phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn bao gồm các nội dung chủ yếu thể hiện ở ba chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi thƣờng xuyên NSNN. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý chi thƣờng xuyên NSNN tại Phòng Tài chính – Kế hoạch thị xã Gia Nghĩa. Chƣơng 3: Giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi thƣờng xuyên NSNN tại Phòng Tài chính – Kế hoạch thị xã Gia Nghĩa. Tổng quan về tài liệu Từ trƣớc đến nay đã có rất nhiều công trình, đề tài khoa học nghiên cứu về quản lý ngân sách nhà nƣớc nói chung và những vấn đề có liên quan.
Các công trình, đề tài đi sâu nghiên cứu về chi thƣờng xuyên ngân sách còn hạn chế. Để thực hiện đề tài nghiên cứu này tác giả có kế thừa những cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu đi trƣớc để làm cơ sở lý luận và nghiên cứu cho đề tài này. Sau đây là tổng quan tài liệu đƣợc sử dụng cho đề tài nghiên cứu: - Đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý NSNN huyện Đức Phổ” năm 2011 của Huỳnh Thị Cẩm Liên – Luận văn Thạc sĩ kinh tế, Đại học Đà Nẵng. Tác giả đã đề cập, đánh giá đúng thực chất vai trò, tình hình quản lý NSNN cấp huyện, góp phần thúc đẩy quá trình dân chủ hóa, thực hiện công khai hoạt động tài chính – ngân sách và đƣa ra các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý NSNN cấp huyện.
Tuy nhiên, đề tài tập trung vào cân đối thu – chi ngân sách huyện nên chƣa đi sâu vào những vấn đề cụ thể trong chi thƣờng xuyên ngân sách cấp huyện. - Đề tài: “Kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước trên địa bàn tỉnh Đắk Nông” năm 2015 của Lê Xuân Tuấn - Luận văn Thạc sỹ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Qua đề tài, tác giả đã làm rõ thêm về công tác kiểm soát chi thƣờng xuyên NSNN, cơ chế quản 5 lý chi thƣờng xuyên NSNN trên địa bàn cấp tỉnh. Tuy nhiên, vẫn chƣa đi vào nghiên cứu về những nội dung cụ thể của kinh phí chi thƣờng xuyên ngân sách cấp huyện.
- Đề tài: “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn 2011-2015 và tậm nhìn đến năm 2020” năm 2012 của Tô Thiện Hiền – Luận án Tiến sỹ kinh tế, Đại học Ngân hàng TP. Tác giả đã góp phần làm sáng tỏa bản chất, chức năng và vai trò NSNN. Hệ thống hoá và phân tích các quan điểm về quản lý NSNN, cơ chế phân cấp quản lý NSNN giai đoạn hiện nay; đồng thời đƣa ra các giải pháp quản lý NSNN trên địa bàn tỉnh An Giang hiệu quả hơn trong thời gian tới. - Đề tài: “Hoàn thiện quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh” năm 2013 của Bùi Thị Quỳnh Thơ – Luận án Tiến sỹ kinh tế, Học viện Tài chính.
Tác giả đã chỉ rõ thực trạng quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh đối với các khoản chi thƣờng xuyên; đồng thời đề xuất các nhóm giải pháp để hoàn thiện quản lý chi thƣờng xuyên NSNN tỉnh Hà Tĩnh. Các giải pháp tập trung vào giải quyết những vấn đề quan trọng trong quản lý chi thƣờng xuyên NSNN ở tỉnh Hà Tĩnh và giải quyết những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quản lý chi NSNN ở Hà Tỉnh thời gian qua. - Đề tài: “Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang” năm 2014 của Hoàng Thu Lụa - Luận văn Thạc sỹ Kinh tế, Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh trực thuộc Đại học Thái Nguyên. Tác giả đã nêu ra những kết quả đã đạt đƣợc và chỉ ra những tồn tại, hạn chế yếu kém, bất cập và nguyên nhân của những thành công và bất cập; chỉ ra đƣợc những nhân tố ảnh hƣởng và đồng thời đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN của tỉnh Tuyên Quang trong thời gian qua.
Tuy nhiên, các giải pháp mang tính tổng quát, chung chung, 6 chƣa giải quyết cụ thể các nguyên nhân, nhân tố ảnh hƣởng đã phát hiện; tác giả đề cặp tới quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách cũng còn hạn chế. - Đề tài: “Tăng cường kiểm soát chi Ngân sách Nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Từ Liêm” năm 2015 của Nguyễn Thị Kim Thanh - Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Tác giả đã hệ thống hóa đƣợc những vấn đề mang tính lý luận về ngân sách nhà nƣớc, kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc; làm rõ thực trạng, ƣu - khuyết điểm công tác kiểm soát chi ngân sách nhà nƣớc thông qua Kho bạc huỵên, xác định định hƣớng và đƣa ra các giải pháp thiết thực góp phần nâng cao chất lƣợng, hiệu quả chi ngân sách nhà nƣớc. Tuy nhiên, phạm vi vấn đề của đề tài khá rộng, đề cập đến ngân sách nhà nƣớc các cấp thông qua thiết chế là Kho bạc nhà nƣớc cấp huyện nên cũng chƣa nghiên cứu cụ thể vấn đề quản lý chi thƣờng xuyên ngân sách huyện.
- Đề tài: “Hoàn thiện quản lý chi thường xuyên NSNN tỉnh Đắk Nông” năm 2014 của tác giả Phạm Quốc Hiệp - Luận văn Thạc sỹ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã hệ thống hoá, góp phần phát triển, bổ sung thêm những lý luận cơ bản về quản lý chi NSNN trong bối cảnh hiện nay. Luận văn đánh giá thực trạng vấn đề chi NSNN và môi trƣờng, thể chế phát triển quản lý chi thƣờng xuyên NSNN tỉnh Đắk Nông. Luận văn chỉ ra những tồn tại và đề xuất một số giải pháp trong việc quản lý chi thƣờng xuyên NSNN trên địa bàn tỉnh Đắk Nông.
Tuy nhiên Luận văn chỉ giới hạn đề cặp đến chi thƣờng xuyên NSNN cấp tỉnh, chƣa đề cặp đến chi thƣơng xuyên ngân sách nhà nƣớc cấp huyện. - Đề tài: “Nghiên cứu hoàn thiện phương thức lập dự toán ngân sách Nhà nước Việt Nam” năm 2004 của tác giả Nguyễn Đức Thanh - Luận văn Thạc Kinh tế, Đại học Kinh tế TP. Luận văn đã nêu ra đƣợc một số hạn chế về công tác lập dự toán ngân sách Nhà nƣớc Việt Nam; đồng thời tác giả 7 cũng đƣa các giải pháp hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách Nhà nƣớc Việt Nam. Tuy nhiên, Luận văn chỉ nêu hạn chế và đề xuất giải pháp về hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách ở tầm vĩ mô, chƣa đề cặp vào cụ thể của một địa phƣơng nào và cũng không đề cặp đến chi thƣờng xuyên ngân sách nhà nƣớc cấp tỉnh và cấp huyện.
8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI THƢỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. CHI THƢỜNG XUYÊN NSNN 1. Đặc điểm và vai trò của NSNN a. Khái niệm NSNN Theo quy định tại Điều 1 Luật Ngân sách nhà nƣớc năm 2002: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”.
Đặc điểm của NSNN - Hoạt động thu chi của NSNN luôn gắn chặt với quyền lực kinh tế - chính trị của nhà nƣớc, và việc thực hiện các chức năng của nhà nƣớc, đƣợc nhà nƣớc tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định; - Hoạt động NSNN là hoạt động phân phối lại các nguồn tài chính, nó thể hiện ở hai lãnh vực thu và chi của nhà nƣớc; - NSNN luôn gắn chặt với sở hữu nhà nƣớc, luôn chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích công cộng; - Hoạt động thu chi của NSNN đƣợc thực hiện theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu. - NSNN cũng có những đặc điểm nhƣ các quỹ tiền tệ khác; c. Vai trò của NSNN - Vai trò huy động các nguồn tài chính để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của NN. - NSNN là công cụ điều tiết thị trƣờng, bình ổn giá cả và chống lạm phát.
- NSNN là công cụ định huớng phát triển sản xuất. 9 - NSNN là công cụ điều chỉnh thu nhập giữa các tầng lớp dân cƣ. Phân loại chi ngân sách Nhà nƣớc a. Khái niệm chi NSNN Chi ngân sách Nhà nƣớc là việc Nhà nƣớc phân phối và sử dụng quỹ ngân sách Nhà nƣớc nhằm bảo đảm điều kiện vật chất để duy trì sự hoạt động và thực hiện các chức năng đáp ứng nhu cầu đời sống kinh tế xã hội dựa trên các nguyên tắc nhất định.
Đặc điểm chi NSNN - Đặc điểm nổi bật của chi ngân sách Nhà nƣớc là nhằm phục vụ cho lợi ích chung của cộng đồng dân cƣ ở các vùng hay ở phạm vi quốc gia. - Chi ngân sách Nhà nƣớc luôn gắn liền với bộ máy Nhà nƣớc và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nƣớc thực hiện. - Chi NSNN cung cấp các khoản hàng hóa công cộng nhƣ đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng, quốc phòng, bảo vệ trật tự xã hội,. - Các khoản chi ngân sách Nhà nƣớc mang tính không hoàn trả hay hoàn trả không trực tiếp.
Phân loại chi ngân sách Nhà nước - Chi đầu tƣ phát triển: Chi đầu tƣ phát triển của NSNN là quá trình phân phối và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN để đầu tƣ xây dựng cơ sở hạ tầng - xã hội, phát triển sản xuất và dự trữ vật tƣ hàng hóa của Nhà nƣớc, nhằm thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế và phát triển xã hội. - Chi thƣờng xuyên NSNN: Chi thƣờng xuyên của NSNN là quá trình phân phối, sử dụng vốn NSNN để đáp ứng cho các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ của nhà nƣớc về lập pháp, hành pháp, tƣ pháp và một số dịch vụ công cộng khác mà Nhà nƣớc vẫn phải cung ứng. Nội dung và vai trò chi thƣờng xuyên NSNN a. Nội dung chi thường xuyên NSNN Nội dung chi thƣờng xuyên của NSNN diễn ra trên phạm vi rộng, đa dạng về hình thức.
Trong quản lý NSNN ở nƣớc ta hiện nay ngƣời ta chủ yếu phân loại nội dung chi của nó theo một số nhóm lớn nhƣ: chi đầu tƣ phát triển, chi thƣờng xuyên, chi trả nợ, chi viện trợ và chi khác. Chi thƣờng xuyên của NSNN quá trình phân phối, sử dụng nguồn vốn NSNN để đáp ứng cho các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các nhiệm vụ của Nhà nƣớc về lập pháp, hành pháp, tƣ pháp, và một số dịch vụ công công khác mà Nhà nƣớc phải cung ứng.