PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài: Hiện nay vấn đề quá tải tại các bệnh viện ở Việt Nam mà đặc biệt là ở các bệnh viện lớn ở tuyến Trung ương, tuyến cuối đang tạo ra những áp lực cả về tinh thần và thể chất không nhỏ đối với bệnh nhân và nhân viên y tế bệnh viện. Nhu cầu khám và sử dụng các dịch vụ tốt của người bệnh và thân nhân khi tới các bệnh viện cao trong khi khả năng để đáp ứng các nhu cầu đó tại các cơ sở y tế còn hạn chế từ nhân sự tới cơ sở vật chất, điều này dẫn tới những mâu thuẫn nhất định giữa người bệnh, thân nhân với nhân viên y tế. Tình trạng quá tải ở các bệnh viện khiến cho nhân viên y tế không có đủ thời gian và khả năng để giải quyết các nhu cầu cũng như những bức xúc của người bệnh và thân nhân.
Nhân viên y tế suy nghĩ và cho rằng họ đã cố gắng làm việc hết lòng nhưng đôi khi người bệnh, thân nhân vẫn còn chưa hiểu, còn hành hung và có những hành vi xúc phạm thậm chí là hành hung nhân viên y tế. Tuy nhiên người bệnh, thân nhân người bệnh lại chưa hiểu về những áp lực công việc của những nhân viên y tế, nên có suy nghĩ cho rằng các nhân viên y tế chưa hết lòng với họ và có nhiều vấn đề tiêu cực trong quá trình điều trị, chưa quan tâm chăm sóc chu đáo cho người bệnh. Những mâu thuẫn này dường như sảy ra nhiều ở các bệnh viện, do đó nếu không kịp thời có các giải pháp để khắc phục có thể sẽ để lại hậu quả không tốt ảnh hưởng tới nhân viên y tế, ảnh hưởng tới bệnh viện. Hiện nay, một số nước trên thế giới đã giải quyết những mâu thuẫn nêu trên bằng cách xây dựng đội ngũ nhân viên CTXH làm việc trong các bệnh viện.
Nhân viên CTXH sẻ thực hiện các hoạt động hỗ trợ cả về vật chất lẫn tinh thần và kết nối các dịch vụ y tế hiện có tới với người bệnh và thân nhân đáp ứng nhu cầu cần thiết của họ, từ đó giảm bớt căng thẳng và những mâu 2 thuẫn trên. Với sự hỗ trợ của nhân viên CTXH tại các bệnh viện sẽ làm tăng thêm sự hài lòng của người bệnh và thân nhân khi đến điều trị tại bệnh viện. Hoạt động CTXH tại các bệnh viện không chỉ là một nhu cầu bức thiết hiện nay mà nó còn là một giải pháp tối ưu nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc, điều trị người bệnh toàn diện tại các bệnh viện hướng tới hài lòng người bệnh và nhu cầu của người bệnh và thân nhân. Sau nhiều nỗ lực của các cấp liên quan, Thủ tướng chính phủ, Bộ y tế đã phê duyệt một số quyết định, thông tư nhằm phát triển CTXH bệnh viện như: 1) Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg ngày 25/3/2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển nghề Công tác xã hội giai đoạn 2010 – 2020 (gọi tắt là đề án 32) như là một điểm nhấn lớn cho sự phát triển ngành CTXH tại Việt Nam.
2) Đề án Phát triển nghề CTXH trong ngành Y tế giai đoạn 2011-2020 (Ban hành kèm theo Quyết định số 2514 /QĐ-BYT ngày 15 tháng 7 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Y tế) nhằm Hình thành và phát triển nghề CTXH trong ngành Y tế, góp phần tăng cường chất lượng, hiệu quả của sự nghiệp bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân (BYT, 2011). Đây được xem như là mốc lịch sử quan trọng trong việc chính thức hóa đưa CTXH vào trong bệnh viện ở Việt Nam. 3) Thông tư số 43/2015/TT-BYT ban hành ngày 26/11/2015 của Bộ Y tế quy định nhiệm vụ và hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ CTXH trong bệnh viện. 4) Mới đây nhất ngày 22 tháng 01 năm 2021, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 112/QDD-TTg phê duyệt Chương trình phát triển CTXH giai đoạn 2021 – 2030.
Hiện nay, các bệnh viện trên cả nước hầu hết đã thành lập phòng/tổ CTXH theo Thông tư 43/2015/TT-BYT của Bộ Y tế. Các nghị định, Quyết định, Thông tư được Chính phủ ban hành đã giúp cho ngành CTXH nói chung và CTXH trong bệnh viện nói riêng được quan tâm phát triển hơn. Cụ thể ngành CTXH đã có mã nghành trong đào tạo và mã nghề, chức danh của nhân viên CTXH. Thông 3 tư số 43/2015/TT-BYT ban hành ngày 26/11/2015 của Bộ Y tế quy định nhiệm vụ và hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ CTXH trong bệnh viện đã giúp cho các bệnh viện trên cả nước có cơ sở để thành lập Tổ/Phòng CTXH, phần nào đã góp phần cải thiện chất lượng khám chữa bệnh và các dịch vụ tại bệnh viện, đặc biệt là các hoạt động CTXH.
Phòng Công tác xã hội Bệnh viện Nhi đồng 1 đã thành lập phòng CTXH và đang từng bước đã triển khai các hoạt động theo Thông tư 43/2015/TT-BYT. Công tác xã hội là một hoạt động mới tại bệnh viện, nên cần phải có những thống kê nhằm đánh giá các hoạt động CTXH hiện có tại bệnh viện đồng thời tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động CTXH, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động CTXH tại Bệnh viện Nhi đồng 1. Từ những lý do trên, tác giả tiến hành thực hiện nghiên cứu đề tài “Thực trạng hoạt động Công tác xã hội tại Bệnh viện Nhi đồng 1” cho nghiên cứu luận văn Thạc sĩ Công tác xã hôi. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 2.
Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Ở Mỹ, CTXH được đưa vào bệnh viện từ những năm 1905 tại Boston và đến nay hầu hết các bệnh viện tại Mỹ đều có phòng CTXH, đây là một trong những điều kiện để các bệnh viện được công nhân là hội viên của Hội các bệnh viện Mỹ (Tác giả P.N, Viện khoa học Xã hội và nhân văn – Trường Đại học Vinh, tháng 12/2018). Tại bệnh viện nhân viên CTXH là một thành phần trong ê kíp trị liệu cho người bệnh. Nhân viên CTXH có nhiệm vụ tìm hiểu cơ sở thu thập thông tin về điều kiện sống, thói quen, cá tính, đặc điểm tâm lý của người bệnh. Ngoài ra nhân viên CTXH còn thực hiện các trợ giúp về tâm lý cho người bệnh như trấn an, giảm áp lực cho người bệnh (Bộ lao động – Thương binh Xã hội, 2017).
Nhân viên CTXH cũng có thể thực 4 hiện việc tham mưu về kế hoạch xuất viện của người bệnh và theo dõi người bệnh sau khi xuất viện. Chăm sóc sức khỏe (CSSK) tại gia đình và cộng đồng cũng rất cần sự tham gia của nhân viên CTXH, họ có thể tham gia vào các hoạt động chăm sóc sức khỏe ban đầu tại cộng đồng như: Truyền thông, giáo dục sức khỏe, giúp các nhóm phục hồi, phát triển thể chất và tinh thần. Sự có mặt của nhân viên CTXH trong chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng là cách để mở rộng mạng lưới CSSK đến với người dân ở mọi nơi, mọi lúc, nhằm khuyến khích họ tích cực tham gia giải quyết những vấn đề sức khỏe bằng chính khả năng của mình và với các phương pháp thích hợp. Nghiên cứu của tác giả L.
Ratoff, Anne Rose và Carole Smith (1974) chỉ ra rằng có nhiều khó khăn trong mối quan hệ giữa các bác sĩ và nhân viên CTXH, đầu tiên là sự khác biệt trong cách tiếp cận, nhận thức vai trò nghề nghiệp, tiếp đến là phương pháp và tiến độ làm việc, quyền hạn và trách nhiệm của mỗi vị trí cũng như những xung đột trong quy định về vai trò, trách nhiệm của mỗi ngành nghề. Tác giả cũng đưa ra khuyến nghị nên có các khóa đào tạo chung giữa sinh viên y khoa và sinh viên CTXH, bên cạnh đó trong công việc cần có sự tiếp xúc trực tiếp, trao đổi thẳng thắn để có quan điểm, cách làm chung giữa 02 ngành.[8] Nghiên cứu của tác giả Elizabeth Fusenig (2011) cho thấy nhân viên CTXH có vai trò như cầu nối các vấn đề văn hóa, xã hội của người bệnh với các bác s ĩ, điều dưỡng. Theo David Gould, nhân viên CTXH rất cần thiết phải có ở các bệnh viện nông thôn để chuyển tiếp người bệnh khi khẩn cấp và hỗ trợ quản lý người bệnh có nhu cầu phức tạp và hỗ trợ để đạt được kết quả xuất viện tốt hơn. Ngoài việc hỗ trợ người bệnh, họ còn sự hợp tác chuyên môn y tế nhằm tăng cường khả năng quản lý người bệnh có nhu cầu chăm sóc phức tạp.
Kết quả cho thấy các hoạt động CTXH đã cải thiện có thể giúp bệnh viện quản lý các bệnh nhân có vấn đề tâm lý xã hội phức tạp; nâng cao hiệu 5 quả của bản kế hoạch xuất viện nhờ vai trò của thực hành CTXH. Bên cạnh đó những thực hành CTXH đã đóng góp, cải tiến chất lượng của bệnh viện thông qua thực hiện liên lạc chặt chẽ hơn giữa các bác sĩ, điều dưỡng và các chuyên gia y tế khác với nhân viên CTXH, tổ chức chăm sóc người bệnh toàn diện hơn. [29] Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Trung Hải với đề tài “Một số mô hình CTXH trong bệnh viện trên thế giới” cho thấy CTXH trong bệnh viện của Singapore rất phát triển cả về chất lượng và số lượng. Tại mỗi phòng khám của bệnh viện có ít nhất một cán bộ xã hội bệnh viện làm việc.
Đội ngũ cán bộ xã hội luôn phối hợp chặt chẽ với các y bác sĩ, nhằm cung cấp các dịch vụ chăm sóc, khám bệnh toàn diện nhất cho bệnh nhân và gia đình bệnh nhân. [15] Mô hình CTXH tại Ấn Độ trong bệnh viện của Ấn Độ chủ yếu phát triển về tâm lý, xã hội, hỗ trợ giải quyết khó khăn về tài chính và kết nối bệnh nhân với nguồn lực tại cộng đồng. Mô hình CTXH tại Úc: Nhân viên CTXH là thành viên quan trọng của nhóm các nhà chuyên môn trong bệnh viện. Làm việc với các Bác sĩ, y tá và các chuyên môn khác, nhân viên xã hội có thể đưa vào những cái nhìn mới về ảnh hưởng của các hỗ trợ xã hội và tâm lý cho thân chủ.
Liên đoàn CTXH Úc đưa ra cái nhìn chung về thực hành CTXH trong bệnh viện, trong đó khái quát về vai trò, tầm nhìn và sự đóng góp của CTXH trong bệnh viện, tập trung vào CTXH hỗ trợ các bệnh nhân nội trú. Trên cơ sở các nghiên cứu của các tác giả nêu trên và các mô hình CTXH trong bệnh viện, có thể nhận thấy mô hình CTXH trong bệnh viện đã được hình thành khá sớm tại các nước phương Tây và các nước phát triển. Các nghiên cứu và mô hình CTXH đều cho thấy vai trò rất quan trọng của đội ngũ nhân viên CTXH.