Đề cương môn học Hành vi con người và môi trường xã hội II trình độ thạc sĩ ĐH KHXH&NV TP.HCM

Tìm hiểu chi tiết về môn học Công tác xã hội 502 (Ctxh 502). Cung cấp đề cương, giáo trình, bài giảng và tài liệu ôn tập môn học đầy đủ nhất.

• Người hướng dẫn: PGS.TS. Đỗ Hạnh Nga
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Hành vi con người và môi trường xã hội II
• Loại tài liệu: Đề cương chi tiết môn học
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan Hành vi con người và môi trường xã hội II tại ĐH KHXH NV

Môn học Hành vi con người và môi trường xã hội II thuộc chương trình đào tạo thạc sĩ Công tác xã hội tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM. Học phần có mã số CTXH 502 với thời lượng 4 tín chỉ. Cấu trúc đào tạo bao gồm 30 giờ lý thuyết và 60 giờ thực hành thảo luận. Giảng viên phụ trách chuyên môn là Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Hạnh Nga. Môn học đóng vai trò nền tảng trong toàn bộ cấu trúc đào tạo sau đại học. Nội dung chương trình mở rộng góc nhìn toàn diện về sự tương tác giữa cá nhân và môi trường sống. Học viên được tiếp cận các khung lý thuyết hiện đại để nhận diện hành vi qua từng giai đoạn vòng đời. Chương trình tích hợp kiến thức sinh học, tâm lý, văn hóa và cấu trúc xã hội. Học phần chú trọng đặc biệt đến các nhóm yếu thế và quần thể có nguy cơ cao trong đời sống hiện đại. Học viên rèn luyện tư duy phản biện và đạo đức nghề nghiệp chuyên sâu.

1.1. Thông tin chung về học phần CTXH 502

Học phần mang mã số CTXH 502 do Khoa Công tác xã hội quản lý chuyên môn. Chương trình có khối lượng 4 tín chỉ chuẩn. Học viên tham gia 30 tiết học lý thuyết trên lớp. Phần thực hành chiếm 60 tiết với các bài tập nhóm và phân tích ca thực địa. Môn học kế thừa khối kiến thức cơ sở từ bậc đại học. Cấp độ thạc sĩ đòi hỏi khả năng nghiên cứu độc lập và đào sâu bản chất lý thuyết. Khóa học thiết lập mối liên hệ trực tiếp với các môn tham vấn và chính sách xã hội nâng cao. Nội dung đào tạo đáp ứng đầy đủ chuẩn đầu ra của Đại học Quốc gia TP.HCM. Học viên nâng cao năng lực phân tích khoa học hành vi con người.

1.2. Mục tiêu đào tạo trình độ thạc sĩ chuyên ngành

Môn học xây dựng năng lực tổng hợp đa ngành cho học viên cao học. Người học nắm vững hệ thống quan điểm về các khía cạnh sinh học, tâm lý và xã hội. Mục tiêu cốt lõi hướng đến việc thấu hiểu căn nguyên của hành vi phức tạp. Khóa học giúp nhận diện các rào cản từ cấu trúc xã hội ảnh hưởng đến con người. Người học nắm vững quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp trong bối cảnh văn hóa Việt Nam. Học viên được trang bị năng lực nghiên cứu thực chứng và đánh giá nhu cầu thân chủ. Môn học tạo tiền đề vững chắc cho việc thực hiện luận văn thạc sĩ. Kỹ năng tư duy hệ thống được trau dồi qua từng chuyên đề thảo luận sâu.

II. Phân tích Hành vi con người và môi trường xã hội II tại ĐH KHXH NV

Chương trình phân tích sâu sắc mối quan hệ hữu cơ giữa cá nhân và môi trường. Hành vi con người không tồn tại độc lập. Hành vi là sản phẩm của các yếu tố sinh học, tâm lý, kinh tế và văn hóa. Học phần mổ xẻ các chiều cạnh đa dạng của con người gồm thể chất, nhận thức, tâm lý xã hội và tâm linh. Môi trường sống được phân tích qua cấu trúc vật chất, thiết chế xã hội, gia đình và cộng đồng. Khung lý thuyết hệ thống giúp làm rõ sự tác động qua lại giữa các bình diện này. Vấn đề bất bình đẳng xã hội tác động trực tiếp đến sự phát triển của cá nhân. Nhiều nhóm dân số chịu tổn thương nặng nề từ các rào cản xã hội. Trẻ em, phụ nữ, người già và người khuyết tật đối mặt với vô số khó khăn. Những rào cản về cơ chế và định kiến văn hóa kìm hãm cơ hội phát triển công bằng. Học phần tập trung làm rõ những cơ chế phân biệt đối xử này. Các hiện tượng tâm lý cá nhân luôn gắn chặt với biến chuyển của đời sống xã hội.

2.1. Phân tích các chiều kích phát triển con người

Mỗi cá nhân cấu thành từ nhiều chiều kích phát triển đan xen. Khía cạnh sinh học quy định tình trạng thể chất và yếu tố di truyền. Chiều kích tâm lý bao gồm cảm xúc, tư duy, nhận thức và nhân cách. Sự phát triển tâm lý xã hội phản ánh cách con người tương tác trong các mối quan hệ. Yếu tố tâm linh chi phối niềm tin, giá trị và ý nghĩa cuộc sống cá nhân. Các khía cạnh này vận động không ngừng theo tiến trình vòng đời. Khủng hoảng tâm lý thường xuất hiện tại các điểm chuyển giao phát triển. Học viên phân tích sự biến đổi hành vi qua từng độ tuổi cụ thể. Sự thiếu hụt tại một chiều kích dễ dẫn đến tổn thương toàn diện. Năng lực đánh giá chuẩn xác hỗ trợ quá trình can thiệp hiệu quả.

2.2. Vấn đề của các nhóm yếu thế trong xã hội

Các nhóm yếu thế chịu nhiều tổn thương do bất bình đẳng cơ hội xã hội. Người nghèo, người khuyết tật và đồng bào thiểu số thường thiếu nguồn lực. Trẻ em và người cao tuổi dễ rơi vào hoàn cảnh bị bỏ rơi hoặc lạm dụng. Người đồng tính luyến ái đối mặt với định kiến và sự kỳ thị dai dẳng. Rào cản thể chế cản trở nhóm nguy cơ cao tiếp cận các dịch vụ công. Phân biệt đối xử làm gia tăng mức độ cô lập xã hội của thân chủ. Học viên phân tích nguyên nhân gốc rễ từ chính sách và quan niệm văn hóa. Việc nhận diện khó khăn giúp xây dựng kế hoạch trợ giúp phù hợp. Công tác xã hội bảo đảm tiếng nói cho những người chịu thiệt thòi.

III. Giải pháp môn Hành vi con người và môi trường xã hội II ĐH KHXH NV

Môn học cung cấp các giải pháp phương pháp luận khoa học và thực tiễn. Học viên tiếp cận mô hình sinh thái để nhìn nhận thân chủ trong môi trường tổng thể. Lý thuyết hệ thống hỗ trợ giải mã mối quan hệ giữa các cấp độ vi mô, trung mô và vĩ mô. Phương pháp tiếp cận đa chiều tạo khung đánh giá toàn diện cho người thực hành. Các lý thuyết nữ quyền, xung đột xã hội và lựa chọn hợp lý được vận dụng linh hoạt. Việc kết hợp đa lý thuyết giúp tránh cái nhìn phiến diện về hành vi con người. Người làm nghề xác định chính xác các nguồn lực tiềm năng bên trong cộng đồng. Giải pháp can thiệp chú trọng trao quyền và thúc đẩy tự lực cho thân chủ. Học viên rèn luyện phương pháp nghiên cứu trường hợp và phân tích thực nghiệm. Quy trình can thiệp luôn tuân thủ các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp cốt lõi. Sự phối hợp đa ngành nâng cao hiệu lực của các biện pháp trợ giúp xã hội. Khung chính sách phúc lợi được tích hợp để giải quyết triệt để rào cản thể chế.

3.1. Vận dụng lý thuyết hệ thống và mô hình sinh thái

Mô hình sinh thái xem con người là trung tâm trong các mối quan hệ tương hỗ. Học viên sử dụng sơ đồ sinh thái để định vị các nguồn căng thẳng và hỗ trợ. Lý thuyết hệ thống phân tích các cấu trúc tác động trực tiếp lên thân chủ. Mức độ vi mô tập trung vào gia đình và nhóm nhỏ. Mức độ trung mô liên kết trường học, cơ quan và các tổ chức địa phương. Mức độ vĩ mô bao quát luật pháp, chính sách xã hội và hệ giá trị văn hóa. Phương pháp này giúp nhà thực hành có cái nhìn đa tầng và hệ thống. Kế hoạch can thiệp hướng đến việc cân bằng lại các hệ thống bị rối loạn. Hiệu quả trợ giúp được nâng cao nhờ can thiệp đúng trọng tâm.

3.2. Phương pháp tiếp cận đa chiều trong can thiệp

Tiếp cận đa chiều đòi hỏi sự kết hợp đồng thời nhiều phương pháp can thiệp. Nhà thực hành không áp đặt một góc nhìn đơn lẻ lên thân chủ. Mô hình này tích hợp các quan điểm tâm động học, nhận thức hành vi và nhân văn hiện sinh. Thuyết gắn bó và thuyết phát triển tâm lý xã hội được vận dụng để hiểu rõ tổn thương. Quá trình trị liệu chú trọng yếu tố tôn trọng sự đa dạng văn hóa. Thân chủ được hỗ trợ để tự nhận thức năng lực và giá trị bản thân. Sự kết nối với mạng lưới hỗ trợ xã hội tạo điểm tựa bền vững. Phương pháp chiết trung mang lại tính linh hoạt cao trong xử lý ca phức tạp. Kết quả can thiệp đạt tính bền vững nhờ tính toàn diện.

IV. Ứng dụng Hành vi con người và môi trường xã hội II tại ĐH KHXH NV

Học phần đóng vai trò trụ cột trong việc hình thành năng lực hành nghề chuyên nghiệp. Kiến thức môn học được ứng dụng trực tiếp vào hoạt động tham vấn tâm lý và quản lý ca. Người học phát triển kỹ năng đánh giá hành vi trong các bối cảnh văn hóa đa dạng. Lý thuyết tiếp thu từ học phần cung cấp nền tảng vững chắc để xây dựng đề xuất chính sách phúc lợi. Học viên ứng dụng kiến thức vào công tác phát triển cộng đồng và vận động nguồn lực xã hội. Môn học thúc đẩy năng lực giải quyết các khủng hoảng cá nhân và gia đình. Các tổ chức phi chính phủ và cơ sở y tế xã hội đánh giá rất cao năng lực này. Khả năng liên kết lý thuyết với thực tiễn thực địa giúp học viên tiến hành nghiên cứu khoa học chuẩn mực. Đề cương hoàn thiện tư duy phản biện và tinh thần trách nhiệm xã hội sâu sắc. Đây là bệ phóng quan trọng cho các nhà nghiên cứu và thực hành công tác xã hội tương lai.

4.1. Ứng dụng trong thực hành tham vấn và trị liệu

Kiến thức hành vi con người hỗ trợ trực tiếp cho các nhà tham vấn lâm sàng. Người làm nghề nhận diện nguồn gốc tổn thương tâm lý qua các giai đoạn phát triển. Kỹ năng thiết lập mối quan hệ đồng cảm được vận dụng chuẩn xác. Việc thấu hiểu các chiều kích tâm lý giúp xác định mục tiêu can thiệp phù hợp. Các kỹ thuật nhận thức hành vi và nhân văn được phối hợp linh hoạt trong từng ca. Thân chủ được hỗ trợ giải phóng tiềm năng và vượt qua các trở ngại tâm lý. Quy trình bảo mật thông tin và đạo đức nghề nghiệp luôn được đặt lên hàng đầu. Hiệu quả can thiệp góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho thân chủ.

4.2. Ý nghĩa đối với nghiên cứu và hoạch định chính sách

Môn học cung cấp cơ sở dữ liệu lý luận vững chắc cho công tác nghiên cứu học thuật. Các học viên áp dụng phương pháp nghiên cứu trường hợp để khảo sát vấn đề xã hội. Bằng chứng thực nghiệm giúp nhận diện nhu cầu cấp thiết của các nhóm yếu thế. Những dữ liệu khoa học này tạo luận cứ xác đáng cho việc vận động chính sách. Các nhà hoạch định dễ dàng thiết kế chương trình an sinh xã hội phù hợp và nhân văn. Hệ thống chính sách được điều chỉnh để loại bỏ các rào cản phát triển con người. Môn học đóng góp tích cực vào tiến trình xây dựng xã hội hòa nhập và công bằng. Năng lực nghiên cứu mở ra nhiều cơ hội hợp tác quốc tế sâu rộng.

Nội dung chính

BƯỚC 1: PHÂN TÍCH TÀI LIỆU

1. Vấn đề và câu hỏi chính mà tài liệu giải quyết

• Làm thế nào để đánh giá toàn diện hành vi con người theo tiến trình vòng đời? Tài liệu cung cấp cách tiếp cận đa chiều nhằm phân tích sự đan xen giữa các yếu tố sinh học, tâm lý, xã hội và tâm linh tác động lên cá nhân.
• Môi trường sống đa tầng ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của cá nhân và gia đình? Đề cương làm rõ tác động qua lại từ môi trường vật chất, văn hóa, cấu trúc thể chế cho đến cộng đồng và các phong trào xã hội.
• Làm sao để chuyển hóa hệ thống lý thuyết đa ngành thành các chiến lược can thiệp thực tiễn? Khung chương trình kết nối trực tiếp lý thuyết hệ thống và mô hình sinh thái với thực hành lâm sàng và phát triển cộng đồng.
• Giải pháp nào bảo đảm tính nhạy cảm văn hóa và đạo đức nghề nghiệp khi trợ giúp các nhóm yếu thế? Tài liệu hướng dẫn nhận diện bất công xã hội, định kiến và xác lập chuẩn mực đạo đức khi làm việc với nhóm dân số có nguy cơ cao.

2. Thuật ngữ chuyên ngành quan trọng

1. Hành vi con người và môi trường xã hội (HBSE)
2. Cách tiếp cận đa chiều (Multidimensional approach)
3. Mô hình sinh thái (Ecological model)
4. Lý thuyết hệ thống (Systems theory)
5. Lý thuyết xung đột (Conflict theory)
6. Lý thuyết lựa chọn hợp lý (Rational choice theory)
7. Con người sinh học (Biological person)
8. Con người tâm lý (Psychological person)
9. Con người tâm lý xã hội (Psychosocial person)
10. Con người tâm linh (Spiritual person)
11. Bối cảnh hành vi (Behavior setting)
12. Cấu trúc và thể chế xã hội (Social structure and institutions)
13. Nhóm yếu thế (Vulnerable groups)
14. Dân số có nguy cơ cao (At-risk populations)
15. Công bằng xã hội (Social justice)
16. Đội liên ngành (Interdisciplinary team)
17. Cơ chế ứng phó và thích ứng (Coping and adaptation)
18. Chuẩn đầu ra (Course learning outcomes)
19. Nghiên cứu điển cứu (Case study)

3. Đóng góp và điểm mới của tài liệu

• Khung phân tích đa chiều chuyên sâu: Tích hợp trọn vẹn 4 khía cạnh con người (sinh học, tâm lý, tâm lý xã hội, tâm linh) gắn liền với hệ sinh thái môi trường đa tầng.
• Cấu trúc đào tạo sau đại học tiên tiến: Thiết kế cân bằng giữa 30 giờ lý thuyết và 60 giờ thực hành, thảo luận chuyên sâu dựa trên các tình huống lâm sàng thực tế.
• Tập trung vào tính đa dạng và công bằng xã hội: Đặt trọng tâm can thiệp vào các nhóm đối tượng đặc thù như trẻ em, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và cộng đồng LGBTQ+.
• Gắn kết chặt chẽ chuẩn năng lực quốc tế: Tích hợp bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp CTXH chuẩn mực vào từng bài tập tình huống và chuẩn đầu ra môn học.

---

BƯỚC 2: NỘI DUNG CONTENT SEO CHI TIẾT

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xã hội hiện đại biến đổi nhanh chóng, các vấn đề an sinh xã hội ngày càng trở nên phức tạp. Những áp lực từ đô thị hóa, bất bình đẳng kinh tế và xung đột văn hóa đặt ra nhiều thách thức lớn cho con người. Để giải quyết triệt để các nan đề này, chuyên viên xã hội không thể chỉ dựa vào các góc nhìn đơn lẻ. Việc thấu hiểu bản chất hành vi con người đòi hỏi một nền tảng tri thức liên ngành vững chắc.

Môn học Hành vi con người và môi trường xã hội II đóng vai trò hạt nhân trong chương trình đào tạo Thạc sĩ Công tác xã hội. Học phần cung cấp lăng kính khoa học giúp lý giải sự hình thành nhân cách và hành vi suốt vòng đời. Nhờ đó, người học có thể phân tích chính xác mối tương tác hữu cơ giữa cá nhân và hoàn cảnh sống xung quanh.

Hiện nay, nhiều chương trình đào tạo vẫn còn khoảng cách lớn giữa lý thuyết hàn lâm và kỹ năng thực hành can thiệp. Đề cương Hành vi con người và môi trường xã hội II của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – ĐHQG TP.HCM đã giải quyết trọn vẹn điểm nghẽn này. Tài liệu xây dựng khung năng lực chuẩn mực, kết hợp nhuần nhuyễn giữa hệ thống lý thuyết kinh điển và các bài tập tình huống thực tế.

Chương trình vận dụng tiếp cận đa chiều cùng mô hình sinh thái làm phương pháp luận xuyên suốt. Học viên được trang bị tư duy phản biện sâu sắc để đánh giá thân chủ trong bối cảnh môi trường toàn diện. Phương pháp này bảo đảm tính nhân văn, khoa học và nâng cao hiệu quả can thiệp trợ giúp xã hội.

---

Nội dung chi tiết

Cơ sở lý thuyết nền tảng và cách tiếp cận đa chiều trong công tác xã hội

Học phần thiết lập một nền tảng lý luận vững chắc thông qua việc tổng hợp 8 hệ thống lý thuyết khoa học hành vi hiện đại. Mỗi lý thuyết đóng vai trò như một lăng kính chuyên biệt, soi chiếu các khía cạnh khác nhau của đời sống con người. Các khung lý thuyết trọng tâm bao gồm:

• Lý thuyết hệ thống và mô hình sinh thái: Xem xét cá nhân như một phần tử tương tác liên tục trong các hệ thống vi mô, trung mô và vĩ mô. Mọi sự thay đổi ở một thành tố đều tác động trực tiếp đến toàn bộ hệ thống xung quanh.
• Lý thuyết xung đột: Phân tích sự bất bình đẳng về quyền lực, địa vị và tài nguyên kinh tế. Khung lý thuyết này giúp học viên nhận diện rõ cơ chế áp bức và rào cản xã hội đối với người yếu thế.
• Lý thuyết lựa chọn hợp lý và lý thuyết cấu trúc xã hội: Làm sáng tỏ cách thức con người ra quyết định dựa trên tính toán lợi ích cá nhân trong mối tương quan với các chuẩn mực và thiết chế văn hóa.
• Lý thuyết phát triển và hành vi xã hội: Theo dõi sự chuyển biến tâm sinh lý xuyên suốt vòng đời. Đồng thời, lý thuyết giải thích cách các điều kiện môi trường định hình tập tính cá nhân.

Điểm nhấn quan trọng của chương trình là phương pháp tiếp cận đa chiều (Multidimensional Approach). Tiếp cận này không nhìn nhận con người một cách cô lập. Thay vào đó, mô hình tích hợp đồng thời ba trục: các khía cạnh bên trong con người, các tầng nấc môi trường và chiều kích thời gian lịch sử. Việc phối hợp linh hoạt các lý thuyết giúp nhân viên xã hội tránh được cái nhìn định kiến, phiến diện khi đánh giá vấn đề của thân chủ.

---

Khung phân tích đa tầng: Tích hợp các chiều kích con người và bối cảnh môi trường

Để cụ thể hóa cách tiếp cận đa chiều, tài liệu phân chia nội dung giảng dạy thành hai trục nghiên cứu then chốt:

1. Khám phá 4 chiều kích toàn diện của con người

• Con người sinh học: Nghiên cứu 6 hệ thống cơ quan bên trong cơ thể (thần kinh, nội tiết, miễn dịch, tim mạch, cơ xương khớp, sinh sản). Môn học làm rõ mối liên hệ giữa bệnh lý thể chất, tổn thương não bộ với những biến đổi tâm lý và hành vi bên ngoài.
• Con người tâm lý: Đi sâu vào cấu trúc nhận thức, đời sống cảm xúc và sự định hình bản ngã (Cái Tôi). Chương trình cung cấp các công cụ nhận diện hành vi nhận thức lệch chuẩn nhằm định hướng can thiệp trị liệu phù hợp.
• Con người tâm lý xã hội: Tập trung vào các mối quan hệ tương tác, nhận thức xã hội, hiện tượng căng thẳng (stress) và cơ chế đối phó thích ứng. Học viên học cách đánh giá mức độ lành mạnh của các mạng lưới nâng đỡ xã hội quanh thân chủ.
• Con người tâm linh: Khám phá niềm tin, ý nghĩa cuộc sống và sự dịch chuyển nội tâm. Yếu tố tâm linh được nhìn nhận như một nguồn lực nội sinh quan trọng giúp con người vượt qua biến cố và khủng hoảng.

2. Phân tích các tầng nấc môi trường xã hội

• Môi trường vật chất và văn hóa: Đánh giá ảnh hưởng từ không gian sống, kiến trúc đô thị, rào cản tiếp cận đối với người khuyết tật cùng các giá trị truyền thống, tập quán văn hóa.
• Gia đình và các nhóm nhỏ: Xem xét gia đình như một hệ thống chức năng. Nội dung đi sâu vào cấu trúc quyền lực, phân công vai trò giới, mô hình giao tiếp và những thách thức từ bạo lực hay ly hôn.
• Thể chế xã hội và tổ chức chính thức: Phân tích các hệ thống chính trị, kinh tế, giáo dục, an sinh xã hội. Người học nắm vững các nguyên lý quản lý tổ chức và cung cấp dịch vụ có độ nhạy cảm cao về văn hóa.
• Cộng đồng và phong trào xã hội: Khảo sát vốn xã hội, tiến trình phát triển cộng đồng và vai trò của các phong trào xã hội trong việc thúc đẩy thay đổi chính sách phúc lợi.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  CÁC TẦNG BỐI CẢNH MÔI TRƯỜNG                           |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [ Vĩ mô ]     Chính sách, Thể chế xã hội, Xu hướng kinh tế, Văn hóa      |
| [ Trung mô ]  Tổ chức chính thức, Cộng đồng, Phong trào xã hội          |
| [ Vi mô ]     Gia đình, Nhóm tự lực, Nhóm hỗ trợ, Mạng lưới bạn bè      |
| [ Cá nhân ]   Con người: Sinh học - Tâm lý - Xã hội - Tâm linh           |
+-------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp giảng dạy được thiết kế tối ưu với 60 giờ bài tập thực hành. Học viên thường xuyên tiếp cận các tình huống điển cứu (case studies) kinh điển như trường hợp gia đình McKinley, Bobby Sharpe hay ca lâm sàng của Sheila. Phương pháp đóng kịch tương tác và thảo luận nhóm giúp học viên rèn luyện phản xạ nghề nghiệp xuất sắc.

---

Định hướng thực hành can thiệp và giải quyết vấn đề cho các nhóm yếu thế

Mục tiêu tối thượng của học phần là chuyển giao năng lực thực hành chuyên nghiệp cho học viên sau đại học. Mọi khối kiến thức lý thuyết đều được quy chiếu vào quy trình can thiệp thực tiễn. Học viên được trang bị năng lực thu thập, tổ chức và phân tích dữ liệu đa nguồn từ hệ thống thân chủ.

Trọng tâm can thiệp của môn học hướng đến bảo vệ quyền lợi cho các nhóm dân số yếu thế và có nguy cơ cao. Những nhóm đối tượng này bao gồm:

• Trẻ em và thanh thiếu niên: Phòng ngừa bạo lực học đường, chấn thương tâm lý và hỗ trợ định hướng phát triển bản ngã lành mạnh.
• Người cao tuổi và người khuyết tật: Vận động chính sách phá bỏ rào cản vật chất, thúc đẩy thiết kế môi trường hòa nhập và nâng cao an sinh đời sống.
• Phụ nữ và các nhóm thiểu số: Đấu tranh chống bất bình đẳng giới, kỳ thị sắc tộc, bảo vệ quyền của nhóm người đa dạng tính dục (LGBTQ+).

Bên cạnh đó, đề cương đặc biệt nhấn mạnh tinh thần làm việc trong đội liên ngành (Interdisciplinary Team). Nhân viên công tác xã hội không làm việc đơn độc mà phải phối hợp chặt chẽ với bác sĩ, chuyên gia tâm lý và nhà hoạch định chính sách.

Học viên được rèn luyện khả năng tự phản tỉnh (Self-reflection) để kiểm soát định kiến cá nhân. Việc tuân thủ nghiêm ngặt Quy điều Đạo đức của Hiệp hội Nhân viên Xã hội Quốc tế (NASW) giúp bảo đảm an toàn, tôn trọng tối đa nhân phẩm của thân chủ trong mọi quyết định chuyên môn.

---

Ai nên đọc tài liệu này?

Tài liệu là cẩm nang học thuật và định hướng thực hành giá trị dành cho các nhóm đối tượng:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Công tác xã hội: Tài liệu định hình tư duy nghiên cứu, cung cấp khung lý thuyết nền tảng để xây dựng luận văn, đề án tốt nghiệp chuyên ngành.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu khoa học xã hội: Nguồn tham khảo chuẩn mực để xây dựng đề cương bài giảng, tài liệu tập huấn chuyên môn theo chuẩn kiểm định chất lượng đào tạo.
• Chuyên viên xã hội, chuyên gia tâm lý lâm sàng: Cung cấp mô hình đánh giá ca đa chiều, nâng cao kỹ năng can thiệp trị liệu cá nhân, tham vấn gia đình và vận động nguồn lực cộng đồng.
• Cán bộ quản lý chương trình phát triển và an sinh xã hội: Giúp hoạch định các chính sách can thiệp cộng đồng dựa trên bằng chứng khoa học, bảo đảm tính công bằng và hòa nhập xã hội.

Yêu cầu kiến thức nền tảng (Prerequisites): Người đọc cần nắm vững kiến thức nhập môn công tác xã hội, tâm lý học đại cương và xã hội học đại cương để tiếp thu tốt nhất các nội dung nâng cao trong tài liệu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đề cương môn học HBSE II trình độ thạc sĩ có mục tiêu cốt lõi là gì?

Môn học trang bị hệ thống lý thuyết đa ngành và mô hình sinh thái chuyên sâu. Mục tiêu cốt lõi là giúp học viên phân tích mối quan hệ qua lại giữa cá nhân và môi trường. Từ đó, người học phát triển kỹ năng đánh giá, thiết kế can thiệp hiệu quả cho các nhóm yếu thế trong xã hội.

2. Môn học triển khai phương pháp kết hợp lý thuyết với thực hành như thế nào?

Học phần phân bổ thời lượng vượt trội với 60 giờ thực hành và thảo luận. Học viên áp dụng lý thuyết vào giải quyết các hồ sơ ca điển cứu thực tế. Các hoạt động đóng vai sắm vai, thuyết trình và phản biện nhóm giúp biến tri thức hàn lâm thành kỹ năng nghề nghiệp thực tế.

3. Tại sao học phần lại tích hợp chiều kích tâm linh vào việc phân tích con người?

Tâm linh được xem là một thành tố nội sinh quan trọng cấu thành bản thể con người. Khía cạnh này gắn liền với niềm tin, bản sắc văn hóa và ý nghĩa sự tồn tại. Nhận thức đúng về tâm linh giúp chuyên viên xã hội thấu hiểu sâu sắc động lực nội tâm và nguồn lực phục hồi của thân chủ.

4. Khi nào nhân viên xã hội cần vận dụng cách tiếp cận đa chiều?

Chuyên viên xã hội cần áp dụng cách tiếp cận đa chiều ngay từ giai đoạn tiếp nhận, thu thập thông tin và đánh giá ban đầu. Phương pháp này đặc biệt cấp thiết đối với những ca can thiệp phức tạp liên quan đến bạo lực gia đình, chấn thương tâm lý, nghèo đói kinh niên hoặc kỳ thị xã hội.

5. Khác biệt lớn nhất giữa học phần HBSE bậc đại học và bậc thạc sĩ là gì?

Ở bậc đại học, sinh viên chủ yếu tiếp cận các khái niệm và kỹ năng trợ giúp cơ bản. Ngược lại, bậc thạc sĩ đào sâu năng lực phân tích phê phán, làm chủ các khung lý thuyết phức hợp. Chương trình sau đại học chú trọng tư duy lãnh đạo, năng lực nghiên cứu can thiệp và xử lý các vấn đề đạo đức nghề nghiệp phức tạp.

---

Kết luận

Đề cương Hành vi con người và môi trường xã hội II của ĐH KHXH&NV TP.HCM là tài liệu học thuật mẫu mực, phản ánh tiêu chuẩn đào tạo sau đại học tiên tiến trong lĩnh vực Công tác xã hội.

• Bản chất hành vi mang tính đa chiều: Hành vi con người là kết quả tương tác phức hợp giữa thể chất, tâm trí, các mối quan hệ xã hội và đời sống tâm linh.
• Môi trường quyết định hành vi: Môi trường sống từ cấp độ vi mô đến vĩ mô vừa là bối cảnh định hình nhân cách, vừa là nguồn lực hỗ trợ hoặc rào cản đối với cá nhân.
• Thực hành dựa trên bằng chứng khoa học: Can thiệp xã hội hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hệ thống lý thuyết chuẩn mực và sự thấu cảm, tôn trọng đạo đức nghề nghiệp.

Trong tương lai, học phần tiếp tục mở ra các hướng nghiên cứu chuyên sâu về sức khỏe tâm thần cộng đồng, an sinh xã hội số và các mô hình can thiệp thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tải ngay toàn văn đề cương chi tiết môn học để củng cố nền tảng lý luận và chuẩn hóa kỹ năng thực hành công tác xã hội chuyên nghiệp!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐỀ CƢƠNG CHI TIẾT CÁC MÔN TRONG CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CAO HỌC ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XH &NV NAM KHOA CÔNG TÁC XÃ HỘI Độc lập- Tự do- Hạnh phúc CHƢƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CAO HỌC Ngành đào tạo: Công tác xã hội, mã số 60.01 ĐỀ CƢƠNG CHI TIẾT MÔN HỌC TRÌNH ĐỘ THẠC SĨ __________________________________________________ 1. Thông tin tổng quát  Tên môn học: + Tiếng Việt: Hành vi con ngƣời và môi trƣờng xã hội II + Tiếng Anh: Human Behavior in the Social Environment - Mã số môn học: CTXH 502 - Bộ môn, giảng viên phụ trách giảng dạy: PGS.TS Đỗ Hạnh Nga  Thuộc khối kiến thức/kỹ năng: Kiến thức chung Kiến thức cơ sở ngành Kiến thức khác Luận văn tốt nghiệp  Số tín chỉ: 4 + Lý thuyết: 30 giờ + Thực hành: 30 giờ x 2 = 60 giờ + Thí nghiệm hoặc thảo luận 1 2. Mô tả vắn tắt nội dung môn học (trình bày ngắn gọn vai trò, vị trí môn học (đã học ở đại học chưa, đã học gì, ở trình độ thạc sĩ sẽ học gì, vị trí của môn học này trong CTĐT), kiến thức sẽ trang bị cho học viên, quan hệ với các môn học khác trong CTĐT.

Hành vi con ngƣời và môi trƣờng là một môn học nền tảng của ngành CTXH với mục đích nghiên cứu những lý thuyết khác nhau để xem xét hành vi con ngƣời, vòng đời trong môi trƣờng xã hội. Nền tảng lý thuyết cơ bản đƣợc sử dụng là lý thuyết và các hệ thống và mô hình sinh thái. Các lý thuyết này xem hành vi con ngƣời là kết quả của những nhân tố sinh học, tâm lý, gia đình, xã hội, kinh tế, văn hóa và chính trị. Học phần tập trung đặc biệt vào cách tiếp cận đa chiều, những lý thuyết về hành vi con ngƣời, những khía cạnh khác nhau của con ngƣời (con ngƣời sinh học, con ngƣời tâm lý, con ngƣời tâm lý xã hội, con ngƣời tâm linh) và những khía cạnh khác nhau của môi trƣờng (vật chất, văn hóa, cấu trúc và thể chế xã hội, gia đình, nhóm nhỏ, nhóm chính thức, cộng đồng và phong trào xã hội).

Trong đó, ngƣời học sẽ đƣợc tiếp cận với những nhóm yếm thế và nhóm dân số có nguy cơ cao (trẻ em, phụ nữ, ngƣời già, tuổi vị thành niên, ngƣời khuyết tật, ngƣời dân tộc ít ngƣời, ngƣời đồng tính luyến ái,. Hơn nữa, đạo đức, giá trị và cam kết tiềm ẩn trong việc áp dụng những kiến thức này trong thực hành công tác xã hội sẽ đƣợc xem xét. Học phần cũng cung cấp một liên kết về lý thuyết với nội dung thực hành thực tế cho ngƣời học. Nội dung môn học: trình bày các chương, mục trong chương và nội dung khái quát.

Trong từng chương ghi số tiết giảng lý thuyết, bài tập, thực hành (hoặc thí nghiệm, thảo luận). Để học viên có thể tự học được, cần chỉ rõ để học chương này cần phải đọc những tài liệu tham khảo nào, ở đâu. Chƣơng 1: Cách tiếp cận đa chiều trong công tác xã hội Đọc tài liệu [1, trang 1-33 và 34-70], [2, trang 3-5 và 5-12], [3], [4], [5] 2 Website: www.edu/keelr/200/conflict.org/aboutahp/whatis.edu/cgboer/perscontents.html Từ khóa: cách tiếp cận đa chiều, tính đa dạng, lý thuyết hệ thống, nữ quyền, lý thuyết cấu trúc xã hội, lý thuyết lựa chọn hợp lý 1. Khái niệm cách tiếp cận đa chiều 1.

Thế nào là cách tiếp cận đa chiều: các khía cạnh của con ngƣời, các khía cạnh của môi trƣờng, các khía cạnh của thời gian 1. Tính đa dạng, sự bất công, công bằng xã hội 1. Biết và làm 1. Kiến thức khoa học: Lý thuyết và nghiên cứu 1.

Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 1. Những lý thuyết về hành vi con người 1. Cách tiếp cận đa chiều trong việc ứng dụng các lý thuyết 1. Lý thuyết hệ thống 1.

Lý thuyết xung đột 1. Lý thuyết lựa chọn hợp lý 1. Lý thuyết cấu trúc xã hội 1. Lý thuyết phát triển 1.

Lý thuyết hành vi xã hội 1. Lý thuyết con ngƣời 1. Tính giá trị của cách tiếp cận đa chiều 1. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội Chƣơng 2: Những khía cạnh khác nhau của con ngƣời Đọc tài liệu [1, trang 71-133], [2, trang 23-86], 3 [3], [4], [5] Website: www.gov/nchs Từ khóa: con ngƣời sinh học, sức khỏe sinh học, hệ thống môi trƣờng bên trong, các mức độ có ý thức, tâm linh 2.

Con người sinh học 2. Một cách tiếp cận tích hợp cho việc tìn hiểu sự giao nhau của sức khỏe sinh học và bệnh tật bên trong, và những yếu tố môi trƣờng bên ngoài. Sáu hệ thống môi trƣờng bên trong (hệ thống thần kinh, nội tiết, miễn dịch, tim mạch, cơ xƣơng khớp, và sinh sản) 2. Môi trƣờng kinh tế xã hội bên trong và bên ngoài 2.

Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 2. Con người tâm lý: Nhận thức, tình cảm và cái tôi 2. Nhận thức và tình cảm 2. Những lý thuyết về nhận thức 2.

Những lý thuyết về tình cảm 2. Những nhận thức và tình cảm lệch chuẩn 2. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 2. Con người tâm lý xã hội: Các mối quan hệ, sự căng thẳng (stress), và sự đối phó 2.

Cái Tôi trong các mối quan hệ (lý thuyết các mối quan hệ tích cực, tính hợp lý, tính nữ quyền , lý thuyết nhận diện xã hội) 2. Khái niệm căng thẳng (stress) 2. Sự đối phó và sự thích ứng 2. Sự đối phó bình thƣờng và lệch chuẩn 4 2.

Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 2. Con người tâm linh/tâm hồn 2. Khái niệm tâm linh/ tâm hồn 2. Các lý thuyết chuyển dịch cá nhân trong phát triển con ngƣời 2.

Vai trò của tâm linh trong công tác xã hội 2. Tâm linh và sự đa dạng của con ngƣời (nòi giống và dân tộc, tình dục và giới, định hƣớng tình dục) 2. Tâm linh và kinh nghiệm của con ngƣời (những vấn đề của cuộc sống, hạnh phúc của cá nhân và tập thể) 2. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội Chƣơng 3: Những khía cạnh khác nhau của môi trƣờng Đọc tài liệu [1, trang 209-269], [2, trang 87-104], [3], [4], [5] Website: www.org Từ khóa: bối cảnh hành vi, lý thuyết hành vi, môi trƣờng đƣợc nhân tạo, các lý thuyết kiểm soát, không gian đƣợc bảo vệ, địa điểm gắn bó, địa điểm nhận dạng 3.

Môi trường vật chất 3. Mối quan hệ giữa môi trƣờng vật chất và hành vi con ngƣời (sự riêng tƣ, khoảng không của con ngƣời, lãnh thổ, đám đông) 3. Môi trƣờng tự nhiên 3. Môi trƣờng xã hội (đƣợc xây dựng) (môi trƣờng chữa trị sức khỏe, sức khỏe và kiểu mẫu đô thị, khoảng không đƣợc bảo vệ và ngăn chặn tội phạm, thiết lập hành vi và nghiện) 3.

Vô gia cƣ và nơi ở tạm bợ 5 3. Những môi trƣờng phù hợp cho ngƣời khuyết tật 3. Môi trƣờng vật chất và hành vi con ngƣời theo các giai đoạn cuộc đời (thơ ấu, thanh niên và ngƣời lớn) 3. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 3.

Hiểu về truyền thống văn hóa và sự thay đổi trong hành vi con ngƣời 3. Hiểu biết về văn hóa hiện đại/ quá khứ và sự thay đổi trong hành vi con ngƣời 3. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 3. Cấu trúc xã hội và các thể chế xã hội 3.

Các mô hình của đời sống xã hội 3. Các khuynh hƣớng hiện đại trong các thể chế xã hội trên thế giới và Việt Nam (xu hƣớng chính trị, kinh tế, giáo dục, chăm sóc sức khỏe, an sinh xã hội, tôn giáo, truyền thông, gia đình và sự thân thích) 3. Các lý thuyết về bất bình đẳng xã hội 3. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 3.

Khái niệm gia đình 3. Các quan điểm lý thuyết về gia đình (tâm lý, hệ thống, vòng đời, sự căng thẳng và đối phó, sự phục hồi) 3. Tính đa dạng trong đời sống gia đình (cấu trúc, kinh tế và văn hóa) 3. Những thách thức của đời sống gia đình (bạo hành, ly hôn, lạm dụng chất kích thích) 3.

Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 3. Những nhóm nhỏ 3. Nhóm nhỏ trong công tác xã hội (lý thuyết nhóm, nhóm hỗ trợ lẫn nhau, nhóm tự giúp đỡ, nhiệm vụ của nhóm, nhóm công nghệ và thực tiễn) 3. Các khía cạnh của cấu trúc nhóm 3.

Thành phần nhóm (bao gồm với loại trừ, kế thừa với đồng nhất, sự gắn kết) 6 3. Các quá trình nhóm cơ sở (Các lý thuyết về quá trình nhóm, phát triển nhóm, quan hệ nhóm) 3. Đội liên ngành và lãnh đạo (đội liên ngành và công tác xã hội, vai trò của nhân viên xã hội trong đội liên ngành, nhân viên xã hội và lãnh đạo) 3. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 3.

Tổ chức chính thức 3. Khái niệm tổ chức chính thức (quan điểm hợp lý, quan điểm hệ thống, quan điểm nghệ thuật, quan điểm phê phán) 3. Công tác xã hội và các tổ chức chính thức 3. Lãnh đạo trong công tác xã hội của các tổ chức chính thức 3.

Các hệ thống chăm sóc có tính nhạy cảm về văn hóa 3. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 3. Khái niệm cộng đồng 3. Cộng đồng theo lãnh thổ và cộng đồng theo mối liên hệ 3.

Những tiếp cận lý thuyết đến cộng đồng (các loại tƣơng phản, xếp đặt theo không gian, hệ thống xã hội, vốn xã hội, xung đột) 3. Nhân viên công tác xã hội và cộng đồng: những vấn đề hiện đại (cộng đồng nhƣ là hoàn cảnh của thực tiễn đối nghịch với mục tiêu của thực tiễn; định hƣớng cơ quan với hoạt động xã hội; mô hình xung đột trong thực tiễn với mô hình hợp tác; chuyên gia với đối tác trong quá trình hay đổi xã hội) 3. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 3. Các phong trào xã hội 3.

Khái niệm phong trào xã hội 3. Các quan điểm trong phong trào xã hội (các cơ hội chính trị, cấu trúc huy động, khung văn hóa, quan điểm nổi trội) 3. Những thành quả của phong trào xã hội 3. Các khuynh hƣớng của phong trào xã hội 3.

Các phong trào xã hội và công tác xã hội hiện đại 7 3. Những ứng dụng trong thực tiễn công tác xã hội 4. Mục tiêu của môn học (các mục tiêu tổng quát của môn học, thể hiện sự tương quan với các chủ đề CĐR (X.x) của CTĐT và trình độ năng lực được phân bổ cho môn học) Mục Mô tả mục tiêu CĐR của CTĐT TĐNL tiêu (2) (X.