Luận văn: Do dự tiêm chủng vắc-xin COVID-19 tại Dịch Vọng - ĐH Y tế Công cộng

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Bích Liên phiên bản cập nhật ngày 14/01/2023. Tài liệu nghiên cứu chuyên sâu phục vụ học tập và tham khảo.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Liên
• Trường học: Trường Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Thực trạng do dự tiêm chủng vắc-xin phòng COVID-19 và một số yếu tố liên quan của người dân trên địa bàn phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội năm 2021
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan lv ths nguyen thi bich liên v2 14012023

Đề tài lv ths nguyen thi bich liên v2 14012023 tập trung nghiên cứu vấn đề do dự tiêm chủng vắc-xin phòng COVID-19 tại địa bàn phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, Hà Nội. Đây là luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y tế công cộng mã số 8720701 tại Trường Đại học Y tế Công cộng. Nghiên cứu thực hiện trong bối cảnh đại dịch COVID-19 diễn biến phức tạp vào giai đoạn 2021 - 2022. Tình trạng do dự tiêm chủng nổi lên như rào cản lớn đối với mục tiêu miễn dịch cộng đồng. Người dân có tâm lý lo ngại về tính an toàn và hiệu lực của các loại vắc-xin mới. Đề tài làm rõ cơ sở lý luận về hành vi do dự tiêm chủng theo khung đánh giá của Tổ chức Y tế Thế giới. Công trình xác định rõ các khái niệm cốt lõi, mô hình phân tích hành vi và bối cảnh dịch bệnh tại địa phương. Kết quả cung cấp bức tranh toàn diện về nhận thức của người dân đô thị đối với vắc-xin phòng COVID-19. Công trình đóng góp dữ liệu khoa học thiết thực cho y tế dự phòng cơ sở.

1.1. Bối cảnh nghiên cứu và tính cấp thiết của đề tài

Giai đoạn cuối năm 2021 ghi nhận các đợt bùng phát dịch bệnh nghiêm trọng tại Việt Nam. Vắc-xin phòng COVID-19 được triển khai thần tốc nhằm giảm thiểu tỷ lệ tử vong và ca bệnh nặng. Tuy nhiên, tình trạng do dự tiêm chủng xuất hiện phổ biến ở nhiều nhóm dân cư đô thị. Người dân tiếp nhận nhiều luồng thông tin trái chiều từ mạng xã hội. Nỗi sợ tác dụng phụ sau tiêm khiến nhiều cá nhân trì hoãn hoặc từ chối tiêm chủng. Phường Dịch Vọng thuộc quận Cầu Giấy có mật độ dân cư đông đúc. Địa bàn tập trung nhiều lao động và hộ kinh doanh. Nghiên cứu giải quyết yêu cầu cấp bách trong việc xác định rào cản thực tế tại cộng đồng.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu và khung lý thuyết áp dụng

Đề tài hướng tới hai mục tiêu chính trong quản lý y tế cộng đồng. Mục tiêu đầu tiên là mô tả thực trạng do dự tiêm chủng vắc-xin COVID-19 của người dân phường Dịch Vọng năm 2021. Mục tiêu thứ hai là phân tích các yếu tố liên quan đến quyết định tiêm chủng. Tác giả áp dụng thang đo Likert 5 mức độ chuẩn hóa từ nhóm chuyên gia tư vấn chiến lược tiêm chủng SAGE thuộc WHO. Khung lý thuyết phân chia các yếu tố tác động thành nhóm nhân khẩu học, niềm tin vắc-xin và môi trường xã hội. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa chính xác mức độ do dự của người dân.

II. Phân tích thực trạng từ lv ths nguyen thi bich liên

Phân tích dữ liệu từ lv ths nguyen thi bich liên v2 14012023 phản ánh rõ nét thực trạng do dự tiêm chủng tại phường Dịch Vọng. Tỷ lệ do dự tiêm chủng của người dân tại địa bàn nghiên cứu cao hơn mức trung bình toàn quốc vào thời điểm khảo sát. Đa số đối tượng nghiên cứu nằm trong độ tuổi lao động từ 18 đến 59 tuổi. Nhóm người có trình độ học vấn đại học hoặc sau đại học chiếm tỷ lệ lớn. Đáng chú ý, tâm lý kén chọn loại vắc-xin diễn ra gay gắt. Điển hình là sự e ngại đối với dòng vắc-xin VeroCell được phân bổ vào tháng 9 năm 2021. Người dân thường chờ đợi các loại vắc-xin công nghệ mRNA hoặc vắc-xin từ các quốc gia phương Tây. Nỗi lo về biến cố bất lợi sau tiêm chủng tác động mạnh đến tâm lý. Thông tin sai lệch trên mạng xã hội khuếch đại sự lo lắng này. Yếu tố công việc, thu nhập và áp lực hành chính từ chính quyền cũng tạo ra các phản ứng trái chiều trong cộng đồng.

2.1. Tỷ lệ do dự tiêm chủng và tâm lý chọn lựa vắc xin

Kết quả khảo sát chỉ ra tỷ lệ do dự tiêm chủng tại phường Dịch Vọng vượt mức 27% của toàn quốc. Nhiều người dân kiên quyết từ chối hoặc trì hoãn lịch tiêm do muốn chờ đợi loại vắc-xin mong muốn. Đợt phân bổ vắc-xin VeroCell ghi nhận sự kháng cự tâm lý rõ rệt nhất từ cộng đồng. Người dân thể hiện sự thiếu tin tưởng vào nguồn gốc xuất xứ và hiệu lực bảo vệ. Cán bộ y tế cơ sở gặp nhiều trở ngại khi thuyết phục các nhóm dân cư này. Hiện tượng do dự tiêm chủng không chỉ xuất phát từ sự hoài nghi mà còn do thói quen so sánh giữa các chế phẩm sinh học.

2.2. Các yếu tố nhân khẩu học và xã hội ảnh hưởng quyết định

Mô hình phân tích đơn biến và đa biến cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa nhiều biến số xã hội với hành vi tiêm chủng. Trình độ học vấn cao không đồng nghĩa với việc chấp nhận tiêm ngay từ đầu. Nhóm trí thức thường tìm kiếm nhiều nguồn tài liệu y khoa phức tạp nhưng dễ rơi vào bẫy tin tức giả. Tình trạng sức khỏe nền và nỗi sợ tác dụng phụ là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới trì hoãn. Bên cạnh đó, các quy định hành chính như giấy xác nhận tiêm chủng tại chợ dân sinh tạo ra động lực bắt buộc nhưng chưa giải quyết triệt để sự do dự bên trong.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp can thiệp y tế

Nghiên cứu trong lv ths nguyen thi bich liên v2 14012023 kết hợp phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính theo thiết kế cắt ngang có phân tích. Phương pháp định lượng khảo sát người dân trong độ tuổi từ 18 đến 65 tuổi chưa tiêm mũi 1 vắc-xin phòng COVID-19. Phương pháp định tính thực hiện phỏng vấn sâu trạm trưởng y tế, cán bộ tiêm chủng và tổ trưởng tổ dân phố. Từ dữ liệu thực tế, nghiên cứu đề xuất các giải pháp truyền thông y tế trọng điểm. Chiến lược vận động cần cá nhân hóa theo từng nhóm đối tượng dân cư. Cán bộ y tế đóng vai trò nòng cốt trong việc giải thích cơ chế tác dụng phụ và quy trình xử trí an toàn. Kênh truyền thông tổ dân phố cần cung cấp thông tin minh bạch, kịp thời về chất lượng vắc-xin. Việc kết hợp kiểm tra y tế tiền tiêm chủng giúp giải tỏa tâm lý lo sợ biến chứng cho người dân.

3.1. Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp định lượng và định tính

Tác giả xây dựng bộ công cụ thu thập số liệu chặt chẽ dựa trên hướng dẫn quốc tế của WHO. Nghiên cứu định lượng sử dụng bảng hỏi cấu trúc nhằm đo lường chính xác các biến số dịch tễ. Mẫu nghiên cứu loại trừ những trường hợp mất khả năng giao tiếp hoặc không đủ điều kiện sức khỏe. Phỏng vấn định tính bổ sung góc nhìn sâu sắc từ các nhà quản lý y tế và 23 tổ trưởng dân phố. Sự kết hợp này giúp kiểm chứng chéo số liệu thực tế. Nhờ vậy, đề tài vừa phản ánh bức tranh tổng thể vừa lý giải sâu sắc nguyên nhân gốc rễ của sự do dự.

3.2. Giải pháp truyền thông nguy cơ và vận động cộng đồng

Giải pháp then chốt là đổi mới chiến lược truyền thông nguy cơ tại cấp cơ sở. Ủy ban nhân dân và trạm y tế phường cần phối hợp chặt chẽ với hệ thống tổ dân phố. Đội ngũ cán bộ cơ sở thực hiện tư vấn trực tiếp tận hộ gia đình. Nội dung truyền thông tập trung giải tỏa hoang mang về biến cố bất lợi sau tiêm. Trạm y tế công khai quy trình cấp cứu và theo dõi sau tiêm an toàn. Việc minh bạch thông tin về nguồn gốc vắc-xin giúp củng cố niềm tin của cộng đồng đối với các chương trình y tế quốc gia.

IV. Kết luận và ứng dụng từ lv ths nguyen thi bich liên

Luận văn lv ths nguyen thi bich liên v2 14012023 mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho công tác kiểm soát dịch bệnh và quản lý y tế cộng đồng. Kết luận nghiên cứu khẳng định do dự tiêm chủng là một hiện tượng hành vi phức tạp chịu chi phối bởi nhiều yếu tố. Nhận thức cá nhân, áp lực môi trường sống và đặc tính vắc-xin đều có mối liên hệ mật thiết. Công trình cung cấp bài học kinh nghiệm sâu sắc cho chiến dịch bao phủ vắc-xin trong tương lai. Các nhà hoạch định chính sách có thể ứng dụng mô hình nghiên cứu này để đánh giá tâm lý xã hội trong các đợt bùng phát dịch mới. Ngành y tế dự phòng cần chủ động xây dựng mạng lưới truyền thông từ sớm nhằm ngăn ngừa khủng hoảng tin giả. Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo khoa học giá trị cho sinh viên và chuyên gia y tế công cộng.

4.1. Giá trị khoa học và đóng góp cho y tế dự phòng

Công trình đóng góp bằng chứng thực nghiệm quan trọng về hành vi sức khỏe của cư dân đô thị Việt Nam. Luận văn chuẩn hóa bộ công cụ đánh giá do dự tiêm chủng vắc-xin trong bối cảnh đại dịch khẩn cấp. Kết quả chỉ ra các khoảng trống trong việc phổ biến kiến thức y khoa đại chúng. Đề tài khẳng định tầm quan trọng của việc nghiên cứu tâm lý học hành vi trong y tế công cộng. Nguồn dữ liệu từ phường Dịch Vọng đóng vai trò như hình mẫu tiêu biểu để đối chiếu với các khu vực đô thị khác trên toàn quốc.

4.2. Khuyến nghị chính sách tiêm chủng trong tương lai

Nghiên cứu khuyến nghị cơ quan y tế cấp trên cần thiết lập cơ chế phản ứng nhanh trước các tin đồn tiêu cực về dược phẩm. Chính quyền địa phương cần duy trì sự minh bạch trong khâu phân bổ vắc-xin. Việc áp dụng các biện pháp hành chính bắt buộc cần đi kèm với hoạt động tư vấn sức khỏe mềm dẻo. Nâng cao năng lực truyền thông cho mạng lưới y tế cơ sở và tổ dân phố là nhiệm vụ trọng tâm. Những giải pháp này đảm bảo tỷ lệ chấp thuận vắc-xin cao trong các chiến dịch tiêm chủng mở rộng tiếp theo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đại dịch COVID-19 bùng phát trên quy mô toàn cầu đã ghi nhận hơn 627 triệu ca nhiễm và hơn 6,5 triệu ca tử vong tính đến cuối năm 2022. Tại Việt Nam, làn sóng dịch thứ tư đã gây ra hơn 11,5 triệu ca mắc cùng hơn 43.000 trường hợp tử vong, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc thiết lập miễn dịch cộng đồng thông qua mục tiêu bao phủ tối thiểu 70% dân số được tiêm đủ hai liều vắc-xin cơ bản. Tuy nhiên, tính đến đầu năm 2021, tỷ lệ tiêm chủng toàn quốc mới đạt khoảng 20,1%, và hiện tượng do dự tiêm chủng nổi lên như một rào cản y tế công cộng trọng yếu.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mô tả thực trạng do dự tiêm chủng vắc-xin phòng COVID-19 và xác định các yếu tố liên quan của người dân trong độ tuổi từ 18 đến 65 tại phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội giai đoạn từ tháng 11/2021 đến tháng 06/2022. Dịch Vọng là địa bàn đô thị trọng điểm với 8.123 hộ gia đình và 15.212 người trong độ tuổi lao động, nơi từng ghi nhận tỷ lệ bao phủ vắc-xin mũi hai đạt 80% nhưng mũi ba mới chỉ đạt 69%.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc đo lường chính xác tỷ lệ do dự tiêm chủng đạt mức 30,1% trên cỡ mẫu khảo sát thực tế. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học và hành vi học chuẩn xác, giúp các nhà hoạch định chính sách y tế tại địa phương điều chỉnh chiến lược truyền thông nguy cơ, tối ưu hóa quy trình phân bổ vắc-xin và nâng cao mức độ chấp thuận tiêm chủng trong các tình huống khẩn cấp y tế tương lai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng mô hình 3C về do dự tiêm chủng do Nhóm chuyên gia tư vấn chiến lược về tiêm chủng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO/SAGE) ban hành năm 2012, kết hợp cùng Thuyết Niềm tin Sức khỏe (Health Belief Model). Mô hình tiếp cận toàn diện thông qua ba trục chính: Sự chủ quan (Complacency - nhận thức thấp về nguy cơ mắc bệnh), Sự tin tưởng (Confidence - niềm tin vào tính an toàn, hiệu quả của vắc-xin và năng lực hệ thống y tế), và Tính thuận tiện (Convenience - mức độ sẵn có, khả năng chi trả cùng sự tiếp cận dịch vụ).

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm học thuật cốt lõi:

• Do dự tiêm chủng: Trạng thái trì hoãn chấp nhận hoặc từ chối tiêm chủng dù dịch vụ vắc-xin luôn sẵn có tại cơ sở y tế.
• Sự kiện bất lợi sau tiêm chủng (AEFI): Mọi biến cố y khoa xảy ra sau khi tiêm chủng mà không nhất thiết phải có mối quan hệ nhân quả với việc sử dụng vắc-xin.
• Điểm số đo lường do dự tiêm chủng: Công cụ chuẩn hóa gồm 10 biến số đo lường trên thang đo Likert 5 bậc (tổng điểm từ 10 đến 50 điểm), trong đó ngưỡng từ 30 điểm trở xuống được quy ước là có do dự tiêm chủng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế cắt ngang có phân tích kết hợp đồng thời phương pháp định lượng và định tính (mixed-methods). Dữ liệu được thu thập từ tháng 11/2021 đến tháng 12/2021 trên địa bàn phường Dịch Vọng.

Cấu phần định lượng xác định cỡ mẫu tối thiểu 398 người dựa trên công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, sai số tuyệt đối 4% và tỷ lệ do dự dự đoán 21%. Tính toán dự phòng 10% trường hợp vắng mặt hoặc từ chối, mẫu điều tra thực tế gồm 412 người dân (tỷ lệ từ chối thực tế là 6,34%). Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn từ danh sách người dân trong độ tuổi lao động chưa tiêm mũi 1 do Trạm Y tế phường quản lý. Dữ liệu được thu thập qua bảng hỏi trực tuyến KoboToolbox thông qua phỏng vấn qua điện thoại sau khi gửi giấy đồng thuận nghiên cứu.

Cấu phần định tính tiến hành chọn mẫu chủ đích 25 người, bao gồm 01 Trạm trưởng Trạm Y tế, 01 cán bộ phụ trách tiêm chủng và 23 tổ trưởng tổ dân phố. Kỹ thuật phỏng vấn sâu bán cấu trúc kéo dài 20 đến 30 phút mỗi cuộc được thực hiện nhằm thu thập thông tin chuyên sâu về bối cảnh thực thi chính sách và phản ứng cộng đồng.

Dữ liệu định lượng được làm sạch bằng phần mềm EpiData 3.1 và phân tích trên SPSS phiên bản 24.0. Lý do áp dụng mô hình hồi quy Logistic đa biến từng bước (Stepwise) là nhằm kiểm soát triệt để các biến số gây nhiễu, xác định mối liên quan thực sự của từng biến độc lập với biến kết cục nhị phân. Độ tương thích của mô hình được thẩm định qua kiểm định Hosmer & Lemeshow với giá trị p = 0,37 (p > 0,05), khẳng định mô hình có độ tin cậy thống kê cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 412 người dân tại phường Dịch Vọng ghi nhận 124 trường hợp có biểu hiện do dự tiêm chủng, tương ứng với tỷ lệ 30,1%. Đặc điểm nhân khẩu học của mẫu nghiên cứu có sự cân bằng giới tính với 50,7% nam và 49,3% nữ; 99,7% thuộc độ tuổi từ 18 đến 59; 71,1% là công nhân và 91,3% có trình độ học vấn từ đại học trở lên.

Mô hình hồi quy Logistic đa biến đã xác định 3 yếu tố liên quan độc lập có ý nghĩa thống kê đối với tình trạng do dự tiêm chủng:

• Nhóm nghề nghiệp tự kinh doanh, sinh viên và lao động tự do có tỷ số chênh do dự tiêm chủng thấp hơn 46% so với nhóm cán bộ công nhân viên chức (OR hiệu chỉnh = 0,54; khoảng tin cậy 95%: 0,32 – 0,92; p = 0,02).
• Môi trường dịch tễ nơi cư trú tác động mạnh mẽ: Người dân sống tại khu vực ghi nhận từ 5 ca nhiễm COVID-19 trở lên giảm 49% nguy cơ do dự so với người sống ở khu vực dưới 5 ca nhiễm hoặc không có ca nhiễm (OR hiệu chỉnh = 0,51; khoảng tin cậy 95%: 0,32 – 0,81; p < 0,01).
• Quan điểm về tài chính y tế: Nhóm đối tượng mong muốn được tiêm chủng miễn phí có nguy cơ do dự tiêm chủng thấp hơn 58% so với nhóm ủng hộ chính sách thu phí dịch vụ tiêm chủng (OR hiệu chỉnh = 0,42; khoảng tin cậy 95%: 0,26 – 0,68; p < 0,01).

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ do dự tiêm chủng 30,1% tại phường Dịch Vọng năm 2021 cao hơn tỷ lệ trung bình toàn quốc tại thời điểm đó (khoảng 27%), nhưng thấp hơn đáng kể so với tỷ lệ do dự ghi nhận tại một số quốc gia như Nhật Bản (nơi tỷ lệ chấp thuận tiêm chủng chỉ đạt khoảng 47%). Nguyên nhân xuất phát từ sự bùng nổ thông tin đa chiều tại khu vực đô thị có trình độ học vấn cao (91,3% đại học trở lên). Dữ liệu nghiên cứu chỉ ra 94,7% đối tượng tiếp cận thông tin qua Internet và mạng xã hội, làm lan truyền những lo ngại thiếu căn cứ khoa học về khả năng gây vô sinh hoặc ảnh hưởng chức năng sinh lý.

Phân tích định tính bổ sung cho thấy tâm lý e ngại nguồn gốc sản xuất vắc-xin là rào cản then chốt. Điển hình khi triển khai vắc-xin Vero Cell, nhiều buổi tiêm chủng chỉ ghi nhận 20 đến 30 người tham gia do người dân có xu hướng chờ đợi vắc-xin công nghệ mRNA như Pfizer hay Moderna. Bên cạnh đó, số ca nhiễm xung quanh nơi cư trú gia tăng đã trực tiếp kích hoạt nhận thức về tính dễ bị tổn thương, thúc đẩy người dân chủ động đi tiêm để bảo vệ sinh kế.

Các phát hiện này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột phân nhóm so sánh tỷ lệ do dự giữa các nhóm ngành nghề và biểu đồ phân tán biểu diễn mối tương quan nghịch giữa mật độ ca nhiễm tại khu dân cư với điểm số do dự tiêm chủng. Kết hợp với bảng tóm tắt hệ số hồi quy đa biến, cấu trúc dữ liệu này minh chứng rõ nét vai trò của môi trường dịch tễ và chính sách tài chính trong việc định hình hành vi sức khỏe cộng đồng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng chiến dịch truyền thông y tế số đa kênh: Trung tâm Y tế quận Cầu Giấy và Trạm Y tế phường Dịch Vọng cần phối hợp sản xuất các thông điệp ngắn gọn, phản bác kịp thời các thông tin sai lệch trên mạng xã hội, hướng đến mục tiêu giảm thiểu 50% tin tức giả mạo và nâng cao độ tiếp cận thông tin chính thống lên trên 90% trong quý 1 năm 2023.
• Chuẩn hóa quy trình tư vấn và triển khai tiêm chủng lưu động: Trạm Y tế phường duy trì các tổ y tế lưu động phối hợp cùng 23 tổ dân phố thực hiện khám sàng lọc và tiêm chủng tận nhà cho người cao tuổi có bệnh nền, phấn đấu hoàn thành bao phủ mũi vắc-xin nhắc lại đạt trên 95% cho các nhóm nguy cơ cao trước quý 2 năm 2023.
• Minh bạch hóa thông tin an toàn vắc-xin định kỳ: Ủy ban nhân dân phường chỉ đạo công khai bảng theo dõi số liệu về tỷ lệ phản ứng phụ sau tiêm (AEFI) và hiệu quả bảo vệ thực tế trên bản tin điện tử và hệ thống phát thanh phường hàng tuần, duy trì niềm tin của người dân vào hệ thống y tế công trên mức 85%.
• Duy trì chính sách tiêm chủng miễn phí toàn dân: Các cơ quan quản lý y tế cấp Bộ và thành phố cần tiếp tục bảo đảm nguồn ngân sách nhà nước cung ứng vắc-xin miễn phí 100%, kết hợp chuẩn bị hạ tầng tiếp cận thuận tiện nhằm triệt tiêu hoàn toàn rào cản chi phí cho người dân trong các chiến dịch tiêm chủng mở rộng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý y tế dự phòng và nhân viên Trạm Y tế cơ sở: Nắm bắt mô hình phân tích hồi quy và dữ liệu thực chứng để xây dựng các kịch bản can thiệp, quản lý rủi ro truyền thông và tổ chức điểm tiêm chủng an toàn, hiệu quả tại tuyến phường/xã.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương và Ban điều hành tổ dân phố: Ứng dụng bài học thực tế từ mô hình 63 chốt bảo vệ và 23 tổ hỗ trợ cộng đồng để tối ưu hóa công tác rà soát, vận động người dân tham gia các chương trình sức khỏe cộng đồng.
• Học viên, giảng viên và nghiên cứu viên ngành Y tế công cộng: Tham khảo quy trình bản địa hóa thang đo SAGE chuẩn quốc tế bằng phương pháp dịch ngược, cùng kỹ thuật thiết kế nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính trong đánh giá hành vi y tế.
• Chuyên gia truyền thông sức khỏe và các tổ chức phi chính phủ: Khai thác số liệu về các kênh tiếp nhận thông tin (95,2% từ cán bộ y tế, 94,7% từ mạng xã hội) để thiết kế các chiến dịch truyền thông thay đổi hành vi dựa trên bằng chứng khoa học vững chắc.

Câu hỏi thường gặp

Thang đo SAGE đánh giá mức độ do dự tiêm chủng được vận dụng như thế nào?

Nghiên cứu sử dụng thang đo chuẩn hóa của nhóm chuyên gia SAGE thuộc WHO gồm 10 câu hỏi theo thang Likert 5 mức độ, tính tổng điểm từ 10 đến 50. Điểm số được tính toán qua công thức chuẩn nhằm phân loại chính xác đối tượng: những người đạt từ 30 điểm trở xuống được xác định là có do dự tiêm chủng.

Tại sao người dân sống ở khu vực có từ 5 ca nhiễm trở lên lại ít do dự tiêm chủng hơn?

Kết quả hồi quy Logistic đa biến cho thấy người sống tại khu vực có từ 5 ca nhiễm trở lên giảm 49% nguy cơ do dự (OR = 0,51; khoảng tin cậy 95%: 0,32 - 0,81). Khi số ca nhiễm trong khu dân cư tăng cao, nhận thức về mối đe dọa trực tiếp và nguy cơ lây nhiễm thúc đẩy người dân chủ động tìm kiếm sự bảo vệ từ vắc-xin.

Yếu tố nghề nghiệp tác động thế nào đến tâm lý do dự tiêm chủng của người dân?

Nhóm đối tượng tự kinh doanh, sinh viên và lao động tự do có tỷ lệ do dự tiêm chủng thấp hơn đáng kể so với cán bộ công nhân viên chức (OR = 0,54; p = 0,02). Lý do là nhóm lao động tự do chịu áp lực trực tiếp về việc duy trì thu nhập hàng ngày và các yêu cầu chứng nhận tiêm chủng để tiếp tục kinh doanh.

Nguồn gốc xuất xứ vắc-xin ảnh hưởng ra sao đến quyết định tiêm phòng?

Dữ liệu định lượng chỉ ra 44,7% người dân đánh giá nguồn gốc xuất xứ quyết định trực tiếp đến chất lượng vắc-xin. Khảo sát định tính xác nhận người dân thể hiện sự ưu tiên rõ rệt đối với vắc-xin công nghệ cao như Pfizer hay Moderna và có tâm lý chần chừ, từ chối khi phân bổ vắc-xin Vero Cell từ Trung Quốc.

Vì sao sự sẵn sàng chi trả lại có mối liên hệ mật thiết với mức độ do dự tiêm chủng?

Những người mong muốn được tiêm vắc-xin miễn phí có nguy cơ do dự thấp hơn 58% so với nhóm ủng hộ thu phí (OR = 0,42; p < 0,01). Chính sách cung ứng vắc-xin miễn phí của Chính phủ loại bỏ rào cản tài chính, tạo điều kiện tiếp cận công bằng và củng cố sự an tâm cho người dân trong việc tham gia tiêm chủng.

Kết luận

• Tỷ lệ do dự tiêm chủng vắc-xin phòng COVID-19 tại phường Dịch Vọng năm 2021 được xác định ở mức 30,1% trên tổng số 412 người tham gia khảo sát.
• Mô hình hồi quy Logistic đa biến đã chứng minh 3 yếu tố bảo vệ khỏi tình trạng do dự gồm: nghề nghiệp tự do/tự kinh doanh (OR = 0,54), khu vực sống có từ 5 ca nhiễm trở lên (OR = 0,51) và quan điểm ủng hộ tiêm chủng miễn phí (OR = 0,42).
• Khảo sát định tính từ 25 cuộc phỏng vấn sâu khẳng định tin đồn thất thiệt trên mạng xã hội và định kiến về nguồn gốc vắc-xin là hai lực cản tâm lý chủ yếu đối với quyết định tiêm phòng.
• Luận văn đóng góp khung phương pháp luận đo lường chuẩn hóa theo tiêu chuẩn WHO/SAGE, cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học hành vi có giá trị ứng dụng cao cho y tế đô thị.
• Kế hoạch can thiệp tiếp theo cần tập trung hoàn thiện mạng lưới y tế lưu động và triển khai chiến dịch truyền thông đa kênh chống tin giả ngay trong quý 1 năm 2023.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và cán bộ y tế quan tâm có thể khai thác chi tiết bộ câu hỏi khảo sát và ma trận số liệu thống kê trong toàn văn luận văn để ứng dụng vào các chương trình y tế công cộng thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Xuất hiện từ cuối năm 2019, virus SARS-CoV-2 đã gây ra đại dịch trên toàn thế giới, đây là một trong những virus vô cùng nguy hiểm và sau hơn 3 năm dịch vẫn chưa có dấu hiện ngừng lại. Tính tới đầu tháng 11 năm 2022, trên 627 triệu người nhiễm COVID-19, gây ra trên 6,5 triệu ca tử vong trên thế giới. Việt Nam đã bước qua làn sóng dịch thứ 4 và ghi nhận số mắc kỷ lục với hơn 11,5 triệu ca nhiễm và trên 43,000 ca tử vong khiến hàng loạt khu vực phải thực hiện giãn cách, nhiều nhà máy phải ngưng trệ sản xuất (1). Nhằm ứng phó với đại dịch, nhiều nhà sản xuất Dược phẩm và các Viện Nghiên cứu trên thế giới đã tiến hành thử nghiệm và sản xuất thành công vắc-xin.

Hiện tại, BYT Việt Nam đã cấp phép sử dụng 8 loại vắc-xin trong tiêm chủng toàn dân. Virus SARS-CoV-2 do có lõi nhân là RNA nên dễ dàng biến đổi, nhân bản, tạo ra các biến chủng dễ lây nhiễm và nguy hiểm hơn. Nhiều quốc gia trên thế giới đã ghi nhận các trường hợp nhiễm biến chủng Alpha từ Anh, Beta từ Nam Phi, Gamma từ Brazil, Delta từ Ấn Độ và mới nhất là 2 biến chủng Lambda xuất hiện tại Peru và Mu tại Colombia (2). Đặc biệt, biến chủng Mu đang được lo ngại về khả năng kháng vắc- xin và đang được nghiên cứu cụ thể để đưa ra giải pháp ứng phó (3).

Việc đảm bảo mức độ bao phủ của vắc-xin là rất quan trọng trong bối cảnh dịch COVID-19 được coi là bệnh đặc thù, nhưng khả năng biến đổi và mức độ nguy hiểm là khá cao. Có thể nói, việc cộng đồng do dự tiêm chủng vắc-xin đang là vấn đề y tế công cộng rất đáng quan tâm, ảnh hưởng lớn tới không chỉ việc bảo vệ sức khỏe cá nhân, mà còn tới tình trạng miễn dịch cộng đồng (4). Đồng thời, đây cũng là yếu tố quyết định xem mục tiêu đạt được tiêm chủng toàn diện và miễn dịch cộng đồng vào đầu năm 2021 có khả thi hay không (5). Theo đó, ít nhất 70% dân số trên cả nước phải được tiêm đủ cả 2 mũi vắc-xin để đạt được khả năng miễn dịch với SARS-CoV-2 của cộng đồng.

Ở thời điểm tiến hành đề tài (tháng 1/2021), mới có 20,1% dân số Việt Nam được tiêm mũi vắc-xin (6, 7). Tính tới thời điểm viết đề tài (18/10/2021), chưa có nhiều nghiên cứu tại Việt Nam làm về tỉ lệ do dự tiêm chủng vắc-xin của người dân. Một nghiên cứu khác được thực hiện bởi trường Đại học Y tế công cộng trên 2 nhóm đối tượng giáo viên THPT trở xuống trong độ tuổi từ 18 đến 59 cho thấy tỉ lệ chấp thuận khá cao, cụ thể là 85,9% đối tượng nghiên cứu chấp nhận tiêm vắc-xin, và 69,1% sẵn sàng trả tiền để được tiêm vắc-xin (8). Tuy nhiên, nghiên cứu trên hướng tới nhóm đối tượng khá cụ thể, không tập trung vào nhóm đối tượng được tiêm chính.

Do đó, nhằm trả lời được các câu hỏi: [1] tỉ lệ chấp nhận vắc-xin phòng COVID-19 là bao nhiêu ở người dân phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy là bao nhiêu? và [2] Những yếu tố liên quan nào dẫn đến sự do dự tiêm chủng vắc-xin COVID-19 ở người dân phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy. Do đó, học viên xin được tiến hành nghiên cứu: “Thực trạng do dự tiêm chủng vắc-xin phòng COVID-19 và một số yếu tố liên quan của người dân trên địa bàn phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội năm 2021”. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1) Mô tả thực trạng do dự tiêm chủng vắc-xin phòng COVID-19 của người dân tại phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội năm 2021. 2) Phân tích yếu tố liên quan đến sự do dự tiêm chủng vắc-xin phòng COVID-19 cho người dân tại phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, thành phố Hà Nội năm 2021.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.Định nghĩa và khái niệm 1. SARS-CoV-2 và dịch COVID-19 SARS-CoV-2 là một chủng mới của virus Corona gây suy đường hô hấp cấp ở người (9). SARS-CoV-2 lây nhiễm chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp (tiếp xúc gần) với người nhiễm bệnh qua dịch tiết từ miệng và mũi, dịch tiết này bao gồm nước bọt, dịch tiết hô hấp hoặc giọt bắn của người mang virus và tiếp xúc gián tiếp qua các vật dụng hoặc bề mặt bị nhiễm mầm bệnh. Những người có virus trong mũi và họng có thể vô tình làm lây những giọt bắn mang mầm bệnh lên các vật dụng và bề mặt (10).

Cho đến khi việc phân phối vắc-xin tạo ra khả năng miễn dịch cộng đồng, các hành vi liên quan đến nhận thức và các biện pháp phòng ngừa có tác dụng tốt nhất để ngăn chặn sự lây lan thêm của bệnh. Điều này bao gồm các hành vi như tránh đến những nơi đông người, rửa tay thường xuyên hoặc sử dụng thuốc sát trùng tay, tránh chạm vào mắt, mũi và miệng, lau chùi các bề mặt chạm vào thường xuyên, đeo khẩu trang, tránh xa xã hội và tìm kiếm lời khuyên y tế để nhận thấy các triệu chứng như đau họng, sốt hoặc khó thở (11). Vào ngày 11 tháng 2 năm 2020, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đặt tên cho bệnh hô hấp ở người do chủng mới của virus SARS-CoV-2 là COVID-19 (12). Virut có thời gian ủ bệnh xấp xỉ 5 ngày, dao động trong khoảng từ 2 ngày kể từ khi tiếp xúc với nguồn bệnh đến 14 ngày.

Bệnh nhân khi mắc COVID-19 sẽ có các triệu chứng ban đầu như ho, sốt và mệt mỏi. Một vài triệu chứng không thường gặp là rát họng, tiêu chảy, đau đầu hoặc mất khẩu vị (9). Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân khi bị nhiễm SARS-CoV-2 không biểu hiện bất kì triệu chứng nào (13). Do đó, để kiểm soát tốt tình trạng lây nhiễm và không để lây lan rộng, bất kì người nào đã từng có tiếp xúc trực tiếp với các bệnh nhân COVID-19 hoặc những người có tình trạng ho, sốt và mệt mỏi nên được xét nghiệm và cách ly tại cơ sở Y tế gần nhất (14).

COVID-19 là một bệnh gây nguy hiểm đến tính mạng. Những biểu hiện triệu chứng nặng bao gồm thở gấp, khó thở, đau ngực, không nói được hoặc không cử động 5 được (9). Nếu không được điều trị tích cực kịp thời, bệnh nhân có thể bị suy đa tạng, sốc nhiễm trùng, đông máu và dẫn đến tử vong (15). Vắc-xin Vắc-xin là một chất được sử dụng để kích thích sản xuất kháng thể và cung cấp khả năng miễn dịch chống lại một hoặc một số bệnh, được điều chế từ tác nhân gây bệnh, các sản phẩm của nó hoặc một chất thay thế tổng hợp, được điều trị để hoạt động như một kháng nguyên mà không gây ra bệnh (16).

Vắc-xin huấn luyện hệ thống miễn dịch của bạn để tạo ra kháng thể, giống như khi nó tiếp xúc với một căn bệnh. Tuy nhiên, vì vắc-xin chỉ chứa các dạng vi trùng bị tiêu diệt hoặc làm suy yếu như vi-rút hoặc vi khuẩn, chúng không gây ra bệnh hoặc khiến bạn có nguy cơ bị các biến chứng của bệnh (16). Tiêm phòng là một cách đơn giản, an toàn và hiệu quả để bảo vệ bạn chống lại các bệnh có hại trước khi bạn tiếp xúc với chúng. Nó sử dụng hệ thống kháng thể tự nhiên của cơ thể bạn để xây dựng khả năng chống lại các bệnh nhiễm trùng cụ thể và làm cho hệ thống miễn dịch của bạn mạnh hơn.

Hầu hết các loại vắc-xin đều được đưa vào cơ thể bằng đường tiêm, nhưng một số loại sử dụng bằng đường uống (bằng miệng) hoặc xịt vào mũi (16). Do dự tiêm chủng Mặc dù tiêm chủng cho trẻ em an toàn và hiệu quả, việc giảm khả năng chấp nhận vắc xin đã trở thành một vấn đề toàn cầu đang nổi lên.Vấn đề do dự tiêm chủng (DDTC), là đề cập đến việc chậm chấp nhận hoặc từ chối tiêm chủng mặc dù có sẵn các dịch vụ tiêm chủng. Hay DDTC còn được định nghĩa là “sự miễn cưỡng hoặc từ chối tiêm chủng mặc dù có vắc-xin”, được mạng lưới khoa học toàn cầu công nhận là mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe, vì nó có nguy cơ phá hoại các chương trình tiêm chủng thành công và hiệu quả trên toàn thế giới (17). DDTC có thể đến từ một số yếu tố bao gồm từ sự thiếu hiểu biết và nhận thức, đến sự nghi ngờ có nguồn gốc vắc- xin đến những lo ngại về mặt ngắn hạn hoặc dài hạn của vắc-xin (18).

Các nhà nghiên cứu và các bên liên quan ngày càng thừa nhận thực trạng về DDTC cần được lưu ý, chú trọng trong việc người dân chủ động từ chối tiêm chủng. Những quan niệm sai lầm về vắc-xin, bao gồm cả lo ngại về tính an toàn và hiệu quả, đã lan rộng trên một số 6 nền tảng truyền thông xã hội (ví dụ như Facebook, Twitter, v.v…) từ đó khuếch đại phong trào chống tiêm chủng (19). Phương pháp đo lường do dự tiêm chủng: Đối với nghiên cứu định lượng, nghiên cứu áp dụng thước đo DDTC được xây dựng bởi SAGE. Do dự vắc-xin rất phúc tạp và có bối cảnh cụ thể, thay đổi theo thời gian, điểm và vắc-xin.

Nó bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như sự thỏa mãn, thuận tiện và sự tự tin. Vào tháng 3 năm 2012, nhóm nghiên cứu về tình trạng DDTC của SAGE đã được triệu tập để xác định thuật ngữ "do dự vắc-xin", cũng như lập bản đồ các yếu tố quyết định DDTC và phát triển các công cụ để đo lường và giải quyết bản chất và quy mô ở những nơi xuất hiện rõ ràng tình trạng này (20). Bộ câu hỏi đánh giá mức độ do dự tiêm chủng được thiết kế trên 3 hình thức khác nhau, bao gồm bảng câu hỏi khảo sát, một thang đo được xây dựng dưới dạng thang đo Likert 5, và bộ câu hỏi phỏng vấn sâu. Mục tiêu của bộ câu hỏi được xây dựng là nhằm đo lường tình trạng do dự tiêm chủng nói chung.

Trong nghiên cứu của Getchen J. Domeck về SAGE của WHO về công cụ khảo sát mức độ tiêm chủng DDTC ở Guatemala thì trong quá trình thử nghiệm bộ câu hỏi, các chuyên gia đã xây dựng nhằm đo lường tính do dự tiêm chủng thông qua việc cha mẹ quyết định tiêm vaccine cho trẻ. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra việc sử dụng có thể được thử nghiệm và mở rộng trong việc đo lường sự do dự tiêm chủng cho bản thân người tiêm (21). Qua thử nghiệm thực địa, bộ câu hỏi được đánh giá là dễ hiểu và dễ sử dụng trong phỏng vấn.

Tuy đã được thử nghiệm và cho tính giá trị và độ tin cậy cao, nhưng hạn chế của bộ câu hỏi là chưa có khuyến cáo về các ngưỡng khả dụng để phân chia mức độ cho điểm DDTC (22).