Luận án tiến sĩ hoàn thiện chính sách tài chính với mục tiêu phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ việt nam

Luận án tiến sĩ phân tích và đề xuất hoàn thiện chính sách tài chính nhằm phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Ánh Nguyệt
• Người hướng dẫn: Đoàn Minh Phụng
• Trường học: Học viện Tài chính
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Hoàn thiện chính sách tài chính cho phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.2. NHỮNG VẤN ĐỀ CHƯA ĐƯỢC NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
• 1.3. NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN SẼ TẬP TRUNG NGHIÊN CỨU GIẢI QUYẾT
• 1.3.1. Về thực tiễn
• 1.3.2. Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
• 2.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
• 2.1.1. Tổng quan về thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 2.1.2. Những vấn đề cơ bản về phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 2.2. CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ
• 2.2.1. Khái niệm và phân loại chính sách tài chính
• 2.2.2. Nhân tố ảnh hưởng đến chính sách tài chính Nhà nước thúc đẩy phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 2.2.3. Tiêu chí đánh giá tác động của chính sách tài chính Nhà nước đến phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 2.2.4. Các chính sách tài chính đối với phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 2.2.5. Vai trò của các chính sách tài chính đối với sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 2.2.6. KINH NGHIỆM MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VỀ VIỆC SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VÀ BÀI HỌC (THAM KHẢO) ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 2.2.6.1. Kinh nghiệm một số nước trên thế giới về việc sử dụng chính sách tài chính tác động đến sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ
• 2.2.6.2. Bài học kinh nghiệm (tham khảo) cho Việt Nam
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 3.1. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 3.1.1. Giai đoạn trước năm 2001
• 3.2. CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 3.2.1. Chính sách về vốn đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ
• 3.2.2. Chính sách trích lập dự phòng nghiệp vụ đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ
• 3.2.3. Chính sách về đầu tư vốn đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ
• 3.2.4. Chính sách về khả năng thanh toán của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ
• 3.2.5. Chính sách thuế đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ
• 3.2.6. Chính sách Ngân sách nhà nước hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp
• 3.3. ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG CỦA THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 3.3.1. Đánh giá những kết quả đạt được
• 3.3.2. Đánh giá những tồn tại, hạn chế
• 3.3.3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH NHẰM THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 4.1. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH TRONG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 4.1.1. Dự báo xu thế phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 4.1.2. Quan điểm, định hướng sử dụng chính sách tài chính trong phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 4.2. MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 4.2.1. Cơ hội và thách thức đối với sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 4.2.2. Mục tiêu phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam
• 4.3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH NHẰM THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM PHI NHÂN THỌ VIỆT NAM
• 4.3.1. Hoàn thiện chính sách về vốn
• 4.3.2. Hoàn thiện chính sách về trích lập dự phòng nghiệp vụ
• 4.3.3. Hoàn thiện chính sách về đầu tư vốn
• 4.3.4. Hoàn thiện chính sách về khả năng thanh toán
• 4.3.5. Hoàn thiện chính sách thuế đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ
• 4.3.6. Hoàn hiện chính sách Ngân sách nhà nước hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp
• 4.4. LỘ TRÌNH THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
• 4.4.1. Giai đoạn từ năm 2021-2025
• 4.4.2. Giai đoạn từ năm 2026-2030
• 4.5. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
• 4.5.1. Quy định việc xây dựng mô hình quản trị rủi ro hiệu quả trong Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ
• 4.5.2. Đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kinh doanh bảo hiểm
• 4.5.3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho thị trưởng bảo hiểm phi nhân thọ
• 4.5.4. Nâng cao hiệu quả giám sát của Cơ quan quản lý Nhà nước về bảo hiểm
• 4.6. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 4.6.1. Kiến nghị với Chính phủ
• 4.6.2. Kiến nghị với các Bộ, ngành liên quan
• 4.7. Kết luận chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách tài chính và phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

Chính sách tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam. Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ đã có những bước tiến đáng kể từ khi Luật Kinh doanh bảo hiểm có hiệu lực. Tuy nhiên, để đạt được sự phát triển bền vững, cần có những chính sách tài chính phù hợp. Các chính sách này không chỉ giúp tăng cường năng lực tài chính cho các doanh nghiệp bảo hiểm mà còn đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng. Theo đó, việc hoàn thiện chính sách tài chính là cần thiết để tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và bền vững cho thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.

1.1. Khái niệm và vai trò của chính sách tài chính

Chính sách tài chính được hiểu là tập hợp các quy định, biện pháp của Nhà nước nhằm điều tiết các hoạt động tài chính trong nền kinh tế. Đối với thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, chính sách tài chính không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của toàn bộ nền kinh tế. Chính sách tài chính hiệu quả sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Việc xây dựng và hoàn thiện chính sách tài chính là một trong những yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.

1.2. Tình hình phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm qua. Tuy nhiên, quy mô thị trường vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đã triển khai nhiều sản phẩm đa dạng, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như cấu trúc nguồn vốn chưa cân đối, tỷ lệ nhượng tái cao và việc trích lập dự phòng nghiệp vụ chưa đồng nhất. Những vấn đề này cần được giải quyết thông qua việc hoàn thiện chính sách tài chính nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường.

II. Thực trạng chính sách tài chính đối với thị trường bảo hiểm phi nhân thọ

Thực trạng chính sách tài chính hiện nay cho thấy nhiều bất cập trong việc điều tiết hoạt động của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ. Các chính sách về vốn, dự phòng nghiệp vụ, đầu tư vốn và khả năng thanh toán cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Đặc biệt, chính sách thuế và ngân sách nhà nước cũng cần có những cải cách để hỗ trợ tốt hơn cho các doanh nghiệp bảo hiểm. Việc đánh giá tác động của các chính sách tài chính hiện hành đến sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là rất cần thiết.

2.1. Đánh giá tác động của chính sách tài chính

Chính sách tài chính hiện tại đã có những tác động tích cực đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Các doanh nghiệp bảo hiểm gặp khó khăn trong việc huy động vốn và quản lý rủi ro. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và sự phát triển bền vững của thị trường. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc hoàn thiện các quy định về vốn và dự phòng nghiệp vụ.

2.2. Những tồn tại và hạn chế trong chính sách tài chính

Mặc dù đã có nhiều chính sách tài chính được ban hành, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Cấu trúc nguồn vốn của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ chưa cân đối, dễ bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài. Tỷ lệ giữ lại thấp và tỷ lệ nhượng tái cao cũng là những vấn đề cần được giải quyết. Việc trích lập dự phòng nghiệp vụ chưa có sự thống nhất giữa các doanh nghiệp, dẫn đến sự không đồng bộ trong hoạt động của thị trường. Những vấn đề này cần được xem xét và điều chỉnh để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.

III. Giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính cho phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ

Để thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, cần có những giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính. Các chính sách về vốn, dự phòng nghiệp vụ, đầu tư vốn và khả năng thanh toán cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần có những chính sách thuế và ngân sách nhà nước hỗ trợ cho các doanh nghiệp bảo hiểm. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và bền vững cho thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.

3.1. Hoàn thiện chính sách về vốn

Chính sách về vốn cần được hoàn thiện để đảm bảo các doanh nghiệp bảo hiểm có đủ nguồn lực tài chính để hoạt động. Cần có các quy định rõ ràng về mức vốn tối thiểu và các yêu cầu về quản lý vốn. Điều này sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp bảo hiểm và đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng. Việc xây dựng một hệ thống giám sát chặt chẽ cũng là cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm.

3.2. Cải cách chính sách thuế và ngân sách nhà nước

Cải cách chính sách thuế và ngân sách nhà nước là một trong những giải pháp quan trọng để hỗ trợ sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ. Cần có các chính sách thuế ưu đãi cho các doanh nghiệp bảo hiểm, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo hiểm nông nghiệp. Đồng thời, ngân sách nhà nước cũng cần có các khoản hỗ trợ cho các doanh nghiệp bảo hiểm trong việc phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường. Những chính sách này sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp bảo hiểm.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ (TTBH PNT) giữ vai trò là "lá chắn kinh tế" và trung gian tài chính thiết yếu trong việc bảo vệ tài sản, ổn định kinh tế vĩ mô, san sẻ gánh nặng ngân sách nhà nước (NSNN) trước thiên tai, thảm họa và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Sau cột mốc Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 có hiệu lực từ ngày 01/4/2001 và các văn bản điều chỉnh chế độ tài chính như Nghị định số 46/2007/NĐ-CP, Nghị định số 73/2016/NĐ-CP, TTBH PNT Việt Nam đã ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng về quy mô doanh thu phí và mạng lưới hoạt động. Tuy nhiên, giai đoạn phát triển này cũng bộc lộ rõ tính chất tăng trưởng "nóng", cạnh tranh hạ phí phi kỹ thuật, mất cân đối cơ cấu nguồn vốn và phụ thuộc lớn vào tái bảo hiểm quốc tế.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) then chốt mà luận án tiến sĩ kinh tế của nghiên cứu sinh Nguyễn Ánh Nguyệt (Học viện Tài chính, 2020) xác định là sự thiếu vắng một công trình học thuật chuyên sâu, hệ thống hóa và lượng hóa tác động đa chiều của hệ sinh thái Chính sách tài chính (CSTC) Nhà nước đối với mục tiêu Phát triển bền vững (PTBV) của TTBH PNT. Trong khi các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam (như Hoàng Mạnh Cừ, 2007; Trịnh Thị Xuân Dung, 2011; Đinh Công Hiệp, 2014; Đoàn Minh Phụng và cộng sự, 2017) chủ yếu tiếp cận vấn đề dưới lăng kính tăng trưởng quy mô thị phần hoặc nâng cao năng lực cạnh tranh đơn thuần của doanh nghiệp bảo hiểm (DNBH), thì mối quan hệ giữa can thiệp chính sách tài chính với tính bền vững ba trụ cột (Kinh tế – Xã hội – Môi trường thể chế) chưa được luận giải toàn diện.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học được thiết lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Khung lý thuyết và tiêu chí nào phản ánh chuẩn xác sự phát triển bền vững của TTBH PNT trong mối tương quan với chính sách tài chính của Nhà nước?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng thực thi 06 nhóm chính sách tài chính trụ cột (chính sách vốn, trích lập dự phòng nghiệp vụ, đầu tư vốn, khả năng thanh toán, thuế, và hỗ trợ ngân sách cho bảo hiểm nông nghiệp) giai đoạn 2014–2018 đã thúc đẩy hay cản trở tính bền vững của TTBH PNT Việt Nam?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Cần định hình lộ trình và hệ thống giải pháp tài chính mang tính đột phá nào để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững TTBH PNT đến năm 2025 và tầm nhìn 2030?

Tương ứng với đó là các giả thuyết nghiên cứu:

• Giả thuyết 1 (H1): Sự can thiệp của chính sách tài chính thông qua các quy chuẩn kỹ thuật an toàn vốn và dự phòng nghiệp vụ có mối quan hệ đồng biến chặt chẽ với năng lực tự phục hồi và sức bền tài chính của TTBH PNT.
• Giả thuyết 2 (H2): Mô hình quản lý biên khả năng thanh toán cố định hiện hành bộc lộ độ trễ thể chế, làm gia tăng nguy cơ rủi ro hệ thống và xói mòn hiệu quả kinh doanh của các DNBH PNT.
• Giả thuyết 3 (H3): Chuyển đổi mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (Risk-Based Capital – RBC) kết hợp hoàn thiện chính sách thuế và bảo hiểm nông nghiệp sẽ tạo lập động lực phát triển cân bằng cả về kinh tế, trách nhiệm xã hội và môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Phát triển bền vững (Brundtland Report – WCED, 1987), Lý thuyết Điều tiết tài chính (Financial Regulation Theory) và Mô hình Quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (Risk-Based Capital - RBC). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 30 DNBH PNT hoạt động tại Việt Nam trong khung thời gian phân tích thực chứng từ năm 2014 đến năm 2018, định hướng giải pháp đến năm 2025 và 2030. Ý nghĩa đột phá của công trình thể hiện ở việc kiến tạo luận cứ khoa học thực chứng giúp cơ quan quản lý chuyển đổi phương thức giám sát từ tuân thủ hình thức sang giám sát dựa trên mức độ rủi ro thực tế.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các trường phái nghiên cứu về hiệu quả kinh doanh và cơ chế quản lý thị trường bảo hiểm:

Trên bình diện quốc tế, Wen-Yen Hsu và Pongpitch Petchsakulwong (2010) trên tạp chí Geneva Papers on Risk and Insurance đã ứng dụng mô hình Phân tích bao số liệu (Data Envelopment Analysis – DEA) để chứng minh vai trò của quản trị công ty đối với hiệu quả hoạt động và sự phát triển bền vững của ngành bảo hiểm phi nhân thọ Thái Lan giai đoạn 2000–2007. Kết quả chỉ ra tính độc lập và tần suất hoạt động của Hội đồng quản trị tác động thuận chiều đến hiệu quả phân bổ nguồn lực. Nghiên cứu của Mladenka Balaban (2013) tại Đại học Banja Luka khẳng định vị thế của DNBH như một nhà đầu tư tổ chức (Institutional Investor), trong đó cấu trúc danh mục đầu tư chịu sự chi phối quyết định bởi mức độ phát triển của thị trường tài chính, kỳ hạn nợ kỹ thuật và tỷ lệ lạm phát, đòi hỏi sự cân bằng tối ưu giữa nguyên tắc an toàn thanh khoản và tỷ suất sinh lời.

Tại Việt Nam, luận án tiến sĩ của Phạm Khắc Dũng (2007) tại Đại học East Anglia (Anh) đã kết hợp phương pháp DEA và hàm biên ngẫu nhiên (Stochastic Frontier Analysis – SFA) để chỉ ra tác động của chính sách tự do hóa quản lý tài chính đối với năng suất ngành bảo hiểm Việt Nam. Về giác độ chính sách tài chính, Hoàng Mạnh Cừ (2007) đã phân tích các chính sách về vốn, dự phòng nghiệp vụ và đầu tư vốn đối với thị trường bảo hiểm nói chung. Trịnh Hữu Hạnh (2012) tập trung vào phương pháp đánh giá năng lực tài chính của DNBH PNT. Đinh Công Hiệp (2014) và Hồ Công Trung (2015) tiếp cận dưới góc độ mở rộng quy mô thị trường trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Nguyễn Thanh Nga (2015) nghiên cứu về hoạt động giám sát thị trường bảo hiểm PNT. Đề tài cấp Bộ của Đoàn Minh Phụng và cộng sự (2017) đã lượng hóa tác động của chính sách tài chính đến năng lực cạnh tranh của DNBH PNT trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, AEC).

Tranh luận học thuật cốt lõi tồn tại giữa hai quan điểm:

• Trường phái ưu tiên tăng trưởng quy mô (Growth-first approach): Cho rằng đối với các thị trường bảo hiểm mới nổi (emerging markets), ưu tiên hàng đầu của chính sách tài chính là nới lỏng rào cản, khuyến khích mở rộng mạng lưới, hạ thấp yêu cầu vốn ban đầu để kích cầu và gia tăng tỷ lệ thâm nhập bảo hiểm (Insurance Penetration Rate).
• Trường phái ưu tiên an toàn hệ thống và phát triển bền vững (Sustainability-first approach): Khẳng định việc chạy theo doanh thu mà buông lỏng chuẩn mực biên khả năng thanh toán và trích lập dự phòng kỹ thuật sẽ tích tụ rủi ro vỡ nợ dây chuyền, phá vỡ cấu trúc thị trường tài chính khi có biến cố thảm họa.

Luận án của NCS Nguyễn Ánh Nguyệt định vị chính xác vào điểm giao thoa còn bỏ trống: Chuyển dịch trọng tâm từ "phát triển số lượng thuần túy" sang "phát triển bền vững toàn diện". Luận án vượt lên các nghiên cứu trước bằng việc thiết lập khung đánh giá 06 chính sách tài chính cấu thành gắn trực tiếp với 03 trụ cột phát triển bền vững, đồng thời đối chuẩn thực tiễn Việt Nam với các chuẩn mực giám sát tài chính quốc tế như Solvency II của Liên minh Châu Âu và khung quản lý vốn rủi ro RBC của Hoa Kỳ, Nhật Bản, Singapore.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đã mở rộng Lý thuyết Phát triển bền vững trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng khi cụ thể hóa định nghĩa của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED, 1987) vào lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ. Theo tác giả, trích dẫn trực tiếp từ luận án:

"Phát triển bền vững TTBH PNT là sự phát triển trong đó một mặt đảm bảo sự tăng tiến toàn diện của thị trường trong hiện tại, mặt khác phải đảm bảo tính ổn định, lâu dài trong tương lai."

Khái niệm này bao hàm sự phát triển bền vững của tất cả các yếu tố cấu thành thị trường, cân bằng lợi ích giữa các bên liên quan gồm cổ đông, nhà quản trị, người lao động, khách hàng và toàn thể cộng đồng xã hội.

Luận án đóng góp quan trọng vào Lý thuyết Điều tiết Tài chính (Financial Regulation Theory) bằng việc chứng minh cơ chế truyền dẫn của các công cụ chính sách tài chính Nhà nước (chính sách vốn, dự phòng nghiệp vụ, đầu tư, khả năng thanh toán, thuế và trợ cấp NSNN) đến hành vi quản trị rủi ro của DNBH PNT. Luận án đã làm rõ hiện tượng "chu trình kinh doanh ngược" (Inverted Production Cycle) – đặc thù thu phí bảo hiểm trước và thực hiện nghĩa vụ bồi thường sau – dẫn đến "tính hiệu quả xê dịch" của sản phẩm bảo hiểm. Nếu không có sự can thiệp và kiểm soát tài chính chặt chẽ từ Nhà nước, DNBH có xu hướng sử dụng dòng tiền phí tạm thời nhàn rỗi để tài trợ cho tăng trưởng nóng hoặc đầu tư rủi ro cao, đe dọa trực tiếp đến khả năng thanh toán dài hạn.

flowchart TD
    subgraph Regulatory_Framework["HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH NHÀ NƯỚC"]
        P1["Chính sách Vốn & An toàn Vốn"]
        P2["Chính sách Trích lập DPNV"]
        P3["Chính sách Đầu tư Nguồn vốn"]
        P4["Chính sách Biên Khả năng Thanh toán"]
        P5["Chính sách Thuế Doanh nghiệp & GTGT"]
        P6["Chính sách NSNN Hỗ trợ BH Nông nghiệp"]
    end

    subgraph Intermediate_Mechanisms["CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG TRUNG GIAN TẠI DNBH"]
        M1["Mô hình Quản trị Rủi ro (ERM - 3 Vòng Bảo vệ)"]
        M2["Cấu trúc Vốn & Đòn bẩy Tài chính"]
        M3["Kỷ luật Thẩm định & Định phí Bảo hiểm Kỹ thuật"]
        M4["Cân đối Danh mục Đầu tư & Thanh khoản"]
    end

    subgraph Sustainable_Development_Pillars["TRỤ CỘT PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TTBH PNT"]
        E1["TRỤ CỘT KINH TẾ<br/>- Tăng trưởng doanh thu & lợi nhuận thực chất<br/>- Tỷ lệ giữ lại tối ưu & Giảm thiểu lỗ nghiệp vụ<br/>- Bảo toàn và tăng trưởng nguồn vốn đầu tư"]
        S1["TRỤ CỘT XÃ HỘI<br/>- Bồi thường nhanh chóng, bảo vệ an sinh<br/>- Mở rộng sản phẩm vi mô, bảo hiểm nông nghiệp<br/>- Tạo việc làm & Nâng cao phúc lợi lao động"]
        Env1["TRỤ CỘT MÔI TRƯỜNG THỂ CHẾ<br/>- Giảm thiểu cạnh tranh phi kỹ thuật<br/>- Kiểm soát mức độ tập trung thị trường (HHI)<br/>- Nâng cao năng lực giám sát của Nhà nước"]
    end

    Regulatory_Framework --> Intermediate_Mechanisms
    Intermediate_Mechanisms --> Sustainable_Development_Pillars

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đồng thời ba lý thuyết nền tảng:

1. Lý thuyết Ba trụ cột phát triển bền vững (Triple Bottom Line Theory): Phân tích thị trường bảo hiểm trên 3 phương diện Kinh tế (tăng trưởng an toàn, sinh lời thực chất), Xã hội (bảo vệ tài chính cho cộng đồng, giải quyết việc làm, an sinh xã hội) và Môi trường kinh doanh (thể chế minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, giảm thiểu trục lợi bảo hiểm).
2. Lý thuyết Quản trị rủi ro doanh nghiệp (Enterprise Risk Management - ERM) và Mô hình 3 vòng bảo vệ (Three Lines of Defense): Đặt các quy định tài chính trong cấu trúc kiểm soát nội bộ tại DNBH (Vòng 1: Quản trị vận hành kinh doanh; Vòng 2: Bộ phận quản lý rủi ro và tuân thủ; Vòng 3: Kiểm toán nội bộ độc lập).
3. Khung khổ Quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (Risk-Based Capital - RBC): Thay thế cách tiếp cận vốn pháp định cố định truyền thống bằng việc đo lường lượng vốn yêu cầu dựa trên 4 cấu phần rủi ro trọng yếu: Rủi ro bảo hiểm (Underwriting risk), Rủi ro thị trường/đầu tư (Market risk), Rủi ro tín dụng/tái bảo hiểm (Credit risk) và Rủi ro hoạt động (Operational risk).

Khung phân tích thiết lập ma trận 4 nhóm chỉ tiêu định lượng và định tính:

• Tiêu chí năng lực hoạt động nghiệp vụ: Doanh thu phí bảo hiểm gốc, tốc độ tăng trưởng, cơ cấu sản phẩm, tỷ lệ bồi thường, tỷ lệ chi phí kết hợp (Combined Ratio).
• Tiêu chí năng lực tài chính: Vốn chủ sở hữu, cơ cấu nguồn vốn, tỷ lệ đòn bẩy tài chính, quy mô dự phòng nghiệp vụ, tỷ lệ phí bảo hiểm giữ lại so với nhượng tái.
• Tiêu chí thỏa mãn nhu cầu xã hội và thị trường tài chính: Tỷ trọng vốn đầu tư trở lại nền kinh tế, số tiền bồi thường thực tế giải ngân, diện bao phủ bảo hiểm nông nghiệp.
• Tiêu chí môi trường cạnh tranh: Mức độ tập trung kinh tế thông qua Chỉ số Herfindahl-Hirschman (HHI), tính lành mạnh của môi trường pháp lý.

Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được thiết kế tối ưu hóa cho các thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại các nền kinh tế đang phát triển và chuyển đổi, nơi thể chế quản lý đang chuyển dịch từ tiền kiểm sang hậu kiểm và thị trường tài chính chưa đạt mức độ hoàn hảo.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án quán triệt phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử:

• Phương pháp luận duy vật biện chứng: Xem xét chính sách tài chính và sự phát triển bền vững của TTBH PNT trong mối quan hệ hữu cơ, tương tác đa chiều giữa các chủ thể tham gia thị trường (Nhà nước – DNBH – Trung gian bảo hiểm – Khách hàng).
• Phương pháp luận duy vật lịch sử: Đánh giá quá trình vận động của hệ thống chính sách tài chính bảo hiểm Việt Nam qua từng giai đoạn phát triển lịch sử (giai đoạn trước năm 2001, giai đoạn 2001–2013 và giai đoạn trọng tâm 2014–2018), gắn liền với bối cảnh chuyển đổi kinh tế và hội nhập quốc tế.

Nghiên cứu ứng dụng thiết kế hỗn hợp (Mixed-methods research design): Kết hợp phân tích định tính quy chuẩn pháp lý và phân tích định lượng dữ liệu tài chính thực chứng của toàn ngành bảo hiểm phi nhân thọ.

flowchart LR
    subgraph Data_Inputs["NGUỒN DỮ LIỆU THỰC CHỨNG (2014-2018)"]
        D1["Dữ liệu BCTC 30 DNBH PNT"]
        D2["Số liệu Cục Quản lý Giám sát BH (Bộ Tài chính)"]
        D3["Báo cáo Niên giám IAV (2014-2018)"]
        D4["Khảo sát chuyên gia Đề tài cấp Bộ (2017)"]
    end

    subgraph Analytical_Engine["CÔNG CỤ & PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ"]
        A1["Thống kê mô tả & Phân tích chuỗi thời gian"]
        A2["Tính toán Biên Khả năng Thanh toán"]
        A3["Chỉ số Tập trung Kinh tế Herfindahl-Hirschman (HHI)"]
        A4["Phân tích Cơ cấu Danh mục Đầu tư & DPNV"]
    end

    subgraph Research_Outputs["KẾT QUẢ ĐẦU RA"]
        O1["Đánh giá Thực trạng 06 Nhóm Chính sách Tài chính"]
        O2["Nhận diện Rủi ro Hệ thống & Tăng trưởng Nóng"]
        O3["Lộ trình Chuyển đổi RBC (2021-2025 & 2026-2030)"]
    end

    Data_Inputs --> Analytical_Engine
    Analytical_Engine --> Research_Outputs

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ các bước kiểm định nghiêm ngặt:

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Tổng hợp toàn diện bộ dữ liệu thứ cấp chính thức từ Cục Quản lý, Giám sát Bảo hiểm (Bộ Tài chính), Báo cáo thường niên của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV), Báo cáo tài chính đã kiểm toán của 30 DNBH PNT đang hoạt động tại Việt Nam giai đoạn 2014–2018.
• Kế thừa dữ liệu khảo sát thực tế chuyên sâu: Luận án kế thừa và phát triển bộ số liệu điều tra khảo sát thực tiễn về mức độ tác động của chính sách tài chính từ Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ: "Chính sách tài chính nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của các DNBH PNT ở Việt Nam trong bối cảnh tham gia TPP và AEC" (Đoàn Minh Phụng chủ nhiệm, 2017) mà tác giả luận án là thành viên nghiên cứu chủ chốt.
• Kỹ thuật tam giác hóa (Triangulation): Đối chiếu chéo giữa quy định pháp luật hiện hành, số liệu báo cáo tài chính toàn ngành và ý kiến đánh giá định tính của các chuyên gia, nhà quản lý DNBH nhằm triệt tiêu thiên lệch nhận thức và đảm bảo tính khách quan tối đa của các kết luận khoa học.

Data và phân tích

Mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 30 DNBH PNT trên thị trường Việt Nam giai đoạn 2014–2018, mang tính đại diện tuyệt đối cho quần thể nghiên cứu:

• Thống kê mô tả các biến số cốt lõi: Vốn chủ sở hữu toàn ngành tăng trưởng từ 17.550 tỷ VNĐ (năm 2014) lên 24.280 tỷ VNĐ (năm 2018). Doanh thu phí bảo hiểm gốc tăng từ 27.327 tỷ VNĐ (năm 2014) lên 45.694 tỷ VNĐ (năm 2018), duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân trên 13,5%/năm.
• Công cụ phân tích cấu trúc: Ứng dụng mô hình tính toán chỉ số tập trung thị trường Herfindahl-Hirschman Index (HHI) để đánh giá cấu trúc cạnh tranh; phân tích cơ cấu dự phòng nghiệp vụ (dự phòng phí chưa được hưởng, dự phòng bồi thường IBNR, dự phòng dao động lớn) và tỷ lệ đòn bẩy tài chính qua hệ số Tổng tài sản / Vốn chủ sở hữu.
• Kiểm tra độ vững (Robustness Checks): So sánh số liệu đối chuẩn giữa các khối doanh nghiệp (doanh nghiệp 100% vốn trong nước, doanh nghiệp liên doanh, chi nhánh DNBH nước ngoài) để khẳng định tính nhất quán của các phát hiện về hạn chế cấu trúc nguồn vốn.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2014–2018, luận án đã rút ra 04 phát hiện có tính đột phá về thực trạng TTBH PNT Việt Nam:

graph TB
    subgraph Core_Findings["04 PHÁT HIỆN THỰC CHỨNG ĐỘT PHÁ"]
        F1["1. NGHỊCH LÝ TĂNG TRƯỞNG NÓNG<br/>Doanh thu tăng >13.5%/năm nhưng tỷ lệ kết hợp cao,<br/>lỗ kỹ thuật nghiệp vụ bị che đậy bởi lãi đầu tư ngắn hạn."]
        F2["2. BẤY ĐÒN BẨY & NĂNG LỰC GIỮ LẠI THẤP<br/>Nghiệp vụ rủi ro lớn nhượng tái >70-80% ra nước ngoài,<br/>chảy máu ngoại tệ, phụ thuộc năng lực tài chính quốc tế."]
        F3["3. ĐỘ TRỄ CHÍNH SÁCH TRÍCH LẬP DPNV<br/>Quy định trích lập chưa đồng nhất, thiếu ràng buộc định phí,<br/>dự phòng dao động lớn chưa đủ bù đắp thảm họa diện rộng."]
        F4["4. HẠN CHẾ CƠ CHẾ QUẢN LÝ VỐN TỐI THIỂU<br/>Biên khả năng thanh toán theo NĐ 73 cào bằng,<br/>chưa phản ánh rủi ro thị trường và rủi ro tín dụng thực tế."]
    end

    F1 --> Impact["ĐE DỌA AN TOÀN HỆ THỐNG & TÍNH BỀN VỮNG DÀI HẠN"]
    F2 --> Impact
    F3 --> Impact
    F4 --> Impact

1. Nghịch lý tăng trưởng nóng và nguy cơ thâm hụt kỹ thuật: Luận án chỉ ra rằng dù doanh thu phí bảo hiểm gốc liên tục tăng trưởng hai con số (từ 27.327 tỷ đồng năm 2014 lên 45.694 tỷ đồng năm 2018), TTBH PNT thực chất đang phát triển thiếu bền vững. Hiện tượng cạnh tranh hạ phí phi kỹ thuật, nâng mức hoa hồng và chi phí khai thác bất hợp pháp nhằm giành giật hợp đồng đã khiến tỷ lệ bồi thường thực tế và chi phí quản lý tăng cao. Nhiều DNBH rơi vào tình trạng "lỗ nghiệp vụ kinh doanh bảo hiểm", phải sử dụng lợi nhuận từ đầu tư tài chính ngắn hạn để bù đắp, tiềm ẩn nguy cơ xói mòn vốn chủ sở hữu khi thị trường tài chính biến động.
2. Cơ cấu nguồn vốn mất cân đối và mức giữ lại nội địa thấp: Số liệu phân tích từ Bảng 3.6 và Biểu đồ 3.9 của luận án chỉ ra tỷ lệ phí bảo hiểm nhượng tái ra nước ngoài ở các nghiệp vụ quy mô lớn (như bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm thân tàu, bảo hiểm hàng không, bảo hiểm kỹ thuật công trình) chiếm tỷ trọng rất cao, có nghiệp vụ nhượng tái lên tới 70% – 85%. Điều này chứng minh tiềm lực vốn và biên khả năng chấp nhận rủi ro của các DNBH PNT trong nước còn rất mỏng, dẫn đến tình trạng "chảy máu" nguồn thu ngoại tệ phí bảo hiểm và phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường tái bảo hiểm quốc tế.
3. Sự không đồng nhất và bất cập trong chính sách trích lập dự phòng nghiệp vụ: Khảo sát thực tế của luận án (Biểu đồ 3.3, 3.4, 3.5) cho thấy các quy định tại Nghị định số 73/2016/NĐ-CP về phương pháp trích lập dự phòng phí chưa được hưởng (phương pháp tỷ lệ phần trăm 80/20 hoặc theo hệ số 1/365) và dự phòng dao động lớn (trích tối đa 3%–5% lợi nhuận sau thuế) chưa tạo ra nguồn đệm tài chính đủ mạnh để bảo vệ doanh nghiệp trước các tổn thất thảm họa bất thường mang tính chu kỳ.
4. Hạn chế mang tính cấu trúc của mô hình quản lý biên khả năng thanh toán tối thiểu: Cơ chế xác định biên khả năng thanh toán tối thiểu hiện hành (tính theo tỷ lệ phần trăm cố định trên phí bảo hiểm giữ lại hoặc bồi thường bình quân) bộc lộ nhược điểm lớn: cào bằng mức độ rủi ro giữa các danh mục tài sản, không phản ánh được rủi ro biến động thị trường chứng khoán, rủi ro đối tác tín dụng và rủi ro vận hành nội bộ.

Implications đa chiều

• Hàm ý phát triển lý thuyết: Bổ sung cơ sở khoa học cho lý thuyết giám sát bảo hiểm dựa trên rủi ro (Risk-Based Supervision - RBS) tại các quốc gia đang phát triển; thiết lập mối liên kết hữu cơ giữa chính sách thuế, dự phòng kỹ thuật và tính bền vững kinh tế vĩ mô.
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp khung tiêu chuẩn gồm 4 nhóm tiêu chí tích hợp định lượng – định tính để đánh giá mức độ phát triển bền vững của ngành bảo hiểm phi nhân thọ, có khả năng chuyển giao áp dụng cho các thị trường bảo hiểm trong khu vực ASEAN.
• Hàm ý thực tiễn quản trị doanh nghiệp: Định hướng cho các DNBH PNT thiết lập mô hình Quản trị rủi ro doanh nghiệp (ERM) theo chuẩn mực 3 vòng bảo vệ; nâng cao năng lực định phí actuarial nội bộ, chấm dứt tình trạng hạ phí phi kỹ thuật; cơ cấu lại danh mục đầu tư hướng tới các tài sản trung và dài hạn an toàn.
• Hàm ý hoạch định chính sách Nhà nước: Đề xuất lộ trình chuyển đổi thể chế tài chính bảo hiểm chia làm 2 giai đoạn:
  • Giai đoạn 2021–2025: Hoàn thiện khung khổ pháp lý, ban hành quy chế trích lập DPNV linh hoạt, sửa đổi chính sách thuế TNDN cho phép tính chi phí hợp lý đối với các quỹ dự phòng rủi ro thảm họa; triển khai diện rộng chính sách NSNN hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp theo Nghị định số 58/2018/NĐ-CP.
  • Giai đoạn 2026–2030: Áp dụng toàn diện Mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (RBC) tương đương chuẩn mực Solvency II và chuyển đổi hệ thống báo cáo tài chính sang Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế IFRS 17.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn chỉ ra các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn về chuỗi dữ liệu thời gian: Dữ liệu định lượng thực chứng tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2014–2018 do tính sẵn có và chuẩn hóa của các báo cáo tài chính theo Nghị định 73/2016/NĐ-CP tại thời điểm thực hiện đề tài.
2. Giới hạn trong tiếp cận số liệu vi mô hợp đồng: Do tính bảo mật thương mại của các DNBH, luận án chưa thể tiếp cận chi tiết dữ liệu định phí từng dòng sản phẩm bảo hiểm đặc thù để chạy các mô hình kinh tế lượng vi mô vi sai (Micro-econometric modeling).
3. Phạm vi đánh giá chính sách bảo hiểm nông nghiệp: Chính sách NSNN hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp chủ yếu được phân tích dựa trên kết quả giai đoạn thí điểm theo Quyết định 315/QĐ-TTg và bước đầu triển khai Nghị định 58/2018/NĐ-CP, chưa bao quát được toàn bộ chu kỳ canh tác nông nghiệp dài hạn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Ứng dụng công nghệ bảo hiểm (Insurtech), Trí tuệ nhân tạo (AI) và Dữ liệu lớn (Big Data) trong tối ưu hóa quy trình thẩm định bồi thường và phòng chống trục lợi bảo hiểm.
• Xây dựng mô hình định lượng thử nghiệm sức chịu đựng (Stress-testing) kiểm tra khả năng thanh khoản và an toàn vốn của hệ thống bảo hiểm trước các kịch bản biến đổi khí hậu và rủi ro môi trường (ESG).
• Nghiên cứu tác động đồng thời của chuẩn mực quốc tế IFRS 17 và khung an toàn vốn RBC đối với chiến lược phân bổ tài sản đầu tư của các DNBH PNT Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các viện nghiên cứu, trường đại học khối ngành kinh tế – tài chính trong việc giảng dạy và phát triển các công trình nghiên cứu sau đại học về quản lý tài chính doanh nghiệp bảo hiểm và phát triển thị trường tài chính bền vững.
• Tác động tới ngành bảo hiểm: Cung cấp luận cứ thực tiễn giúp Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam và hơn 30 DNBH PNT xây dựng chiến lược kinh doanh cân bằng giữa mục tiêu lợi nhuận và an toàn hệ thống, thúc đẩy hợp tác liên kết chia sẻ thông tin tổn thất để ngăn ngừa cạnh tranh không lành mạnh.
• Tác động chính sách quốc gia: Các kiến nghị của luận án đóng góp trực tiếp vào quá trình soạn thảo, sửa đổi Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 (được Quốc hội thông qua ngày 16/6/2022), đặc biệt là các điều khoản quy định về mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (RBC) và cơ chế quản trị tài chính minh bạch cho thị trường bảo hiểm Việt Nam.
• Lợi ích kinh tế – xã hội: Đề xuất hoàn thiện chính sách bảo hiểm nông nghiệp và các sản phẩm bảo hiểm an sinh giúp tạo dựng mạng lưới an toàn tài chính vững chắc cho người nông dân và các tầng lớp dân cư dễ bị tổn thương trước rủi ro thiên tai, dịch bệnh.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận hệ thống lý luận hoàn chỉnh, định nghĩa chuẩn xác và khung tiêu chí đo lường phát triển bền vững TTBH PNT; khai thác các khoảng trống nghiên cứu mở rộng về mô hình RBC và IFRS 17.
• Lãnh đạo và Chuyên gia Quản trị DNBH PNT: Ứng dụng mô hình 3 vòng bảo vệ trong quản trị rủi ro; xây dựng phương pháp trích lập DPNV chính xác; tối ưu hóa danh mục đầu tư vốn đảm bảo thanh khoản và gia tăng giá trị tài sản dài hạn.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách (Bộ Tài chính, Cục QLBH): Sử dụng các đề xuất mang tính khả thi của luận án để xây dựng văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, thiết kế lộ trình chuyển đổi phương thức thanh tra, giám sát từ hình thức sang thực chất dựa trên rủi ro.
• Khách hàng tham gia bảo hiểm và Cộng đồng xã hội: Quyền lợi hợp pháp được đảm bảo tuyệt đối nhờ năng lực tài chính vững mạnh và tính minh bạch của các DNBH PNT, tiếp cận được các gói sản phẩm bảo hiểm công bằng, chi phí hợp lý và dịch vụ bồi thường chuẩn hóa.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?
   Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Phát triển bền vững (WCED, 1987) và Lý thuyết Điều tiết tài chính sang thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại nền kinh tế mới nổi, xác lập rõ nguyên lý: PTBV của TTBH PNT không đồng nghĩa với tăng trưởng doanh thu nóng mà phải là sự cân bằng tối ưu giữa năng lực an toàn tài chính nội tại, thực hiện trách nhiệm xã hội và thiết lập môi trường thể chế cạnh tranh lành mạnh.
2. Điểm mới về phương pháp nghiên cứu so với các công trình trước đây?
   Trả lời: So với các nghiên cứu của Hoàng Mạnh Cừ (2007) hay Trịnh Thị Xuân Dung (2011), luận án kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng với kỹ thuật tam giác hóa dữ liệu thực chứng (dữ liệu báo cáo tài chính toàn ngành, chỉ số HHI đo mức độ tập trung kinh tế và số liệu điều tra chuyên gia chuyên sâu), giúp lượng hóa chính xác các khuyết tật chính sách giai đoạn 2014–2018.
3. Phát hiện thực nghiệm gây bất ngờ nhất từ dữ liệu là gì?
   Trả lời: Phát hiện về hiện tượng "thua lỗ kỹ thuật ẩn": Tốc độ tăng trưởng doanh thu phí bảo hiểm gốc đạt mức cao (>13,5%/năm), nhưng tỷ lệ nhượng tái ra nước ngoài ở các nghiệp vụ then chốt lên tới 70%–85% và nhiều DNBH bị lỗ nghiệp vụ thuần, phải dùng lợi tức đầu tư ngắn hạn để che đậy thâm hụt kinh doanh bảo hiểm.
4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng (Replication Protocol) không?
   Trả lời: Luận án xây dựng tường minh khung tiêu chí đánh giá 4 nhóm chỉ tiêu tài chính và hệ thống 06 chính sách tác động, cho phép các nhà nghiên cứu dễ dàng lặp lại quy trình đánh giá cho các giai đoạn tiếp theo hoặc áp dụng đối chuẩn cho các thị trường bảo hiểm khác trong khối ASEAN.
5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được định hình như thế nào?
   Trả lời: Tập trung vào 03 trục cột: (1) Số hóa và Insurtech trong quản trị bồi thường; (2) Chuyển đổi mô hình an toàn vốn RBC tích hợp chuẩn mực báo cáo tài chính IFRS 17; (3) Định lượng tác động của rủi ro khí hậu (ESG) và thiên tai thảm họa đến an toàn vốn hệ thống bảo hiểm.

Kết luận

1. Hệ thống hóa và hoàn thiện cơ sở lý luận về phát triển bền vững TTBH PNT, khẳng định vai trò quyết định của hệ thống 06 chính sách tài chính trụ cột do Nhà nước ban hành.
2. Đánh giá toàn diện, khách quan thực trạng TTBH PNT Việt Nam giai đoạn 2014–2018, chỉ rõ các thành tựu về tăng trưởng quy mô song hành với các hạn chế cấu trúc nghiêm trọng (tăng trưởng nóng, cạnh tranh phi kỹ thuật, tỷ lệ giữ lại thấp, cơ chế biên khả năng thanh toán lạc hậu).
3. Đề xuất hệ thống giải pháp tài chính đồng bộ, bao gồm: đổi mới chính sách vốn và chuyển đổi sang mô hình RBC; chuẩn hóa phương pháp trích lập DPNV; đa dạng hóa danh mục đầu tư an toàn; hoàn thiện chính sách thuế và mở rộng bảo hiểm nông nghiệp.
4. Xây dựng lộ trình thực thi khả thi 2 giai đoạn (2021–2025 và 2026–2030) gắn liền với các điều kiện tiên quyết về ứng dụng công nghệ, nâng cao chất lượng nhân lực actuarial và hiện đại hóa năng lực giám sát của cơ quan quản lý Nhà nước.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới có giá trị quốc tế về quản lý vốn trên cơ sở rủi ro và tích hợp tiêu chuẩn ESG trong quản trị tài chính bảo hiểm phi nhân thọ thời kỳ chuyển đổi số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Bài viết "The Impact of Corporate Governance on the Efficiency Performance of the Thai Non-Life Insurance Industry", tác giả Wen-Yen Hsu và Pongpitch Petchsakulwong trên tạp chí Geneva năm 2010 [71]. Các tác giả sử dụng mô hình phân tích bao số liệu DEA để xem xét về mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp đối với hiệu quả kinh doanh và sự phát triển bền vững của DNBH PNT Thái Lan từ năm 2000-2007.

Phương pháp phân tích bao số liệu (Data Envelopment Analysis - DEA) là một công cụ phân tích kinh tế khá mạnh, được sử dụng trong phân tích hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các tổ chức, doanh nghiệp. Các tác giả nghiên cứu dữ liệu từ các DNBH PNT công ở Thái Lan và chỉ ra kết quả: tính độc lập của hội đồng quản trị, tần suất họp hội đồng quản trị có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp; nghiên cứu cũng chỉ ra một ban giám đốc độc lập sẽ giúp doanh nghiệp phát triển một cách bền vững. - Luận án tiến sĩ Deregulation and productivity of the Vietnam insurance industry, tác giả Phạm Khắc Dũng tại trường đại học East Anglia, Vương quốc Anh năm 2007 [68]. Luận án đã đánh giá sự ảnh hưởng của những thay đổi về quản lý đối với sự phát triển của TTBH thương mại Việt Nam.

Bằng cách sử dụng phương pháp bao dữ liệu DEA và phương pháp phân tích ngẫu nhiên SFA để chỉ ra việc thay đổi của các chính sách về quản lý tài chính đã có tác động nhất định đến sự phát triển của TTBH thương mại Việt Nam. Từ sự phân tích đó, luận án đề xuất một số giải pháp thúc đẩy sự phát triển của TTBH PNT trong thời gian tới. Các giải pháp bao gồm: đa dạng hóa các hình thức sở hữu trong DNBH, đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao cho thị trường, đẩy mạnh hoạt động quản lý Nhà nước bằng cách ban hành các quy định để tránh luan an 9 các hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh, tăng cường việc quản trị rủi ro trong các DNBH và đề cao hơn nữa vai trò của người quản lý trong DNBH. - Nghiên cứu "Role of insurance company as institucional invertor" của Mladenka Balaban, năm 2013 Viện khoa học kinh tế thuộc đại học Banja Luka [70].

Nghiên cứu đã chỉ ra vai trò của các DNBH với tư cách nhà đầu tư. Nghiên cứu khẳng định vai trò chính của bảo hiểm là bảo vệ người được bảo hiểm trước các rủi ro, vì vậy nguyên tắc an toàn là nguyên tắc cơ bản của hoạt động đầu tư. Để hoạt động đầu tư đảm bảo tính an toàn cần phân chia tài sản đầu tư, đảm bảo rằng bất cứ tài sản đầu tư nào cũng dễ dàng bán trên thị trường tài chính. Tuy nhiên để DNBH có điều kiện mở rộng hoạt động thì nguyên tắc hiệu quả trong hoạt động đầu tư rất cần được quan tâm.

DNBH cần đa dạng hóa danh mục đầu tư, đảm bảo sự cân bằng giữa lợi nhuận đạt được và mức độ rủi ro. Nghiên cứu chỉ ra rằng, yếu tố quan trọng quyết định cơ cấu đầu tư của các DNBH trên thế giới là mức độ phát triển của thị trường tài chính, một yếu tố nữa là loại hình DNBH nhân thọ hay phi nhân thọ sẽ ảnh hưởng đến nguồn vốn và thời hạn đầu tư, yếu tố thứ ba là mức độ lạm phát. Các công trình nghiên cứu trong nước - Luận án tiến sĩ của tác giả Hoàng Mạnh Cừ, năm 2007, Các giải pháp tài chính nhằm thúc đẩy phát triển thị trường bảo hiểm ở Việt Nam, Học viện tài chính, Hà Nội [26]. Luận án đã tập trung và đi sâu nghiên cứu lý luận về TTBH nói chung như: cơ sở khách quan cho sự ra đời TTBH, những yếu tố cơ bản của thị trường bảo hiểm, đặc điểm, vai trò của TTBH và các chính sách tài chính nhằm thúc đẩy phát triển thị trường bảo hiểm bao gồm chính sách về vốn, chính sách về dự phòng nghiệp vụ, chính sách về đầu tư vốn đối với các DNBH.

Tác giả luận án đã đánh giá những kết quả, một số hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế của các chính sách tài chính đến sự phát triển của thị trường bảo hiểm Việt Nam; từ đó đề ra một số giải pháp tài chính nhằm thúc đẩy phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam. Luận án của tác giả Hoàng Mạnh Cừ nghiên cứu toàn thị trường bảo hiểm nói chung. Tác giả luận án chưa đề cập đến lý luận về phát triển bền vững luan an 10 thị trường bao gồm khái niệm phát triển bền vững TTBH PNT, nội dung phát triển bền vững thị trường, các tiêu chí đánh giá sự phát triển bền vững của TTBH PNT, tác động của các chính sách tài chính như chính sách về vốn, chính sách về dự phòng nghiệp vụ, chính sách về khả năng thanh toán, chính sách về đầu tư vốn, chính sách thuế, chính sách NSNN hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp tác động đến sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm PNT. Hơn thế nữa, luận án của tác giả Hoàng Mạnh Cừ bảo vệ cách đây hơn 10 năm, từ đó đến nay, các chính sách tài chính đối với TTBH đã có rất nhiều thay đổi.

- Luận án tiến sĩ của tác giả Trịnh Thị Xuân Dung (2011), Đại học kinh tế quốc dân, đề tài Giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ ở Việt Nam [35]. Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển thị trường bảo hiểm PNT bao gồm đặc điểm, vai trò của bảo hiểm phi nhân thọ; khái niệm, đặc điểm, chủ thể tham gia TTBH PNT và các nhân tố ảnh hưởng, chỉ tiêu đánh giá sự phát triển của TTBH PNT. Tác giả luận án nghiên cứu kinh nghiệm phát triển TTBH PNT ở Mỹ, Pháp, Đài Loan, Thái Lan, Malaisia và rút ra một số vấn đề cần giải quyết đối với TTBH PNT Việt Nam. Tác giả luận án phân tích thực trạng TTBH PNT Việt Nam giai đoạn 2006 - 2010, trong đó tác giả luận án phân tích về năng lực của TTBH (bao gồm: số lượng DNBH PNT, số lượng trung gian bảo hiểm, số lượng sản phẩm triển khai, quy mô vốn của thị trường); quy mô thị trường (bao gồm: doanh thu phí, tốc độ tăng trưởng của thị trường); đóng góp của thị trường vào các mục tiêu kinh tế xã hội (bao gồm: tạo công ăn việc làm, bù đắp thiệt hại, bảo vệ hoạt động bảo hiểm gốc và phát triển hợp tác quốc tế thông qua tái bảo hiểm, số vốn đầu tư trở lại nền kinh tế và hiệu quả kinh doanh của các DNBH PNT).

Trên cơ sở phân tích thực trạng, tác giả luận án đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển TTBH PNT thời gian tới. Luận án của tác giả Trịnh Thị Xuân Dung chưa nghiên cứu lý luận về phát triển bền vững thị trường BHPNT như khái niệm, nội dung, các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển bền vững của TTBH phi nhân thọ., tác giả luận án cũng chưa nghiên cứu các chính sách tài chính như chính sách về vốn, chính sách về dự phòng nghiệp vụ, chính sách đầu tư vốn, chính sách khả năng thanh toán, luan an 11 chính sách thuế, chính sách NSNN hõ trợ bảo hiểm nông nghiệp và sự tác động của các chính sách này đến sự phát triển mang tính bền vững của TTBH PNT. - Luận án Phương pháp đánh giá năng lực tài chính các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam hiện nay, tác giả Trịnh Hữu Hạnh, bảo vệ năm 2012 Học viện Tài chính [38]. Tác giả luận án đã làm rõ tổng quan về tài chính của DNBH PNT gồm: sự ra đời và phát triển của bảo hiểm thương mại, đặc trưng về tài chính của DNBH PNT; năng lực tài chính của DNBH PNT gồm sự cần thiết phải đánh giá, phương pháp xác định các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực tài chính của DNBH PNT.

Tác giả luận án nghiên cứu kinh nghiệm của một số nước như Mỹ, các nước thuộc cộng đồng kinh tế chung châu Âu, Australia, Nhật Bản trong việc đánh giá năng lực tài chính của DNBH PNT và rút ra các bài học đối với Việt Nam. Tác giả luận án đã phân tích những hạn chế trong các quy định pháp lý về tài chính của DNBH PNT ở Việt Nam giai đoạn (2007-2011). Tác giả luận án đã phân tích thực trạng khai thác nợ phí, thực trạng về vốn và đầu tư của 10 DNBH PNT Việt Nam năm 2009, tác giả luận án khảo sát năng lực tài chính, khả năng thanh toán của các DNBH PNT, từ đó đề xuất một số giải pháp hoàn thiện phương pháp đánh giá năng lực tài chính của các DNBH PNT. Tác giả luận án chưa đề cập đến lý luận về phát triển bền vững TTBH PNT như khái niệm, nội dung, các tiêu chí đánh giá sự phát triển bền vững của TTBH PNT; tác giả luận án cũng chưa đề cập đến tác động của các chính sách tài chính đến sự phát triển bền vững của TTBH PNT Việt nam.

- Luận án Phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, tác giả Đinh Công Hiệp, Học viện Tài chính, năm 2014 [40]. Tác giả luận án đã trình bày cơ sở lý luận về hội nhập quốc tế trong phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, một số vấn đề ảnh hưởng đến sự phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong điều kiện hội nhập, kinh nghiệm quốc tế về phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trong quá trình hội nhập. Tác giả luận án nghiên cứu thực trạng phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, giai luan an 12 đoạn 1994-2012, tác giả luận án phân tích sự phát triển của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam qua sự phát triển đa dạng các thành phần kinh tế trong KDBH, phát triển về doanh thu phí, thị phần theo khối doanh nghiệp; tác giả luận án đã chỉ ra các nguy cơ tiềm ẩn của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ như các điều kiện điều khoản chưa được chuẩn hóa, trình độ quản trị đánh giá rủi ro còn hạn chế, thị phần tập trung ở một số ít doanh nghiệp bảo hiểm và nguy cơ tiềm ẩn rất lớn đối với các DNBH nhỏ đang chiếm đa số trên thị trường, cạnh tranh không lành mạnh còn nhiều; hệ thống pháp luật chưa đồng bộ; năng lực tài chính của các DNBH còn hạn chế.