CHƯƠNG 1: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ LÝ THUYẾT ÁP DỤNG 1. Khái niệm nghiên cứu 1. Khái niệm công tác xã hội Khái niệm công tác xã hội và nghề công tác xã hội đã xuất hiện trên thế giới từ đầu thế kỷ XX, xuất hiện ở Việt Nam từ năm 1989 và trở thành một nghề chuyên nghiệp ở khắp các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam. Liên hiệp nhân viên công tác xã hội Quốc tế (International Federation of Social Workers) tại Hội nghị Quốc tế Montreal, Canada tháng 7 năm 2000 định nghĩa: CTXH chuyên nghiệp thúc đẩy sự thay đổi xã hội, tiến trình giải quyết các vấn đề trong mối quan hệ con người, sự tăng cường quyền lực và giải phóng cho con người, nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái và dễ chịu.
Vận dụng các lý thuyết về hành vi con người và các hệ thống xã hội, CTXH can thiệp ở những điểm tương tác giữa con người và môi trường của họ. Hiệp hội nhân viên xã hội quốc gia Mỹ (NASW - 1970) đưa ra định nghĩa CTXH là những hoạt động chuyên nghiệp nhằm mục đích giúp đỡ các cá nhân, nhóm và cộng đồng trong hoàn cảnh khó khăn, để họ tự phục hồi chức năng hoạt động trong xã hội và tạo ra các điều kiện thuận lợi cho họ đạt được những mục đích của cá nhân. CTXH tồn tại để cung cấp các dịch vụ xã hội mang tính hiệu quả và nhân đạo cho cá nhân, gia đình, nhóm, cộng đồng và xã hội nhằm giúp họ tăng cường năng lực và cải thiện cuộc sống. [28] Tại Việt Nam, theo đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ: “CTXH góp phần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa con người và con người, hạn chế phát sinh các vấn đề xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của thân chủ xã hội, hướng tới một xã hội lành mạnh, công bằng, hạnh phúc cho người dân và xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiên tiến”.
Tác giả Lê Phú trong cuốn “Nhập môn Công tác xã hội” đưa ra định nghĩa: “Công tác xã hội là một ngành, một nghề, một khoa học ứng dụng quan tâm đến mối quan hệ giữa người với người nhằm mục đích giúp đỡ các cá nhân, nhóm, cộng đồng yếu thế phục hồi các chức năng xã hội và giúp họ cách thức tự giúp bản thân mình”. [5] 13 Thang Long University Library Từ các định nghĩa trên có thế thấy, CTXH là một nghề nghiệp thực tiễn vận dụng một cách linh hoạt những lý thuyết khoa học về hành vi con người và hệ thống xã hội nhằm xây dựng và thúc đẩy sự thay đổi liên quan đến vị trí, địa vị, vai trò của cá nhân, nhóm, cộng đồng nhằm hướng tới công bằng và tiến bộ xã hội. Khái niệm CTXH cá nhân Công tác xã hội cá nhân là một phương pháp can thiệp của CTXH quan tâm đến những vấn đề về nhân cách mà một thân chủ cảm nghiệm. CTXH cá nhân nhằm mục đích phục hồi, củng cố và phát triển các chức năng xã hội của cá nhân và gia đình bằng cách tiếp cận các tài nguyên cần thiết và các mối liên hệ về tâm lý xã hội, về quan hệ giữa người và người.
Công tác xã hội cá nhân được các nhân viên xã hội chuyên nghiệp sử dụng trong các cơ sở xã hội hoặc trong các tổ chức công tác xã hội để giúp những người có vấn đề về thực hiện chức năng xã hội. Những vấn đề thực hiện chức năng xã hội nói đến tình trạng liên quan đến vai trò xã hội và việc thực hiện các vai trò ấy. Khái niệm công tác xã hội trong bệnh viện Công tác xã hội trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe (Social work in health care), công tác xã hội trong các cơ sở y tế (Social work in health care settings), công tác xã hội trong bệnh viện (Social work in hospitals),. là những cách gọi thường được dùng để chỉ công việc của người nhân viên xã hội trong bệnh viện (Hospital social worker) (theo NASW, 2011).
Theo từ điển bách khoa xã hội, CTXH trong y tế và CTXH nói chung đều có chung một nguồn gốc, nhưng CTXH trong y tế sẽ đi sâu hơn vào nhiệm vụ chuyên biệt. Khi đó NVCTXH sẽ làm việc trong các bệnh viện, phòng khám, các cơ sở chăm sóc sức khỏe cộng đồng với vai trò là “Bác sĩ về tâm lý” họ sẽ phải đánh giá về chức năng tâm lý xã hội, các nhu cầu cá nhân để từ đó đồng hành tháo gỡ những vướng mắc cho bệnh nhân và gia đình bệnh nhân, giúp họ vượt qua những khó khăn về kinh tế cũng như nỗi đau bệnh tật. Bên cạnh đó tùy vào từng môi trường làm việc chuyên môn của mình NVCTXH sẽ phải liên kết với các nhóm ngành để mở rộng mạng lưới hỗ trợ xã hội.[23] 14 Theo Ida Cannon (1913), trọng tâm nỗ lực của công tác xã hội nên tập trung vào các yếu tố tương tác. Theo bà, mục đích chính của công tác xã hội y tế là để điều trị các biến chứng xã hội của bệnh lý thể xác sử dụng chẩn đoán y tế, tình hình xã hội của bệnh nhân và các nguyên tắc cơ bản của xã hội học.
Nhân viên công tác xã hội hỗ trợ người bệnh Tại Việt Nam, CTXH trong bệnh viện và CTXH trong y tế còn là khái niệm mới mẻ. Người bệnh và người nhà bệnh nhân bước vào các cơ sở y tế đều chỉ biết đến khái niệm các nhân viên y tế bao gồm: bác sỹ, y tá, hộ lý, điều dưỡng viên mà chưa biết đến khái niệm nhân viên CTXH trong bệnh viện. Mặc dù nhu cầu để được hỗ trợ, hướng dẫn khám chữa bệnh là rất lớn và xuất hiện ở mọi bệnh nhân và người nhà bệnh nhân, tuy nhiên họ vẫn mong muốn nhận được sự giúp đỡ của các nhân viên y tế nói chung mà chưa thực sự hiểu và đón nhận sự giúp đỡ của lực lượng xưng danh là nhân viên CTXH trong bệnh viện. CTXH trong y tế và CTXH trong bệnh viện thường hay bị đánh đồng với lực lượng làm nhiệm vụ nhân đạo, từ thiện, yêu cầu quyên góp, ủng hộ, hỗ trợ từ thiện mà chưa được đánh giá tích cực và trải nghiệm hiệu quả của các hoạt động tư vấn, tham vấn cá nhân và nhóm.
Bộ Y tế đã ban hành Thông tư số 43/2015/TT-BYT quy định về nhiệm vụ và hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác xã hội của bệnh viện.Theo đó, nhiệm vụ công tác xã hội của bệnh viện được quy định như sau: 15 Thang Long University Library Hình 1. Thông tư 43/2015/tt-byt quy định nhiệm vụ của Công tác xã hội trong bệnh viện Hỗ trợ, tư vấn giải quyết các vấn đề về công tác xã hội cho người bệnh và người nhà người bệnh trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh; Đón tiếp, chỉ dẫn, cung cấp thông tin, giới thiệu về dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện cho người bệnh ngay từ khi người bệnh vào khoa khám bệnh hoặc phòng khám bệnh. Tổ chức hỏi thăm người bệnh và người nhà người bệnh để nắm bắt thông tin về tình hình sức khỏe, hoàn cảnh khó khăn của người bệnh, xác định mức độ và có phương án hỗ trợ về tâm lý, xã hội và tổ chức thực hiện. Hỗ trợ khẩn cấp các hoạt động công tác xã hội cho người bệnh là nạn nhân của bạo hành, bạo lực gia đình, bạo lực giới, tai nạn, thảm họa nhằm bảo đảm an toàn cho người bệnh: hỗ trợ về tâm lý, xã hội, tư vấn về pháp lý, giám định pháp y, pháp y tâm thần và các dịch vụ phù hợp khác.
Hỗ trợ, tư vấn cho người bệnh về quyền, lợi ích hợp pháp và nghĩa vụ của người bệnh, các chương trình, chính sách xã hội về bảo hiểm y tế, trợ cấp xã hội trong khám bệnh, chữa bệnh. Cung cấp thông tin, tư vấn cho người bệnh có chỉ định chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc xuất viện; Hỗ trợ thủ tục xuất viện và giới thiệu người bệnh đến các địa điểm hỗ trợ tại cộng đồng (nếu có). Phối hợp, hướng dẫn các tổ chức, tình nguyện viên có nhu cầu thực hiện, hỗ trợ về công tác xã hội của bệnh viện; Thông tin, truyền thông và phổ biến, giáo dục pháp luật; Thực hiện công tác phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí. Xây dựng kế hoạch truyền thông giáo dục sức khỏe cho người bệnh và tổ chức thực hiện kế hoạch sau khi được phê duyệt.
Xây dựng nội dung, tài liệu để giới thiệu, quảng bá hình ảnh, 16 các dịch vụ và hoạt động của bệnh viện đến người bệnh và cộng đồng thông qua tổ chức các hoạt động, chương trình, sự kiện, hội nghị, hội thảo. Cập nhật và tổ chức phổ biến các chính sách, pháp luật của Nhà nước có liên quan đến công tác khám bệnh, chữa bệnh, hoạt động của bệnh viện cho nhân viên y tế, người bệnh và người nhà người bệnh. Tổ chức thực hiện quy tắc ứng xử, hòm thư góp ý của bệnh viện. Tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục, thể thao phù hợp cho nhân viên y tế và người bệnh; Vận động tiếp nhận tài trợ; thực hiện hoạt động từ thiện và vận động, tiếp nhận tài trợ về kinh phí, vật chất để hỗ trợ người bệnh có hoàn cảnh khó khăn; Hỗ trợ nhân viên y tế: Cung cấp thông tin về người bệnh cho nhân viên y tế trong trường hợp cần thiết để hỗ trợ công tác điều trị.
Động viên, chia sẻ với nhân viên y tế khi có vướng mắc với người bệnh trong quá trình điều trị. Đào tạo, bồi dưỡng: Tham gia hướng dẫn thực hành nghề công tác xã hội cho học sinh, sinh viên các cơ sở đào tạo nghề công tác xã hội. Bồi dưỡng, tập huấn kiến thức về công tác xã hội cho nhân viên y tế và nhân viên bệnh viện; phối hợp đào tạo, bồi dưỡng kiến thức cơ bản về y tế cho người làm việc về công tác xã hội. Trên đây có thể thấy vai trò vô cùng quan trọng của nhân viên CTXH trong bệnh viện ở bất kỳ hoạt động hỗ trợ nâng cao năng lực của người bệnh và người nhà bệnh nhân.
Khái niệm bệnh suy thận mãn tính Suy thận mãn tính là sự mất dần chức năng thận, các triệu chứng dấu hiệu sẽ tùy thuộc mức độ ảnh hưởng, hư hỏng của thận. Vì khi thận bị suy ở thể mãn tính thì thường các chất dịch, chất thải thường tích tụ trong máu và cơ thể gây nguy hiểm cho chủ thể. Thường các triệu chứng sẽ thể hiện rõ nhất khi cơ thể bị suy thận mãn giai đoạn cuối.