UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƯỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: BỆNH CHÓ MÈO NGÀNH, NGHỀ: DỊCH VỤ THÚ Y TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định Số:…./QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày… tháng… năm 2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Chó và mèo đang được nuôi phổ biến ở cả nông thôn và thành thị. Mỗi người nuôi chó – mèo với mục đích khác nhau.
Có người nuôi để giữ nhà. Có người nuôi chó mèo để làm cảnh. Ích lợi của việc nuôi chó – mèo để bắt chuột phòng phá hoại mùa màng đang là yêu cầu bức xúc ở nông thôn. Nhưng, người nuôi chó – mèo thường ít quan tâm đến bệnh tật của chúng, nhất là những bệnh lây lan sang người và để lại những hậu quả đáng tiếc.
Vì vậy mà chúng ta cần quan tâm nhiều hơn về các bệnh ở chó mèo khi nuôi chúng Căn cứ vào trang thiết bị của các trường và khả năng tổ chức học sinh thực tập ở các công ty, doanh nghiệp bên ngoài mà nhà trường xây dựng các kiến thức liên quan, bài tập thực hành áp dụng trong quá trình chẩn đoán và điều trị bệnh ở chó mèo khi người chăn nuôi chó mèo gặp phải. Mặc dù đã rất cố gắng trong quá trình biên soạn, song không tránh khỏi những sai sót. Chúng tôi rất mong nhận được những đóng góp ý kiến của các bạn và đồng nghiệp để cuốn giáo trình hoàn thiện hơn. Đồng Tháp, ngày….
năm 2017 Chủ biên: Trần Thị Kiều Oanh ii MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU. 1 BỆNH HỆ TIÊU HÓA. Bệnh viêm ruột. Phòng – trị.
Bệnh viêm gan truyền nhiễm trên chó. Phòng – trị. Phòng – trị. Bệnh do Parvovirus.
Phòng – trị. Phòng – trị. Bệnh sán dây (Dipylidium caninum. Phòng – trị.
Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.
15 BỆNH HỆ HÔ HẤP. Bệnh viêm khí phế quản truyền nhiễm ở chó. Phòng – trị. Bệnh viêm mũi và khí phế quản truyền nhiễm ở mèo.
Phòng – trị. Bệnh viêm phổi. Phòng – trị. Phòng – trị.
Bệnh do nấm. Phòng – trị. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành.
Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá. 25 BỆNH HỆ TUẦN HOÀN. Bệnh do xoắn trùng.
Phòng – trị. Bệnh nhiễm trùng huyết. Phòng – trị. Bệnh giun tim ở chó.
Phòng – trị. Bệnh lê dạng trùng ở chó. Phòng – trị. Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật.
Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá. 33 BỆNH HỆ NIỆU – SINH DỤC.
Bệnh sỏi niệu. Phòng – trị. Bệnh viêm bàng quang. Phòng – trị.
Bệnh viêm tử cung cấp tính. Phòng – trị. Bệnh viêm âm đạo. Phòng – trị.
Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.
39 BỆNH HỆ THẦN KINH – VẬN ĐỘNG. Phòng – trị. Bệnh độc thịt. Phòng – trị.
43 BỆNH HỆ DA VÀ TAI MẮT. Bệnh nấm da. Phòng – trị. Phòng – trị.
Bệnh ký sinh trùng tai ngoài. Phòng – trị. Bệnh giun ở mắt. Phòng – trị.
Chuẩn bị dụng cụ và mẫu vật. Phương pháp tiến hành. Nội dung thực hành. Tổng kết nhận xét và đánh giá.
49 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 49 vii GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: BỆNH CHÓ MÈO Mã môn học: CNN159 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: - Vị trí: Là môn học chuyên ngành trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng dịch vụ thú y, được bố trí giảng dạy sau môn cơ sở trong chương trình đào tạo. - Tính chất: Là môn học chuyên môn quan trọng cung cấp các kiến thức về một số bệnh trên hệ tiêu hóa, hô hấp, tuần hoàn, thần kinh, sinh dục, tiết niệu, da, mắt và tai ở chó, mèo. Đồng thời, giúp sinh viên biết cách chẩn đoán, phòng và điều trị bệnh.
- Ý nghĩa và vai trò của môn học: Giáo trình này rất có ý nghĩa trong giảng dạy và học tập, góp phần quan trọng trong chương trình môn học của ngành. Giúp sinh viên chẩn đoán và phòng trị được các bệnh gây ra trên chó mèo một cách hiệu quả nhất. Mục tiêu của môn học: - Về kiến thức + Trình bày một số bệnh ở hệ hô hấp, tiêu hóa, sinh dục, tiết niệu, tuần hoàn, thần kinh, da, tai và mắt. + Phân tích nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng và trị khi chó, mèo mắc bệnh.
- Về kỹ năng: + Chẩn đoán các bệnh xảy ra trên chó, mèo. + Phòng các bệnh xảy ra trên chó, mèo. + Trị các bệnh xảy ra trên chó, mèo. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong công tác nhận biết, chẩn đoán và phòng trị bệnh ở chó, mèo.
Nội dung của môn học: Thời gian (giờ) Kiểm tra Thực hành, Số (định kỳ), Tên các bài trong môn học Tổng Lý thí nghiệm, TT Ôn thi, Thi số thuyết thảo luận, kết thúc bài tập môn học 1 Bài 1: Bệnh hệ tiêu hóa 11 3 8 viii 2 Bài 2: Bệnh hệ hô hấp 11 3 8 3 Bài 3: Bệnh hệ tuần hoàn 2 2 4 Bài 4: Bệnh hệ niệu – Sinh dục 6 2 4 5 Bài 5: Bệnh hệ thần kinh – Vận động 2 2 6 Bài 6: Bệnh hệ da và tai, mắt 10 2 8 *Ôn thi 1 1 *Thi kết thúc môn học 1 1 Cộng 45 14 28 3 ix BÀI 1 BỆNH HỆ TIÊU HÓA MĐ26-01 Giới thiệu: Hệ tiêu hóa bao gồm ống tiêu hóa và các thành phần phụ. Ống tiêu hóa bắt đầu từ miệng đến hầu, thực quản, dạ dày, ruột non và ruột già, kết thúc là hậu môn. Các bộ phận liên hệ như môi răng lưỡi, tuyến nước bọt, gan, tụy, hạch hạnh nhân, các hạch lam ba ở màng ruột. Chức năng của hệ tiêu hóa là tiếp thu, nghiền, tiêu hóa và hấp thu thức ăn.
Đây là con đường chó phải tiếp cận với những vật chất từ bên ngoài đưa vào, mà thức ăn bản thân nó đã đa dạng, phức tạp, trong khi chó có nguồn gốc là loài ăn thịt sống và săn mồi, có khi ăn xác chết, nội tạng súc vật, xương cứng, bén nhọn. Những thức ăn kém vệ sinh, bất thường này dễ mang theo mầm bệnh vào cơ thể chó qua đường tiêu hóa. Vì vậy có thể giải thích tại sao bệnh chó lại rất đa dạng, bệnh xảy ra với tỉ lệ 50% trên đường tiêu hóa so với tất cả các hệ khác. Nhiều nhất là bệnh do ký sinh trùng, kế đến là bệnh do virus, và bệnh do vi trùng.
Bên cạnh đó cũng phải kể đến một số trục trặc khác như ngoại vật, xoắn ruột, ngộ độc, rrói loạn chức năng. Các triệu chứng thường thể hiện khi xảy ra bệnh trên đường tiêu hóa là bỏ ăn, lừ đừ, tiêu chảy, ói, mất nước, suy nhược và một số triệu chứng phụ khác.1: Các cơ quan nội tạng chó (Nguồn: Nguyễn văn Biện) 1 Mục tiêu: - Kiến thức + Trình bày được các bệnh ở hệ tiêu hóa. + Phân tích nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng và trị khi chó mèo mắc bệnh ở hệ tiêu hóa. - Kỹ năng + Chẩn đoán được các bệnh ở hệ tiêu hóa chó mèo + Phòng trị được các bệnh ở hệ tiêu hóa chó mèo - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ trong công tác chẩn đoán và phòng trị.
Bệnh viêm ruột Viêm ruột là từ để chỉ chứng viêm màng nhày ruột cấp tính hay mãn tính. Chứng viêm ruột có thể chỉ khu trú ở vùng ruột non hay lan ra cả dạ dày hoặc ruột già. Nhưng thường thì từ này có thể dùng để chỉ cảc trường hợp viêm cả dạ dày và ruột già. Nguyên nhân Bao gồm những nguyên nhân mà bệnh có tính đặc trưng như Do virus: parvovirus, virus gây bệnh carrê, virus gây viêm gan truyền nhiễm, coronavirus.
Leptospira, salmonella, rickettsia, clostridium. Các loại ký sinh trùng đường ruột như Ancylostoma, Toxocara canis, Toxascaris leonina, Dipylidium Caninum. Các loại nguyên sinh động vật khác như giardia, toxoplasma, cầu trùng, trichomonas, entamoeba. Nuốt phải ngoại vật không tiêu hóa được, ăn phải chất độc.
Những loại thức ăn có khả năng gây phản ứng dị ứng, đặc biệt là các loaị có thể gây nên tình trạng phù ứ nước ở thành ruột và viêm. Ngoài ra viêm cũng có thể xảy ra khi ngộ độc một số loại kim loại nặng. Vai trò của vi trùng trong việc sinh ra viêm ruột ở chó và mèo thì chưa được xác định rõ. Tuy nhiên người ta vẫn cho rằng proteus thường được cho là nguyên nhân gây bệnh viêm ruột.
Ngoài ra còn có một số khác như Salmonella, Escherichia coli, Shigella và cả Campylobacter sp cũng được nghi là yếu tố gây viêm ruột. Riêng vibrio spp có thể là nguyên nhân chính gây viêm ruột cấp tính. 2 Trong lúc đó vai trò của virus cũng chưa được xác định rõ ràng mặc dù parvovirus và coronavirus gây bệnh viêm ruột rất đáng kể. Triệu chứng Nổi bật nhất là tiêu chảy, chứng này thường đi đôi với ói mửa khi có sự viêm ở đoạn trước của ruột non hoặc dạ dày.
Khi con vật biểu lộ đau lúc đi phân thì sự viêm thường đã lan đến vùng ruột già. Khi bệnh nặng và có tổn thương ở ruột non thì con vật cũng thường ói. Khi phân lỏng, có mùi tanh hôi khó chịu, và có thể có màu xanh đậm, hoặc đen thì thường do tình trạng xuất huyết ở ruột non, hoặc có những vệt máu thấy rõ thì sự xuất huyết xảy ra ở phần sau của ruột già. Khi con vật bị sốt thì có sự nhiễm trùng.
Thành bụng căng lên trong những trường hợp câp tính ta có thể phát hiện được khi sờ nắn. Một số chó khi đau bụng có thể nằm trên sàn nhà với hai khuỷu tay chống lên nền nhà và ức cũng tựa lên nền, còn phần thân sau chổng cao lên, giống như người ta đang quỳ để cầu nguyện.