CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TÁC LẬP DỰ ÁN ĐẦU TƯ TRONG DOANH NGHIỆP 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp. Nền kinh tế Hoa Kỳ phục hồi chậm, tình hình nợ công Châu Âu vẫn đang trong quá trình xử lý, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại…có ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế Việt Nam. Ở trong nước, tình trạng hàng tồn kho cao đặc biệt là tồn kho bất động sản, hệ thống doanh nghiệp suy giảm cạnh tranh, đóng cửa, giải thể, thu hẹp quy mô hàng loạt, nợ xấu của ngân hàng ở mức cao, xuất hiện tình trạng mua lại doanh nghiệp và ngân hàng từ các công ty và ngân hàng nước ngoài.
Hơn nữa, những thay đổi nhanh chóng của tình hình theo hướng phức tạp đe dọa đến việc hoàn thành mục tiêu tăng trưởng GDP từ 5-6%, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và kiềm chế lạm phát ở mức một con số trong năm 2013 và thời gian tiếp theo. Công ty Cổ phần Đầu tư Bất động sản Hapulico (do Công ty TNHH Một thành viên Chiếu sáng & Thiết bị Đô thị - Hapulico nắm cổ phần chi phối) là một doanh nghiệp hoạt động chính trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng hạ tầng đô thị, kinh doanh bất động sản…không tránh khỏi ảnh hưởng từ những khó khăn chung của nền kinh tế nói chung và thị trường bất động sản nói riêng. Công ty đã thực hiện rất nhiều dự án đầu tư tiêu biểu như Dự án đầu tư xây dựng Trung tâm thương mại, văn phòng và nhà ở hỗn hợp Hapulico (Hapulico Complex) tại số 1 Nguyễn Huy Tưởng, phường Thanh Xuân Trung, quận Thanh Xuân, tp Hà Nội; Dự án đầu tư xây dựng đường trục phát triển kinh tế - xã hội Bắc Nam tỉnh Hà Tây kéo dài đến nút giao Vạn Điểm theo hình thức hợp đồng BT; Dự án đầu tư xây dựng công trình Star Center tại lô HH Khu đô thị mới Đông Nam đường Trần Duy Hưng…Tất cả những dự án Công ty thực hiện đều do nhóm soạn thảo của Công ty trực tiếp phụ trách công tác lập dự án và thực hiện thủ tục phê duyệt, có những dự án đánh dấu sự thành công rõ nét của Công ty (như Dự án Hapulico Complex) và có những dự án đem lại kết quả không như sự kỳ vọng của Ban lãnh đạo (như Dự án Star Center), 2 kết quả này chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố (cả chủ quan và khách quan). Trong đó công tác lập dự án có ý nghĩa quan trọng quyết định sự thành bại của mỗi dự án ngay từ trong giai đoạn chuẩn bị mà chỉ đến khi dự án đưa vào triển khai và hoàn thành mới có thể đánh giá được sự thành công của nó.
Do đó yêu cầu hoàn thiện công tác lập dự án đang được đặt ra hết sức bức thiết. Đứng trước thực trạng công tác lập dự án của Công ty còn nhiều hạn chế và những bất cập gặp phải trong quá trình đưa dự án vào thực hiện mà nguyên nhân xuất phát từ công tác lập dự án trong những năm qua, do đó tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện công tác lập dự án đầu tư tại Công ty Cổ phần Đầu tư Bất động sản Hapulico” để nghiên cứu. Tác giả mong muốn vận dụng hệ thống lý thuyết cùng với những phân tích, lập luận của mình để đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập dự án của Công ty trong thời gian tới, qua đó giúp bản thân tác giả hoàn thành tốt công việc được giao trong nhóm soạn thảo hiện nay. Tổng quan các nghiên cứu về công tác lập dự án đầu tư trong doanh nghiệp Lập dự án đầu tư chỉ mới thực sự được tiến hành trong những năm gần đây khi nền kinh tế phát triển, hoạt động đầu tư trở nên phổ biến đòi hỏi nhu cầu thiết yếu cần xây dựng kế hoạch các nguồn lực và những hoạt động cụ thể để đạt được mục tiêu đã đề ra.
Đến nay, công tác lập dự án đầu tư đã nhận được sự quan tâm nghiên cứu của rất nhiều tác giả thông qua các công trình, các bài báo, sách chuyên khảo hay cả những luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ đang học tập tại các trường đại học. Tiêu biểu có thể kể đến một số tác phẩm như cuốn: “Lập và quản lý dự án đầu tư”, NXB Giáo dục 1996 của tác giả Nguyễn Ngọc Mai; cuốn “Tổ chức soạn thảo và thẩm định dự án đầu tư”, NXB Giáo dục 1993 của tác giả Nguyễn Đức Khương hay tài liệu tham khảo nội bộ của Bộ Nông nghiệp và Công nghiệp thực phẩm “Các chỉ tiêu phân tích tài chính và kinh tế các dự án đầu tư” tác giả Trương Quang Tám; Tài liệu giảng dạy khóa chuyên đề “Lập kế hoạch, đánh giá và quản lý các dự án phát triển bền vững” của Bộ Kế hoạch và Đầu tư; “Giáo trình Lập dự án đầu tư phát 3 triển nông nghiệp, nông thôn”, NXB Nông nghiệp của tác giả Nguyễn Thế Nhã hay PGS.TS Nguyễn Bạch Nguyệt với “Giáo trình Lập dự án đầu tư”… Mỗi tác giả đều có hướng tiếp cận vấn đề và sử dụng phương pháp phân tích riêng của mình phù hợp với từng điều kiện và thời gian nghiên cứu cụ thể. Nếu tác giả Nguyễn Ngọc Mai trong cuốn “Lập và quản lý dự án đầu tư” đưa ra hệ thống cơ sở lý luận làm tiền đề xây dựng các nội dung và phương pháp lập dự án đầu tư thì trong cuốn “Giáo trình Lập dự án đầu tư” của PGS.TS Nguyễn Bạch Nguyệt đã đi vào phân tích chi tiết, trọng tâm quy trình tổ chức lập dự án, các nội dung lập dự án. Bên cạnh đó tác giả còn cung cấp cho các người đọc những phương pháp tiếp cận, phương pháp nghiên cứu và công cụ lập dự án khác nhau.
Bên cạnh đó, đề tài về công tác lập dự án đầu tư trong doanh nghiệp còn được rất nhiều tác giả lựa chọn để nghiên cứu trong các luận án tiến sỹ, luận văn thạc sỹ tại các trường đại học. Điểm chung nhất giữa các đề tài nghiên cứu này là tác giả của các đề tài đều xuất phát từ hệ thống cơ sở lý luận chung về đầu tư, đầu tư phát triển và công tác lập dự án đầu tư nhưng khi áp dụng nghiên cứu tại mỗi doanh nghiệp cụ thể có những đặc thù kinh doanh và ngành nghề khác nhau thì quá trình nghiên cứu lại được biến đổi linh hoạt sao cho phù hợp và mang lại ý nghĩa thực tiễn với chính doanh nghiệp đó. Với mục đích là nền tảng định hướng cho công tác lập dự án đầu tư tại các doanh nghiệp, luận văn này sẽ đưa ra một cái nhìn tổng quát về hệ thống lý luận chung, trình bày quy trình lập dự án, các nội dung, phương pháp lập dự án đầu tư. Đồng thời nêu lên những kết quả phân tích thực tế đạt được tại Công ty Cổ phần Đầu tư Bất động sản Hapulico.
Từ đó đưa ra những đánh giá về thực trạng của công tác lập dự án đầu tư tại Công ty và đóng góp một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập dự án đầu tư trong thời gian tới. Mục đích nghiên cứu Mục đích nghiên cứu của luận văn trước hết là hệ thống hóa và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận chung về công tác lập dự án đầu tư tại doanh nghiệp. Phân tích thực trạng công tác lập dự án đầu tư tại Công ty CP Đầu tư Bất động sản Hapulico qua những dự án mà Công ty đã thực hiện trong giai đoạn 2008- 2012, qua đó đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập dự án đầu tư trong thời gian tới. Đồng thời thông qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh chung của toàn Công ty.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu về công tác lập dự án đầu tư của Công ty CP Đầu tư BĐS Hapulico. Phạm vi nghiên cứu: + Không gian: Luận văn nghiên cứu công tác lập các dự án do Công ty CP Đầu tư bất động sản Hapulico thực hiện, trong đó có một số dự án Công ty triển khai đầu tư và một số dự án Công ty đóng vai trò tư vấn lập dự án. + Thời gian: Luận văn nghiên cứu trong giai đoạn 2008-2012. Phương pháp nghiên cứu Với đề tài nêu trên, tác giả đã sử dụng 2 nhóm phương pháp nghiên cứu cơ bản là: Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết và nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn.
Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết: dựa trên cơ sở các lý thuyết về đầu tư, đầu tư phát triển, lập dự án đầu tư đã có để phân tích và hệ thống lại những kết luận cần thiết có liên quan đến công tác lập dự án đầu tư như: quy trình lập, nội dung lập, phương pháp lập… Trong đó sử dụng các phương pháp cụ thể: - Phương pháp phân tích tư liệu: nghiên cứu các văn bản, tài liệu, lý luận khác nhau về công tác lập dự án đầu tư nhằm có cái nhìn toàn diện và tổng quát. Từ đó 5 sắp xếp các tài liệu, thông tin lý thuyết đã thu thập được để tạo ra một hệ thống lý thuyết đầy đủ, sâu sắc về công tác lập dự án đầu tư. - Phương pháp tổng hợp và tóm tắt tư liệu: dựa trên những tư liệu đã tổng hợp để phân tích, nắm bắt được các nội dung chính về công tác lập dự án đầu tư, các nhân tố ảnh hưởng và những tác động nhằm hoàn thiện công tác lập dự án đầu tư trong doanh nghiệp. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: nghiên cứu trực tiếp dựa trên những dự án đầu tư đã được lập trong giai đoạn 2008-2012 để rút ra những hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân của những hạn chế đó trong công tác lập dự án tại Công ty.
Trong đó sử dụng các phương pháp cụ thể: - Phương pháp phân tích và tổng hợp thực tiễn: Sử dụng nguồn dữ liệu được thu thập từ các báo cáo đầu tư, thuyết minh dự án, thiết kế cơ sở, thuyết minh thiết kế cơ sở của các dự án đầu tư do Công ty lập. Qua phân tích các dữ liệu thu thập và suy luận nhằm đánh giá tác động và mức độ ảnh hưởng của quy trình, phương pháp, nội dung sử dụng trong việc hoàn thiện công tác lập dự án đầu tư của Công ty. - Phương pháp điều tra: phỏng vấn trực tiếp toàn bộ nhóm lập dự án thuộc Phòng Kế hoạch Đầu tư của Công ty.