chương I, Luật Giáo dục năm 2005, hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên. Các cấp học và trình độ đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân gồm: (a) Giáo dục mầm non có nhà trẻ và mẫu giáo; (b) Giáo dục phổ thông có tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông; (c) Giáo dục nghề nghiệp có trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề; (d) Giáo dục đại học và sau đại học (sau đây gọi chung là giáo dục đại học) đào tạo trình độ cao đẳng, trình độ đại học, trình độ thạc sĩ, trình độ tiến sĩ. Cơ sở giáo dục là nơi diễn ra các hoạt động giáo dục theo các hình thức chính quy/ không chính quy. Cơ sở giáo dục là đơn vị của HTGDQD Việt Nam.
Trường học là đơn vị chính của cơ sở giáo dục. Các cơ sở giáo dục hướng tới các mục tiêu giáo dục khác nhau, bởi vậy, các cơ sở giáo dục có thể được tổ chức khác nhau sao cho phù hợp với mục tiêu GD riêng của mình. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Giáo dục mầm non là một bậc học trong Hệ thống giáo dục quốc dân Việt Nam. Luật Giáo dục 2005 ghi rõ: “Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào học lớp một.” Cơ sở giáo dục mầm non gồm: (1).
Nhà trẻ, nhóm trẻ nhận trẻ em từ ba tháng tuổi đến ba tuổi; (2). Trường, lớp mẫu giáo nhận trẻ em từ ba tuổi đến sáu tuổi; (3). Trường mầm non là cơ sở giáo dục kết hợp nhà trẻ và mẫu giáo, nhận trẻ em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi. Các khái niệm cơ bản 1.
Chất lượng – Chất lượng Giáo dục – Chất lượng cơ sở giáo dục Chất lượng “Chất lượng là tập hợp các đặc tính của một đối tượng, tạo cho đối tượng đó khả năng thoả mãn những nhu cầu đã nêu ra hoặc tiềm ẩn.) Tổ chức Quốc tế về Tiệu chuẩn hóa ISO, trong dự thảo DIS 9000:2000, đã đưa ra định nghĩa sau: “Chất lượng là khả năng của tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thống hay qúa trình để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên có liên quan". Chất lượng giáo dục Thuật ngữ “chất lượng” được dùng với ý nghĩa rộng rãi nhất dành cho tập hợp đặc tính của một sản phẩm của quá trình sản xuất. Đứng trên góc độ sản xuất, giáo dục cũng được cho là một loại quá trình sản xuất đặc biệt. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có một câu nói kinh điển về giáo dục như một quy trình sản xuất được đưa ra bởi một nhóm các nhà kinh tế nghiên cứu về hệ thống trường học tại tiểu bang Philadelphia, Mỹ như sau: “Các nhà kinh tế có một vài điều để nói về hiệu suất và tính công bằng trong giáo dục bởi họ nhìn giáo dục dưới góc độ của quy trình sản xuất.
Những thành tựu của giáo dục, cũng giống như giày dép, cá hồi đóng hộp, đường phố sạch đẹp đều được coi là sản phẩm của một quá trình sản xuất. Quy trình này bắt đầu với những nguyên liệu thô đầu vào – như những em bé vào học lớp vỡ lòng khi vẫn còn ở giai đoạn phát triển mang tính tự nhiên và bẩm sinh; cũng như da thuộc; như những con cá hồi còn đang quẫy, và những con phố bẩn. Người ta sử dụng những nguồn đầu vào như sức lao động, tư bản, và tổ chức để từ đó tạo ra sản phẩm đầu ra. Trong giáo dục, sản phẩm là người học sinh đạt tới một trình độ nhất định.4] Mục đích của quá trình giáo dục và đào tạo là thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội bằng cách cung cấp nguồn nhân lực được đào tạo ở trình độ nhất định.
Mục đích này được thực hiện thông qua hai hoạt động chính: • Đào tạo nguồn lao động đáp ứng nhu cầu về nhân lực của các ngành, các tổ chức trong toàn bộ đời sống chính trị, kinh tế và xã hội của đất nước. • Làm phong phú thêm kho tàng kiến thức thông qua các hoạt động nghiên cứu khoa học Do vậy, chất lượng của quá trình giáo dục là trình độ của nguồn lao động trong tương quan với nhu cầu nhân lực của xã hội (chất lượng bên ngoài); đồng thời là chất lượng của các hoạt động nghiên cứu khoa học để tự đáp ứng nhu cầu nội tại của quá trình đào tạo (chất lượng bên trong). Chất lượng của một cơ sở giáo dục 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong chương trình hành động Dakar (2000) của UNESCO, chất lượng một nhà trường được hiểu qua 10 yếu tố: (1) Người học khoẻ mạnh, được nuôi dưỡng tốt, được khuyến khích thường xuyên để có động cơ học tập chủ động (2) Giáo viên thành thạo nghề nghiệp và được động viên đúng mức (3) Phương pháp và kĩ thuật dạy học – học tập tích cực (4) Chương trình giáo dục thích hợp với người học và người dạy (5) Trang thiết bị, phương tiện và đồ dùng học tập, giảng dạy, học liệu và công nghệ giáo dục thích hợp, dễ tiếp cận và thân thiện với người sử dụng (6) Môi trường học tập đảm bảo vệ sinh, an toàn, lành mạnh (7) Hệ thống đánh giá thích hợp với môi trường, quá trình giáo dục và kết quả giáo dục (8) Hệ thống quản lí giáo dục có tính tham gia và dân chủ (9) Tôn trọng và thu hút được cộng đồng cũng như nền văn hoá địa phương trong hoạt động giáo dục (10) Các thiết chế, chương trình giáo dục có nguồn lực thích hợp, thoả đáng và bình đẳng (chính sách và đầu tư) Với 10 yếu tố trên, ta có thể khái quát hoá thành 4 thành phần cấu thành chính của một cơ sở giáo dục nói chung như sau: * Đầu vào (Input): Người học; giáo viên, phương pháp dạy học, chương trình giáo dục đặc thù, trang thiết bị dạy học, môi trường dạy học * Quá trình (Process): Hệ thống quản lý giáo dục (quản lý các hoạt động triển khai trên các đối tượng đầu vào), hệ thống đánh giá giáo dục (đánh giá hiệu quả của các hoạt động triển khai trên các đối tượng đầu vào và các kết quả ở đầu ra như mô tả dưới đây) 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Đầu ra (Output): Sự phát triển của người học, sự phát triển của người dạy, lợi ích cho xã hội. * Hoàn cảnh, môi trường: Môi trường thiết chế chính sách, chương trình; Môi trường kinh tế, xã hội và văn hoá.
Bốn thành phần mô tả trên đây có thể được khái quát hoá bằng sơ đồ: ĐẦU VÀO QUÁ ĐẦU RA (1), (2), (3), (4), (5), (6) TRÌNH Hoàn cảnh, môi trường xã hội và chính sách Biểu đồ 1. Hoạt động của cơ sở giáo dục 1. Quản lý chất lượng và đánh giá chất lượng giáo dục Quản lý chất lượng Chất lượng không tự sinh ra; chất lượng không phải là một kết quả ngẫu nhiên, nó là kết qủa của sự tác động của hàng loạt yếu tố có liên quan chặt chẽ với nhau. Muốn đạt được chất lượng mong muốn cần phải quản lý một cách đúng đắn các yếu tố này.
Hoạt động quản lý trong lĩnh vực chất lượng được gọi là quản lý chất lượng. Phải có hiểu biết và kinh nghiệm đúng đắn về quản lý chất lượng mới giải quyết tốt bài toán chất lượng. Quản lý chất lượng là các hoạt động có phối hợp nhằm định hướng và kiểm soát một tổ chức về chất lượng 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc định hướng và kiểm soát về chất lượng thường bao gồm lập chính sách, mục tiêu, hoạch định, kiểm soát, đảm bảo và cải tiến chất lượng. Trong quản lý chất lượng, đánh giá là khâu then chốt nhất.
Rossi và Freeman (1993) định nghĩa đánh giá là “ứng dụng hệ thống của các thủ tục nghiên cứu xã hội để đo lường sự nhận thức, thiết kế, thực thi và tính khả thi… của các chương trình.” Hội đồng Liên hiệp Đánh giá Hoa Kì định nghĩa: “ Đánh giá liên quan đến các vấn đề lượng giá những mặt yếu và mặt mạnh của các chương trình, các chính sách, nhân sự, sản phẩm hoặc tổ chức để cải thiện hiệu quả của các công tác này.” Đánh giá chất lượng giáo dục Trên góc độ tiếp cận mục tiêu, chất lượng giáo dục được định nghĩa là “kết quả tổng hợp phản ánh mức độ thực hiện mục tiêu, chương trình giáo dục – đào tạo ở từng người học, từng lớp, từng trường, địa phương và cả nước có được sự phát triển bền vững.” Bất cứ một quá trình giáo dục nào tác động lên một đối tượng cũng nhằm tạo ra những biến đổi nhất định trong đối tượng đó. Muốn biết những biến đổi đó xảy ra ở mức độ nào, người ta phải đánh giá hành vi của đối tượng đó trong một tình huống nhất định. Sự đánh giá cho phép chúng ta xác định (1) mục tiêu giáo dục được đặt ra có phù hợp hay không, (2) việc giảng dạy có thành công hay không, người học có tiến bộ không.1] Xét trên quan điểm hệ thống, Quy trình đào tạo được coi như một hệ thống gồm có những yếu tố sau: ¾ Mục tiêu của quy trình đào tạo ¾ Chương trình đào tạo ¾ Nội dung đào tạo 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ¾ Hình thức tổ chức dạy – học ¾ Phương pháp dạy – học ¾ Kiểm tra đánh giá. Trong quy trình đào tạo, đánh giá là khâu cuối cùng và cũng là khâu quan trọng nhất bởi lẽ nó không chỉ cho ta biết quá trình đào tạo có đạt được mục tiêu hay không mà còn cung cấp các thông tin hữu ích để điều chỉnh toàn bộ các hoạt động xảy ra trước đó.4] Đánh giá chất lượng GDMN Là một tiểu hệ thống trong HTGDQD, GDMN có mục tiêu là “Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào học lớp một.” (điều 22, Luật Giáo dục, 2005) Trong chiến lược phát triển Giáo dục 2001-2010, mục tiêu của Giáo dục mầm non được xác định là “Nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ trước 6 tuổi, tạo cơ sở phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ, mở rộng hệ thống nhà trẻ và trường lớp mầm non trên mọi địa bàn dân cư, đặc biệt là ở nông thôn và những vùng khó khăn.