Luận Văn Thạc Sĩ Về Tiểu Thuyết Nỗi Buồn Chiến Tranh Dưới Góc Nhìn Tự Sự Học

Khám phá tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh qua góc nhìn tự sự học trong luận văn thạc sĩ USSH, phân tích sâu sắc và ý nghĩa văn học.

• Tác giả: Nguyễn Thị Yên Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quang Long
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lí luận Văn học
• Đề tài: Tiểu Thuyết Nỗi Buồn Chiến Tranh Dưới Góc Nhìn Tự Sự Học
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục đích, ý nghĩa của nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: NGHỆ THUẬT TỔ CHỨC CỐT TRUYỆN VÀ KẾT CẤU
• 1.1. Nghệ thuật tổ chức cốt truyện trong tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh
• 1.2. Khái lược về cốt truyện và nghệ thuật tổ chức cốt truyện
• 1.3. Sự vận động của nghệ thuật tổ chức cốt truyện trong văn học Việt Nam hiện đại
• 1.4. Cách tân và sáng tạo trong nghệ thuật tổ chức cốt truyện Nỗi buồn chiến tranh
• 1.5. Kết cấu trong tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh
• 1.5.1. Khái lược về kết cấu
• 1.5.2. Kết cấu truyện trong truyện
• 1.5.3. Kết cấu dòng ý thức
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NGƯỜI KỂ CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT
• 2.1. Người kể chuyện trong tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh
• 2.2. Khái lược về người kể chuyện
• 2.3. Người kể chuyện tự ý thức
• 2.4. Những biến chuyển của hình tượng người kể chuyện
• 2.5. Điểm nhìn trần thuật
• 2.5.1. Khái lược về điểm nhìn
• 2.5.2. Điểm nhìn đa chiều trong tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT
• 3.1. Ngôn ngữ trong Nỗi buồn chiến tranh
• 3.2. Ngôn ngữ tự sự
• 3.3. Ngôn ngữ giàu cảm giác
• 3.4. Độc thoại nội tâm
• 3.5. Giọng điệu trong Nỗi buồn chiến tranh
• 3.5.1. Giọng buồn thương ngậm ngùi
• 3.5.2. Giọng đồng cảm
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nỗi buồn chiến tranh và tự sự học

Nỗi buồn chiến tranh là một tác phẩm nổi bật trong văn học Việt Nam, phản ánh sâu sắc những đau thương và mất mát do chiến tranh để lại. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là một câu chuyện về chiến tranh mà còn là một hành trình khám phá tâm lý nhân vật, thể hiện qua lăng kính của tự sự học. Tự sự học giúp người đọc hiểu rõ hơn về cách mà tác giả Bảo Ninh đã xây dựng cốt truyện và nhân vật, từ đó làm nổi bật những cảm xúc và suy tư của con người trong bối cảnh chiến tranh.

1.1. Nỗi buồn chiến tranh Một tác phẩm văn học đặc sắc

Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo Ninh không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn là một tác phẩm nghệ thuật thể hiện rõ nét tâm lý nhân vật. Tác phẩm đã khắc họa một bức tranh chân thực về cuộc sống của những người lính trong chiến tranh, từ đó tạo ra một không gian tự sự phong phú và đa chiều.

1.2. Tự sự học Khái niệm và ứng dụng

Tự sự học là một lĩnh vực nghiên cứu về cách thức kể chuyện trong văn học. Nó giúp phân tích cấu trúc, ngôn ngữ và giọng điệu của tác phẩm. Trong Nỗi buồn chiến tranh, tự sự học được áp dụng để làm rõ cách mà Bảo Ninh đã xây dựng nhân vật và cốt truyện, từ đó tạo ra những cảm xúc sâu sắc cho người đọc.

II. Những thách thức trong việc hiểu nỗi buồn chiến tranh

Việc hiểu và cảm nhận nỗi buồn chiến tranh không phải là điều dễ dàng. Tác phẩm chứa đựng nhiều lớp nghĩa và cảm xúc, đòi hỏi người đọc phải có sự nhạy bén và tinh tế. Những thách thức này đến từ cách mà Bảo Ninh sử dụng ngôn ngữ và cấu trúc cốt truyện, tạo ra một không gian tự sự phức tạp.

2.1. Ngôn ngữ và hình ảnh trong tác phẩm

Ngôn ngữ trong Nỗi buồn chiến tranh rất giàu hình ảnh và cảm xúc. Bảo Ninh đã khéo léo sử dụng các biện pháp tu từ để tạo ra những hình ảnh sống động, giúp người đọc cảm nhận được nỗi đau và sự mất mát của nhân vật.

2.2. Cấu trúc cốt truyện phức tạp

Cấu trúc cốt truyện trong Nỗi buồn chiến tranh không theo một trình tự tuyến tính mà thường xuyên thay đổi, điều này tạo ra sự khó khăn trong việc theo dõi và hiểu rõ nội dung. Tuy nhiên, chính sự phức tạp này lại làm nổi bật được những cảm xúc sâu sắc của nhân vật.

III. Phương pháp phân tích nỗi buồn chiến tranh qua tự sự học

Để phân tích Nỗi buồn chiến tranh, cần áp dụng các phương pháp tự sự học nhằm làm rõ các yếu tố như người kể chuyện, điểm nhìn và giọng điệu. Những yếu tố này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về nhân vật mà còn làm nổi bật những thông điệp mà tác giả muốn truyền tải.

3.1. Người kể chuyện và vai trò của họ

Người kể chuyện trong Nỗi buồn chiến tranh đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải cảm xúc và suy tư của nhân vật. Họ không chỉ là người kể mà còn là nhân chứng cho những đau thương mà chiến tranh mang lại.

3.2. Điểm nhìn trần thuật trong tác phẩm

Điểm nhìn trần thuật trong Nỗi buồn chiến tranh rất đa dạng, từ đó tạo ra nhiều góc nhìn khác nhau về cùng một sự kiện. Điều này giúp người đọc có cái nhìn toàn diện hơn về cuộc sống và tâm lý của nhân vật.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nỗi buồn chiến tranh trong giáo dục

Nỗi buồn chiến tranh không chỉ là một tác phẩm văn học mà còn có giá trị giáo dục cao. Tác phẩm có thể được sử dụng trong giảng dạy để giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa và tâm lý con người trong bối cảnh chiến tranh.

4.1. Giá trị giáo dục của tác phẩm

Tác phẩm giúp học sinh nhận thức rõ hơn về những mất mát và đau thương do chiến tranh gây ra. Qua đó, học sinh có thể trân trọng hơn giá trị của hòa bình và cuộc sống hiện tại.

4.2. Phương pháp giảng dạy hiệu quả

Sử dụng Nỗi buồn chiến tranh trong giảng dạy có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau như thảo luận nhóm, phân tích văn bản, giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng cảm thụ văn học.

V. Kết luận Tương lai của nghiên cứu nỗi buồn chiến tranh

Nghiên cứu về Nỗi buồn chiến tranh vẫn còn nhiều tiềm năng để khai thác. Tác phẩm không chỉ là một di sản văn học mà còn là một nguồn cảm hứng cho các nghiên cứu tiếp theo về chiến tranh và tâm lý con người.

5.1. Tiềm năng nghiên cứu trong tương lai

Với sự phát triển của lý thuyết tự sự học, việc nghiên cứu Nỗi buồn chiến tranh có thể mở ra nhiều hướng đi mới, giúp làm rõ hơn những giá trị nghệ thuật và nhân văn của tác phẩm.

5.2. Đóng góp của tác phẩm cho văn học Việt Nam

Nỗi buồn chiến tranh không chỉ là một tác phẩm tiêu biểu của văn học Việt Nam mà còn là một phần quan trọng trong việc hiểu biết về lịch sử và văn hóa dân tộc. Tác phẩm sẽ tiếp tục được nghiên cứu và giảng dạy trong các thế hệ sau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh (xuất bản lần đầu năm 1990 với tên Thân phận của tình yêu, được trao Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 1991 và dịch ra hơn 10 ngôn ngữ trên thế giới) là một hiện tượng bước ngoặt của văn học thời kỳ Đổi mới. Cuốn tiểu thuyết tái hiện cuộc chiến tranh kéo dài hơn 30 năm không qua lăng kính sử thi đại tự sự truyền thống mà bằng trải nghiệm cá nhân đau thương của người lính thuộc Tiểu đoàn 27 trinh sát. Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Lí luận Văn học mang mã số 60 22 01 20 do học viên Nguyễn Thị Yên Hà thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Quang Long tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, tập trung giải mã công trình này dưới hệ hình lý thuyết tự sự học hiện đại.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là khảo sát toàn diện nghệ thuật tổ chức cốt truyện, kết cấu, người kể chuyện, điểm nhìn và ngôn ngữ trần thuật trong tác phẩm. Luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu trên văn bản tác phẩm qua 4 lần xuất bản (1990, 1991 và hai bản in năm 2003) với độ dài gần 300 trang, đối sánh cùng các sáng tác tiêu biểu giai đoạn sau năm 1975. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật quan trọng khi xác lập hệ thống tiêu chí định lượng và định tính cụ thể, giúp giới nghiên cứu văn học có một cơ sở khoa học vững chắc để đánh giá chuẩn xác giá trị cách tân thể loại của Bảo Ninh trong tiến trình hiện đại hóa văn xuôi Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết tự sự học (Narratology) hiện đại, lấy nền tảng từ công trình Tự sự học – Một số vấn đề lí luận và lịch sử xuất bản năm 2008 của Giáo sư Trần Đình Sử, kết hợp với các quan điểm thi pháp học cấu trúc của Tzvetan Todorov và lý thuyết tác giả hàm ẩn của Wayne Booth. Khung lý thuyết tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Cốt truyện phân mảnh và phi tuyến tính: Sự phá vỡ trật tự nhân quả kinh điển để phản ánh hiện thực tâm lý đa chiều.
• Kết cấu truyện trong truyện (mise en abyme): Cấu trúc tự sự lồng ghép hai tầng bậc hư cấu.
• Người kể chuyện tự ý thức (self-conscious narrator): Hình tượng người trần thuật mang phẩm chất cái tôi kinh nghiệm, liên tục tra vấn hành vi kể chuyện và ý thức bản thân.
• Điểm nhìn đa tiêu cự và thời gian đồng hiện: Kỹ thuật trần thuật xóa nhòa ranh giới giữa hiện tại hậu chiến và quá khứ chiến trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát bao gồm toàn bộ văn bản tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh chia thành 7 phần (với độ dài các phần lần lượt là 42, 79, 38, 36, 29, 48 và 7 trang) cùng hơn 60 tài liệu tham khảo chuyên ngành. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu mục tiêu toàn diện (purposive sampling) đối với 25 biến cố hồi ức và giấc mơ trọng tâm của nhân vật Kiên nhằm bao quát mọi bước chuyển dịch không - thời gian.

Phương pháp phân tích văn bản kết hợp với thao tác thống kê định lượng, phân loại loại hình học và đối chiếu lịch sử văn học được lựa chọn nhằm bảo đảm tính khách quan, khắc phục lối phê bình cảm tính thuần túy. Quá trình nghiên cứu được triển khai liên tục trong thời gian 24 tháng (từ năm 2014 đến tháng 5 năm 2016) tại Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 3 phát hiện mang tính đột phá về kỹ thuật tự sự của Bảo Ninh:

Thứ nhất, tác phẩm phá vỡ hoàn toàn mô hình cốt truyện truyền thống 5 giai đoạn (trình bày, thắt nút, phát triển, cao trào, mở nút). Cốt truyện được tổ chức theo dòng tâm trạng với 25 sự kiện hồi ức và giấc mơ đan cài, trong đó các sự kiện quá khứ chiếm hơn 70% dung lượng tác phẩm, đẩy các sự kiện thực tại lùi về hậu cảnh chỉ chiếm chưa đầy 30%.

Thứ hai, tác phẩm thiết lập kết cấu 2 tầng "truyện trong truyện" độc đáo: tầng 1 là bản thảo dang dở của nhà văn - cựu chiến binh Kiên về Tiểu đoàn 27 và mối tình với Phương; tầng 2 là lời kể của người trần thuật xưng "tôi" tiếp nhận và hoàn chỉnh tập bản thảo. Cấu trúc 7 phần bất đối xứng (phần dài nhất 79 trang, phần ngắn nhất 7 trang) vận hành như một mô hình khối Rubik đa diện.

Thứ ba, sự hình thành của hình tượng người kể chuyện tự ý thức. Tác giả tạo ra khoảng cách trần thuật linh hoạt giữa người kể chuyện và nhân vật, lồng ghép độc thoại nội tâm và đối thoại đa thanh để thực hiện sự săn đuổi nhân cách, phơi bày chấn thương tinh thần của thế hệ hậu chiến.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận đối chiếu 6 trục thời gian lịch sử (từ năm 1961 đến sau năm 1976) tương ứng với 25 sự kiện tâm lý, cùng biểu đồ phân bổ trang viết phản ánh mật độ phân mảnh của dòng ý thức. Nguyên nhân của sự cách tân này xuất phát từ nhu cầu tự thân của nhà văn: muốn tìm kiếm một phương thức biểu đạt trung thực về cái giá của chiến thắng, vượt qua cái nhìn một chiều của chủ nghĩa anh hùng sử thi trước năm 1975.

So với các tiểu thuyết cùng thời kỳ như Ăn mày dĩ vãng của Chu Lai hay Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, Nỗi buồn chiến tranh đi xa hơn trong việc hòa nhập với thi pháp tiểu thuyết hiện đại thế giới (tiêu biểu như kỹ thuật dòng ý thức của Marcel Proust hay William Faulkner). Nghiên cứu khẳng định Bảo Ninh đã chuyển hóa tiểu thuyết từ nghệ thuật phản ánh sự kiện bên ngoài sang nghệ thuật khám phá chiều sâu vô thức và hiện thực tâm linh của con người.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị mang tính ứng dụng thực tiễn cao:

1. Đổi mới chương trình giảng dạy Lý luận Văn học: Tích hợp 20% đến 30% thời lượng học phần tự sự học ứng dụng vào phân tích văn xuôi Đổi mới tại các trường đại học khối khoa học xã hội trong giai đoạn 2026-2027 do các Khoa Ngữ văn chủ trì.
2. Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa thi pháp tiểu thuyết: Số hóa và lập chỉ mục cấu trúc tự sự cho 100% tác phẩm đạt Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1986 đến nay, hoàn thành trong vòng 12 tháng do Viện Văn học thực hiện.
3. Ứng dụng thi pháp học liên ngành: Tổ chức 4 hội thảo chuyên đề trong 6 tháng kết hợp tự sự học với phân tâm học và lý thuyết chấn thương (Trauma Studies) nhằm tiếp tục giải mã văn học chiến tranh, do Hội Nhà văn Việt Nam phối hợp các viện nghiên cứu thực hiện.
4. Mở rộng công tác xuất bản nghiên cứu quốc tế: Biên dịch và phát hành 2 ấn phẩm nghiên cứu chuyên sâu về thi pháp tiểu thuyết Bảo Ninh bằng tiếng Anh trong thời hạn 18 tháng do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội điều phối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Lý luận Văn học, Văn học Việt Nam: Nắm vững phương pháp luận tự sự học và cách áp dụng mô hình phân tích cấu trúc vào một tác phẩm văn xuôi cụ thể.
• Giảng viên và giáo viên Ngữ văn tại các trường đại học, trường chuyên: Bổ sung nguồn ngữ liệu học thuật chuẩn xác, phục vụ trực tiếp công tác giảng dạy tác phẩm văn học giai đoạn sau năm 1975.
• Nhà văn, nhà biên kịch và tác giả sáng tác trẻ: Tiếp cận kỹ thuật tổ chức kết cấu đa tầng, phương pháp lắp ghép phân mảnh và kỹ thuật dòng ý thức để nâng cao nghệ thuật viết truyện.
• Nhà phê bình và biên tập viên xuất bản: Xây dựng khung tiêu chí thẩm định tác phẩm dựa trên các giá trị cách tân hình thức nghệ thuật và chiều sâu tư tưởng tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Cốt truyện của Nỗi buồn chiến tranh khác biệt như thế nào so với cốt truyện truyền thống?
Tác phẩm từ bỏ cấu trúc nhân quả tuyến tính 5 giai đoạn thông thường. Thay vào đó, tác giả sử dụng cấu trúc phân mảnh với 25 sự kiện hồi ức đan xen giữa 3 mốc thời gian: trước, trong và sau chiến tranh, khiến các sự kiện quá khứ chiếm hơn 70% dung lượng trần thuật.

Kết cấu "truyện trong truyện" trong luận văn được thể hiện qua những tầng bậc nào?
Tiểu thuyết gồm 2 tầng cấu trúc: tầng thứ nhất là tác phẩm chưa hoàn tất của nhà văn Kiên viết về đồng đội và mối tình với Phương; tầng thứ hai là câu chuyện của người trần thuật xưng tôi tiếp nhận, giải mã và chỉnh lý tập bản thảo dang dở đó.

Hình tượng người kể chuyện tự ý thức có vai trò gì trong tác phẩm?
Người kể chuyện mang phẩm chất cái tôi kinh nghiệm của người lính sống sót từ Tiểu đoàn 27. Người kể liên tục thâm nhập vào đời sống tâm linh của Kiên, đối thoại và chất vấn hành vi sáng tác, biến cuốn sách thành cuộc tự thú sâu sắc về số phận con người.

Phương pháp thống kê định lượng được áp dụng như thế nào trong luận văn?
Luận văn đã thống kê chi tiết 25 biến cố tâm lý cùng độ dài cụ thể của 7 phần văn bản (từ 7 trang đến 79 trang) qua 4 bản in, chứng minh sự phân bổ thời gian nghệ thuật phụ thuộc hoàn toàn vào không gian tâm lý thay vì thời gian vật lý.

Đóng góp lớn nhất của Bảo Ninh đối với thể loại tiểu thuyết theo luận văn là gì?
Bảo Ninh đã thực hiện một cuộc cách tân triệt để khi chuyển đổi phạm vi tồn tại của nhân vật từ đời sống xã hội sang đời sống tâm lý cá nhân, xác lập mô hình tự sự đa thanh hiện đại cho văn xuôi Việt Nam sau năm 1975.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện các phương diện tự sự của tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh qua 3 chương chuyên sâu về cốt truyện - kết cấu, người kể chuyện - điểm nhìn, ngôn ngữ - giọng điệu.
• Nghiên cứu làm sáng rõ tính chất phân mảnh của 25 sự kiện hồi ức và kết cấu 2 tầng "truyện trong truyện" độc đáo.
• Khẳng định vai trò mở đường của Bảo Ninh trong việc du nhập và Việt hóa các thủ pháp tự sự hiện đại như dòng ý thức và thời gian đồng hiện.
• Cung cấp khung phương pháp luận tự sự học thực chứng mẫu mực cho các nghiên cứu văn học hiện đại tiếp theo.
• Lộ trình 6 đến 12 tháng tới cần tiếp tục mở rộng phân tích tác phẩm dưới góc độ thi pháp học chấn thương và lý thuyết tiếp nhận. Hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu này để tiếp cận sâu sắc những giá trị nghệ thuật vượt thời gian của văn học Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu tác phẩm là hồi ức của Kiên về trận đánh - trận thảm sát xóa sổ cả một đơn vị vào “Mùa khô đầu tiên sau Hiệp định”. Cái chết của đồng đội, của địch trở thành những hồn ma ở Truông Gọi hồn, ở chốn rừng xanh núi thẳm, cứ ám ảnh Kiên mãi thời hậu chiến. “Chẳng biết đến bao giờ thì lòng mình mới có thể nguôi nổi, trái tim mình mới thoát khỏi gọng bàn tay xiết chặt của những kỉ niệm chiến tranh. Những kỉ niệm có thể là êm đềm, có thể lá ác hại nhưng đều để lại những vết thương mà tới bây giờ một năm đã qua, hay mười năm, hay hai mươi năm nữa vẫn còn đau, đau mãi” [39; 47].

Trong ký ức của Kiên, chiến tranh còn là những hình ảnh buồn bã về ngày chiến thắng trĩu nặng những dự cảm kinh hoàng về sự tổn hại của nhân tính trong nhà ga hàng không Tân Sơn Nhất với câu nói của một người chiến sĩ: “Liệu mà coi chừng nhân tính” khi chứng kiến cảnh một người lính cao xạ quẳng xác của một người phụ nữ bên địch ra giữa sân bê tông loáng nước mưa. Nguyễn Thị Yên Hà 15 Lớp CHVH - K58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh dưới góc nhìn tự sự học Tình yêu, trong ký ức của Kiên, là mối tình tuyệt đẹp mà đau xót với cô bạn học Phương. Phương và Kiên ở tuổi 17, tuổi thanh niên mới chớm nở; hai tâm hồn lành mạnh yêu nhau đắm đuối, hồn nhiên. Ở Phương có “vẻ đẹp trời ban, vẻ đẹp rực cháy sân trường Bưởi”, và một cái nhìn tiên tri thiên phú.

Bị cuốn vào vòng xoáy nghiệt ngã của cuộc chiến, tình yêu cũng bị đày đọa, bị đẩy tới bờ vực của sự hủy diệt. Cảnh đôi tình nhân trên chuyến xe lửa và Phương bị làm nhục ngay trong những giờ khắc khởi đầu của cuộc chiến đã nói lên sức tàn phá ghê gớm của chiến tranh. Mối tình của họ mãi mãi là mối tình đau khổ, không thành với những vết thương không thể chữa lành trong thời bình. Thế nhưng cái duy nhất mà nàng không bao giờ đánh mất, cố gắng không để mất, là tình yêu dành cho Kiên.

Tình yêu cho dù bị đày đọa, vẫn tồn tại như một thách thức làm cho người ta mê đắm. Tình yêu của Kiên và Phương như là biểu tượng của cái đẹp, đối lập với chiến tranh khốc liệt. Giữa một vùng bom đạn xé toạc bầu trời Hà Nội trong những ngày đầu của cuộc chiến, Phương tắm bên hồ “ung dung”, “bình thản”, cái đẹp ngạo nghễ trước bạo lực. Tình yêu của Phương, sắc đẹp của Phương bị chiến tranh hủy hoại, chỉ còn lại ký ức mênh mông và huyền ảo, và “nỗi buồn” về thân phận tình yêu.

Ra khỏi cuộc chiến, Kiên trở thành “nhà văn cấp phường”, sống một thời hậu chiến đầy u buồn. Anh lao vào viết như một “Thiên mệnh” xa vời, tối tăm. Nhà văn của phường như người mộng du lang thang cả đêm khắp phố phường, đêm đêm viết hàng núi giấy. Những câu chữ xuất hiện trong “bóng đêm âm u” của tiềm thức, vô thức đã trở thành những hình tượng ảo giác trên trang bản thảo.

Ngày kia anh đốt bản thảo tác phẩm của mình, bên người con gái câm, một biểu tượng đẹp, một bản sao khác của Phương. Cô gái câm là người đọc có thể, người đọc tương lai tiểu thuyết của Kiên. Cô là người duy nhất chứng kiến một tiểu thuyết đang hình thành trong bóng đêm, trong cơn Nguyễn Thị Yên Hà 16 Lớp CHVH - K58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh dưới góc nhìn tự sự học say, trong điên khùng và hoảng loạn, trong vô thức, tức là từ nỗi buồn tình yêu và nỗi buồn chiến tranh. Các sự kiện ở thời hiện tại rất ít mà chủ yếu là nằm trong những hồi ức và giấc mơ của nhân vật.

Chúng tôi thống kê được 25 sự kiện trong tác phẩm được Kiên hồi tưởng lại. Tất nhiên, sự thống kê này chỉ mang tính chất tương đối bởi trong mỗi sự kiện có rất nhiều những chi tiết nhỏ. Cụ thể: TT Sự kiện nằm trong hồi ức và giấc mơ của Kiên 1 Ký ức rùng rợn về tiểu đoàn 27 bị xóa sổ Cuộc sống của Kiên và những người lính trinh sát trước ngày hành 2 quân xuống cánh Nam tiến đánh Buôn Ma Thuột 3 Can bỏ trốn và bị chết 4 Cuộc tình vụng trộm của những người lính với 3 cô gái 5 Cuộc đụng độ với bọn thám báo trả thù cho 3 cô gái Nhớ lại lúc trung đội tập hợp trước mồ Thịnh “con” trước lúc rời 6 Cánh Bắc 7 Mơ đến Hòa - cô giao liên đã hi sinh để cứu Kiên và đồng đội 8 Kiên nhớ đến cha mẹ và lúc từ biệt Dượng Kỉ niệm giữa Kiên và Hạnh - người phụ nữ độc thân sống trong căn 9 phòng nhỏ sát chân cầu thang 10 Ký ức về Vĩnh và người bạn học cũ - Trần Sinh 11 Nhớ lại những phút giây sống gấp với Hiền ở những cây số cuối Nguyễn Thị Yên Hà 17 Lớp CHVH - K58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh dưới góc nhìn tự sự học TT Sự kiện nằm trong hồi ức và giấc mơ của Kiên cùng còn vương lại của thời thanh xuân chiến hào 12 Nhớ lại cái chết khủng khiếp của Quảng 13 Ký ức về Tùng bị một viên bom bi lọt vào não và bị điên 14 Ký ức về người đàn bà câm 15 Ký ức về cha mẹ, lúc cha mất 16 Kỉ niệm về mối tình đầu trong sáng với Phương Những ám ảnh về Phương theo Kiên trong những ngày bị thương 17 nằm ở Điều trị 8 18 Nhớ lại thời ấu thơ khi Kiên cùng Phương, Toàn Sinh học cùng lớp 19 Gặp Phương trên chuyến tàu vào B 20 Kỉ niệm về Phương ở Đồ Sơn 21 Nhớ đến lúc cùng Phương trên chuyến tàu Hà Nội - Vinh 22 Ký ức đau thương về Hòa 23 Ký ức về Phương tuổi 17 24 Nỗi đau đến với Phương trên chuyến tàu vào B 25 Kiên quyết định ra đi bỏ lại Phương ở ga Thanh Hóa Các sự kiện ở đây không được sắp xếp rõ ràng, rành mạch mà rất lộn xộn, chảy theo dòng ký ức vô định của Kiên. Trên cơ sở chuỗi những hồi ức Nguyễn Thị Yên Hà 18 Lớp CHVH - K58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh dưới góc nhìn tự sự học và giấc mơ được đánh số theo thứ tự trần thuật trong tác phẩm, chúng tôi có được tổng hợp như sau: - Hồi ức về cuộc sống thời thơ ấu (gắn với gia đình, bạn bè): 8, 9, 15, 18.

- Mơ về mối tình trong sáng với Phương thuở còn là học sinh trường Bưởi: 16, 20, 23. - Nhớ lại tình cảnh bất trắc với Phương trước thềm chiến tranh: 19, 21, 24, 25. - Hồi ức lại cuộc sống của người lính trong chiến tranh: 2, 4, 5, 6, 11, 17. - Hồi ức lại cuộc chiến và những cái chết thương tâm: 1, 3, 12, 13, 7, 22 - Ký ức về cuộc sống sau hòa bình: 10, 14.

Cuốn tiểu thuyết bao gồm rất nhiều sự kiện, trong đó những sự kiện được Kiên nhớ lại (nằm trong hồi ức của Kiên) chiếm gần như trọn vẹn trong tác phẩm. Những sự kiện ở thời hiện tại chiếm số lương rất ít (chỉ khoảng 1/3). Như vậy, nhà văn đã cho người đọc tiếp cận với một cốt truyện mới mẻ. Ở đây, không chỉ là tiếng nói của ý thức, mà còn là tiếng nói của tiềm thức, của giấc mơ, của cả hiện tại đang vận động và không hề khép kín.

Tuy nhiên, không phải vì thế mà cuốn tiểu thuyết này mất đi tính hợp lý, chặt chẽ của nó. Ngược lại, thông qua dòng ý thức của nhân vật, người đọc vẫn tìm được sợi dây liên kết vô hình kết dính các mảng vỡ của ký ức lại với nhau. Kiểu cốt truyện được xây dựng bởi những hồi ức và giấc mơ nối tiếp nhau làm toát lên nỗi buồn miên man, kéo dài bất tận không một phút bình yên, ngơi nghỉ, cứ mãi đeo đẳng trong suốt cuộc đời nhân vật. Kiên muốn thoát ra khỏi nỗi buồn ấy nhưng mỗi lần như thế, những ký ức ám ảnh lại hiện về và dằn vặt cả thể xác lẫn tâm hồn anh.

Chỉ có kiểu cốt truyện theo dòng ý thức mới thể hiện được sự đau buồn mà chiến tranh đem lại cho người lính. Điều này vừa giữ được mạch câu chuyện, vừa tránh được sự nhàm chán cũ kỹ. Nguyễn Thị Yên Hà 19 Lớp CHVH - K58 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh dưới góc nhìn tự sự học Bảo Ninh đã cho thấy ý thức cách tân nghệ thuật, đổi mới tư duy, lạ hóa cách viết của mình. Với Nỗi buồn chiến tranh, Bảo Ninh đã xây dựng cốt truyện theo dòng tâm trạng nhân vật, bao gồm cả ý thức lẫn vô thức.

Sáng tạo dựa trên trực giác, linh cảm “để ngòi bút phiêu lưu trong thế giới tâm linh của con người”. Cuốn tiểu thuyết hình thành từ những mảng vụn trong ký ức của Kiên, với quá khứ và thực tại đan xen, hòa lẫn vào nhau. Bằng những ký ức chắp nối, tác phẩm như là những độc thoại của Kiên về thân phận con người. Tình yêu và chiến tranh, hai chủ đề, hai nỗi buồn thấm vào nhau, hòa lẫn nhau, da diết, xót xa, hủy diệt.

Cốt truyện phân mảnh Ở Nỗi buồn chiến tranh, cốt truyện vẫn tồn tại song bắt đầu bị biến dạng và phân rã. Thay vì duy trì tính thống nhất trong trình tự thời gian và nhân quả của chuỗi sự kiện gắn với hành động của nhân vật chính như truyền thống, tự sự “tan vỡ” thành một chuỗi lắp ghép các phân đoạn, các “mảnh vỡ” của cuộc đời nhân vật chính. Thay vì triển khai tự sự bám vào hành trình của nhân vật, nhà văn lại biến tự sự trở thành một “cuộc phiêu lưu của cái viết”, một sự chắp ghép ngẫu nhiên những mảnh vỡ - những sự kiện phân tán và rời rạc ở xuyên suốt tác phẩm. Những hồi ức của cựu chiến binh Kiên bị cắt vụn và phân tán trong các phần của văn bản.

Có những hồi ức xuất hiện ngay từ trong phần đầu tiên (hồi ức về cái chết của người nữ giao liên tên Hoà, về nhà ga Thanh Hoá và Phương) như là những khúc mở ra báo hiệu những chủ đề chính của tác phẩm (cái chết của những người lính và sự huỷ diệt tình yêu.) và chỉ được tái hiện trọn vẹn trong những phần cuối cùng của thiên truyện.