Giáo Trình Truyền Nhiễm và Quản Lý Dịch Bệnh

Giáo trình nghiên cứu truyền nhiễm và quản lý dịch bệnh, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Ts. Nguyễn Quang Tuyến
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Giáo Trình Truyền Nhiễm và Quản Lý Dịch Bệnh
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 1999
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI TỰA
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MẦM BỆNH
• 1.1. Vi khuẩn
• 1.2. Màng tế bào vi khuẩn
• 1.3. Vai trò của màng vi khuẩn trong phương pháp nhuộm Gram
• 1.4. Màng nguyên sinh chất hay màng tế bào chất (Cytoplasmic membrane, protoplasmic membrane)
• 1.5. Nguyên sinh chất (Cytoplasm)
• 1.6. Mêzôxôm (mesosome)
• 1.7. Ribôxôm (Ribosome)
• 1.8. Các hạt khác
• 1.9. Nhân

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Truyền Nhiễm và Quản Lý Dịch Bệnh

Giáo trình "Truyền nhiễm và quản lý dịch bệnh" là tài liệu quan trọng trong ngành chăn nuôi, cung cấp kiến thức về các bệnh truyền nhiễm và phương pháp quản lý dịch bệnh. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ cơ chế sinh bệnh mà còn hướng dẫn cách phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Việc biên soạn giáo trình này nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong ngành chăn nuôi.

1.1. Mục tiêu của giáo trình trong ngành chăn nuôi

Giáo trình nhằm cung cấp kiến thức cơ bản về truyền nhiễm trong chăn nuôi, giúp sinh viên nắm vững các khái niệm và phương pháp quản lý dịch bệnh hiệu quả.

1.2. Nội dung chính của giáo trình

Nội dung giáo trình bao gồm các khái niệm về bệnh truyền nhiễm ở gia súc, cơ chế gây bệnh, và các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh.

II. Vấn đề và Thách thức trong Quản Lý Dịch Bệnh

Ngành chăn nuôi hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý dịch bệnh. Sự xuất hiện của các bệnh truyền nhiễm mới và sự lây lan nhanh chóng của chúng đã gây ra thiệt hại lớn cho ngành. Việc nhận diện và ứng phó kịp thời với các dịch bệnh là rất cần thiết để bảo vệ đàn gia súc và gia cầm.

2.1. Nguyên nhân gây bệnh truyền nhiễm

Các nguyên nhân chính gây ra bệnh truyền nhiễm ở gia súc bao gồm vi sinh vật, điều kiện môi trường và sự chăm sóc không đúng cách.

2.2. Tác động của dịch bệnh đến ngành chăn nuôi

Dịch bệnh không chỉ làm giảm số lượng và chất lượng đàn gia súc mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của ngành chăn nuôi.

III. Phương Pháp Phòng Ngừa Dịch Bệnh Hiệu Quả

Để quản lý dịch bệnh hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp phòng ngừa khoa học. Việc tiêm phòng, vệ sinh chuồng trại và quản lý dinh dưỡng cho đàn gia súc là những biện pháp quan trọng. Ngoài ra, việc theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi cũng rất cần thiết để phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh.

3.1. Biện pháp tiêm phòng cho gia súc

Tiêm phòng định kỳ giúp ngăn ngừa sự lây lan của bệnh truyền nhiễm ở gia súc, bảo vệ sức khỏe cho đàn vật nuôi.

3.2. Vệ sinh và quản lý chuồng trại

Vệ sinh chuồng trại thường xuyên giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm và tạo môi trường sống an toàn cho gia súc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu và ứng dụng các biện pháp quản lý dịch bệnh đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong ngành chăn nuôi. Các mô hình quản lý dịch bệnh hiệu quả đã được áp dụng tại nhiều trang trại, giúp giảm thiểu thiệt hại do dịch bệnh gây ra.

4.1. Các mô hình quản lý dịch bệnh thành công

Nhiều trang trại đã áp dụng thành công các mô hình quản lý dịch bệnh, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4.2. Kết quả nghiên cứu về phòng ngừa dịch bệnh

Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng biện pháp phòng ngừa đúng cách có thể giảm thiểu đáng kể tỷ lệ mắc bệnh trong đàn gia súc.

V. Kết Luận và Tương Lai của Quản Lý Dịch Bệnh

Quản lý dịch bệnh trong ngành chăn nuôi là một vấn đề quan trọng và cần thiết. Việc nâng cao nhận thức và áp dụng các biện pháp khoa học sẽ giúp ngành chăn nuôi phát triển bền vững. Tương lai của ngành phụ thuộc vào khả năng ứng phó với các thách thức mới trong quản lý dịch bệnh.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình này đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo cán bộ ngành chăn nuôi, giúp họ nắm vững kiến thức về quản lý dịch bệnh.

5.2. Hướng phát triển trong tương lai

Ngành chăn nuôi cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp quản lý dịch bệnh mới, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ sức khỏe động vật.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Truyền nhiễm và Quản lý dịch bệnh do TS. Nguyễn Quang Tuyên (Chủ biên) và TS. Phạm Đức Chương biên soạn, được Nhà xuất bản Nông nghiệp xuất bản năm 1999 theo chương trình đào tạo sau đại học của Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Trong chương trình đào tạo chuyên ngành Thú y và Chăn nuôi - Thú y ở bậc cao học, giáo trình giữ vị trí khối kiến thức chuyên khoa nòng cốt, kết nối giữa vi sinh vật học chuyên sâu, cơ chế bệnh sinh và công tác tổ chức dịch tễ học thực địa.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ qua việc cung cấp cơ sở lý luận sinh học phân tử để giải thích cơ chế sinh bệnh của quá trình truyền nhiễm, phân tích các hiện tượng bệnh lý lâm sàng trên đàn gia súc, gia cầm, đồng thời thiết lập phương pháp luận cho công tác chẩn đoán vi sinh, xây dựng phác đồ điều trị, biện pháp phòng bệnh và quy trình quản lý dịch bệnh ở quy mô quốc gia.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo nguyên lý tương tác đa nhân tố. Dựa trên cơ sở học thuyết sinh học của Mitsurin ("Cơ thể và ngoại cảnh là một khối thống nhất") và học thuyết thần kinh học của Pavlov ("Hệ thống thần kinh là khâu chủ đạo trong sự tiến hành bất cứ quá trình nào trong cơ thể"), giáo trình phân tích quá trình truyền nhiễm như một hiện tượng tổng hợp phát sinh từ mối liên hệ biện chứng giữa ba yếu tố: vi sinh vật gây bệnh (mầm bệnh), động vật cảm thụ và điều kiện ngoại cảnh. Điểm đặc sắc về mặt học thuật của tài liệu là việc chuẩn hóa các dữ liệu giải phẫu tế bào học, sinh lý hóa học, toán học sinh trưởng vi sinh vật và cơ chế di truyền phân tử để làm nền tảng cho quản lý dịch tễ học thú y.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung văn bản tập trung sâu vào Chương I: Mầm bệnh, trong đó mảng vi khuẩn học và di truyền học vi sinh vật được xây dựng với hệ thống dữ liệu chi tiết:

• Hình thái và cấu trúc siêu vi của tế bào vi khuẩn: Khảo sát chi tiết ba thành phần từ ngoài vào trong: Màng (thành tế bào), màng nguyên sinh chất và thể nhân (nucleoid), cùng các cấu trúc phụ (giáp mô, lông mao, pili, nha bào).
• Cơ chế phân loại và hóa học vách tế bào: Phân tích sự sai khác giữa vi khuẩn Gram dương ($95%$ glycopeptit/peptidoglycan, axit teicoic) và vi khuẩn Gram âm ($5-10%$ glycopeptit, $20%$ lipit tự do, $50%$ lipoprotein, $20%$ polysaccarit tạo nên phức hợp nội độc tố và kháng nguyên O).
• Các cấu trúc phụ trợ và yếu tố độc lực: Cấu tạo lông từ protein flagellin (kháng nguyên H) gắn qua thể gốc mang $4$ vòng nhẫn (L, P, S, M ở Gram âm) hoặc $1$ đôi vòng nhẫn (ở Gram dương); pili chung (chức năng bám dính, ngưng kết hồng cầu); pili giới tính (tham gia tiếp hợp); giáp mô polysaccharide (tạo khuẩn lạc dạng S, M, chống thực bào); nha bào (Bacillus, Clostridium) với phức hợp canxi dipicolinat và axit dipicolinic ($5-12%$) chịu nhiệt cao.
• Sinh lý học và trao đổi chất của vi sinh vật: Nhu cầu nước (hoạt độ nước $a_w = \frac{p}{p_0}$), phân loại dinh dưỡng theo nguồn cacbon (tự dưỡng, dị dưỡng) và năng lượng (quang năng, hóa năng); các con đường dị hóa yếm khí phân giải đường gồm chu trình EMP, chu trình Warburg-Pickens (Pentozophotphat) và chu trình Entner-Doudoroff.
• Động học sinh trưởng vi khuẩn: Định lượng toán học quá trình phân chia tế bào qua phương trình: $$N = N_0 \cdot 2^n$$ $$n = \frac{1}{\log 2}(\log N - \log N_0)$$ Thời gian thế hệ ($g$) và hằng số tốc độ phân chia ($C$); mô hình hóa $4$ pha sinh trưởng trên đồ thị (pha tiềm phát/lag, pha lũy thừa/log, pha cân bằng, pha tử vong).
• Di truyền học vi khuẩn và cơ chế tái tổ hợp: Cấu trúc hệ gen đơn bội; cơ chế biến nạp (transformation) qua mô hình thí nghiệm Griffith (1928) và Avery - MacLeod - McCarty (1944) trên Diplococcus pneumoniae; cơ chế tải nạp (transduction) qua chu kỳ dung giải và sinh tan của Bacteriophage theo mô hình André Lwoff; cơ chế tiếp hợp (conjugation) và nhân tố giới tính F trên Escherichia coli K12 theo thí nghiệm của Lederberg, Tatum (1946) và Hayes (1952).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các nguyên lý nền tảng về sinh học phân tử và hóa sinh vi sinh vật:

• Lý thuyết cấu trúc kháng nguyên và độc tố: Phân định bản chất kháng nguyên thân (O), kháng nguyên lông (H) và kháng nguyên vỏ (K/capsule), gắn liền với cơ chế tiết nội độc tố lipid A - LPS ở vi khuẩn Gram âm và ngoại độc tố protein ở vi khuẩn Gram dương.
• Nguyên lý lý-hóa của phương pháp nhuộm màu: Bản chất giữ màu phức hợp crystal violet - lugol dựa trên tính thấm của màng peptidoglycan và mạng lưới liên kết ribonucleat magie.
• Cơ chế đề kháng môi trường của dạng tiềm sinh: Trạng thái liên kết của nước nội bào kết hợp với cầu disunfua của mạng keratin/xystin và muối canxi dipicolinat giúp nha bào đề kháng áp suất, tia cực tím và nhiệt độ khử trùng.
• Mô hình truyền thông tin di truyền bán bảo toàn: Ứng dụng mô hình Watson - Crick (1953) trong sao chép ADN vi khuẩn và sự chuyển dịch gen ngoại sinh (exogenote) vào gen nội sinh (endogenote) tạo thể hợp tử một phần (merozygote).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật vi sinh học: Thực hiện quy trình nhuộm Gram, nhuộm Feulgen định vị ADN nhân bằng thuốc nhuộm Schiff, nhuộm vỏ bằng mực tàu, nhuộm nha bào theo phương pháp Muller và Ziehl-Neelsen.
• Kỹ năng phân tích định lượng: Tính toán các chỉ số động học sinh trưởng ($g, C, n$) của vi khuẩn phục vụ việc tối ưu hóa quy trình nuôi cấy sản xuất chế phẩm sinh học hoặc xác định tốc độ tăng sinh của mầm bệnh.
• Kỹ năng dịch tễ học và chẩn đoán phân tử: Phân tích cơ chế tiếp hợp, trao đổi plasmid kháng thuốc (thông qua phân tích yếu tố F và sự dung giải thực khuẩn thể) nhằm truy nguyên nguồn gốc lây lan của dịch bệnh trong quần thể chăn nuôi.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp tiếp cận diễn dịch kết hợp quy nạp, đi từ bản chất lý - hóa tế bào đến hiện tượng bệnh lý và phương thức can thiệp dịch tễ:

• Phương pháp luận sư phạm: Giảng viên sử dụng mô hình đối sánh cấu trúc (Gram dương đối chiếu Gram âm, vi khuẩn hiếu khí đối chiếu yếm khí) để làm rõ tính đặc hiệu của mầm bệnh đối với các nhóm thuốc sát trùng và kháng sinh.
• Phương pháp phân tích ca bệnh qua thực nghiệm lịch sử: Các bài học di truyền học được giảng dạy thông qua việc tái hiện các nghiên cứu thực nghiệm:
  • Thí nghiệm biến nạp trên chuột nhắt trắng với phế cầu khuẩn dạng R (không vỏ, không độc) và dạng S (có vỏ polysaccharide, gây tử vong) của Griffith.
  • Thí nghiệm phân giải enzym bằng desoxyribonuclease của Avery và cộng sự để chứng minh ADN là vật chất di truyền.
  • Mô hình chu kỳ xâm nhập và phá vỡ tế bào của các dòng phagiơ độc T2, T3, T4, T5 qua cơ chế enzym endolysin theo nghiên cứu của André Lwoff.
  • Mô hình nuôi cấy đối chứng dòng đột biến dinh dưỡng và dòng dại của E. coli K12 trên môi trường tối thiểu kết hợp xử lý kháng sinh Streptomycin của Lederberg và Tatum.
• Đánh giá và kiểm tra: Kết hợp đánh giá năng lực tính toán giải tích thông số vi sinh vật (thời gian thế hệ $g$, hằng số phân chia $C$) với năng lực giải thích cơ chế phân tử của tính kháng thuốc và quy luật tồn tại vĩnh cửu của nha bào trong ổ dịch tự nhiên.
• Hướng dẫn tự học: Học viên cần nắm vững mối quan hệ giữa cấu trúc giải phẫu vi sinh vật và khả năng ứng dụng trong chẩn đoán định loại (ví dụ: dùng vị trí nha bào dạng hình dùi trống, hình vợt ở chi Clostridium để định danh loài).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp hóa sinh học và di truyền học phân tử vào dịch tễ học thú y: Giáo trình không chỉ dừng ở mô tả triệu chứng lâm sàng mà phân tích sâu về cấu trúc hóa học của kháng nguyên (kháng nguyên O từ phức hợp lipit - lipoprotein - polysaccarit; kháng nguyên H từ protein flagellin).
• Chuẩn hóa dữ liệu cấu trúc siêu hiển vi: Cung cấp thông số đo đạc cụ thể dưới kính hiển vi điện tử: chiều dày màng Gram âm ($6-15\text{ nm}$), màng nguyên sinh chất ($50-100\text{ Å}$), thể gốc mang hạt gốc blefaroplaste ($40\text{ Å}$), đường kính mesosome ($2500\text{ Å}$), đường kính ribosome ($250\text{ Å}$) với các hằng số lắng hạt $30\text{S}, 50\text{S}, 70\text{S}, 100\text{S}$.
• Hệ thống hóa toán học sinh trưởng tế bào: Đưa công cụ hàm số mũ và logarit vào phân tích sinh khối vi sinh vật, thiết lập cơ sở lý thuyết cho việc thu hoạch sinh khối ở pha log và sản xuất chế phẩm sinh học diệt sâu hại ở giai đoạn hình thành bào tử.
• Gắn liền thực tiễn dịch tễ học khu vực: Giáo trình trực tiếp giải quyết yêu cầu kiểm soát dịch bệnh truyền nhiễm nảy sinh do sự gia tăng số lượng đàn gia súc, gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là địa bàn các tỉnh Miền núi phía Bắc.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Bậc đào tạo và chuyên ngành: Được biên soạn trực tiếp cho chương trình đào tạo Sau đại học (Học viên Cao học, Nghiên cứu sinh) các ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, Bệnh lý học động vật và Dịch tễ học thú y.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức bậc đại học về Vi sinh vật học đại cương, Hóa sinh học động vật, Sinh lý học động vật và Giải phẫu bệnh học thú y.
• Mục đích sử dụng của giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy lý thuyết chuyên khảo sau đại học, định hướng nghiên cứu chuyên sâu về bệnh truyền nhiễm động vật và cơ chế lây lan dịch tễ.
• Mục đích sử dụng của cán bộ chuyên môn: Tài liệu tra cứu cho cán bộ quản lý dịch bệnh thú y nhà nước, kiểm nghiệm viên tại các phòng thí nghiệm chẩn đoán vi sinh, kỹ thuật viên sản xuất vaccine và chế phẩm sinh học thú y.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho hệ đào tạo sau đại học (cao học, nghiên cứu sinh) ngành Thú y, Chăn nuôi, đồng thời phục vụ công tác nghiên cứu của cán bộ quản lý dịch tễ học động vật và kỹ thuật viên xét nghiệm bệnh phẩm vi sinh.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình?

Người học cần nắm vững kiến thức đại cương về sinh học tế bào, hóa sinh vi sinh vật (chu trình trao đổi chất, cấu trúc axit nucleic), kỹ thuật phòng thí nghiệm cơ bản (nuôi cấy vô trùng, soi kính hiển vi) và miễn dịch học thú y cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu vi sinh vật học thông thường?

Tài liệu liên kết trực tiếp giữa các cấu trúc phân tử (axit dipicolinic trong nha bào, enzym endolysin của phagiơ, yếu tố F trong tiếp hợp) với biểu hiện bệnh lý lâm sàng và các phương pháp quản lý, chẩn đoán thực tiễn của cơ quan quản lý dịch bệnh Nhà nước.

4. Làm sao để học tập và nghiên cứu giáo trình đạt hiệu quả cao?

Cần kết hợp việc nghiên cứu lý thuyết giải phẫu vi khuẩn với các công thức toán học động học sinh trưởng ($N = N_0 \cdot 2^n$) và phân tích các sơ đồ lai di truyền vi khuẩn (biến nạp, tải nạp, tiếp hợp) để hiểu rõ cơ chế biến dị và hình thành tính kháng thuốc.

5. Giáo trình đề cập đến các tài liệu và công trình thực nghiệm khoa học nào?

Giáo trình trích dẫn và hệ thống hóa các phát minh khoa học của:

• Christian Gram (1889 - Phương pháp nhuộm Gram).
• Erenberg (1938 - Phát hiện lông vi khuẩn).
• Griffith (1928) và Avery, MacLeod, McCarty (1944 - Bản chất ADN trong biến nạp).
• Lederberg, Tatum (1946, 1958) và Hayes (1952 - Hiện tượng tiếp hợp và nhân tố giới tính F).
• Watson, Crick (1953, 1962 - Mô hình cấu trúc không gian của ADN).
• André Lwoff, Jacob, Monod, Wollman (Cơ chế dung giải của phagiơ và tổng hợp protein).

---

Kết luận

Giáo trình Truyền nhiễm và Quản lý dịch bệnh (TS. Nguyễn Quang Tuyên chủ biên, NXB Nông nghiệp, 1999) cung cấp hệ thống tri thức giải phẫu học, sinh lý học và di truyền học vi khuẩn ở mức độ phân tử, phục vụ trực tiếp cho công tác chẩn đoán và quản lý dịch bệnh thú y sau đại học. Lộ trình học tập khoa học được xác lập từ việc nắm vững cấu tạo siêu vi và hóa sinh tế bào vi khuẩn, ứng dụng toán học vào quy luật sinh trưởng, phân tích các cơ chế tái tổ hợp di truyền (biến nạp, tải nạp, tiếp hợp), từ đó triển khai hiệu quả các biện pháp kiểm soát dịch bệnh động vật trên thực địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Truyền nhiễm là hiện tượng tông hợp phát sinh khi vi sinh vật gây bệnh đã xâm nhập và sinh sôi nẩy nổ trong cơ thể động vật, là một quá trình bệnh lý học do hệ thống thần kinh cao cấp điều tiết để thích nghi vói điều kiện ngoại cảnh và đặc tính gây bệnh của vi sinh vật, để tiêu diệt vi sinh vật hoặc tiêu trủ độc tố của chúng. Trong sự phát sinh và phát triển của bệnh truyền nhiễm động vật cảm thụ, vi sinh vật gây bệnh và điều kiện ngoại cảnh kết thành một khối thống nhất tham gia vào quá trình này. Vi sinh vật gây bệnh là một điều kiện không thể thiêu được trong sự phát sinh của tất cả các loại bệnh truyền nhiễm, nhưng tác dụng quyết định đối vổi xu hưóng và kết quả của quá trình truyền nhiễm lại thuộc về cơ thể động vật và trạng thái cơ năng bảo vệ của chúng. Đồng thôi, điều kiện ngoại cảnh cũng rất quan trọng trong mối quan hệ giữa vi sinh vật gây bệnh và cơ thể động vật.

Nhà sinh vật học Mitsurin đã nói: "Phải xem cơ thê và ngoại cảnh là một khôi thống nhất" tức là phải nghiên cứu cơ thể sinh vật trong điều kiện thống nhất vdi hoàn cảnh bên ngoài, nguyên lý này cũng thích ứng cho động vật và vi sinh vật trong quá trình truyền nhiễm. Học thuyết Paplop cho rằng "Hệ thông thần kinh là khâu chủ đạo trong sự tiến hành bất cứ quá trình nào trong cơ thể và điều kiện sinh tồn của động vật là nhân tố ảnh hưỏng đên quá trình này". Quá trình sinh ra bệnh truyền nhiễm rất phức tạp, phương thức chủ yêu của truyền nhiễm là phản ứng của cơ thể đối vdi vi sinh vật, nó quyết định kết quả vả quá trình truyền nhiễm của bệnh. 4 Chư&ng I MẦM BỆNH Bệnh truyền nhiễm có một đặc tính chung là có tính chất lây lan do các loại vi sinh vật hay mầm bệnh gây ra.

Mầm bệnh là nguyên nhân trực tiếp gây bệnh truyền nhiễm, chúng có nhiều loại và mỗi loại thưòng gây nên bệnh có đặc điểm riêng. Phần lổn vi khuẩn đòi hỏi những điều kiện nhất định mói gây được bệnh. Vi khuẩn tác động bằng nội, ngoại độc tố hoặc bằng những cơ chê lý hóa khác. Vi rút: Thưòng có hưống về một loại tổ chức nhất định, do đó thưồng gây những biểu hiện giống nhau ỏ những gia súc khác loài.

Bệnh do vi rút gây nên thưòng lây lan mạnh, có hiện tượng nhiễm trùng và làm trỗi dậy các bệnh ghép khác. Ngoài ra xoắn khuẩn, Rickettsia, Mycoplasma,. cũng là những nguyên nhân gây bệnh truyền nhiễm ỏ các loài động vật vổi các đặc điểm riêng của bệnh. VI KHUẨN Vi khuẩn (Bacteria) là những sinh vật mà cơ thể chỉ gồm một tế bào, chúng có kích thưóc thay đổi tùy từng loại, chiều ngang từ 0,2-1 |1, chiều dài từ 1-10 |1.

Vi khuẩn có hình thái riêng, đặc tính sinh vật riêng và chúng có khả năng gây bệnh cho ngưồi, động vật và thực vật. Đa số vi khuẩn sống hoại sinh trong tự nhiên và một số có khả năng tiết chất kháng sinh như Bacillus subtilis. Vi khuẩn có hình thái nhất định, hình thái này do màng vi khuẩn quyết định, trừ một số vi khuẩn không có màng nên không có hình thái cố định, cấu trúc từ ngoài vào trong của tế bào vi khuẩn có 3 phần: Màng - Nguyên sinh chất - Nhân. Một số vi khuẩn có giáp mô, nha bào, lông.

Cấu tạo tế bào vi khuẩn 1. Cấu tạo lý hoá học của màng Màng tế bào chiếm từ 25-30% khối lượng khô của vi khuẩn, màng có nhiều lỏp, mỗi lóp có một chức phận về sinh lý và kháng nguyên khác nhau.