Giáo trình mô đun Kỹ năng giao tiếp nghề Công tác xã hội Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình

Giáo trình về kỹ năng giao tiếp cđtc, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Đỗ Thị Thu Hằng
• Trường học: Trường Cao Đẳng Cơ Giới Ninh Bình
• Chuyên ngành: Kỹ Năng Giao Tiếp
• Đề tài: Giáo Trình Kỹ Năng Giao Tiếp Cho Sinh Viên Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Địa điểm: Ninh Bình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. BÀI 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIAO TIẾP
• 1.1. Khái niệm giao tiếp
• 1.2. Định nghĩa và bản chất của giao tiếp
• 1.3. Mục đích, yếu tố trong giao tiếp
• 1.4. Chức năng của giao tiếp
• 1.5. Nguyên tắc của giao tiếp
• 1.6. Chấp nhận thế giới quan của người khác
• 1.7. Nói rõ ràng, chính xác
• 1.8. Vui vẻ trong giao tiếp
• 1.9. Thấu cảm trong giao tiếp
• 1.10. Các hình thức và phong cách giao tiếp
• 1.10.1. Hình thức giao tiếp
• 1.10.2. Các phong cách giao tiếp
• 1.11. Truyền thông trong giao tiếp
• 1.11.1. Quá trình truyền thông giữa hai cá nhân
• 1.11.2. Truyền thông trong nhóm
• 2. BÀI 2: THỰC HÀNH CÁC KỸ NĂNG GIAO TIẾP CƠ BẢN
• 2.1. Kỹ năng lắng nghe
• 2.2. Khái niệm, lợi ích của việc lắng nghe
• 2.3. Các bước lắng nghe hiệu quả
• 2.4. Kỹ năng thuyết trình
• 2.5. Khái niệm và lưu ý khi thuyết trình
• 2.6. Kỹ năng giải quyết xung đột
• 2.7. Nguyên nhân gây ra xung đột và cách quản lý xung đột
• 2.8. Kỹ năng đặt câu hỏi
• 2.9. Ý nghĩa và phân loại câu hỏi
• 2.10. Các bước chuẩn bị và thực hiện
• 3. BÀI 3: GIAO TIẾP TRỰC TIẾP
• 3.1. Giao tiếp ban đầu và kết thúc cuộc tiếp xúc
• 3.2. Sử dụng danh thiếp
• 3.3. Khen, phê bình, từ chối
• 3.4. Trò chuyện, kể chuyện
• 3.5. Tiếp khách, yến tiệc
• 3.5.1. Tiếp khách
• 3.5.2. Tham gia yến tiệc
• 4. BÀI 4: GIAO TIẾP GIÁN TIẾP
• 4.1. Giao tiếp qua điện thoại
• 4.2. Gọi điện thoại
• 4.3. Nhận điện thoại
• 4.4. Giao tiếp qua thư tín
• 4.4.1. Khái niệm và nguyên tắc viết thư tín
• 4.4.2. Cách viết thư tín
• 4.5. Giao tiếp qua vật phẩm
• 4.5.1. Ý nghĩa của việc giao tiếp bằng vật phẩm
• 4.5.2. Trình tự
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Kỹ Năng Giao Tiếp Cho Sinh Viên Cao Đẳng

Giáo trình Kỹ năng giao tiếp cho sinh viên cao đẳng là tài liệu quan trọng, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên trong lĩnh vực giao tiếp. Tài liệu này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về khái niệm giao tiếp mà còn trang bị cho họ những kỹ năng thực hành cần thiết để áp dụng trong môi trường làm việc. Giao tiếp hiệu quả là yếu tố quyết định trong sự nghiệp và cuộc sống cá nhân.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của kỹ năng giao tiếp

Kỹ năng giao tiếp là khả năng truyền đạt thông tin, ý tưởng và cảm xúc một cách hiệu quả. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mối quan hệ và tạo ra sự hiểu biết lẫn nhau giữa các cá nhân.

1.2. Mục tiêu của giáo trình kỹ năng giao tiếp

Mục tiêu của giáo trình là giúp sinh viên nắm vững các kỹ năng giao tiếp cơ bản, từ lắng nghe đến thuyết trình, nhằm nâng cao khả năng giao tiếp trong công việc và cuộc sống hàng ngày.

II. Những thách thức trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp cho sinh viên

Sinh viên thường gặp nhiều thách thức trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp. Những khó khăn này có thể đến từ sự thiếu tự tin, áp lực từ môi trường học tập, hoặc thiếu kiến thức về các phương pháp giao tiếp hiệu quả. Việc nhận diện và vượt qua những thách thức này là rất quan trọng để sinh viên có thể giao tiếp thành công.

2.1. Thiếu tự tin trong giao tiếp

Nhiều sinh viên cảm thấy lo lắng khi phải giao tiếp trước đám đông hoặc trong các tình huống xã hội. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng truyền đạt thông tin và xây dựng mối quan hệ.

2.2. Áp lực từ môi trường học tập

Môi trường học tập có thể tạo ra áp lực lớn, khiến sinh viên khó khăn trong việc thực hành kỹ năng giao tiếp. Việc thiếu cơ hội thực hành cũng là một yếu tố cản trở.

III. Phương pháp hiệu quả để cải thiện kỹ năng giao tiếp cho sinh viên

Để cải thiện kỹ năng giao tiếp, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập và thực hành hiệu quả. Những phương pháp này bao gồm việc tham gia các hoạt động nhóm, thực hành thuyết trình, và lắng nghe phản hồi từ người khác. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ giúp sinh viên tự tin hơn trong giao tiếp.

3.1. Thực hành giao tiếp trong nhóm

Tham gia vào các hoạt động nhóm giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng giao tiếp, từ việc lắng nghe đến việc trình bày ý kiến một cách rõ ràng và thuyết phục.

3.2. Lắng nghe và phản hồi

Kỹ năng lắng nghe là một phần quan trọng trong giao tiếp. Sinh viên cần học cách lắng nghe một cách chủ động và đưa ra phản hồi phù hợp để cải thiện mối quan hệ.

IV. Ứng dụng thực tiễn của kỹ năng giao tiếp trong công việc

Kỹ năng giao tiếp không chỉ quan trọng trong học tập mà còn trong môi trường làm việc. Sinh viên cần hiểu rõ cách áp dụng các kỹ năng này để tạo dựng mối quan hệ tốt với đồng nghiệp và cấp trên. Việc giao tiếp hiệu quả có thể giúp sinh viên thăng tiến trong sự nghiệp.

4.1. Giao tiếp trong môi trường làm việc

Trong môi trường làm việc, kỹ năng giao tiếp giúp sinh viên thể hiện ý tưởng, giải quyết xung đột và xây dựng mối quan hệ tốt với đồng nghiệp.

4.2. Kỹ năng thuyết trình trong công việc

Kỹ năng thuyết trình là một phần quan trọng trong giao tiếp công việc. Sinh viên cần học cách trình bày ý tưởng một cách rõ ràng và thuyết phục để đạt được sự chú ý từ người nghe.

V. Kết luận về tầm quan trọng của kỹ năng giao tiếp cho sinh viên cao đẳng

Kỹ năng giao tiếp là một yếu tố không thể thiếu trong sự nghiệp của sinh viên cao đẳng. Việc phát triển kỹ năng này không chỉ giúp sinh viên thành công trong học tập mà còn trong cuộc sống cá nhân. Giáo trình Kỹ năng giao tiếp cung cấp nền tảng vững chắc cho sinh viên, giúp họ tự tin hơn trong giao tiếp.

5.1. Tương lai của kỹ năng giao tiếp trong giáo dục

Kỹ năng giao tiếp sẽ ngày càng trở nên quan trọng trong giáo dục và nghề nghiệp. Sinh viên cần tiếp tục rèn luyện và phát triển kỹ năng này để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

5.2. Lời khuyên cho sinh viên trong việc phát triển kỹ năng giao tiếp

Sinh viên nên chủ động tham gia các hoạt động giao tiếp, tìm kiếm cơ hội thực hành và không ngừng học hỏi để cải thiện kỹ năng giao tiếp của mình.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Kỹ năng giao tiếp (Mã mô đun: MĐ 10) do nhóm tác giả Đỗ Thị Thu Hằng, Nguyễn Thị Lành và Đinh Trung Kiên biên soạn, được Hội đồng thẩm định Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình (thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) xét duyệt và ban hành. Trong chương trình đào tạo nghề Công tác xã hội trình độ Cao đẳng và Trung cấp, đây là mô đun chuyên môn cơ sở bắt buộc, được bố trí giảng dạy trước các mô đun và môn học chuyên môn nghề.

Về mục tiêu đào tạo (learning outcomes), mô đun hướng tới việc cung cấp hệ thống tri thức lý luận và năng lực thực hành toàn diện:

• Kiến thức: Trình bày được bản chất, mục đích, chức năng, nguyên tắc và các phong cách giao tiếp; phân tích được các mô hình truyền thông cá nhân và nhóm; nhận diện các kỹ năng giao tiếp nền tảng và chuyên nghiệp ứng dụng trong ngành công tác xã hội.
• Kỹ năng: Vận dụng linh hoạt các kỹ năng lắng nghe, thuyết trình, giải quyết xung đột, đặt câu hỏi; thực hiện thành thạo các nghi thức giao tiếp trực tiếp (chào hỏi, bắt tay, trao danh thiếp, tiếp khách, tham gia yến tiệc) và giao tiếp gián tiếp (qua điện thoại, thư tín, vật phẩm).
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, tôn trọng đối tượng giao tiếp, rèn luyện tính tự chủ, thái độ hòa nhã và tinh thần tự học, tự nghiên cứu bổ sung kiến thức.

Cấu trúc giáo trình được thiết kế thành 4 bài học chính, vận hành theo cách tiếp cận từ lý thuyết nhận thức nền tảng (Bài 1), đến rèn luyện kỹ năng kỹ thuật cốt lõi (Bài 2), và mở rộng sang các bối cảnh tương tác thực tế trực tiếp (Bài 3) cũng như gián tiếp (Bài 4). Điểm đặc sắc của tài liệu là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết tâm lý học xã hội với quy chuẩn ứng xử hành chính và nghiệp vụ hỗ trợ thân chủ trong công tác xã hội.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được cấu trúc theo 4 bài học có tính liên kết chặt chẽ theo logic phát triển từ nhận thức đến hành vi:

• Bài 1: Khái quát chung về giao tiếp: Cung cấp định nghĩa, bản chất và 3 chức năng trung tâm (thông tin, nhận thức, điều khiển/điều chỉnh hành vi). Hệ thống hóa các nguyên tắc: chấp nhận thế giới quan của người khác, nói rõ ràng, cởi mở (thông qua mô hình Cửa sổ Johari), và thấu cảm. Phân loại giao tiếp theo tính chất tiếp xúc, mục đích, thành phần tham gia và đặc điểm nghề nghiệp; phân tích 3 phong cách giao tiếp (dân chủ, độc đoán, tự do); trình bày mô hình truyền thông 2 cá nhân (mã hóa, giải mã, kênh truyền, phản hồi, khử nhiễu, câu hỏi 5W1H) và 5 dạng mạng truyền thông nhóm (dây chuyền, chữ Y, bánh xe, vòng tròn, đan chéo).
• Bài 2: Thực hành các kỹ năng giao tiếp cơ bản: Tập trung vào 4 kỹ năng nghiệp vụ:
  • Lắng nghe: Khái niệm, lợi ích, các bước nghe thấu cảm và biểu đạt phi ngôn ngữ.
  • Thuyết trình: Mục tiêu, nguyên tắc trình bày, phương pháp chuẩn bị theo quy tắc ABC (Analyse - Brainstorm - Choose) và quy trình thực hiện qua 6 giai đoạn.
  • Giải quyết xung đột: Nhận diện nguyên nhân mâu thuẫn, tiến trình giải quyết thông qua kỹ thuật sử dụng thông điệp ngôi thứ nhất ("Tôi cảm thấy..."), nghe chủ động, thay đổi chủ kiến và tìm giải pháp hòa giải.
  • Đặt câu hỏi: Ý nghĩa trong công tác xã hội, phân loại câu hỏi (đóng, mở, cảm xúc, suy nghĩ, hành vi, tuyến tính, tăng năng lực) và các bước chuẩn bị, kiểm soát tần suất hỏi.
• Bài 3: Giao tiếp trực tiếp: Quy chuẩn các nghi thức giao tiếp mặt đối mặt: chào hỏi, quy tắc bắt tay, giới thiệu có người thứ ba và tự giới thiệu; mục đích và quy cách sử dụng danh thiếp (kích thước 9x5 cm); kỹ thuật khen ngợi, phê bình mang tính xây dựng, nghệ thuật từ chối; kỹ năng trò chuyện, kể chuyện; nghiệp vụ tiếp đón khách tại công sở (khách gần, khách xa); nghi thức tham gia bàn tiệc yến tiệc (cách dùng khăn ăn, dao, nĩa, đũa, ly uống rượu vang trắng/đỏ, quy cách ăn bánh mì, súp, cá, salat).
• Bài 4: Giao tiếp gián tiếp: Hướng dẫn kỹ thuật giao tiếp qua điện thoại (tiến trình gọi và nhận cuộc gọi); quy chuẩn viết thư tín hành chính/công vụ; ý nghĩa và trình tự thực hiện giao tiếp thông qua vật phẩm (quà tặng, kỷ vật).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tích hợp các lý thuyết khoa học từ nhiều tác giả:

• Lý thuyết tâm lý học xã hội: Dẫn nhập quan điểm của Cooley (giao tiếp là cơ chế liên hệ xã hội), A. Leonchiev (giao tiếp là hệ thống tương tác có mục đích và động cơ), Bác sĩ Nguyễn Khắc Viện (trao đổi thông qua ngôn ngữ nói, viết, cử chỉ), và Ngô Công Hoàn (tiếp xúc tâm lý trong quan hệ người - người).
• Mô hình nhận thức Cửa sổ Johari: Dựa trên nghiên cứu của Joseph Luft và Harry Ingham, chia nhận thức bản thân thành 4 vùng: Vùng mở (1), Vùng mù (2), Vùng che giấu (3), Vùng không biết (4), làm cơ sở cho việc tự cởi mở và tiếp nhận phản hồi.
• Lý thuyết truyền thông học: Phân tích mô hình truyền thông 2 chiều gắn với bộ câu hỏi định hướng 5W1H (What, Why, Who, When, Where, How), cùng cấu trúc 5 mô hình mạng lưới nhóm trong tổ chức.
• Lý thuyết tham vấn trong công tác xã hội: Ứng dụng quan điểm của Zastrow về vai trò của hoạt động hỏi nhằm hỗ trợ thân chủ tự nhận thức và giải quyết vấn đề.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu rèn luyện cho người học 3 nhóm năng lực cụ thể:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Kỹ thuật mã hóa và giải mã thông điệp, kỹ thuật soạn thảo thư tín, điều hành mạng truyền thông nhóm, thao tác thuyết trình với thẻ gợi ý (note cards) và thiết bị nghe nhìn.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích nguyên nhân xung đột, giải đoán ngôn ngữ cơ thể (ánh mắt, tư thế, nụ cười), nhận diện các rào cản tâm lý và định vị phong cách giao tiếp của đối tượng.
• Kỹ năng thực hành chuyên môn (Practical competencies): Vận dụng kỹ thuật tham vấn thân chủ bằng câu hỏi mở/tăng năng lực, xử lý phản hồi tiêu cực, áp dụng nghi thức ngoại giao công sở và phép lịch sự bàn tiệc theo tiêu chuẩn chung.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy tích hợp giữa lý thuyết và thực hành nghề nghiệp:

• Cách tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Lấy người học làm trung tâm, kết hợp thuyết giảng các nguyên lý tâm lý học với việc mô phỏng tình huống thực tế. Quá trình truyền thụ đi từ giải thích bản chất khái niệm đến phân tích quy trình từng bước và thực hành rèn luyện hành vi.
• Hệ thống bài tập và nghiên cứu tình huống (Case studies & Exercises):
  • Đóng vai (role-playing) xử lý xung đột nội bộ giữa các cá nhân/đồng nghiệp hoặc giữa các thành viên cùng phòng trọ.
  • Xây dựng kịch bản phỏng vấn, thực hành kỹ năng đặt câu hỏi khai thác thông tin với thân chủ trong bối cảnh công tác xã hội.
  • Luyện tập quy trình chuẩn bị bài thuyết trình 6 giai đoạn thông qua đề tài chuyên ngành cụ thể.
  • Thực hành các tình huống tiếp khách công sở và xử lý các tình huống từ chối lịch sự, phê bình tế nhị.
• Phương pháp đánh giá (Assessment methods):
  • Đánh giá thường xuyên: Thông qua mức độ tham gia thảo luận nhóm, bài tập đóng vai, và kỹ năng thao tác nghi thức trực tiếp.
  • Đánh giá định kỳ/kết thúc mô đun: Bài kiểm tra viết lý thuyết (trình bày khái niệm, nguyên tắc, mô hình truyền thông) kết hợp với bài thi thực hành kỹ năng (thực hiện một bài thuyết trình, xử lý tình huống giao tiếp hoặc thực hành nghi thức xã giao).
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines):
  • Người học sử dụng mô hình Cửa sổ Johari để tự đánh giá mức độ cởi mở và các điểm mù trong hành vi giao tiếp cá nhân.
  • Tự luyện tập giọng nói, nhịp điệu, tư thế đứng trước gương theo các chỉ dẫn của kỹ năng thuyết trình.
  • Tự quan sát, ghi chép và phân tích các biểu hiện phi ngôn ngữ trong giao tiếp hàng ngày.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình thể hiện sự hệ thống hóa cao với các đặc điểm học thuật nổi bật:

• Sử dụng số liệu nghiên cứu thực nghiệm: Trích dẫn công trình nghiên cứu định lượng của Paul Tory Rankin (1930) về cơ cấu sử dụng thời gian trong giao tiếp ngôn ngữ của con người: lắng nghe chiếm tỷ trọng lớn nhất với 42,1%, nói chiếm 32,9%, đọc chiếm 15% và viết chiếm 11%. Số liệu này làm luận cứ khoa học giải thích sự cần thiết của việc rèn luyện kỹ năng lắng nghe trong đào tạo nghề.
• Quy chuẩn hóa chi tiết các nghi thức xã giao: Cung cấp thông số và quy tắc cụ thể cho từng hành vi tiếp xúc:
  • Quy cách danh thiếp: Kích thước tiêu chuẩn 9x5 cm, chất liệu giấy cứng bóng/mặt xốp, quy định bố cục nội dung (tên cơ quan, logo, học hàm, học vị, chức danh) và quy trình trao nhận bằng hai tay.
  • Quy tắc bàn tiệc: Chi tiết thứ tự dùng dao nĩa (từ ngoài vào trong, từ trái sang phải), quy cách dùng khăn ăn (mở nửa chừng trên đùi), phân biệt ly vang đỏ (chân ngắn, bầu lớn) và ly vang trắng (chân cao), kỹ thuật ăn súp, ăn bánh mì, salat và quy tắc xử lý khi ăn cá nguyên con.
• Tích hợp mô hình lý luận kinh điển: Đưa các mô hình phân tích như Cửa sổ Johari (Joseph Luft & Harry Ingham), quy tắc chuẩn bị thuyết trình ABC (Analyse - Brainstorm - Choose), kỹ thuật phân tích truyền thông 5W1H và 5 dạng mạng lưới tổ chức vào việc giải thích các hiện tượng tương tác xã hội.
• Định hướng chuyên sâu cho ngành Công tác xã hội: Không chỉ dừng lại ở giao tiếp xã giao thông thường, giáo trình lồng ghép hệ thống nguyên tắc và kỹ thuật chuyên môn (nguyên tắc chấp nhận, thấu cảm, kỹ thuật đặt câu hỏi theo Zastrow, sử dụng thông điệp "Tôi...") nhằm phục vụ mục tiêu hỗ trợ và làm việc với đối tượng yếu thế/thân chủ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình Kỹ năng giao tiếp (MĐ 10) được biên soạn nhằm phục vụ các nhóm đối tượng và mục đích cụ thể:

• Học sinh, sinh viên:
  • Sinh viên hệ Cao đẳng nghề và học sinh hệ Trung cấp nghề ngành Công tác xã hội.
  • Sinh viên các khối ngành kỹ thuật, kinh tế, hành chính cần trang bị học phần kỹ năng mềm và nghi thức giao tiếp ứng xử trong môi trường cơ quan, doanh nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Mô đun không đòi hỏi môn học tiên quyết chuyên ngành do được bố trí ở giai đoạn đào tạo cơ sở bắt buộc, nhưng yêu cầu người học có hiểu biết cơ bản về các hiện tượng tâm lý - xã hội đời sống.
• Giảng viên và cơ sở đào tạo:
  • Làm tài liệu giảng dạy chính thức cho mô đun Kỹ năng giao tiếp tại Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình.
  • Làm khung tham chiếu bài giảng, xây dựng đề cương chi tiết, ngân hàng câu hỏi kiểm tra và hệ thống bài tập tình huống cho các trường cao đẳng, trung cấp nghề có đào tạo ngành Công tác xã hội hoặc các ngành dịch vụ xã hội.
• Cán bộ, nhân viên chuyên trách và tự học:
  • Nhân viên xã hội, cán bộ đoàn thể, nhân viên lễ tân, văn thư, hành chính - văn phòng sử dụng làm tài liệu tra cứu quy chuẩn nghi thức giao tiếp, kỹ thuật đàm phán, thuyết trình và giải quyết mâu thuẫn tại nơi làm việc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ học sinh, sinh viên bậc Cao đẳng và Trung cấp nghề ngành Công tác xã hội, đồng thời là tài liệu tham khảo cho người học các chuyên ngành hành chính, dịch vụ và nhân sự cần chuẩn hóa kỹ năng giao tiếp công sở.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Mô đun là môn cơ sở bắt buộc được dạy trước các môn chuyên ngành nên không yêu cầu học phần tiên quyết phức tạp; người học chỉ cần có năng lực nhận thức xã hội phổ thông và khả năng tiếp thu các khái niệm tâm lý học cơ bản.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu giao tiếp thông thường là gì?

Giáo trình kết hợp giữa lý thuyết tâm lý học hành vi (Cửa sổ Johari, mô hình truyền thông), các quy chuẩn nghi thức ngoại giao/công sở chi tiết (kích thước danh thiếp, cách dùng dao nĩa, tiếp khách), và các kỹ thuật can thiệp chuyên biệt dành cho nhân viên công tác xã hội khi làm việc với thân chủ (kỹ năng hỏi theo Zastrow, thấu cảm).

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp đọc lý thuyết với tự quan sát hành vi cá nhân qua mô hình Cửa sổ Johari; thực hiện quy trình thuyết trình 6 giai đoạn kèm thẻ ghi chú (note cards); và thực hành các kỹ thuật lắng nghe, đặt câu hỏi thông qua các bài tập đóng vai tình huống giả định.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Tài liệu cung cấp bảng mục lục, danh mục mục tiêu bài học chi tiết theo chuẩn mô đun nghề (Kiến thức, Kỹ năng, Tự chủ và trách nhiệm), hệ thống các bảng phân loại câu hỏi, mô hình cấu trúc mạng truyền thông, và danh mục tài liệu tham khảo của các tác giả trong và ngoài nước (Paul Tory Rankin, Joseph Luft, Harry Ingham, Zastrow, Nguyễn Khắc Viện, Ngô Công Hoàn).

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Kỹ năng giao tiếp (MĐ 10) của Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình là tài liệu học thuật có cấu trúc hoàn chỉnh, chuẩn hóa toàn diện từ nhận thức lý luận tâm lý học đến kỹ năng tương tác trực tiếp, gián tiếp và xử lý tình huống chuyên môn.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học bao gồm:

1. Tiếp cận bản chất, chức năng và các nguyên tắc giao tiếp nền tảng (Bài 1).
2. Rèn luyện 4 kỹ năng công cụ: lắng nghe, thuyết trình, giải quyết xung đột, đặt câu hỏi (Bài 2).
3. Chuẩn hóa hành vi thông qua hệ thống nghi thức tiếp xúc trực tiếp, tiếp khách và bàn tiệc (Bài 3).
4. Hoàn thiện năng lực xử lý thông tin qua các kênh truyền thông gián tiếp: điện thoại, thư tín, vật phẩm (Bài 4).

Tài liệu cung cấp nền tảng chuyên môn cần thiết để sinh viên tiếp tục học tập các mô đun chuyên sâu trong chương trình đào tạo nghề Công tác xã hội và vận dụng vào hoạt động nghề nghiệp thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ GIỚI NINH BÌNH GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: KỸ NĂNG GIAO TIẾP TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG/TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCGNB ngày…….năm của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình Ninh Bình TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Giao tiếp là hoạt động mang tính quy luật của con người. Qua giao tiếp con người tăng khả năng nhận thức và tăng hiểu biết lẫn nhau.

Nhờ đó, tâm lý, ý thức con người cũng được phát triển. Giáo trình Kỹ năng giao tiếp được biên soạn theo chương trình dạy nghề trình độ Cao đẳng nghề Công tác xã hội của Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình. Môn học sẽ cung cấp những kiến thức cơ bản, nền tảng về kỹ năng giao tiếp cần thiết cho sinh viên để sau này ứng dụng trong thực tế nghề công tác xã hội của mình. Môn học gồm 4 bài: Bài 1.

Khái quát chung về giao tiếp Bài 2. Thực hành các kỹ năng giao tiếp cơ bản Bài 3. Giao tiếp trực tiếp Bài 4. Giao tiếp gián tiếp Giáo trình được biên soạn trên cơ sở tham khảo và sử dụng tài liệu của một số giảng viên, nhà nghiên cứu về Kỹ năng giao tiếp ở Việt Nam và trên thế giới.

Giáo trình này đã được Hội đồng thẩm định Trường Cao đẳng Cơ giới Ninh Bình xét duyệt. Là giáo trình được biên soạn lần đầu tại Trường, do đó không tránh khỏi những thiếu sót, chúng tôi mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp và bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn! Ninh Bình, Tham gia biên soạn: 1. Đỗ Thị Thu Hằng 2.

Nguyễn Thị Lành 3. Đinh Trung Kiên 3 MỤC LỤC BÀI 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIAO TIẾP. Khái niệm giao tiếp. Định nghĩa và bản chất của giao tiếp.

Mục đích, yếu tố trong giao tiếp. Chức năng của giao tiếp. Nguyên tắc của giao tiếp. Chấp nhận thế giới quan của người khác.

Nói rõ ràng, chính xác. Vui vẻ trong giao tiếp. Thấu cảm trong giao tiếp. Các hình thức và phong cách giao tiếp.

Hình thức giao tiếp. Các phong cách giao tiếp. Truyền thông trong giao tiếp. Quá trình truyền thông giữa hai cá nhân.

Truyền thông trong nhóm. 22 BÀI 2: THỰC HÀNH CÁC KỸ NĂNG GIAO TIẾP CƠ BẢN. Kỹ năng lắng nghe. Khái niệm, lợi ích của việc lắng nghe.

Các bước lắng nghe hiệu quả. Kỹ năng thuyết trình. Khái niệm và lưu ý khi thuyết trình. Kỹ năng giải quyết xung đột.

Nguyên nhân gây ra xung đột và cách quản lý xung đột. Kỹ năng đặt câu hỏi. Ý nghĩa và phân loại câu hỏi. Các bước chuẩn bị và thực hiện.

37 BÀI 3: GIAO TIẾP TRỰC TIẾP. Giao tiếp ban đầu và kết thúc cuộc tiếp xúc. Sử dụng danh thiếp. Khen, phê bình, từ chối.

Trò chuyện, kể chuyện. Tiếp khách, yến tiệc. Tiếp khách. Tham gia yến tiệc.

48 BÀI 4: GIAO TIẾP GIÁN TIẾP. Giao tiếp qua điện thoại. Gọi điện thoại. Nhận điện thoại.

Giao tiếp qua thư tín. Khái niệm và nguyên tắc viết thư tín. Cách viết thư tín. Giao tiếp qua vật phẩm.

Ý nghĩa của việc giao tiếp bằng vật phẩm. Trình tự. 59 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 60 5 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Kỹ năng giao tiếp Mã mô đun: MĐ 10 Vị trí, tính chất, vai trò và ý nghĩa của mô đun: - Vị trí mô đun: Kỹ năng giao tiếp là mô đun chuyên môn quan trọng của chương trình đạo tạo công tác xã hội.

Mô đun này được tổ chức dạy trước các mô đun, môn học chuyên môn nghề. - Tính chất của mô đun: Là mô đun đào tạo cơ sở bắt buộc. Mục tiêu của mô đun: - Về kiến thức + Trình bày được khái niệm, mục đích, chức năng của giao tiếp, xác định được vai trò, nguyên tắc của giao tiếp, phân biệt được các phong cách giao tiếp; + Trình bày và vận dụng các kỹ năng giao tiếp trong công tác xã hội. - Về kỹ năng: + Vận dụng các kỹ năng giao tiếp cơ bản và chuyên nghiệp vào thực tế cuộc sống bản thân và hướng dẫn, tập huấn cho các đối tượng; + Thực hành tiến trình giao tiếp trực tiếp và giao tiếp gián tiếp vào các tình huống cụ thể; + Vận dụng các kỹ năng giải quyết các vấn đề trong thực tế.

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Tuân thủ các nguyên tắc giao tiếp + Tích cực vận dụng các kiến thức về giao tiếp vào công việc và cuộc sống. + Rèn luyện được sự tự tin trong cuộc sống, giao tiếp đúng mực, luôn chủ động và tích cực rèn luyện kỹ năng giao tiếp trong cuộc sống + Có ý thức tự học, chăm chỉ, tích cực nghiên cứu bổ sung kiến thức theo yêu cầu công việc Nội dung của mô đun: 6 BÀI 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIAO TIẾP Mã bài: MĐ 10_B01 Mục tiêu: - Kiến thức: + Trình bày được khái niệm, mục đích, chức năng của giao tiếp, xác định được vai trò, nguyên tắc của giao tiếp; + Phân biệt được các phong cách trong giao tiếp. - Kỹ năng: Vận dụng linh hoạt các kỹ năng giao tiếp cơ bản trong công tác xã hội. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có ý thức tự học, chăm chỉ tích cực nghiên cứu bổ sung kiến thức + Tự tin trong giao tiếp, rèn luyện sự tôn trọng trong giao tiếp.

Nội dung chính: 1. Khái niệm giao tiếp 1. Định nghĩa và bản chất của giao tiếp Giao tiếp xã hội là một hiện tượng xã hội, là một mặt của sự tồn tại của cuộc sống xã hội và là cơ sở, nền tảng để các hoạt động xã hội, các mối quan hệ của con người diễn ra trên đó.Giao tiếp là một dạng thức cơ bản của hành vi con người. Giao tiếp có tầm quan trọng đặc biệt đối với đời sống con người.

Hiệu quả của giao tiếp ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động. Do vậy, giao tiếp được nhiều ngành khoa học đề cập và nghiên cứu như tâm lý học, điều khiển học, ngôn ngữ học, văn hóa học. Trong đó, tâm lý học, đặc biệt là tâm lý học xã hội là ngành khoa học nghiên cứu sâu nhất, cơ bản nhất về giao tiếp. Giao tiếp là đối tượng nghiên cứu của ngành khoa học cho nên có rất nhiều định nghĩa về giao tiếp và mỗi định nghĩa nhấn mạnh những mặt khác nhau của giao tiếp Nhà tâm lý học người Mỹ Cooley định nghĩa: Giao tiếp như là một cơ chế cho các mối liên hệ của con người tồn tại và phát triển.

Nhà tâm lý học Xô viết A. Leonchiev đưa ra định nghĩa: Giao tiếp là một hệ thống những quá trình có mục đích và động cơ bảo đảm sự tương tác giữa người này với người khác trong hoạt động tập thể, thực hiện các mối quan hệ xã hội và nhân cách, các quan hệ tâm lý và sử dụng phương tiện đặc thù mà trước hết là ngôn ngữ. 7 Bác sỹ Nguyễn Khắc Viện trong cuốn từ điển tâm lý học định nghĩa: Giao tiếp là sự trao đổi giữa người và người thông qua ngôn ngữ nói, viết,cử chỉ. Ngô Công Hoàn trong cuốn Giao tiếp sư phạm định nghĩa: Giao tiếp là hình thức đặc trưng cho mối quan hệ giữa con người với con người mà qua đó nảy sinh sự tiếp xúc tâm lý và được biểu hiện ở các trao đổi thông tin, hiểu biết, rung cảm, ảnh hưởng và tác động qua lại.

Mỗi định nghĩa trên đều đã theo một quan điểm và quan tâm đến các khía cạnh cuả giao tiếp xã hội.Tuy nhiên các định nghĩa này đều nêu ra những nét chung và cơ bản sau của giao tiếp: - Nói đến giao tiếp là nói tới sự tiếp xúc, quan hệ tương tác giữa người với người bị quy định bởi xã hội. - Nói tới giao tiếp là nói đến sự trao đổi, chia sẻ thong tin, tư tưởng, tình cảm bằng các phương tiện ngôn ngữ, phi ngôn ngữ. Từ việc phân tích các định nghĩa trên có thể khái quát lại như sau: giao tiếp là quá trình tiếp xúc, trao đổi thông tin, suy nghĩ, cảm xúc…giữa người với người thông qua ngôn ngữ, cử chỉ, điệu bộ… Giao tiếp là một quá trình phức tạp và nhiều mặt. Vì vậy, có thể nghiên cứu giao tiếp như là quá trình tác động qua lại của các cá thể, cũng như quá trình thông tin, thái độ của người với người, quá trình ảnh hưởng lẫn nhau của họ và là quá trình gây cảm xúc và hiểu biết lẫn nhau.

Mục đích, yếu tố trong giao tiếp 1. Chức năng của giao tiếp 1. Chức năng thông tin Chức năng này bao quát tất cả các quá trình truyền và nhận thông tin. Chức năng này chính là thực hiện mục đích giao tiếp (truyền, nhận thông tin và xử lý thông tin ở cả hai phía chủ thể- đối tượng giao tiếp).

Nội dung thông báo có thể là những hiện tượng trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, những vấn đề thời sự,những tri thức mới trong các lĩnh vực khoa học. NộI dung thông tin cũng có thể là suy nghĩ, tâm trạng, cảm xúc, thái độ. Trong quá trình giao tiếp người này thông báo cho người kia về vấn đề gì đó và đồng thời biểu lộ thái độ, quan điểm của mình về vấn đề này và cũng lại thu 8 nhận được, biết được thái độ quan điểm, phản ứng của người đối thoại về vấn đề đó. Sự thông báo truyền thông tin được thực hiện bằng các phương tiện ngôn ngữ, phi ngôn ngữ (cử chỉ, điệu bộ, nét mặt, tư thế…).

Để giao tiếp được dễ dàng cả người phát và người nhận phải có chung hệ thống mã hoá và giải mã thông tin và cả hai phía đều là những chủ thể tích cực luôn đổi vai trò cho nhau tạo nên sự liên hệ ngược lại. Chức năng nhận thức Cá nhân ý thức được mục đích giao tiếp, nhiệm vụ, nội dung của tiến trình giao tiếp, phương tiện giao tiếp; ngoài ra còn có thể hiểu đặc trưng được của giao tiếp là khả năng nhận thức và hiểu biết lẫn nhau của các chủ thể giao tiếp, nhờ đó tâm lý, ý thức con người không ngừng được phát triển. Nếu không giao tiếp với những người xung quanh, đứa trẻ không nhận thức được.