CHƯƠNG 1: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ LÝ THUYẾT ÁP DỤNG 1. Khái niệm nghiên cứu: 1. Theo JoanRobertson – Chủ nhiệm khoa CTXH Trường Đại học Wisconsin, Hoa Kỳ: CTXH là một quá trình giải trình giải quyết các vấn đề hợp lý nhằm thay đổi theo kế hoạch, hướng tới mục tiêu đã đề ra ở các cấp độ cá nhân, gia đình, nhóm, tổ chức, cộng đồng và chính sách xã hội. Theo Liên đoàn Chuyên nghiệp Xã hội Quốc tế (IFSW) tại Hội nghị Quốc tế Montreal, Canada, vào tháng 7/2000: CTXH chuyên nghiệp thúc đẩy sự thay đổi xã hội, tiến trình giải quyết vấn đề trong mối quan hệ con người, sự tăng quyền lực và giải phóng cho con người, nhằm giúp cho cuộc sống của họ ngày càng thoải mái và dễ chịu.
Vận dụng các lý thuyết về hành vi con người và các hệ thống xã hội. CTXH can thiệp ở những điểm tương tác giữa con người và môi trường của họ. Theo Cố Thạc sĩ Nguyễn Thị Oanh (trích từ tài liệu hội thảo 2004): Định nghĩa cổ điển: CTXH nhằm giúp cá nhân và cộng đồng tự giúp. Nó không phải là một hành động ban bố của từ thiện mà nhằm phát huy sứ mệnh của hệ thống TC (cá nhân, nhóm và cộng đồng) để họ tự giải quyết vấn đề của mình.
Theo Hiệp hội Quốc gia NVCTXH (NASW): Công tác xã hội là hoạt động nghề nghiệp giúp đỡ các cá nhân, nhóm hay cộng đồng để nhằm nâng cao hay khôi phục 10 Thang Long University Library tiềm năng của họ để giúp họ thực hiện chức năng xã hội và tạo ra các điều kiện xã hội phù hợp với các mục tiêu của họ (Zastrow, 1996: 5). CTXH tồn tại để cung cấp các dịch vụ xã hội mang tính hiệu quả và nhân đạo cho cá nhân, gia đình, nhóm, cộng đồng và xã hội giúp họ tăng năng lực và cải thiện cuộc sống (Zastrow, 1999:. Theo đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ: CTXH góp phần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa con người và con người, hạn chế phát sinh các vấn đề xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của TC xã hội, hướng tới một xã hội lành mạnh, công bằng, hạnh phúc cho người dân và xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiên tiến. Với nhiều khái niệm, định nghĩa đã nêu trên, em nhận thấy khái niệm CTXH của Hiệp hội nhân viên xã hội quốc gia (NASW) phù hợp với xã hội Việt Nam hiện nay.
Do đó, em chọn khái niệm này để áp dụng vào quá trình nghiên cứu của mình.2 Công tác xã hội cá nhân. Công tác xã hội cá nhân là hoạt động dịch vụ xã hội trực tiếp hướng đến các TC do các nhân viên cộng đồng thực hiện. Các nhân viên này phải có các kỹ năng trong việc giải quyết các vấn đề về nguồn lực, các vấn đề về xã hội và xúc cảm. Đây là một hoạt động mang tính chuyên ngành để qua đó các nhu cầu của TC được đánh giá trong các bối cảnh xã hội và quan hệ xã hội của cá nhân đó.
Nhân viên xã hội cá nhân hướng đến nâng cao sức mạnh của các TC nhằm giải quyết các vấn đề và đối mặt các vấn đề một cách hiệu quả trong môi trường sống của TC. Các dịch vụ thông qua nhân viên xã hội bao trùm nhiều vấn đề từ việc trợ giúp về vật chất đến các vấn đề tham vấn phức hợp.(Trích từ Specht và Vickery, Integrating Social Work Methods. 1977 Allen and Unwin.3 Nhân viên công tác xã hội. Theo Nguyễn Thị Oanh cho rằng: “Nhân viên CTXH là những người được đào tạo một cách chuyên nghiệp về CTXH để sử dụng những kiến thức và kỹ năng của mình để”: - Giúp cho xã hội thấy rõ trách nhiệm của mình đối với sự phát triển chung của xã hội - Giúp TC: + Cung cấp các dịch vụ xã hội; + Tăng cường khả năng giải quyết và đối phó với các vấn đề của mình; + Tiếp cận các nguồn lực; + Thiết lập những mối quan hệ thuân lợi giữa họ và môi trường của họ.
Theo (Hiệp hội Nhân viên công tác xã hội quốc tế -IFSW)Nhân viên công tác xã hội (tiếng Anh là social worker) là những người hoạt động trong nhiều lĩnh vực, được đào tạo chính quy và cả bán chuyên nghiệp, được trang bị các kiến thức và kỹ năng trong CTXH để trợ giúp các đối tượng nâng cao khả năng giải quyết và đối phó với vấn đề trong cuộc sống; tạo cơ hội để các đối tượng tiếp cận được nguồn lực cần thiết; thúc đẩy sự tương tác giữa các cá nhân, giữa cá nhân với môi trường tạo ảnh hưởng tới chính sách xã hội, các cơ quan, tổ chức vì lợi ích của cá nhân, gia đình, nhóm và cộng đồng thông qua hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn”. Theo DuBois and Miley: Nhân viên công tácxã hội là những nhà chuyên nghiệp làm chủ những nền tảng kiến thức cần thiết, có khả năng phát triển các kỹ năng cần thiết, tuân theo những tiêu chuẩn và đạo đức của nghề công tác xã hội (2005). 12 Thang Long University Library 1.4 Bệnh nhân suy thận mạn Bệnh nhân suy thận mạn là những người mắc bệnh suy thận ở giai đoạn cuối và chức năng thận của họ suy giảm dưới mức bình thường. Khi mắc bệnh suy thận mạn, thận không thể loại bỏ các chất thải cũng như mất chức năng kiểm soát lượng nước của cơ thể, lượng muối trong máu và canxi.
Các chất thải sẽ tồn đọng trong cơ thể và gây hại cho người bệnh. Bệnh suy thận mạn thường xảy ra đột ngột và phát triển từ từ. Bệnh tiến triển chậm và thường không xuất hiện triệu chứng cho tới khi đã ở tình trạng nguy hiểm gây hại cho người bệnh.5 Hỗ trợ cho bệnh nhân mắc bệnh suy thận mạn Hỗ trợ cho bệnh nhân mắc bệnh suy thận mạn là hành động giúp đỡ cho những người mắc bệnh suy thận giai đoạn cuối về mặt vật chất, thể chất và tinh thần. Kết nối nguồn lực từ bệnh viện, địa phương, các tổ chức bảo trợ xã hội phối hợp trợ giúp cho người bệnh, hỗ trợ tham vấn giúp người bệnh vượt qua rào cản tâm lý.6 Công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ cho bệnh nhân mắc bệnh suy thận mạn.
Công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ cho bệnh nhân mắc bệnh suy thận mạn là việc áp dụng những phương pháp giúp đỡ cá nhân trong CTXH để hỗ trợ cho những người mắc bệnh suy thận giai đoạn cuối về mặt vật chất, thể chất và tinh thần. NVXH sẽ là người kết nối người bệnh với các nguồn lực như bệnh viện, chính quyền, địa phương, các tổ chức bảo trợ xã hội cùng phối hợp trợ giúp cho người bệnh. Vai trò của NVXH mang tính chất như một nhà tham vấn, động viên người bệnh chia sẻ những vấn đề khó khăn của họ từ đó NVXH sẽ biết được và có kế hoạch trợ giúp người bệnh giải quyết những vấn đề đó. Phương pháp luận: 2.
Chủ nghĩa Duy vật biện chứng Phương pháp duy vật biện chứng đòi hỏi trong quá trình nghiên cứu phải đặt Công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ cho bệnh nhân mắc bệnh suy thận mạn trong mối quan hệ tương tác với các yếu tố chủ quan và khách quan như hoàn cảnh gia đình của người bệnh, môi trường mà người bệnh đang sinh sống, các nhu cầu và nguyện vọng của người bệnh. Chủ nghĩa duy vật lịch sử Phương pháp duy vật lịch sử đòi hỏi trong quá trình nghiên cứu phải đặt Công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ cho bệnh nhân mắc bệnh suy thận mạn trong hoàn cảnh môi trường xã hội. Cụ thể là phòng Công tác xã hội Bệnh viện Bạch Mai được thành lập theo Quyết định số 735/QĐ-BM ngày 28/5/2015 của Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, với chức năng nhiệm vụ và hình thức tổ chức thực hiện được quy định theo hướng dẫn tại Thông tư 43/2015/TT-BYT ngày 26/11/2015 của Bộ Y tế. Tuy phòng mới được thành lập nhưng đã có rất nhiều hoạt động thiết thực để trợ giúp cho bệnh nhân như hỗ trợ xuất ăn miễn phí, hoạt động phát cháo từ thiện hàng tuần, trao quà, vận động nguồn lực hỗ trợ trao tiền cho những bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn, thành lập câu lạc bộ bệnh nhân tại khoa thận nhân tạo… đã làm giảm bớt phần nào gánh nặng của bệnh nhân và người nhà bệnh nhân.
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực phát triển tuy nhiên với lực lượng nhân viên công tác xã hội còn hạn chế nên việc áp dụng tiến trình Công tác xã hội cá nhân đối với bệnh nhân tại các khoa khác và khoa thận nhân tạo chưa được thể hiện rõ. Hướng tiếp cận nghiên cứu Trong nghiên cứu này, lựa chọn hướng tiếp cận nghiên cứu theo nhiều hướng khác nhau từ tiếp cận Y học, Tâm lý học, Xã hội học để có cái nhìn đa chiều hơn từ nhiều khía cạnh. Phương pháp tiếp cận Y học 14 Thang Long University Library Tác giả lựa chọn hướng tiếp cận Y học là hướng tiếp cận đầu tiên do đặc trưng của đề tài là vấn đề bệnh liên quan đến suy thận mạn. Từ việc áp dụng phương pháp tiếp cận Y học, sẽ tìm hiểu được nguyên nhân, triệu chứng, vấn đề cho đến phương pháp điều trị đối với bệnh của TC từ đó NVXH có thể hiểu thêm về tình trạng của TC.
Song song với việc áp dụng các phương pháp tiến cận của CTXH, NVXH sẽ dễ dàng hơn trong việc nghiên cứu và đưa ra phương án trợ giúp TC. Phương pháp tiếp cận Tâm lý học Tâm lý học nghiên cứu các quy luật vận hành và phát triển của các hiện tượng đánh giá tâm lý và trị liệu cho các vấn đề về sức khỏe tâm thần, nó còn trực tiếp hỗ trợ cho việc nắm bắt và xử lý những vấn đề thuộc về hành vi và hoạt động của con người. Trái với Công tác xã hội thì quan tâm đến việc giải quyết vấn đề, mối quan hệ của TC và kết nối các nguồn lực cộng đồng xung quanh TC. NVXH có thể sử dụng phương pháp tiếp cận Tâm lý học để hiểu thêm về những vấn đề tâm lý TC đang lo lắng từ đó NVXH sẽ trợ giúp cho TC để giải tỏa những vấn đề tâm lý đó.
Phương pháp tiếp cận Xã hội học Xã hội học quan tâm đến đến con người, mối tương tác giữa con người với nhau và hiểu biết về mối tương tác ấy. Xã hội học được ứng dụng vào nghiên cứu nguyên nhân, quy luật của các tương tác giữa con người với nhau. Trong nghiên cứu này có sử dụng phương pháp điều tra xã hội học kết hợp với phương pháp CTXH nhằm tìm hiểu những khó khăn, mong muốn của TC và gia đình TC.