Tổng quan luận án

Thị trường bảo hiểm phi nhân thọ giữ vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, thực hiện chính sách an sinh xã hội, bảo vệ tài chính cho các tổ chức và cá nhân, đồng thời giảm bớt gánh nặng chi trả hỗ trợ thiệt hại từ ngân sách nhà nước. Kể từ khi Luật Kinh doanh bảo hiểm có hiệu lực vào ngày 01/4/2001, thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đã có những bước tiến về quy mô và số lượng doanh nghiệp tham gia. Tuy nhiên, hệ thống chính sách tài chính điều chỉnh thị trường vẫn bộc lộ nhiều điểm bất cập. Hoạt động của thị trường còn tồn tại những hạn chế như: quy mô mở rộng nhưng chưa tương xứng với tiềm năng; cấu trúc nguồn vốn của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ chưa cân đối; tỷ lệ giữ lại phí bảo hiểm thấp và tỷ lệ nhượng tái bảo hiểm ra nước ngoài cao; việc trích lập dự phòng nghiệp vụ giữa các doanh nghiệp chưa có sự đồng bộ.

Nhằm thực hiện các mục tiêu đặt ra trong Đề án "Cơ cấu lại thị trường chứng khoán và thị trường bảo hiểm đến năm 2020 và định hướng đến năm 2025" của Chính phủ, việc nghiên cứu có hệ thống về tác động của chính sách tài chính đến sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là đòi hỏi cấp thiết. Do đó, luận án "Hoàn thiện chính sách tài chính với mục tiêu phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam" của tác giả Nguyễn Ánh Nguyệt được thực hiện tại Học viện Tài chính nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Mục đích nghiên cứu của luận án là khái quát hóa những vấn đề lý luận về thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ và sự tác động của chính sách tài chính; phân tích thực trạng chính sách tài chính đối với sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai đoạn 2014 - 2018; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị hoàn thiện chính sách tài chính nhằm thúc đẩy thị trường phát triển bền vững đến năm 2025.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định ba nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Về lý luận: Làm rõ quan điểm về phát triển bền vững, nội dung, chỉ tiêu đánh giá phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ; xác định cơ chế tác động của các chính sách tài chính có liên quan đến sự phát triển bền vững của thị trường.
  2. Về thực tiễn: Khái quát và phân tích thực trạng các chính sách tài chính đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Việt Nam giai đoạn 2014 - 2018; đánh giá những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân hạn chế theo các nhóm tiêu chí về hoạt động, năng lực tài chính, mức độ thỏa mãn nhu cầu xã hội và tác động tới thị trường vốn.
  3. Về giải pháp: Xây dựng hệ thống giải pháp, xác định lộ trình và các điều kiện thực hiện, đồng thời đưa ra các kiến nghị với Chính phủ và các Bộ, ngành nhằm hoàn thiện chính sách tài chính thúc đẩy phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là chính sách tài chính gắn với mục tiêu phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể như sau:

  • Về nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu 6 chính sách tài chính trụ cột của Nhà nước tác động trực tiếp đến chủ thể là doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, bao gồm: (1) Chính sách về vốn, (2) Chính sách về trích lập dự phòng nghiệp vụ, (3) Chính sách đầu tư vốn, (4) Chính sách về khả năng thanh toán, (5) Chính sách thuế, và (6) Chính sách Ngân sách nhà nước hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp.
  • Về không gian: Nghiên cứu được thực hiện trên thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam, kết hợp nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế tại một số quốc gia để rút ra bài học cho Việt Nam.
  • Về thời gian: Đánh giá thực trạng giai đoạn 2014 - 2018 (mốc thời gian thị trường chịu sự điều chỉnh của Nghị định số 46/2007/NĐ-CP và Nghị định số 73/2016/NĐ-CP); đề xuất định hướng, giải pháp đến năm 2025 và phân kỳ lộ trình thực hiện theo hai giai đoạn 2021 - 2025 và 2026 - 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu được tác giả phân chia theo hai nhóm công trình trong và ngoài nước có liên quan trực tiếp đến đề tài:

Các công trình nghiên cứu nước ngoài:

  • Công trình của Wen-Yen Hsu và Pongpitch Petchsakulwong (2010) trên tạp chí Geneva sử dụng mô hình phân tích bao số liệu (Data Envelopment Analysis - DEA) để phân tích dữ liệu các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ tại Thái Lan giai đoạn 2000 - 2007, chỉ ra mối quan hệ giữa quản trị doanh nghiệp (tính độc lập và tần suất họp của Hội đồng quản trị) với hiệu quả kinh doanh và tính bền vững của doanh nghiệp.
  • Luận án tiến sĩ của Phạm Khắc Dũng (2007) tại Đại học East Anglia (Vương quốc Anh) sử dụng phương pháp DEA và phân tích biên ngẫu nhiên (Stochastic Frontier Analysis - SFA) để đánh giá tác động của những thay đổi trong chính sách quản lý tài chính đến năng suất và sự phát triển của thị trường bảo hiểm thương mại Việt Nam.
  • Nghiên cứu của Mladenka Balaban (2013) tại Viện Khoa học Kinh tế thuộc Đại học Banja Luka làm rõ vai trò nhà đầu tư thể chế của doanh nghiệp bảo hiểm, nhấn mạnh nguyên tắc an toàn, khả năng thanh khoản và hiệu quả phân bổ danh mục đầu tư dựa trên mức độ phát triển của thị trường tài chính và tỷ lệ lạm phát.

Các công trình nghiên cứu trong nước:

  • Luận án của Hoàng Mạnh Cừ (2007) tại Học viện Tài chính nghiên cứu các giải pháp tài chính (vốn, dự phòng nghiệp vụ, đầu tư) nhằm thúc đẩy phát triển thị trường bảo hiểm Việt Nam nói chung, chưa phân tích chuyên sâu về thị trường phi nhân thọ và chưa tiếp cận theo khung lý thuyết phát triển bền vững.
  • Luận án của Trịnh Thị Xuân Dung (2011) tại Đại học Kinh tế Quốc dân nghiên cứu các giải pháp phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2006 - 2010 về quy mô và năng lực, nhưng chưa đề cập đến các tiêu chí phát triển bền vững cũng như chưa nghiên cứu đầy đủ 6 nhóm chính sách tài chính chuyên biệt.
  • Luận án của Trịnh Hữu Hạnh (2012) tại Học viện Tài chính tập trung vào phương pháp đánh giá năng lực tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2007 - 2011 dựa trên khảo sát thực trạng vốn và đầu tư của 10 doanh nghiệp năm 2009.
  • Luận án của Đinh Công Hiệp (2014) tại Học viện Tài chính nghiên cứu thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai đoạn 1994 - 2012 dưới góc độ hội nhập kinh tế quốc tế.
  • Luận án của Hồ Công Trung (2015) tại Đại học Kinh tế Quốc dân nghiên cứu các chỉ tiêu mở rộng hoạt động bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2007 - 2013.
  • Luận án của Nguyễn Thanh Nga (2015) tại Học viện Tài chính nghiên cứu cơ chế và quy trình giám sát thị trường bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2008 - 2013.
  • Luận án của Trương Minh Tuệ (2015) tại Học viện Tài chính nghiên cứu chính sách tài chính công đối với phát triển công nghiệp hỗ trợ.
  • Luận án của Nguyễn Thị Thu Thủy (2017) tại Đại học Mỏ - Địa chất nghiên cứu phát triển thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trên phạm vi địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2011 - 2015.
  • Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do PGS.TS. Đoàn Minh Phụng chủ nhiệm (2017) phân tích thực trạng chính sách tài chính nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ giai đoạn 2012 - 2016 trong bối cảnh tham gia TPP và AEC.

Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình đi trước đã tiếp cận thị trường bảo hiểm phi nhân thọ dưới nhiều khía cạnh như năng lực cạnh tranh, quy mô tăng trưởng, năng lực tài chính hoặc công tác giám sát. Tuy nhiên, chưa có công trình nào xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ (trên 3 trụ cột: kinh tế, xã hội, môi trường) và đánh giá một cách toàn diện tác động của 6 chính sách tài chính chuyên ngành đến mục tiêu phát triển bền vững của toàn thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống nghiên cứu này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích:

  • Luận án sử dụng khái niệm bảo hiểm phi nhân thọ theo Luật Kinh doanh bảo hiểm (2000, sửa đổi bổ sung 2010) và Giáo trình Bảo hiểm phi nhân thọ (Đoàn Minh Phụng chủ biên, 2010): là khái niệm bao hàm các nghiệp vụ bảo hiểm thiệt hại (tài sản, trách nhiệm dân sự) và nghiệp vụ bảo hiểm con người không thuộc bảo hiểm nhân thọ (tai nạn, sức khỏe, bệnh tật).
  • Khái niệm phát triển bền vững được kế thừa từ Báo cáo Brundtland (1987) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED) và Chiến lược bảo tồn Thế giới của IUCN (1980). Từ đó, tác giả đưa ra định nghĩa: Phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là sự phát triển vừa đảm bảo sự tăng tiến toàn diện của thị trường trong hiện tại, vừa đảm bảo tính ổn định, lâu dài trong tương lai trên cả ba phương diện:
    • Kinh tế: Tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận đi đôi với an toàn tài chính, duy trì cơ cấu vốn hợp lý, kiểm soát đòn bẩy tài chính (tỷ lệ giữa luồng tiền huy động qua phí bảo hiểm và vốn chủ sở hữu), trích lập dự phòng đầy đủ và quản trị rủi ro hiệu quả. Luận án nhấn mạnh rủi ro của việc tăng trưởng "nóng", cạnh tranh hạ phí phi kỹ thuật dẫn đến nguy cơ lỗ nghiệp vụ và mất khả năng thanh toán.
    • Xã hội: Cung cấp các sản phẩm bảo vệ tài chính cho mọi tầng lớp dân cư, bao gồm người có thu nhập thấp và khu vực nông nghiệp; bồi thường kịp thời, chính xác; tạo việc làm; đóng góp vào nguồn vốn đầu tư trở lại nền kinh tế.
    • Môi trường: Xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh, chuyên nghiệp; hạn chế mức độ tập trung kinh tế (đo lường bằng chỉ số Herfindahl-Hirschman Index - HHI); nâng cao hiệu lực quản lý giám sát của cơ quan Nhà nước.
  • Khung phân tích chính sách tài chính của luận án bao gồm 6 nhóm chính sách: chính sách vốn, trích lập dự phòng nghiệp vụ, đầu tư vốn, khả năng thanh toán, chính sách thuế (thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN) và chính sách NSNN hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu:

  • Luận án dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
  • Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:
    • Phương pháp thu thập thông tin, số liệu: Thu thập dữ liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật, báo cáo thường niên của Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam và báo cáo tài chính của các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ.
    • Phương pháp thống kê, so sánh: Lập các bảng số liệu, biểu đồ để so sánh sự biến động của các chỉ tiêu tài chính, doanh thu, cơ cấu đầu tư, biên khả năng thanh toán qua các năm trong giai đoạn 2014 - 2018.
    • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Phân tích từng nhóm chính sách tài chính tác động đến các chủ thể trên thị trường, từ đó tổng hợp, đánh giá thành tựu, hạn chế và nguyên nhân.
    • Phương pháp kế thừa: Luận án kế thừa kết quả điều tra, khảo sát thực tế về tác động của chính sách tài chính tới doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ từ Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ năm 2017 do PGS.TS. Đoàn Minh Phụng chủ nhiệm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, quản lý tài chính và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp bảo hiểm. Tác giả phân tích kết quả đạt được của các tác giả đi trước, chỉ rõ những điểm chưa được đề cập sâu về phát triển bền vững và vai trò điều tiết của 6 nhóm chính sách tài chính. Trên cơ sở đó, chương này xác định rõ tính cấp thiết, mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi nghiên cứu và phương pháp luận của luận án.

Chương 2: Lý luận cơ bản về chính sách tài chính đối với sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý thuyết cho đề tài:

  • Phân tích cấu trúc thị trường bảo hiểm phi nhân thọ gồm: người mua, người bán (doanh nghiệp bảo hiểm gốc, doanh nghiệp tái bảo hiểm), trung gian bảo hiểm (đại lý, môi giới), các tổ chức hỗ trợ, Hiệp hội Bảo hiểm và Cơ quan quản lý nhà nước; các đặc điểm của sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ (sản phẩm vô hình, không được bảo hộ bản quyền, sản phẩm không mong đợi, chu trình kinh doanh ngược, hiệu quả xê dịch).
  • Làm rõ khái niệm phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế vững chắc, mục tiêu xã hội và môi trường kinh doanh minh bạch; phân tích hệ lụy của hiện tượng tăng trưởng nóng, cạnh tranh phi kỹ thuật, chia cắt thị trường khép kín.
  • Xác định nội dung và cơ chế tác động của 6 chính sách tài chính của Nhà nước đối với thị trường; phân tích các nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá hiệu quả tác động của chính sách.
  • Tổng kết kinh nghiệm quốc tế về việc sử dụng chính sách tài chính tác động đến thị trường bảo hiểm phi nhân thọ tại một số quốc gia và rút ra bài học cho Việt Nam, đặc biệt là kinh nghiệm về quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (Risk-Based Capital - RBC).

Chương 3: Thực trạng chính sách tài chính đối với sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

Chương 3 phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn 2014 - 2018 để đánh giá quá trình thực thi 6 nhóm chính sách tài chính đối với thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam:

Nhóm chính sách Nội dung quy định thực tế và diễn biến trên thị trường (2014 - 2018)
1. Chính sách về vốn Quy định mức vốn pháp định theo Nghị định 73/2016/NĐ-CP; vốn chủ sở hữu toàn thị trường tăng qua các năm (Bảng 3.3, Biểu đồ 3.1). Tuy nhiên cơ cấu vốn chưa cân đối, một số doanh nghiệp có quy mô vốn nhỏ so với rủi ro nhận bảo hiểm.
2. Chính sách dự phòng nghiệp vụ Quy định trích lập dự phòng phí, dự phòng bồi thường và dự phòng dao động lớn (Bảng 3.4, Bảng 3.9). Tồn tại tình trạng thiếu thống nhất trong phương pháp trích lập giữa các doanh nghiệp, ảnh hưởng đến độ tin cậy của kết quả kinh doanh.
3. Chính sách đầu tư vốn Doanh nghiệp thực hiện đầu tư trở lại nền kinh tế (Biểu đồ 3.6). Danh mục đầu tư tập trung chủ yếu vào tiền gửi ngân hàng và trái phiếu chính phủ; tỷ trọng đầu tư vào cổ phiếu, bất động sản hạn chế do rủi ro thị trường (Bảng 3.10).
4. Chính sách khả năng thanh toán Giám sát biên khả năng thanh toán tối thiểu (Bảng 3.5). Đa số doanh nghiệp đáp ứng quy định biên khả năng thanh toán theo phương pháp biên cố định truyền thống, nhưng chưa phản ánh đầy đủ rủi ro danh mục tài sản và rủi ro hoạt động.
5. Chính sách thuế Thực hiện quy định thuế GTGT (Biểu đồ 3.7), thuế TNDN và thuế TNCN đại lý bảo hiểm (Biểu đồ 3.8). Còn phát sinh vướng mắc trong việc áp dụng thuế suất thuế GTGT đối với một số dịch vụ bảo hiểm và chi phí hoa hồng đại lý.
6. NSNN hỗ trợ BH nông nghiệp Triển khai theo Quyết định 315/QĐ-TTg và Nghị định 58/2018/NĐ-CP. Chính sách bước đầu hỗ trợ nông dân nhưng quy mô triển khai thực tế còn khiêm tốn, tỷ lệ tham gia chưa cao do quy trình thẩm định phức tạp.

Chương 3 chỉ ra các kết quả đạt được: doanh thu phí bảo hiểm gốc tăng trưởng liên tục (Biểu đồ 3.2), năng lực tài chính toàn thị trường được cải thiện, mạng lưới phân phối mở rộng. Hạn chế bao gồm: tỷ lệ giữ lại phí còn thấp, nhượng tái bảo hiểm ra nước ngoài cao (Bảng 3.6, Bảng 3.7, Biểu đồ 3.9); đòn bẩy tài chính tại một số doanh nghiệp gia tăng; tồn tại hiện tượng cạnh tranh hạ phí không an toàn. Nguyên nhân xuất phát từ sự thiếu đồng bộ của văn bản pháp lý, sự phát triển chưa hoàn thiện của thị trường tài chính và năng lực quản trị rủi ro nội bộ của doanh nghiệp bảo hiểm.

Chương 4: Hoàn thiện chính sách tài chính nhằm thúc đẩy phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam

Chương 4 xây dựng định hướng và hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính:

  • Dự báo bối cảnh kinh tế, xu thế phát triển, nhận diện cơ hội và thách thức của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam đến năm 2025.
  • Đề xuất 6 nhóm giải pháp tài chính tương ứng:
    1. Hoàn thiện chính sách về vốn: Nâng mức vốn pháp định phù hợp với quy mô thị trường; từng bước chuyển đổi sang mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (RBC).
    2. Hoàn thiện chính sách trích lập dự phòng nghiệp vụ: Chuẩn hóa phương pháp tính toán dự phòng phí và dự phòng bồi thường; ban hành hướng dẫn chi tiết về trích lập dự phòng dao động lớn để phản ánh đúng thực trạng trách nhiệm bảo hiểm.
    3. Hoàn thiện chính sách đầu tư vốn: Mở rộng hạn mức và danh mục đầu tư an toàn; nới lỏng tỷ lệ phân bổ vào các công cụ tài chính có tính thanh khoản cao khi thị trường tài chính phát triển.
    4. Hoàn thiện chính sách về khả năng thanh toán: Thiết lập hệ thống giám sát cảnh báo sớm biên khả năng thanh toán dựa trên mức độ rủi ro thực tế của từng nghiệp vụ bảo hiểm.
    5. Hoàn thiện chính sách thuế: Điều chỉnh các quy định về thuế GTGT và thuế TNDN nhằm khuyến khích doanh nghiệp phát triển các sản phẩm bảo hiểm mới; hoàn thiện chính sách thuế TNCN đối với đại lý bảo hiểm.
    6. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp: Đơn giản hóa thủ tục giải ngân kinh phí hỗ trợ từ NSNN, mở rộng đối tượng và địa bàn được hỗ trợ phí bảo hiểm nông nghiệp theo Nghị định 58/2018/NĐ-CP.
  • Đề xuất lộ trình triển khai theo 2 giai đoạn: Giai đoạn 2021 - 2025 (tập trung chuẩn hóa khung pháp lý, sửa đổi quy định về dự phòng và năng lực thanh toán) và Giai đoạn 2026 - 2030 (áp dụng toàn diện mô hình RBC và chuyển đổi số trong quản lý).
  • Nêu rõ 4 điều kiện thực hiện: (1) Xây dựng mô hình quản trị rủi ro theo nguyên tắc "3 vòng bảo vệ", (2) Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong kinh doanh bảo hiểm, (3) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, (4) Nâng cao hiệu quả giám sát của Cơ quan quản lý Nhà nước.
  • Đưa ra các kiến nghị cụ thể đối với Chính phủ và các Bộ, ngành có liên quan.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận:

  • Luận án hệ thống hóa và bổ sung lý luận về phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ, xác lập rõ 3 trụ cột phát triển: kinh tế vững chắc, trách nhiệm xã hội và môi trường cạnh tranh lành mạnh.
  • Phân tích rủi ro của việc tăng trưởng nóng, chỉ ra mối quan hệ giữa đòn bẩy tài chính (luồng tiền huy động qua phí bảo hiểm so với vốn chủ sở hữu) và mức độ an toàn của hệ thống doanh nghiệp bảo hiểm.
  • Làm rõ cơ chế tác động và vai trò của 6 nhóm chính sách tài chính đối với sự phát triển bền vững của thị trường bảo hiểm phi nhân thọ.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn:

  • Đánh giá toàn diện bức tranh thực trạng thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam giai đoạn 2014 - 2018 dựa trên hệ thống số liệu về vốn, dự phòng nghiệp vụ, biên khả năng thanh toán, cơ cấu đầu tư và tình hình tái bảo hiểm.
  • Chỉ ra các điểm nghẽn của chính sách tài chính hiện hành, gồm sự thiếu thống nhất trong trích lập dự phòng nghiệp vụ, hạn chế trong phân bổ danh mục đầu tư và bất cập của phương pháp đánh giá biên khả năng thanh toán truyền thống.
  • Đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện 6 nhóm chính sách tài chính gắn với việc áp dụng mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (RBC) và mô hình quản trị rủi ro "3 vòng bảo vệ" trong doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ.
  • Xây dựng lộ trình thực hiện cụ thể theo hai giai đoạn (2021 - 2025 và 2026 - 2030) cùng các điều kiện về nhân lực, công nghệ thông tin và năng lực giám sát của cơ quan quản lý.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

  • Phạm vi nội dung nghiên cứu chỉ tập trung vào 6 chính sách tài chính trụ cột áp dụng đối với chủ thể là doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, chưa bao quát toàn bộ các chính sách tài chính trung gian hoặc các định chế khác trên thị trường.
  • Dữ liệu thực tiễn và khảo sát định lượng kế thừa được giới hạn trong giai đoạn 2014 - 2018, chưa phản ánh các biến động của thị trường sau khi Luật Kinh doanh bảo hiểm sửa đổi bổ sung giai đoạn tiếp theo được ban hành.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  • Nghiên cứu tác động của mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (RBC) khi áp dụng thực tế cho từng nhóm doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ có quy mô khác nhau tại Việt Nam.
  • Đánh giá định lượng tác động của chính sách tài chính đối với các sản phẩm tài chính phức tạp (như trái phiếu thiên tai, hoán đổi rủi ro) khi thị trường tài chính Việt Nam đạt mức độ phát triển cao hơn.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng:

  • Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm): Cung cấp cơ sở khoa học và căn cứ thực tiễn để rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật về chế độ tài chính, quy chế trích lập dự phòng, biên khả năng thanh toán và chính sách bảo hiểm nông nghiệp.
  • Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ: Tham khảo khung phân tích về quản trị rủi ro, nguyên tắc "3 vòng bảo vệ", kiểm soát đòn bẩy tài chính và phân bổ danh mục đầu tư an toàn, hiệu quả.
  • Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Bảo hiểm: Sử dụng làm tài liệu học thuật trong nghiên cứu lý luận về phát triển bền vững thị trường bảo hiểm và phân tích chính sách tài chính chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ như thế nào?
Luận án định nghĩa: Phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ là sự phát triển trong đó một mặt đảm bảo sự tăng tiến toàn diện của thị trường trong hiện tại, mặt khác phải đảm bảo tính ổn định, lâu dài trong tương lai. Sự phát triển này bao hàm việc cân đối giữa 3 mục tiêu: tăng trưởng kinh tế an toàn (năng lực tài chính, quản trị rủi ro, hiệu quả kinh doanh), thực hiện trách nhiệm xã hội (đáp ứng nhu cầu an sinh, bồi thường kịp thời, đầu tư vốn cho nền kinh tế) và duy trì môi trường kinh doanh minh bạch, cạnh tranh lành mạnh.

2. Tại sao tăng trưởng doanh thu nhanh (tăng trưởng "nóng") không đồng nghĩa với phát triển bền vững?
Theo luận án, tăng trưởng nóng thường đi kèm với việc các doanh nghiệp cạnh tranh không lành mạnh bằng cách hạ phí bảo hiểm phi kỹ thuật, mở rộng điều kiện bảo hiểm thiếu căn cứ và nới lỏng đánh giá rủi ro để giành thị phần. Do đặc thù chu trình kinh doanh ngược (thu phí trước, bồi thường sau), phí bảo hiểm thu được thực chất là khoản nợ của doanh nghiệp đối với khách hàng. Khi doanh thu tăng quá nhanh mà vốn chủ sở hữu không tăng tương ứng, đòn bẩy tài chính sẽ tăng cao, dẫn đến nguy cơ thua lỗ nghiệp vụ kéo dài, làm suy giảm năng lực tài chính và đe dọa khả năng thanh toán khi tổn thất lớn xảy ra.

3. Sáu chính sách tài chính trọng tâm được luận án nghiên cứu là gì?
Sáu chính sách tài chính trụ cột bao gồm: (1) Chính sách về vốn, (2) Chính sách về trích lập dự phòng nghiệp vụ, (3) Chính sách về đầu tư vốn, (4) Chính sách về khả năng thanh toán, (5) Chính sách thuế đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ, và (6) Chính sách Ngân sách nhà nước hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp.

4. Luận án đề xuất những giải pháp then chốt nào trong quản lý vốn và quản trị rủi ro tại doanh nghiệp?
Luận án đề xuất chuyển đổi phương pháp quản lý vốn và biên khả năng thanh toán sang mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro (RBC). Về phía nội bộ doanh nghiệp, luận án đề xuất áp dụng mô hình quản trị rủi ro theo nguyên tắc "3 vòng bảo vệ" nhằm kiểm soát chặt chẽ rủi ro hoạt động, rủi ro bảo hiểm và rủi ro đầu tư.

5. Lộ trình thực hiện các giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính được phân kỳ như thế nào?
Lộ trình được chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn 2021 - 2025 tập trung hoàn thiện khung pháp lý về vốn pháp định, chuẩn hóa phương pháp trích lập dự phòng và cơ chế hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp; Giai đoạn 2026 - 2030 tập trung triển khai toàn diện mô hình vốn trên cơ sở rủi ro (RBC) và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát thị trường.

Kết luận

Luận án "Hoàn thiện chính sách tài chính với mục tiêu phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ Việt Nam" của tác giả Nguyễn Ánh Nguyệt đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển bền vững thị trường bảo hiểm phi nhân thọ trên ba phương diện kinh tế, xã hội và môi trường. Công trình đã phân tích thực trạng thực thi 6 nhóm chính sách tài chính trụ cột giai đoạn 2014 - 2018, chỉ rõ những kết quả đạt được cũng như các hạn chế về cơ cấu vốn, trích lập dự phòng và tỷ lệ giữ lại phí. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện chính sách tài chính theo hướng tiếp cận mô hình quản lý vốn trên cơ sở rủi ro và quản trị rủi ro ba vòng bảo vệ, cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị học thuật và thực tiễn cho cơ quan quản lý và các doanh nghiệp trong ngành.