Mở đầu Phần 2: Tổng quan nghiên cứu Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và đánh giá hiệu quả kinh tế Phần 5: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế của các hộ trồng mơ trên địa bàn xã Cao Kỳ, huyện Chợ Mới, tỉnh Bắc Kạn 5 Phần II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2.1 Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế 2.1 Khái niệm và quan điểm chung về hiệu quả kinh tế * Quan điểm về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế (HQKT) là một khái niệm quan trọng trong lĩnh vực kinh tế, liên quan trực tiếp đến việc sản xuất hàng hoá và áp dụng cho tất cả các phạm trù và quy luật kinh tế khác. HQKT là một vấn đề hàng đầu được quan tâm bởi các nhà kinh tế, vì việc xác định chính xác HQKT là một trong những cơ sở quan trọng để lựa chọn chiến lược sản xuất và phát triển cây trồng. Thông qua HQKT, chúng ta có thể nhìn thấy rõ hơn kết quả thực tế của hoạt động sản xuất. HQKT của sản xuất thể hiện mối quan hệ giữa lợi ích và chi phí, tức là càng tăng một đơn vị lợi ích trên một đơn vị chi phí, càng có hiệu quả.
HQKT là một trong những chỉ số đo lường mức độ tổ chức quản lý sản xuất, mức độ sử dụng tài nguyên khan hiếm một cách hiệu quả để phục vụ mục tiêu sản xuất và lợi ích con người. Ngoài ra, HQKT còn phản ánh sự tồn tại và phát triển của xã hội nói chung và từng doanh nghiệp nói riêng. Khi đánh giá kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của các ngành, doanh nghiệp và thành phần kinh tế khác nhau, không chỉ xem xét một chiều về số lượng sản phẩm được sản xuất, mà còn cần đánh giá chất lượng của hoạt động sản xuất kinh doanh dựa trên các chỉ tiêu HQKT. Tuy nhiên, cho đến năm 1910 mới có văn bản pháp quy đánh giá HQKT của vốn đầu tư cơ bản.
Từ đó 6 đến nay, đã có nhiều khái niệm và quan điểm khác nhau về HQKT trong lĩnh vực kinh tế. Một hệ thống quan điểm đầu tiên cho rằng HQKT được xác định bằng tỷ số giữa kết quả đạt được và các chi phí bỏ ra, bao gồm các nguồn nhân tài, vật lực và các nguồn lực khác, nhằm đạt được kết quả đó. Quan điểm này tập trung vào phản ánh HQKT trong trạng thái tĩnh, tức là tại một thời điểm cụ thể. Trong việc viết lại, có thể sử dụng các cụm từ sau để trình bày lại ý kiến: Từ năm 1878, Sapodonicop và một số nhà kinh tế, nhà khoa học đã thảo luận về Hiệu quả kinh tế (HQKT), nhưng cho đến năm 1910 mới có tài liệu pháp quy đánh giá HQKT của vốn đầu tư cơ bản.
Hiện nay, có nhiều khái niệm và quan điểm khác nhau về HQKT trong lĩnh vực kinh tế. Một quan điểm đầu tiên xác định HQKT dựa trên tỷ số giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra, bao gồm nguồn nhân lực và tài nguyên vật chất, để đạt được kết quả đó. Đây là cách tiếp cận phản ánh HQKT trong trạng thái tĩnh, tại một thời điểm cụ thể. HQKT = K/C Trong đó: K là kết quả sản xuất.
C là chi phí sản xuất. Theo quan điểm của Culicop, hiệu quả sản xuất được xem là kết quả của một nền sản xuất cụ thể. Chúng ta có thể so sánh kết quả đạt được với chi phí cần thiết để đạt được kết quả đó. Để đo lường hiệu quả, ta có thể tính tỷ lệ giữa tổng sản phẩm và vốn sản xuất để có hiệu suất vốn, hoặc tỷ lệ giữa tổng sản phẩm và vật tư để có hiệu suất vật tư, hoặc tỷ lệ 7 giữa tổng sản phẩm và số lao động để có hiệu suất lao động [1].
Phương pháp tính này cho phép chúng ta đánh giá mức độ hiệu quả sử dụng các nguồn lực sản xuất khác nhau và so sánh HQKT giữa các quy mô sản xuất khác nhau. Tuy nhiên, phương pháp đánh giá này có một nhược điểm là không thể phản ánh được quy mô chung của HQKT. Tác giả Trần Văn Đức (1993) cũng chỉ ra: “HQKT được xem xét trong mối tương quan giữa một bên là kết quả thu được và một bên là chi phí bỏ ra” [1]. - Hệ thống quan điểm thứ hai: HQKT được đo bằng hiệu số giữa giá trị sản xuất đạt được và lượng chi phí đã bỏ ra để đạt được kết quả đó.
HQKT = K - C [ 1 ] - Hệ thống quan điểm thứ ba xem xét HQKT trong phần biến động giữa chi phí và kết quả sản xuất. HQKT biểu hiện ở quan hệ tỷ lệ giữa phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí, hay quan hệ tỷ lệ giữa kết quả bổ sung và chi phí bổ sung. Một số ý kiến chú ý đến quan hệ tỷ lệ giữa mức độ tăng trưởng kết quả sản xuất với mức độ tăng trưởng chi phí của nền sản xuất xã hội: HQKT = K/C [1] Trong đó: K là phần tăng thêm của kết quả sản xuất C là phần tăng thêm của chi phí sản xuất. Đây là cách đánh giá có ưu thế khi xem xét HQKT của đầu tư theo chiều sâu hoặc trong việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật, tức là nghiên cứu hiệu quả của phần chi phí đầu tư tăng thêm.
Hạn chế của cách đánh giá này là không xét đến HQKT của tổng chi phí bỏ ra. * Khái niệm về hiệu quả kinh tế 8 Theo Đỗ Kim Chung, Phạm Vân Đình, Trần Văn Đức, Quyền Đình Hà (1997) thống nhất là cần phân biệt rõ 3 khái niệm cơ bản về hiệu quả: hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ và hiệu quả kinh tế.[1] Hiệu quả kỹ thuật là tỷ lệ giữa số lượng sản phẩm có thể đạt được và đơn vị chi phí đầu vào. Đây là một khái niệm được sử dụng rộng rãi trong kinh tế vi mô để đánh giá việc sử dụng nguồn lực cụ thể, cho biết một đơn vị nguồn lực sử dụng vào sản xuất sẽ tạo ra bao nhiêu đơn vị sản phẩm. Hiệu quả phân bổ là một chỉ số hiệu quả liên quan đến giá trị sản phẩm và giá đầu vào.
Nó được tính toán để phản ánh giá trị sản phẩm được tạo ra trên một đồng chi phí thêm về đầu vào hoặc nguồn lực. Hiệu quả kinh tế là một khái niệm kinh tế mà trong đó sản xuất đạt được cả hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Điều này có nghĩa là cả yếu tố vật chất và giá trị được tính đến khi đánh giá việc sử dụng nguồn lực trong lĩnh vực nông nghiệp[1] Tóm lại: “HQKT là phạm trù kinh tế xã hội phản ánh các hoạt động kinh tế trong một phương thức sản xuất nhất định, không những nó phản ánh mối quan hệ tỷ lệ giữa sự tăng trưởng của kết quả sản xuất với việc sử dụng hợp lý các nguồn lực của doanh nghiệp, của xã hội thông qua mức đầu tư chi phí mà còn mang lại lợi ích cho xã hội”.2 Nội dung và bản chất của hiệu quả kinh tế * nội dung Hiệu quả sản xuất kinh doanh có thể được hiểu như là sự kết hợp giữa kết quả và hiệu quả kinh tế trong hoạt động sản xuất kinh doanh của một doanh nghiệp. Kết quả là các sản phẩm, dịch vụ hoặc thành tựu cụ thể mà doanh nghiệp đạt được trong quá trình hoạt động.
Kết quả thường được đo lường bằng các chỉ tiêu như doanh số bán hàng, lợi nhuận, tỷ suất sinh lời, thị phần, 9 chất lượng sản phẩm, sự hài lòng của khách hàng, và nhiều yếu tố khác tùy thuộc vào ngành công nghiệp và mục tiêu cụ thể của doanh nghiệp. Tuy nhiên, chỉ có kết quả không đủ để đánh giá hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế liên quan đến việc tạo ra kết quả đạt được một cách tiết kiệm, hiệu quả với mức chi phí thấp nhất có thể. Nó liên quan đến sự tối ưu hóa các nguồn lực, quá trình sản xuất và vận hành của doanh nghiệp để đạt được kết quả tốt nhất với số lượng tài nguyên, thời gian và công sức đã sử dụng.
Để đánh giá hiệu quả kinh tế, các yếu tố quan trọng cần được xem xét, bao gồm điều kiện tự nhiên (ví dụ: tình hình thời tiết, tài nguyên), yếu tố kinh tế (ví dụ: giá cả, thuế, lãi suất), yếu tố xã hội (ví dụ: môi trường làm việc, quyền lợi lao động), yếu tố thị trường (ví dụ: cạnh tranh, nhu cầu của khách hàng) và nhiều yếu tố khác. Từ đó, khi đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần cân nhắc và xem xét cẩn thận các yếu tố liên quan để đưa ra nhận định và quyết định phù hợp. Điều này đảm bảo rằng hoạt động của doanh nghiệp được thực hiện một cách hiệu quả, mang lại kết quả tốt và đáp ứng được các yếu tố liên quan đến kinh tế, môi trường, xã hội và thị trường.[3] Hiệu quả kinh tế trong sản xuất kinh doanh được đo lường bằng cách so sánh quá trình sử dụng các yếu tố đầu vào (như vốn, lao động, đất đai, khoa học, kỹ thuật.) để tạo ra sản phẩm với khối lượng lớn hơn và chất lượng cao hơn. Quan hệ giữa việc sử dụng các yếu tố đầu vào và đầu ra trong sản xuất kinh doanh là quan hệ cơ bản, và từ đó ta có thể đánh giá được chi phí mà quá trình sản xuất đòi hỏi.
Để tính toán hiệu quả kinh tế, ta cần đo lường lượng hàng hóa của các yếu tố đầu vào (chi phí) và đầu ra (sản phẩm) trong từng sản phẩm, dịch vụ hoặc công nghệ cụ thể, trong điều kiện nhất định. Mục tiêu của các nhà sản 10 xuất trong nền kinh tế thị trường là tối đa hóa lợi nhuận trong bối cảnh nguồn lực có hạn. Do đó, hiệu quả kinh tế trực tiếp liên quan đến các yếu tố đầu vào và đầu ra của quá trình sản xuất kinh doanh. Xác định các yếu tố đầu vào và đầu ra trong quá trình sản xuất có thể gặp khó khăn nhất định.
Tuy nhiên, việc đánh giá hiệu quả kinh tế là quan trọng để đảm bảo rằng nguồn lực được sử dụng một cách tối ưu và tạo ra kết quả tốt nhất. Việc xác định mức độ hao phí, loại chi phí và mức chi phí chấp nhận được là một phần quan trọng trong quá trình đánh giá hiệu quả kinh tế. + Đối với yếu tố đầu vào Trong quá trình tính toán hiệu quả kinh tế, có những khó khăn và hạn chế khi xác định giá trị đào thải, chi phí sửa chữa, và phân bổ chi phí.