Chương 1 TONG QUAN VE NGI LVONG DAN BDU LICH Muc dich: Trang bị cho học sinh những kiến thức liên quan tới nguồn gốc ra đời, vai trò và chức năng của nghề hướng dẫn du lịch, cũng như đặc điểm của nghề. Đồng thời, giúp cho học sinh hiểu được các khái niệm, các cách phân loại hướng dẫn viên để từ đó nắm bắt được chức năng, nhiệm vụ của hướng dẫn viên cũng như các yêu cầu cơ bản của hướng dẫn viên du lịch. Nội dung chính: - Nguồn gốc hình thành nghề hướng dân du lịch: Trong đó, đề cập tới quá trình hình thành và phát triển của nghề hướng dẫn du lịch cũng như vai trò của nghề trong hoạt động du lịch. - Đặc điểm của nghề hướng dẫn du lịch.
- Khai niệm hướng dẫn viên du lịch và các loại hình hướng dân viên. - Chức năng và nhiệm vụ của hướng dẫn viên du lịch. - Những yêu cầu cơ bản của hướng dẫn viên du lịch. Phần này, đề cập tới 8 yêu cầu cơ bản của một hướng dẫn viên du lịch.
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VA PHAT TRIEN CỦA NGHỀ HƯỚNG DÂN DU LỊCH 1. Nguồn gốc hình thành nghề hướng dẫn du lịch Sự hình thành nghề hướng dẫn du lịch được phân chia thành nhiều giai đoạn khác nhau và phụ thuộc vào sự phát triển của hoạt động du lịch nói chung và ngành lữ hành nói riêng. Thời kỳ nguyên thủy Trong thời kỳ này, cuộc sống của con người rất khó khăn do các công cụ sản xuất còn thô sơ, dẫn đến năng suất lao động thấp. Nguồn lương thực của con người chủ yếu dựa vào hái lượm và săn bắn, không có của cải dư thừa, nên con người chưa có nhu cầu rời khỏi nơi cư trú của mình.
Tuy nhiên, hoạt động di chuyển của con người từ vùng này sang vùng khác đã xuất hiện nhưng đều xuất phát từ nhu cầu thiết yếu của con người như tìm kiếm lương thực, tránh thiên tai hay chiến tranh giữa các bộ lạc. Trong thời kỳ này, nghề hướng dẫn chưa hình thành. Thời kỳ cổ đại Hoạt động rời khỏi nơi cư trú thường xuyên của con người với những mục đích trao đổi hàng hóa giữa các khu vực và vùng miền khác nhau đã xuất hiện và phát triển mạnh trong thời kỳ này. Sự phát triển của hoạt động sản xuất đã thúc đẩy kinh tế phát triển.
Con người đã có sản phẩm thặng dư, cuộc sống sung túc, dư thừa. Đồng thời, trong xã hội đã có sự phân hóa giàu nghèo giữa các tầng lớp dân cư, nên việc rời khỏi nơi cư trú ngoài mục đích trao đổi hàng hóa đã xuất hiện như đi chữa bệnh, hành hương về các vùng đất thánh, tham dự các đại hội thể thao. 12 Trong thời kỳ này, hoạt động tham quan đã phát triển mạnh mẽ ở Trung Quốc, Ai Cập, Hy Lạp, Ấn Độ, La Mã cổ đại, nơi có những nền văn minh phát triển rực rỡ. Con người đã đạt được nhiều thành tựu văn hóa, kinh tế và chính trị.
Chính vì vậy, nhu cầu giao lưu, tìm hiểu, tham quan nghỉ dưỡng đã xuất hiện ở hầu hết tầng lớp quý tộc, tăng lữ. Bên cạnh đó, Ai Cập cổ đại đã cho xây dựng Kim tự tháp, các đền thờ thần với quy mô lớn và chính điều này đã đưa Ai Cập trở thành một điểm danh thắng nổi tiếng, thu hút rất nhiều du khách tới tham quan kết hợp với các hoạt động tín ngưỡng tôn giáo. Ở vùng Tây Á, đế quốc Ba Tư với ảnh hưởng rộng lớn của cả ba châu Á - Âu - Phi đã xây dựng hai đường ngự đạo dài hàng ngàn km, thuận tiện cho việc đi lại của các thương gia, học giả, các tín đồ tôn giáo là cơ sở cho việc phát triển hoạt động tham quan thời bấy giờ. Hy Lạp với nền văn minh phát triển mạnh mẽ cùng với sự tồn tại của những thánh địa tôn giáo lớn như Delos, Delphi Method và đặc biệt là Olympia nơi có đền thờ thần Zeus và lễ hội Olimpia là nơi diễn ra các hoạt động thi đấu thể thao, được tổ chức thu hút rất nhiều người tham dự.
Nam bắt được nhu cầu cơ bản không thể thiếu được của con người là ăn, ở, đi lại khi họ rời khỏi nơi cư trú thường xuyên của mình. Người dân địa phương đứng ra xây dựng nhà trọ, quán ăn và các dịch vụ phục vụ cho các lữ khách và các dịch vụ này trở nên phát triển. Như vậy, trong thời kỳ cổ đại đã có nhiều chuyến đi với mục đích khác nhau mang hình thái của hoạt động du lịch, 13 đồng thời những cơ sở vật chất kỹ thuật sơ khai phục vụ cho hoạt động đó đã hình thành nhưng khái niệm về hoạt động du lịch và thuật ngữ du lịch cũng chưa xuất hiện. Hoạt động hướng dẫn thời kỳ này, mới chỉ dừng lại ở việc giúp đỡ các lữ khách từ nơi xa tới trong việc chỉ đường di, hướng dẫn mua bán và sử dụng các dịch vụ cơ bản tại địa phương của người dân nơi đây.
Hoạt động này nảy sinh một cách tự phát và được coi là hình thức sơ khai của hoạt động hướng dẫn. Thời kỳ trung đại Thời kỳ trung đại là thời kỳ phát triển cường thịnh của đế quốc La Mã. La Mã là một đế chế hùng mạnh với nền chính trị thống nhất đồng thời là một biểu tượng văn minh của Châu Âu thời bấy giờ, do đó nhiều người mong muốn được tới đây để tham quan. Việc phát triển hệ thống đường bộ thời kỳ này đã tạo điều kiện cho một bộ phận giai cấp thống trị, các tăng lữ, học giả bắt đầu thực hiện các chuyến đi với mục đích nghỉ ngơi tìm thú vui, thưởng thức nghệ thuật, tham quan các công trình kiến trúc, các danh lam thắng cảnh.
Đặc biệt, nhiều lữ khách đã có xu hướng học hỏi kiến thức và tìm hiểu về nơi họ tới. Tuy nhiên, trong thời kỳ này, hoạt động đi tham quan, thưởng ngoạn vẫn dừng ở mức độ tự phát và chưa phổ biến trong toàn xã hội. Người đi tham quan chủ yếu tự phục vụ, họ chưa sử dụng nhiều các dịch vụ có sắn và trong thời kỳ này hoạt động liên kết các dịch vụ cũng chưa hình thành. Hoạt động hướng dẫn ở thời kỳ này vẫn được thực hiện một cách tự phát tại các điểm tham quan, do những người dân địa phương đảm nhận.
Hoạt động hướng dẫn bao gồm chỉ dẫn 14 cách sinh hoạt tại địa phương, chỉ dân về đường đi và cung cấp những thông tin cần thiết cho khách tham quan về phong tục tập quán cũng như ý nghĩa, giá trị của những điểm tham quan nơi mà họ tới. Hoạt động hướng dẫn thời kỳ này có phát triển hơn thời kỳ cổ đại những vẫn chưa thực sự hình thành. Thời kỳ phong kiến Nhiều trung tâm tôn giáo ra đời trong đó có khu vực Trung Á với tâm điểm là Baghda và các thành phố trung cổ được phục hưng. Việc rời khỏi nơi cư trú của con người trong thời kỳ này mang mục đích tôn giáo, thưởng ngoạn và tiêu khiển, không nhằm mục đích kinh tế đã phát triển mạnh.
Thành phần chủ yếu tham gia vào các chuyến đi vẫn là giai cấp thống trị, quan lại và các tầng lớp trên của xã hội. Hoạt động tham quan, thưởng ngoạn chưa phổ biến trong xã hội, đặc biệt đối với tầng lớp nông dân và nô lệ. Bên cạnh các hoạt động đó, thời kỳ này xuất hiện nhiều tên tuổi của các nhà thám nổi tiếng như Sulaymanae - người Ả Rập, Marco Polo - người Ý, Magellan Ferdinand - người Bồ Đào Nha. Các nhân vật này đã thực hiện những chuyến đi dài trong cuộc đời mình từ châu lục này tới châu lục khác và để lại những cuốn hồi ký hữu ích cho những người làm lữ hành Sau nay.
Mục đích chuyến đi của các nhà thám hiểm là tìm hiểu, khám phá và khảo sát khoa học. Tuy nhiên, hoạt động hướng dân chưa chính thức ra đời để phục vụ nhu cầu của các du khách đặc biệt này mà vẫn chỉ dừng lại ở mức độ tự phát. Thoi ky can dat Thời kỳ này, cách mạng công nghiệp đã gây ảnh hưởng va tác động đến sự biến đổi trong quan hệ giai cấp, thay đổi tính chất môi trường làm việc của con người, thúc đẩy tiến bộ khoa học. Đặc biệt, việc ứng dụng kỹ thuật máy hơi nước trong giao thông vận tải đã là cơ sở cho con người có thể di chuyển với quy mô lớn giữa các vùng miền.
Hệ thống khách sạn phát triển mạnh mẽ nhằm thỏa mãn nhu cầu nghỉ ngơi của khách khi đi du lịch. Tất cả các yếu tố trên tạo nên sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động đại lý lữ hành mà người khởi xướng là Thomas Cook. Ông được coi là ông tổ của nghề kinh doanh lữ hành ngày nay. Tuy nhiên, hoạt động lữ hành thời kỳ này vẫn chưa phát triển thành ngành kinh tế độc lập.
Do đó, hoạt động này còn rất đơn giản so với ngành lữ hành hiện đại. Nhu cầu khi đi du lịch của khách trong thời kỳ này đã trở nên đa dạng và có yêu cầu cao hơn trước. Ngoài nhu cầu được phục vụ về ăn ở, đi lại thì nhu cầu tìm hiểu về các điểm du lịch đã hình thành. Nó trở thành một nhu cầu chủ yếu và cần được thỏa mãn.
Trong khi đó, hoạt động hướng dẫn của những người dân địa phương đã không đáp ứng được đầy đủ nhu cầu này, do thiếu khả năng và trình độ. Thực tế đó đã đòi hỏi một nghề mới ra đời, đó là nghề hướng dẫn du lịch. Chính vì vậy, những nhà kinh doanh du lịch sớm nhận ra tầm quan trọng của hoạt động hướng dẫn và chính thức đưa hoạt động này vào kinh doanh du lịch nhằm làm thỏa mãn tối ưu nhu cầu của du khách khi đi du lịch. Thời kỳ hiện đại Sau chiến tranh thế giới thứ hai, tình hình kinh tế, chính trị tương đối ổn định, dân số tăng nhanh, sự tiến bộ của giáo dục, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là kỹ thuật hàng không khiến cho lượng người đi du lịch ngày càng tăng cao.
Du lịch trong thời kỳ này có xu hướng đại chúng hóa và được coi là ngành kinh tế mũi nhọn ở nhiều quốc gia. Cùng với sự phát triển của du lịch, các nhà kinh doanh lữ hành đã chuyên môn hóa hoạt động dịch vụ trong đó có hoạt động hướng dẫn, nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu của khách. Để thu hút và làm thỏa mãn nhu cầu của khách đi du lịch, đội ngũ hướng dẫn viên chuyên nghiệp được hình thành và đã có những đóng góp to lớn trong hoạt động du lịch.