ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRAN MAI HƯƠNG SO SÁNH CÁCH TẢ NGOẠI HÌNH NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN KIEU CUA NGUYEN DU VA TRUYEN NGAN CUA NAM CAO Hà Nội - 2013 ĐẠI HỌC QUOC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRAN MAI HƯƠNG SO SÁNH CÁCH TẢ NGOẠI HÌNH NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN KIEU CUA NGUYEN DU VA TRUYEN NGAN CUA NAM CAO Chuyén nganh: Van hoc Viét Nam Mã số: 602234 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Trần Nho Thìn Hà Nội - 2013 MỤC LỤC MO 000. Một số van đề lí luận CHUNG 177. 9 VĂN Khai niém ối an.
Ngoai hinh nhan vat 8n. Thé loai va van dé miéu ta ngoại hình:. Hai thời kỳ văn học trung đại và hiện đại trong lịch sử văn học Việt Nam 2.1 Văn học trung đại Việt Nam.2 Văn học hiện đại Việt Nam. Đối tượng, mục đích, phạm vi, phương pháp nghiên cứu:.
Mục đích nghién CỨU.- - s56 + 1E E93 E 9 9 11 9 1v vn ng ng rưy 15 3. Phạm vi nghién CỨU.- 5 G62 E191 E91 E91 19 1 1 ng ng ng rưy 15 3. Phương pháp nghiên CỨU:. 2 S1 SE vn ngư 15 4.
Lịch sử vấn đề nghiên CỨU.- ¿©2652 + 22 S**EE+E£EE+EeEEEEetsetreresesrxrrrrke 16 4. Lịch sử nghiên cứu việc miêu tả ngoại hình nhân vật Truyện Kiều:. Nghiên cứu về vấn đề miêu tả ngoại hình nhân vật trong sáng tác Nam 60. 24 Chuong 1: VAN DE MIEU TA NGOAI HINH NHAN VAT TRUYEN KIEU 1.
Ngoại hình nhân vật chính diện .1 Nhan vat Thuy Vane Gdid. Nhân vat Thúy KiÊU :.--- 2 2 2 E+EE+EE+EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEEkrrkerkeee 28 1.4 Nhân vật Kim Trong: .--- - --- << S311 SH HH ng ky 31 2. Ngoại hình nhân vật phản diỆn:. Nhân vật Mã Giám Sinh.2 Nhân vật Tú Ba .- --- 6 vn ng HH HH Hành nh ng 37 2.
Nhân vật Sở Khanh .-- - --- 6 6+ E11 91 91 9v HH ng ng ng 39 2. Nhan vat Hoan Thu.5 Nhân vật Hồ Tôn Hiến .eeccsseccsssssscsssneecsssneecssnnecessneeeessneeessneessnneeeesnness 42 Chương 2: NGOẠI HÌNH NHÂN VAT TRUYỆN NGAN CUA NAM CAO. Ngoại hình nhân vật chí PhèO.1 Ngoại hình của Chí Phèo khi bat đầu tha hóa ,:.2 Ngoại hình khi Chí Phèo chìm sâu trong sự tha hóa trở thành con quỷ dữ CU Lang VU n9007777.3 Ngoại hình của Chí Phéo khi bi cự tuyỆt:. Ngoại hình nhân vật Thi ÌNở.
Ngoại hình nhân vat Lão Hạc. Một vài quan sat SO sánh : .- -- c1 TH ng nếp 70 Chương 3: SO SÁNH VÀ LÍ GIẢI. -- 2 2+S<+SE+EE+EE£EEEEE2E12E12E171717171121121121111 1111 xU 74 I410 nai. Về hệ thống nhân vật :.----- 2 2 <++s+EE+EEtEE2EE2EE2EE2EEerkerkerree 76 1.
Về bút pháp nghệ thuật: .-- 2-2 2 s+EE+EE£+E£2EE2EE+EE+EEerxerxerxee 80 2. Quan niệm văn học thời trung dat to. Quan niệm về con người cộng đồng thời trung đại :. Quan niệm văn học thời hiện dat .- 5 55552225 *‡++e+seeexezexss 86 KET LUẬN.
Lý do chọn đề tài: Đề làm nồi bật đặc điểm riêng, nét độc đáo của một đối tượng nào đó, cần phải dùng phương pháp so sánh. Có một số lý do dé chúng tôi đến với dé tài nghiên cứu so sánh cách miêu tả ngoại hình nhân vật trong Truyện Kiều của Nguyễn Du và trong truyện ngắn Nam Cao. - Chúng ta đều biết, Nguyễn Du là một tác giả tiêu biểu của văn học trung đại và Nam Cao- một tác giả tiêu biểu của văn học hiện đại giai đoạn nửa đầu thế kỷ. Nghiên cứu so sánh miêu tả ngoại hình nhân vật của một tác giả trung đại và một tác giả hiện đại thoạt nhìn có vẻ như một dé tài đơn giản, song thực ra ân sau vẻ ngoài đơn giản này là những vấn đề khá quan trọng của so sánh loại hình học văn học trung đại và hiện đại.
Đề tài của chúng tôi là một dạng nghiên cứu trường hợp, thông qua một sự kiện cụ thé dé hình dung đặc điểm của hai nền, hai kiểu loại văn học lớn. Trong nghiên cứu và giảng dạy văn học ở chương trình trường phô thông, van đề về đặc trưng của văn học trung đại và văn học hiện đại là vấn đề quan trọng nhưng khá phức tạp. Làm cách nao dé miêu tả và cắt nghĩa cho học sinh hiểu được những đặc trưng nổi bật của hai kiểu văn học này trên cơ sở những tác phẩm học sinh được học, một cách cắt nghĩa không quá khó, quá phức tạp, vừa đủ với trình độ tư duy và nhận thức của học sinh- câu hỏi này luôn thôi thúc sự suy nghĩ của tôi với tư cách một giáo viên dạy văn ở trường phô thông cấp trung học cơ sở. Được sự gợi ý của thầy hướng dẫn, chúng tôi quyết định chọn dé tài “So sánh cách tả ngoại hình nhân vật trong Truyện Kiều của Nguyễn Du và truyện ngắn của Nam Cao”.
Những lý do cụ thé như sau: 1.1 Vấn đề miêu tả ngoại hình với quan niệm về con người: Ngoại hình con người (cũng là nhân vật trong tác phẩm văn học) gồm những yếu tổ gì ? Nếu duy danh định nghĩa, hình là hình khối, đường nét, màu sắc, ngoại là bên ngoài. Vậy ngoại hình trước hết đó là chân dung -khuôn mặt, mắt, mũi, miệng thông qua nụ cười, cái nhìn, giọng nói, sau đó là cách phục sức, quần áo với kiểu cách, màu sắc của quần áo. Chúng ta dễ thống nhất với nhau rằng ở một con người, nếu tâm lý vốn trừu tượng, chỉ có thể nắm bắt, phán đoán và diễn tả gián tiếp thì ngoại hình là phần hữu hình, có thể quan sát trực quan. Tất nhiên, tả ngoại hình có ý nghĩa quan trọng trong việc nắm bắt, diễn tả tính cách nhân vật.
Cùng với ngôn ngữ, hành động, tâm lý, các yếu tố ngoại hình góp phần làm nỗi bật tính cách của nhân vật. Nhưng mỗi nền văn học, mỗi thời đại văn học lại có cách miêu tả ngoại hình khác nhau. Nói một cách lý luận, miêu tả ngoại hình nhân vật là một phạm trù lịch sử. Các trích đoạn Truyện Kiều hay tác phẩm Chí Phéo đều có miêu tả chân dung nhân vật, dĩ nhiên ở các mức độ và tính chất khác nhau, với những quan niệm khác nhau.
So sánh cách tả ngoại hình nhân vật dé từ đó khái quát lên đặc trưng của tư duy văn học trung đại và hiện đại do đó là cách làm phù hợp với khả năng tiếp nhận của học sinh, mà cũng là cách làm mà giới nghiên cứu chưa từng vận dụng khi so sánh hai nền văn học trung đại và hiện đại. Đề tải do vậy có tính ứng dụng thực tiễn cấp thiết, đồng thời cũng có cái mới. Đề tài tuy đề cập đến một phương diện rất nhỏ của nhân vật văn học nhưng có liên quan đến tư duy văn học của văn học trung đại và văn học hiện đại. Tả ngoại hình con người không đơn giản là câu chuyện của kỹ thuật viết văn mà 4n sau việc miêu tả ấy là quan niệm của mỗi tác giả, mỗi thời đại về con người.
Quan niệm về con người như thế nào thì tác giả sẽ tả ngoại hình nhân vật tương ứng. Đọc lịch sử nghiên cứu bình luận việc miêu tả nhân vật Truyện Kiêu, chúng tôi gặp ý kiên độc đáo của René Crayssac, một nha Việt Nam học người Pháp. Ông cho rằng, con người trong Truyện Kiều sống trong xã hội gia trưởng, lấy gia đình làm bản vị, hy sinh con người cá nhân cho cộng đồng gia đình nên nét cá nhân thường rất mờ nhạt. Theo ông, quan niệm con người như vậy chi phối đến cách miêu tả nhân vật, trước hết là miêu tả ngoại hình.
Ông viết “Các nhân vật trong Truyện Kiều, người nào cao hay thấp, béo hay gay, mặc xanh hay mặc do, cái đó không có quan hệ gì. Người trong truyện đây chăng qua mỗi người chỉ là để đóng một vai trong xã hội, cái bản thân mình không có quan hệ gì; mỗi người có thể cho là chân “phái viên” phải làm một công việc cho xã hội” ( René Crayssac, Truyện Kiều và xã hội Á Đông, Thượng Chi dịch từ Pháp văn, Nam phong, các số 111 và 112 (tháng 11 va 12,1926) ). Nghĩa là, vì không có quan niệm dé cao con người cá nhân nên Nguyễn Du không theo đuôi việc tả chi tiết ngoại hình nhân vật. Từ cách giải thích thú vị của ông, ta có thể suy ra, các tác phâm văn học hiện thực ở thế ky XX, ví dụ, sang tác của Nam Cao, sở di có việc tả chi tiết, tỉ mỉ ngoại hình nhân vật vì các nhà văn hiện đại sống trong môi trường văn học chịu nhiều ảnh hưởng của văn học phương Tây, vốn đề cao con người cá nhân.
Nghĩa là nếu mở rộng xem xét ngữ cảnh văn hóa, ta sẽ thấy sau chuyện tả ngoại hình nhân vật là một van đề văn hóa của từng thời đại. Nhưng trong Truyện Kiều có một van đề khác nữa mà Crayssac chưa đề cập đến, nhưng đã được một số nhà nghiên cứu gần đây miêu tả và lý giải, trong số đó có nhà nghiên cứu Trần Nho Thìn. Đó là việc phân tích và lý giải vì sao có sự khác biệt trong miêu tả nhân vật chính diện và phản diện ở tác phẩm này. Nội dung vấn đề tóm tắt như sau: trong Truyện Kiều, có sự phân biệt trong việc sử dụng các kỹ thuật tả nhân vật- không chỉ ngoại hình mà còn cả tâm lý- dành cho các nhân vật chính diện va phản diện.
Theo ông, ngoai một hai nhân vật có tính trung gian, các nhân vật Truyện Kiều về cơ bản vẫn phân tuyến thành chính diện và phản diện. Ông dùng khái niệm “tư duy phân loại” để diễn tả, tư duy phân loại này bộc lộ trên ba cấp độ khác nhau (thái độ của tác giả đối với mỗi loại nhân vật; cấu tạo giá trị cho mỗi loại nhân vật và phân loại nhân vật băng các phương tiện nghệ thuật ngôn từ). Nghệ thuật tả ngoại hình nhân vật thuộc tầng thứ ba, theo Trần Nho Thìn là tầng sâu nhất, mang những đặc trưng rõ nhất của nghệ thuật tự sự truyện Nôm bác học. Ông viết “Đặc điểm nổi bật của tính ước lệ trong việc miêu tả nhân vật Truyện Kiều là việc tác giả sử dụng rộng rãi và nhất quán các biểu tượng rút từ thiên nhiên làm công cụ miêu tả.
Chúng ta thấy ngoại hình của Thúy Kiều, Thúy Vân, Kim Trọng, Từ Hải được miêu tả một cách ước lệ, trong đó vai trò của các yếu tố thiên nhiên là đặc điểm nồi bật” [48, tr. Trong khi đó, ngoại hình nhân vật phản diện lại có xu hướng được tả thực.