phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo luận văn được kết cấu gồm 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong các trường mầm non. 5 Chƣơng 2: Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong các trường mầm non trên địa bàn huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong các trường mầm non trên địa bàn huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội theo hướng chuẩn bị tâm thế cho trẻ vào lớp 1. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TRONG CÁC TRƢỜNG MẦM NON THEO HƢỚNG CHUẨN BỊ TÂM THẾ CHO TRẺ VÀO LỚP 1 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về giáo dục kĩ năng sống Tầm quan trọng của các hoạt động giáo dục KNS (giáo dục KNS) được nhiều nhà giáo dục trên thế giới quan tâm, coi các hoạt động giáo dục KNS giúp người học gắn kiến thức với cuộc sống, các hoạt động này có ý nghĩa quan trọng trong công tác giáo dục thế hệ trẻ. Quản lý các hoạt động này được xem là rất quan trọng trong trường phổ thông thể hiện qua các quan điểm từ trước đến nay như sau: Tại Mỹ, năm 1989, theo nhóm tác giả 48. Sevil Momeni, Manoucher Barak, Reza Kazemi, Bộ lao động Mỹ đã thành lập Ủy ban thư ký về Rèn luyện các kỹ năng cần thiết (The secretary’s comission on achieving necessary skills – SCANS).
“Mục đích của ủy ban này nhằm thúc đẩy nền kinh tế bằng nguồn lao động kỹ năng cao và công việc thu nhập cao. Họ khẳng định rằng chỉ trang bị những kỹ năng cần thiết cho người lao động, đặc biệt là những kỹ năng để họ thích ứng, thì mới cải thiện được hiệu quả lao động” [50, tr. Quyển sách đề cập đến những kỹ năng và kiến thức mà người lao động cần phải có, trong đó liên quan đến nhiều kỹ năng sống. Kỹ năng hành nghề (employability skills) là các kỹ năng cần thiết không chỉ để có việc làm mà còn để tiến bộ trong tổ chức khi phát huy tiềm năng của cá nhân và đóng góp các định hướng chiến lược của tổ chức [47, tr.
Giáo dục kỹ năng sống tại Malaysia [19, tr,45]: Giáo dục kỹ năng sống 7 (KNS) ở Malaysia do Bộ Giáo dục. Họ coi KNS là môn kỹ năng của cuộc sống và môn này được dạy như một môn học ở trường tiểu học và trung học cơ sở (THCS). Mục tiêu của môn học này ở trường tiểu học là cung cấp cho người học những kỹ năng thực tể cơ bản để họ có thể thực hiện các nhiệm vụ và có xu hướng kinh doanh. Còn ở bậc THCS thì mục tiêu là tạo ra những cá nhân có thể tự thực hiện, được xoá mù về công nghệ và kinh tế, là người có sự tự tin, sáng tạo, khả năng tương tác hiệu quả với người khác.
Giáo dục kỹ năng sống tại Indonesia [19, tr.46]: Tại Indonesia KNS được quan niệm là những kỹ năng, kiến thức, thái độ giúp người học sống một cách độc lập. Giáo dục KNS sẽ: i) Nâng cao cơ hội việc làm cho người học; ii) Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực từ đó thúc đẩy việc thực hiện chính sách tự chủ của địa phương và tạo ra chất lượng giáo dục cho người nghèo và người có hoàn cảnh đặc biệt. Giáo dục kỹ năng sống tại Thái Lan [19, tr.48]: Tại đây họ quan niệm, KNS là thuộc tính hay năng lực tâm lý xã hội giúp cá nhân đương đầu với tất cả tình huống hàng ngày một cách hiệu quả và có thể đáp ứng với hoàn cảnh tương lai để có thể sống hạnh phúc. Nói cách khác, KNS là khả năng của cá nhân có thể giải quyết những vấn đề trong đời sống hàng ngày để an toàn và hạnh phúc.
Và ít nhất cần hình thành cho người học 10 KNS cơ bản sau: Ra quyết định; Giải quyết xung đột; Sáng tạo; Phân tích và đánh giá; Giao tiếp; Quan hệ liên nhân cách; Làm chủ cảm xúc; Làm chủ được những cú sốc; Đồng cảm; Thực hành. Giáo dục kỹ năng sống tại Ấn Độ [49, tr.68]: KNS được coi là khả năng giúp tăng cường sự lành mạnh về tinh thần và năng lực của con người. Bao gồm những kỹ năng cơ bản như: Giải quyết vấn đề; Tư duy phê phán; Tư duy sáng tạo; Giao tiếp; Quan hệ liên nhân cách; Ra quyết định; Đàm phán; Tự nhận thức; Đối phó với stress và cảm xúc; Từ chối; Kiên định và hài hoà Giáo dục kỹ năng sống tại Philipine [19, tr.50]: Với quan niệm coi kỹ năng sống là những năng lực thích nghi và tính tích cực của hành vi giúp cho cá nhân có thể ứng phó một cách hiệu quả với những yêu cầu, những thay đổi, những trải nghiệm và tình huống của đời sống hàng ngày và vì vậy những kỹ năng cần thiết khi giáo dục KNS cho người học cần có là: Tự nhận thức; Đồng cảm; Giao tiếp 8 hiệu quả; Quan hệ liên nhân cách; Ra quyết định; Tư duy sáng tạo; Tư duy phê phán; Ứng phó; Làm chủ cảm xúc; Kinh doanh. Giáo dục kỹ năng sống tại Lào [19, tr.66]: Từ năm 1997 – 2002, lần đầu tiên giáo dục KNS được thực hiện trong 5 trường trung học cơ sở thuộc một tỉnh, sau đó đã mở rộng ra 700 trường tiểu học và trung học thuộc 8 tỉnh.
Với những nội dung cơ bản như: 1) Kỹ năng giao tiếp có hiệu quả; 2) Kỹ năng tư duy sáng tạo; 3) Kỹ năng giải quyết vấn đề… Trong khi thực hiện, một số bài học kinh nghiệm đã được chỉ rõ như: cần phải biên soạn, in ấn nhiều tài liệu hướng dẫn để phổ biến cho người dạy và người học. Đồng thời cần tăng cường việc đào tạo giáo viên trực tiếp giáo dục KNS ở các trường về nội dung và phương pháp tích cực hơn. Giáo dục kỹ năng sống tại Campuchia [19, tr56]: Tại Campuchia người ta coi KNS là năng lực mà con người cần phải có để nâng cao các điều kiện sống có hiệu quả nhằm phát triển quốc gia, kỹ năng tìm việc và kiếm tiền để nuôi sống bản thân và gia đình là những KNS quan trọng đối với thế hệ trẻ và người lớn. Vì thế trong sự phân loại được chia thành 3 nhóm chủ yếu: - Nhóm 1: Kỹ năng chung bao gồm Những kỹ năng đơn giản trong đời sống gia đình như: kỹ năng phòng ngừa những bệnh lây lan qua đường tình dục, kỹ năng an toàn thực phẩm, kỹ năng hiểu biết về dinh dưỡng…; Kỹ năng quản lý gia đình và các phương pháp học tập; Kỹ năng nâng cao đời sống hàng ngày như: Kỹ năng hiểu biết về những công nghệ cơ bản trong đời sống hàng ngày; Kỹ năng hiểu biết về các giá trị đạo đức, tự chủ… - Nhóm 2: Kỹ năng tiền nghề nghiệp: Đó là những kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tính toán, tri thức về quyền và trách nhiệm của người chủ và người làm thuê, kỹ năng giải quyết vần đề… - Nhóm 3: Các kỹ năng nghề nghiệp: Như trồng trọt, nuôi gia súc, sửa chữa đồ điện, sử dụng máy tính và nói ngôn ngữ nước ngoài.
Tại Campuchia KNS được đào tạo chính quy trong nhà trường và được coi như là những nhân tố chính trong chính sách giáo dục nhằm kết nối giáo dục với nhu cầu thị trường để phát triển kinh tế xã hội. Sự kết nối này sẽ nâng cao tính hiệu 9 quả nghề nghiệp của người học sau khi tốt nghiệp và tăng cường sự đầu tư của địa phương và quốc tế, đồng thời sẽ tạo ra nhu cầu tự học của người học. Chương trình giáo dục KNS trong các trường chính quy đều hướng tới giúp người học có khả năng: a) Áp dụng kiến thức của các môn học khác nhau vào cuộc sống hiện thực; b) Sau khi rời ghế nhà trường là người tích cực và có trách nhiệm đối với xã hội; c) Tham gia vào thế giới công việc; d) Giảm nạn thất nghiệp và nghèo đói để góp phần phát triển xã hội Để thực hiện được những mục tiêu đó, việc giáo dục KNS tại Campuchia được thực hiện như sau: Các KNS chung được tích hợp vào bài học của các môn học cơ bản từ lớp 1 đến lớp 12; Các kỹ năng nghề nghiệp từ lớp 6 đến lớp 12 được tổ chức dạy và thực hành trong các tiểu ban công nghệ; Các kỹ năng nghề đơn giản được lựa chọn thực hiện dựa trên khả năng của từng trường. Như vậy, với quan niệm và cách phân loại có những nét khác nhau.
Nhưng tựu chung lại hầu hết các nước đều nhận thấy vai trò quan trọng của việc hình thành kỹ năng sống cho người học. Bộ Giáo dục và đào tạo đã phối hợp với tổ chức Hợp tác và phát triển và hỗ trợ kĩ thuật vùng Flamăng, Vương quốc Bỉ (WOB Việt Nam) triển khai tổ chức biên tập, xây dựng tài liệu tập huấn Hiệu trưởng trường trung học với vấn đề giáo dục giá trị sống, kĩ năng sống và giao tiếp ứng xử trong quản lý, dựa trên cơ sở phát triển cuốn tài liệu tập huấn hiệu trưởng trường trung học cơ sở do WOB tổ chức biên soạn năm 2011. Với bậc tiểu học và trung học cơ sở, Bộ giáo dục và đào tạo đã ra quyết định yêu cầu viện Khoa học giáo dục Việt Nam biên soạn bộ sách giáo dục kĩ năng sống cho học sinh [Dẫn theo 19]. Đề cập đến tầm quan trong của phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong thực hiện giáo dục KNS cho trẻ được tác giả Vũ Minh viết trong bài báo “Dạy kỹ năng sống cho trẻ cả giáo viên và gia đình lúng túng” đã chỉ ra vai trò quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học và những bất cập trong việc triển khai giáo dục kĩ năng sống cho học sinh khi chưa có một giáo trình thống nhất và bản thân giáo viên còn rất lung túng trong việc giáo dục kĩ năng sống lồng ghép vào các môn học.
Tuy nhiên tác giả chưa nghiên cứu và đưa ra những biện pháp cụ 10 thể khắc phục tình trạng này. Tác giả Lục Thị Nga đã phân tích tầm quan trọng của KNS trong việc hình thành và phát triển nhân cách HS tiểu học và cho rằng: Nhân cách được hình thành qua hai con đường cơ bản trong nhà trường: con đường dạy học và con đường giáo dục ngoài giờ lên lớp.