ĐẶT VẤN ĐỀ Tại một số quốc gia trên thế giới, CTXH trong bệnh viện có sự phát triển khá nổi bật so với CTXH trong lĩnh vực an sinh xã hội, trường học và tư pháp. Tại Việt Nam, CTXH trong bệnh viện đã được hình thành và phát triển sau khi ban hành Đề án 32 của Thủ tướng Chính Phủ về phát triển Nghề CTXH giai đoạn 2010-2020 và Đề án 2514 của Bộ Y tế về phát triển Nghề CTXH trong ngành Y tế giai đoạn 2011- 2020 (1,2). Trên thực tế, CTXH trong bệnh viện đóng một vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ tâm lý – xã hội cho NB, NNNB và NVYT thông qua việc thực hiện 07 nhiệm vụ CTXH trong bệnh viện theo quy định Thông tư số 43/2015/TT-BYT của Bộ Y tế (3). Các nghiên cứu quốc tế đã gợi ý về một số hoạt động CTXH trong bệnh viện được thực hiện một cách chuyên nghiệp trước, trong và sau điều trị (tiến hành lượng giá tâm lý-xã hội tổng thể cho NB; tham vấn – trị liệu tâm lý; kết nối, điều phối nguồn lực; vận động chính sách, quyền lợi cho người bệnh, NNNB; hòa giải xung đột giữa người bệnh, NNNB với NVYT; điều phối việc ra viện, trở về với cộng đồng…) (4,5).
Một số nghiên cứu trong nước cũng đã thực hiện nghiên cứu tại một số bệnh viện cụ thể để tìm hiểu những khó khăn, thách thức trong việc triển khai các hoạt động CTXH. Một nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Nguyễn Đình Chiểu, tỉnh Bến Tre của Đường Thị Trúc năm 2019 đã cho thấy bệnh viện đã triển khai cả 07 hoạt động theo Thông tư 43/2015/TT-BYT của Bộ Y tế. Tuy nhiên, có một số yếu tố làm cản trở đến việc triển khai các hoạt động CTXH trong bệnh viện như văn bản, pháp lý về CTXH trong bệnh viện chưa thật sự rõ ràng; trình độ chuyên môn của nhân viên tại Phòng CTXH còn hạn chế; chưa bố trí tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn về CTXH trong bệnh viện…(6). Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng chỉ ra một số yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động CTXH trong bệnh viện như chủ trương, định hướng phát triển hoạt động CTXH của Ban giám đốc bệnh viện; sự ủng hộ của nhà tài trợ; cơ sở vật chất và hệ thống thông tin tại bệnh viện.
2 Qua việc tổng quan các tài liệu nghiên cứu có liên quan, tác giả nhận thấy các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào bệnh viện đa khoa, trong khi đó các nghiên cứu tại bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh/thành phố là rất hạn chế hiện nay (6-8). Với sự tác động của đại dịch COVID-19, việc triển khai các hoạt động CTXH trong bệnh viện cũng có sự thay đổi để tập trung vào phòng chống dịch COVID-19 cũng như gặp một số khó khăn khi triển khai hoạt động do thực hiện “giãn cách xã hội”. Trong khi đó, CTXH trong bệnh viện có một vai trò quan trọng trong việc ứng phó và phục hồi sau đại dịch COVID-19. Đó là thông qua việc cung cấp thông tin phòng chống dịch COVID-19; hỗ trợ tâm lý; giải quyết chế độ, chính sách có liên quan; kết nối, điều phối nguồn lực hỗ trợ cần thiết cho NB, NNNB và NVYT.
So với các nghiên cứu trước đây, việc thực hiện nghiên cứu về việc kết quả hoạt động CTXH trong bối cảnh đại dịch COVID-19 là một trong những điểm mới và có tính cấp thiết. Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.Hồ Chí Minh là bệnh viện chuyên khoa hạng I, tuyến cuối về chấn thương chỉnh hình của các tỉnh phía Nam. Phòng CTXH của bệnh viện được thành lập từ năm 2016, bắt đầu triển khai một số nhiệm vụ CTXH theo Thông tư 43/2015/TT-BYT. Tuy nhiên, bệnh viện còn gặp nhiều khó khăn, thách thức trong việc triển khai hoạt động CTXH theo hướng chuyên nghiệp, đặc biệt khi đại dịch COVID-19 xuất hiện.
Từ đó, tác giả đặt ra các câu hỏi nghiên cứu như sau: “Thực trạng kết quả hoạt động CTXH tại Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2021 như thế nào?” và “Các yếu tố ảnh hưởng ra sao đến kết quả các hoạt động CTXH tại Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2021. Do vậy, nghiên cứu “Thực trạng kết quả hoạt động công tác xã hội và một số yếu tố ảnh hưởng tại Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.
Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2021” sẽ góp phần tìm hiểu thực trạng kết quả hoạt động CTXH và các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả các hoạt động theo các nhiệm vụ được quy định tại Thông tư 43/2015/TT- BYT của Bộ Y tế. Từ đó, đề xuất một số khuyến nghị góp phần nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ CTXH của Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP. Hồ Chí Minh trong thời gian tới. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU (1).
Mô tả thực trạng kết quả hoạt động công tác xã hội tại Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2021. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả hoạt động công tác xã hội tại Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2016-2021. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm có liên quan 1.
Khái niệm về công tác xã hội Có nhiều định nghĩa khác nhau về CTXH dựa trên thời điểm, bối cảnh và nền văn hóa của mỗi quốc gia, khu vực: Định nghĩa sau đã được Hiệp hội Nhân viên CTXH Quốc tế (IFSW) và Đại hội đồng Hiệp hội các trường đào tạo CTXH quốc tế thông qua vào tháng 7 năm 2014: “Công tác xã hội là một nghề dựa trên thực hành và một ngành học nhằm thúc đẩy thay đổi và phát triển xã hội, gắn kết xã hội, trao quyền và giải phóng con người. Các nguyên tắc công bằng xã hội, quyền con người, trách nhiệm tập thể và tôn trọng sự đa dạng là trọng tâm của công tác xã hội. Được củng cố bởi các lý thuyết về công tác xã hội, khoa học xã hội, nhân văn và kiến thức bản địa, công tác xã hội thu hút mọi người và cấu trúc để giải quyết những thách thức trong cuộc sống và nâng cao phúc lợi” (10). Theo tác giả Nguyễn Hồi Loan và Nguyễn Thị Kim Hoa năm 2014 “Công tác xã hội là một hoạt động thực tiễn xã hội, được thực hiện theo những nguyên tắc và phương pháp nhất định và được vận hành trên cơ sở văn hóa truyền thống của dân tộc, nhằm trợ giúp cá nhân và các nhóm người trong việc giải quyết các nan đề trong đời sống của họ, vì phúc lợi và hạnh phúc con người và tiến bộ xã hội” (12).
Như vậy, CTXH có thể hiểu là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội. Khái niệm về công tác xã hội trong bệnh viện Trong một báo cáo nghiên cứu, tác giả Harriet Bartlett (1934) đã đưa ra định nghĩa CTXH trong bệnh viện là: “Công tác xã hội trong bệnh viện là một hình thức đặc biệt của công tác xã hội cá nhân và tập trung vào mối liên hệ giữa bệnh tật và sự thích nghi xã hội”. Định nghĩa này nhấn mạnh đến những khía cạnh xã hội của 5 người bệnh. Vì vậy, định nghĩa này bao hàm cả những khái niệm và tâm lý xã hội, những vấn đề liên quan đến bệnh tâm thần và những vấn đề về nhân cách đòi hỏi nhân viên CTXH phải xem xét con người trong sự tương tác với môi trường xã hội (13).
Theo tác giả Phạm Tiến Nam năm 2017: “Công tác xã hội trong bệnh viện được xem là một lĩnh vực chuyên biệt thuộc công tác xã hội. Công tác xã hội trong bệnh viện xem xét các vấn đề tâm lý – xã hội và những khó khăn của người bệnh/người nhà người bệnh/nhân viên y tế trong việc tiếp cận các nguồn lực hoặc dịch vụ y tế nhằm giúp họ vượt qua khó khăn, khơi dậy/phát huy năng lực của bản thân trong quá trình điều trị bệnh, chăm sóc người bệnh, hướng tới sự hài lòng và hỗ trợ nâng cao chất lượng khám chữa bệnh” (15). Như vậy, CTXH trong bệnh viện là một trong những lĩnh vực chuyên biệt của Nghề CTXH nhằm giải quyết các vấn đề tâm lý-xã hội của người bệnh, NNNB và NVYT trong quá trình khám và điều trị. CTXH trong bệnh viện cũng góp phần tham gia trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Nhiệm vụ và nguyên tắc của CTXH trong bệnh viện 1. Nhiệm vụ của công tác xã hội trong bệnh viện Hiện nay, hoạt động/nhiệm vụ CTXH trong bệnh viện tại Việt Nam được thực hiện dựa trên Thông tư số 43/2015/TT-BYT quy định về nhiệm vụ và hình thức tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác xã hội của bệnh viện (16). * Hỗ trợ, tư vấn giải quyết các vấn đề về CTXH cho người bệnh và người nhà người bệnh trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh - Đón tiếp, chỉ dẫn, cung cấp thông tin, giới thiệu về dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện cho NB ngay từ khi NB vào khoa khám bệnh hoặc phòng khám bệnh. - Tổ chức hỏi thăm NB để nắm bắt thông tin về tình hình sức khỏe, hoàn cảnh khó khăn của người bệnh, xác định mức độ và có phương án hỗ trợ về tâm lý, xã hội và tổ chức thực hiện.
6 - Hỗ trợ khẩn cấp các hoạt động CTXH cho NB là nạn nhân của bạo hành, bạo lực gia đình, bạo lực giới, tai nạn, thảm họa nhằm bảo đảm an toàn cho NB: hỗ trợ về tâm lý, xã hội, tư vấn về pháp lý, giám định pháp y, pháp y tâm thần và các dịch vụ phù hợp khác. - Hỗ trợ, tư vấn cho NB về quyền, lợi ích hợp pháp và nghĩa vụ của NB, các chương trình, chính sách xã hội về bảo hiểm y tế, trợ cấp xã hội trong khám bệnh, chữa bệnh. - Cung cấp thông tin, tư vấn cho NB có chỉ định chuyển cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc xuất viện; Hỗ trợ thủ tục xuất viện và giới thiệu NB đến các địa điểm hỗ trợ tại cộng đồng (nếu có). - Phối hợp, hướng dẫn các tổ chức, tình nguyện viên có nhu cầu thực hiện, hỗ trợ về CTXH của bệnh viện.
* Thông tin, truyền thông và phổ biến, giáo dục pháp luật - Thực hiện công tác phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí.