doanh nghiệp bán lẻ hoặc doanh nghiệp bán buôn khác. Thị trường doanh nghiệp xuất khẩu Thị trường doanh nghiệp xuất khẩu bao gồm tất cả các khách hàng thuộc các quốc gia khác nhau có nhu cầu về một loại hàng hóa, dịch vụ nhất định.
Khách hàng của các doanh nghiệp xuất khẩu thường mang một số đặc trưng cơ bản sau: - Mang quốc tịch của một quốc gia khác, không cùng quốc tịch với DN xuất khẩu. - Khách hàng của các doanh nghiệp xuất khẩu có nhu cầu rất đa dạng. Thị trường doanh nghiệp dịch vụ Thị trường doanh nghiệp dịch vụ bao gồm tất cả các khách hàng có nhu cầu, mong muốn về một dịch vụ cụ thể cần được thỏa mãn. Dịch vụ là sản phẩm c ó tính chất phi vật chất, mang những đặc điểm cơ bản như tính vô hình, tính không xác định, tính không tách rời và tính không lưu giữ được.
Ngày nay, nhu cầu về dịch vụ ngày càng phát triển cả về số lượng và chất lượng. Mỗi cá nhân hay tổ chức đều có thể t rở thành khách hàng của một doanh nghiệp cung ứng những dịch vụ nhất định. Các cá nhân trong xã hội có nhu cầu về những dịch vụ sinh hoạt, các tổ chức, doanh nghiệp trong xã hội lại có nhu cầu về các dịch vụ liên quan đến hoạt động của từng tổ chức hay doanh nghiệp. Thị trường chiến lược Trong phần 1.1, chúng ta đã xem xét một số khái niệm thị trường trên các cách tiếp cận khác nhau.
Bên cạnh khái niệm thị trường, khái niệm thị trường mục tiêu rất được các doanh nghiệp quan tâm. Theo Philip Kotler, thị trường mục tiêu là một hoặc một vài đoạn thị trường được doanh nghiệp lựa chọn để tập trung nỗ lực marketing. Trên tất cả các đoạn thị trường mà doanh nghiệp hoạt động, doanh ng hiệp luôn phải có các tác động marketing cần thiết, tuy nhiên do ngân sách và nhân lực marketing của mỗi doanh nghiệp có hạn nên cầ n có sự lựa chọn một số đoạn thị trường trọng yếu mà doanh nghiệp cần tập trung các hoạt động marketing nhiều hơn để đạt kết quả kinh doanh cao hơn ở các đoạn thị trường này.