Luận án tiến sĩ về pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Vũ Thị Thu Hiền
• Người hướng dẫn: Nguyên Thị Kim Phụng
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Giải Quyết Tranh Chấp Lao Động Tập Thể Tại Việt Nam: Nghiên Cứu Pháp Luật
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG TẬP THỂ VỀ LỢI ÍCH Ở VIỆT NAM
• 1.1. Khái quát chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu của các tác giả trong nước
• 1.1.3. Đánh giá về sự liên quan của các công trình đã công bố với đề tài luận án
• 1.1.3.1. Sự liên quan của các công trình khoa học đã công bố với vấn đề lý luận về tranh chấp lao động tập thể về lợi ích và pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 1.1.3.2. Sự liên quan của các công trình khoa học đã công bố với vấn đề thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam
• 1.1.3.3. Sự liên quan của các công trình khoa học đã công bố với vấn đề hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam
• 1.1.4. Những nội dung được luận án tập trung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRANH CHẤP LAO ĐỘNG TẬP THỂ VỀ LỢI ÍCH VÀ PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG TẬP THỂ VỀ LỢI ÍCH
• 2.1. Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 2.1.1. Tranh chấp lao động tập thể về lợi ích – hiện tượng khách quan trong nền kinh tế thị trường
• 2.1.2. Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 2.1.3. Pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 2.1.3.1. Mục đích điều chỉnh bằng pháp luật đối với việc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 2.1.3.2. Khái niệm pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 2.1.3.3. Nội dung pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG TẬP THỂ VỀ LỢI ÍCH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Nguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 3.1.1. Tôn trọng, bảo đảm quyền tự quyết định của các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp
• 3.1.2. Đảm bảo thực hiện thương lượng trực tiếp giữa các bên tranh chấp nhằm giải quyết hài hòa lợi ích của hai bên tranh chấp, ổn định sản xuất kinh doanh, bảo đảm trật tự và an toàn xã hội
• 3.1.3. Bảo đảm thực hiện hòa giải, trọng tài trên cơ sở tôn trọng quyền và lợi ích của hai bên tranh chấp, tôn trọng lợi ích chung của xã hội, không trái pháp luật
• 3.1.4. Giải quyết tranh chấp lao động công khai, minh bạch, khách quan, kịp thời, nhanh chóng và đúng pháp luật
• 3.1.5. Bảo đảm sự tham gia của đại diện các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 3.2. Chủ thể có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 3.2.1. Hòa giải viên lao động
• 3.2.2. Hội đồng trọng tài lao động
• 3.2.3. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
• 3.3. Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 3.3.1. Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở doanh nghiệp được đình công
• 3.3.2. Trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở doanh nghiệp không được đình công
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP LAO ĐỘNG TẬP THỂ VỀ LỢI ÍCH Ở VIỆT NAM
• 4.1. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam
• 4.1.1. Khắc phục những điểm bất hợp lý, bảo đảm tính khả thi của pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam
• 4.1.2. Hướng tới mục tiêu xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế thị trường ở Việt Nam
• 4.1.3. Hướng tới mục tiêu phù hợp với các tiêu chuẩn lao động quốc tế về quan hệ lao động trong bối cảnh hội nhập quốc tế
• 4.2. Đề xuất sửa đổi, bổ sung một số quy định của pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 4.2.1. Sửa đổi định nghĩa về tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 4.2.2. Sửa đổi, bổ sung các quy định về chủ thể có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• 4.2.3. Sửa đổi, bổ sung các quy định về trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình nghiên cứu pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam

Nghiên cứu về tranh chấp lao động tại Việt Nam đã thu hút sự quan tâm của nhiều tác giả trong và ngoài nước. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng giải quyết tranh chấp lao động tập thể (TCLĐTT) về lợi ích là một vấn đề phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thị trường. Theo số liệu từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, số lượng các cuộc đình công đã gia tăng đáng kể từ năm 2006 đến nay, cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống pháp luật hiệu quả để điều chỉnh và giải quyết các tranh chấp này. Các tác giả nước ngoài như Chang Hee Lee đã có những đóng góp quan trọng trong việc phân tích tình hình TCLĐTT tại Việt Nam, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho chính phủ và các bên liên quan.

1.1. Tình hình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài

Các nghiên cứu từ nước ngoài chủ yếu tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tranh chấp lao động tại Việt Nam. Một trong những công trình tiêu biểu là bài tham luận của Chang Hee Lee, trong đó tác giả đã chỉ ra rằng pháp luật lao động hiện hành chưa đáp ứng kịp thời các yêu cầu thực tiễn. Điều này dẫn đến việc các bên liên quan thường xuyên phải sử dụng biện pháp đình công để bảo vệ quyền lợi của mình. Nghiên cứu này đã mở ra hướng đi mới cho việc cải cách pháp luật lao động tại Việt Nam, nhằm đảm bảo quyền lợi cho người lao động và người sử dụng lao động.

1.2. Tình hình nghiên cứu của các tác giả trong nước

Tại Việt Nam, nhiều tác giả đã tiến hành nghiên cứu về giải quyết tranh chấp lao động tập thể, tập trung vào các khía cạnh lý luận và thực tiễn. Các công trình này đã chỉ ra rằng pháp luật lao động hiện hành còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc xác định quyền lợi của người lao động và quy trình giải quyết tranh chấp. Nhiều nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, từ đó nâng cao hiệu quả trong việc giải quyết các TCLĐTT. Sự liên kết giữa lý luận và thực tiễn trong các nghiên cứu này là rất quan trọng, giúp các nhà làm luật có cái nhìn sâu sắc hơn về thực trạng và nhu cầu cải cách pháp luật.

II. Một số vấn đề lý luận về tranh chấp lao động tập thể về lợi ích và pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

TCLĐTT về lợi ích là một hiện tượng phổ biến trong nền kinh tế thị trường, phản ánh sự xung đột giữa quyền lợi của người lao động và người sử dụng lao động. Pháp luật lao động cần có những quy định rõ ràng để điều chỉnh các tranh chấp này. Khái niệm và đặc điểm của TCLĐTT về lợi ích cần được làm rõ để có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn. Mục đích của pháp luật giải quyết tranh chấp là bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, đồng thời duy trì trật tự và ổn định trong quan hệ lao động. Việc nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành và so sánh với các tiêu chuẩn quốc tế là cần thiết để xác định những điểm mạnh và yếu trong hệ thống pháp luật hiện tại.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

TCLĐTT về lợi ích thường phát sinh khi người lao động yêu cầu cải thiện điều kiện làm việc hoặc tăng lương. Đặc điểm của loại tranh chấp này là tính tập thể, nghĩa là nhiều người lao động cùng tham gia. Điều này tạo ra sức mạnh cho người lao động trong việc thương lượng với người sử dụng lao động. Tuy nhiên, cũng chính vì tính chất tập thể mà việc giải quyết các tranh chấp này thường phức tạp hơn so với tranh chấp lao động cá nhân. Pháp luật lao động cần có những quy định cụ thể để đảm bảo quyền lợi cho người lao động trong các trường hợp này.

2.2. Pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Pháp luật hiện hành quy định rõ ràng về quy trình giải quyết TCLĐTT, từ thương lượng đến hòa giải và trọng tài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều quy định chưa được thực hiện nghiêm túc, dẫn đến tình trạng đình công diễn ra thường xuyên. Việc cải thiện quy trình giải quyết tranh chấp là cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho người lao động và người sử dụng lao động. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ để thực hiện các quy định này một cách hiệu quả, từ đó góp phần ổn định quan hệ lao động trong xã hội.

III. Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam

Thực trạng pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích tại Việt Nam cho thấy nhiều bất cập trong quy trình và thực thi pháp luật. Mặc dù có nhiều quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động, nhưng việc thực hiện còn nhiều hạn chế. Các cuộc đình công thường xảy ra do người lao động không hài lòng với cách giải quyết của người sử dụng lao động. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải cách pháp luật để nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp. Các cơ quan chức năng cần có những biện pháp cụ thể để đảm bảo quyền lợi cho người lao động và duy trì trật tự trong quan hệ lao động.

3.1. Nguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Nguyên tắc đầu tiên trong giải quyết TCLĐTT là tôn trọng quyền tự quyết định của các bên. Điều này có nghĩa là cả người lao động và người sử dụng lao động đều có quyền tham gia vào quá trình thương lượng và đưa ra yêu cầu của mình. Nguyên tắc thứ hai là đảm bảo thực hiện thương lượng trực tiếp giữa các bên, nhằm tìm ra giải pháp hài hòa cho cả hai bên. Việc thực hiện các nguyên tắc này không chỉ giúp giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả mà còn góp phần xây dựng mối quan hệ lao động bền vững.

3.2. Quy trình giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Quy trình giải quyết TCLĐTT bao gồm nhiều bước, từ thương lượng, hòa giải đến trọng tài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều bước trong quy trình này chưa được thực hiện đúng cách. Nhiều cuộc đình công diễn ra mà không qua các bước hòa giải cần thiết, dẫn đến tình trạng căng thẳng giữa người lao động và người sử dụng lao động. Cần có sự cải cách trong quy trình này để đảm bảo rằng mọi tranh chấp đều được giải quyết một cách công bằng và hợp lý.

IV. Hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam

Việc hoàn thiện pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Các quy định hiện hành cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn và đáp ứng nhu cầu của người lao động. Cần có những biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, từ đó góp phần ổn định quan hệ lao động. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các quy định này một cách hiệu quả, từ đó tạo ra môi trường làm việc công bằng và bền vững.

4.1. Những yêu cầu cơ bản đối với việc hoàn thiện pháp luật

Yêu cầu đầu tiên là đảm bảo tính khả thi của các quy định pháp luật. Các quy định cần phải rõ ràng, dễ hiểu và dễ thực hiện. Yêu cầu thứ hai là cần có sự đồng bộ giữa các quy định pháp luật khác nhau, nhằm tránh tình trạng mâu thuẫn và chồng chéo. Cuối cùng, cần có sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật, từ đó đảm bảo rằng các quy định được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của người lao động và người sử dụng lao động.

4.2. Đề xuất sửa đổi bổ sung một số quy định của pháp luật

Cần xem xét sửa đổi định nghĩa về TCLĐTT để phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, cần bổ sung các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp. Việc sửa đổi các quy định này sẽ giúp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp, từ đó góp phần ổn định quan hệ lao động và bảo vệ quyền lợi của người lao động.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ luật học: “Pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam” do nghiên cứu sinh Vũ Thị Thu Hiền thực hiện tại Trường Đại học Luật Hà Nội (thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Tư pháp), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Thị Kim Phụng và TS. Đỗ Ngân Bình. Luận án thuộc chuyên ngành Luật Kinh tế, mã số chuyên ngành: 62 38 01 07, hoàn thành năm 2016.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tranh chấp lao động (TCLĐ) là hiện tượng kinh tế - xã hội phát sinh trong quá trình xác lập, duy trì, thay đổi và chấm dứt quan hệ lao động. Trong nền kinh tế thị trường tại Việt Nam, tranh chấp lao động tập thể (TCLĐTT) về lợi ích có xu hướng gia tăng về số lượng và phức tạp về tính chất. Theo số liệu thống kê của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội:

• Giai đoạn 1995 đến hết năm 2005: Cả nước ghi nhận 984 cuộc đình công, trong đó hơn 90% xuất phát từ tranh chấp quyền (tập thể lao động đấu tranh đòi người sử dụng lao động thực hiện đúng các quyền đã được pháp luật quy định hoặc các bên đã thỏa thuận).
• Giai đoạn 2006 đến hết tháng 6/2015: Toàn quốc xảy ra hơn 4.000 cuộc đình công, phần lớn phát sinh từ việc tập thể lao động (TTLĐ) yêu cầu đáp ứng các yêu sách mới về mặt lợi ích.

Thực tiễn từ năm 2006 đến hết tháng 4/2013 và sau khi Bộ luật Lao động (BLLĐ) năm 2012 có hiệu lực cho thấy: khi phát sinh tranh chấp với người sử dụng lao động (NSDLĐ), biện pháp đầu tiên TTLĐ lựa chọn là đình công thay vì sử dụng như biện pháp cuối cùng theo quy định. Điều này dẫn tới thực trạng 100% các cuộc đình công phát sinh từ TCLĐTT về lợi ích sau thời điểm BLLĐ năm 2012 có hiệu lực đều diễn ra tự phát, không tuân thủ trình tự, thủ tục luật định.

Nguyên nhân bắt nguồn từ sự yếu kém của tổ chức công đoàn cơ sở, nhận thức pháp luật hạn chế của người lao động (NLĐ), phương thức xử lý mang tính chắp vá, dàn xếp tức thời của cơ quan nhà nước, và đặc biệt là sự bất cập, thiếu khả thi của hệ thống quy định pháp luật về giải quyết TCLĐTT về lợi ích. Dù BLLĐ năm 2012 đã có những sửa đổi nhất định (như quy định Hòa giải viên lao động là chủ thể duy nhất hòa giải tại cơ sở, nhiệm kỳ 5 năm do Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bổ nhiệm), các quy định hiện hành vẫn chưa thể chế hóa đầy đủ quan điểm cải cách tư pháp, chưa kế thừa hợp lý kinh nghiệm trong nước và quốc tế. Do đó, việc nghiên cứu toàn diện nhằm hoàn thiện pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về giải quyết TCLĐTT về lợi ích và đánh giá thực trạng pháp luật lao động Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống lý luận và quy định pháp luật trên cả hai phương diện: điều chỉnh pháp luật và áp dụng pháp luật.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 5 nội dung:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài để xác định khoảng trống khoa học.
2. Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về TCLĐTT về lợi ích và pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích (khái niệm, đặc điểm, mục đích, nội dung điều chỉnh).
3. Phân tích, đánh giá thực trạng quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam về nguyên tắc, chủ thể có thẩm quyền và trình tự, thủ tục giải quyết.
4. Luận giải yêu cầu khách quan và sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
5. Đề xuất kiến nghị cụ thể sửa đổi, bổ sung các quy định của BLLĐ năm 2012 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Vấn đề giải quyết TCLĐTT về lợi ích dưới góc độ khoa học pháp lý chuyên ngành Luật Kinh tế và Luật Lao động, bao gồm: các nguyên tắc giải quyết; hệ thống chủ thể có thẩm quyền; trình tự, thủ tục giải quyết theo BLLĐ năm 2012, các văn bản hướng dẫn thi hành và quy định của một số quốc gia, tiêu chuẩn lao động quốc tế.
• Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh TCLĐTT về lợi ích, đồng thời mở rộng so sánh có chọn lọc với quy định của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và pháp luật lao động của một số quốc gia (Lào, Indonesia, Hoa Kỳ, Philippines, Campuchia, Liên bang Nga, El Salvador...).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu đã công bố

Luận án tiến hành phân tích và phân loại các công trình khoa học theo từng nhóm chủ đề và thời gian công bố:

Nhóm công trình	Tác giả & Năm công bố	Tên công trình / Nội dung chính
Tác giả quốc tế	Chang Hee Lee (2006)	Tham luận “Quan hệ lao động và vấn đề giải quyết TCLĐ tại Việt Nam” (Dự án ILO/Việt Nam); chỉ ra tính chất đình công tự phát và khuyến nghị thúc đẩy thương lượng tập thể (TLTT), đối thoại xã hội.
	Eladio Daya (1995)	Chuyên khảo “Conciliation and Arbitration Procedures in Labour Disputes: A Comparative study” (dịch: Thủ tục hòa giải và trọng tài các TCLĐ); phân tích cơ chế hòa giải, trọng tài tự nguyện quốc tế.
Bài báo khoa học trong nước	Trần Thị Thúy Lâm (1996)	“Một số vấn đề về TCLĐCN và TCLĐTT”; xác định 3 tiêu chí phân biệt (chủ thể, nội dung, tính chất).
	Nguyễn Hữu Chí (1997, 2002)	Các bài viết về hòa giải, trọng tài theo BLLĐ năm 1994 và điểm mới của Luật sửa đổi năm 2002.
	Nguyễn Thị Kim Phụng (1999, 2004)	Đề xuất tiêu chí định lượng nhận diện TCLĐTT (từ 10 NLĐ trở lên, chiếm >30% lao động đơn vị hoặc >50% bộ phận); kiến nghị thủ tục trong Bộ luật Tố tụng dân sự.
	Lưu Bình Nhưỡng (2001, 2003)	“Về TCLĐTT và việc giải quyết TCLĐTT”, “Bàn thêm về TCLĐ”; nhận diện dấu hiệu số đông, mục đích chung, quan hệ lao động.
	Đỗ Ngân Bình (2003, 2007)	Kiến nghị sửa đổi Pháp lệnh thủ tục giải quyết TCLĐ và đánh giá tính khả thi của Luật sửa đổi năm 2006.
	Nguyễn Văn Bình (2006)	Đề xuất cơ chế hòa giải tiền tố tụng, thay thế Hội đồng hòa giải cơ sở bằng cá nhân Hòa giải viên lao động (HGVLĐ).
	Trần Hoàng Hải & Đinh Thị Chiến (2010)	“Hoàn thiện pháp luật thủ tục giải quyết TCLĐTT”; kiến nghị bỏ thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp huyện, hoàn thiện Hội đồng Trọng tài lao động (HĐTTLĐ).
	Đào Xuân Hội (2012)	“Một số vấn đề về phân loại TCLĐ và thẩm quyền xử lý TCLĐTT về quyền và lợi ích” theo BLLĐ năm 2012.
	Lê Thị Hoài Thu (2015)	“Bất cập trong áp dụng các quy định pháp luật về thủ tục giải quyết TCLĐTT ở Việt Nam hiện nay”.
Giáo trình, sách chuyên khảo	ĐH Luật Hà Nội, ĐHQG Hà Nội, ĐH Huế, Viện ĐH Mở	Giáo trình Luật Lao động phân tích cấu trúc tranh chấp và giải quyết tranh chấp chung.
	Trần Hoàng Hải (Chủ biên, 2011)	Sách chuyên khảo “Pháp luật về giải quyết TCLĐTT - kinh nghiệm của một số nước đối với Việt Nam” (Nxb Chính trị Quốc gia).
Luận văn, Luận án, Đề tài	Lưu Bình Nhưỡng (ThS 1996, TS 2001)	“Tài phán lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam”.
	Nguyễn Xuân Thu (TS 2008)	“Cơ chế ba bên trong việc giải quyết TCLĐ ở Việt Nam”.
	Nguyễn Việt Hoàng (2005), Nguyễn Thị Bích (2007), Trịnh Thị Thu Hà (2009), Hoàng Thị Minh (2011)	Nghiên cứu so sánh với Thái Lan, Trung Quốc, Thụy Điển về TCLĐ, thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT).

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Các công trình trên chủ yếu tập trung vào TCLĐ nói chung hoặc TCLĐTT về quyền; phần lớn được thực hiện trước thời điểm BLLĐ năm 2012 có hiệu lực. Một số bài viết sau năm 2012 mới chỉ dừng lại ở phạm vi bài báo tạp chí hoặc bình luận quy định đơn lẻ. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, độc lập và có hệ thống về cơ sở lý luận và thực trạng pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích ở Việt Nam dưới tác động của BLLĐ năm 2012 và các tiêu chuẩn lao động quốc tế.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Hệ thống lý thuyết: Vận dụng lý luận khoa học pháp lý về quan hệ lao động tập thể, học thuyết kinh tế thị trường, các nguyên tắc của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) như Tuyên ngôn Philadelphia (1944), Khuyến nghị số 92 (1951) về hòa giải và trọng tài tự nguyện, Công ước số 98 (1949) về quyền tổ chức và thương lượng tập thể, Công ước số 154 (1981) về thương lượng tập thể.
• Khung khái niệm: Xác lập mối liên hệ giữa bản chất kinh tế - xã hội của tranh chấp lợi ích với các phương thức giải quyết thông qua thương lượng, trung gian/hòa giải, trọng tài tự nguyện và quyền đình công.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin kết hợp với đường lối của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, cải cách tư pháp. Các phương pháp nghiên cứu định tính cụ thể gồm:

• Phương pháp hồi cứu tài liệu: Thu thập, hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật, sách chuyên khảo, bài báo khoa học và báo cáo của các cơ quan quản lý nhà nước qua các giai đoạn lịch sử.
• Phương pháp phân tích pháp lý: Mổ xẻ các điều khoản của BLLĐ năm 2012, các văn bản hướng dẫn thi hành và án lệ, thực tiễn áp dụng để nhận diện các quy định mâu thuẫn, chồng chéo.
• Phương pháp so sánh luật học: Đối chiếu các quy định pháp luật lao động Việt Nam qua các thời kỳ (1994, 2002, 2006, 2012) và so sánh với pháp luật của các quốc gia khác (Hoa Kỳ, Indonesia, Lào, Philippines, Campuchia, Nga, El Salvador...).
• Phương pháp chứng minh và tổng hợp: Sử dụng các dẫn chứng, số liệu thống kê thực tế để chứng minh các lập luận và khái quát hóa thành các kết luận khoa học ở cuối mỗi chương.
• Phương pháp dự báo khoa học: Dự báo xu hướng biến động của tranh chấp lao động và đề xuất mô hình hoàn thiện pháp luật phù hợp với yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam

Chương này điểm luận chi tiết tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước từ năm 1994 đến thời điểm bảo vệ luận án (2016). Tác giả phân tích các luận điểm về nhận diện TCLĐTT (tiêu chí chủ thể, mục đích, nội dung, tính chất), vai trò của cơ chế ba bên, tài phán lao động và các phương thức giải quyết (thương lượng, hòa giải, trọng tài, đình công). Chương 1 khẳng định sự thiếu vắng một công trình nghiên cứu chuyên biệt, chuyên sâu về khía cạnh pháp lý điều chỉnh việc giải quyết TCLĐTT về lợi ích trong bối cảnh BLLĐ năm 2012.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về tranh chấp lao động tập thể về lợi ích và pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích

Chương 2 làm rõ các nền tảng lý luận cơ bản:

1. Bản chất hiện tượng khách quan: Trong nền kinh tế thị trường, xung đột lợi ích giữa NLĐ và NSDLĐ là tất yếu do sự đối lập về mặt kinh tế (tối đa hóa chi phí tiền lương và phúc lợi của NLĐ đối lập với mục tiêu tối ưu hóa lợi nhuận của NSDLĐ).

2. Khái niệm và sự khác biệt: Luận án chỉ ra sự bất cập trong định nghĩa của pháp luật Việt Nam và Lào khi chỉ coi TCLĐTT về lợi ích là yêu sách từ phía tập thể lao động. Tác giả khẳng định định nghĩa của Indonesia, Hoa Kỳ, El Salvador là phù hợp hơn, theo đó cả NSDLĐ cũng có thể là chủ thể khởi xướng việc thay đổi điều kiện lao động hoặc sửa đổi TƯLĐTT.

   • Định nghĩa của luận án: TCLĐTT về lợi ích là tranh chấp phát sinh từ bất đồng giữa một bên là một hoặc nhiều NSDLĐ (hoặc tổ chức đại diện) với một bên là TTLĐ (hoặc tổ chức đại diện) liên quan đến việc xác lập điều kiện lao động mới; thay đổi điều kiện lao động đã đạt được; thỏa thuận để lựa chọn gia hạn thời hạn của TƯLĐTT hay ký kết TƯLĐTT mới khi thỏa ước sắp hết hạn; lựa chọn tiếp tục thực hiện, sửa đổi, bổ sung TƯLĐTT cũ hay ký kết TƯLĐTT mới khi thay đổi cơ cấu, hình thức sở hữu doanh nghiệp.

3. Ba đặc điểm cốt lõi của TCLĐTT về lợi ích:

   • Phát sinh khi không có sự vi phạm các quy định của pháp luật lao động hay các cam kết trong TƯLĐTT/thỏa thuận đang có hiệu lực. Quyền và lợi ích hợp pháp của các bên chưa bị xâm phạm.
   • Mục đích hướng tới việc đạt được thỏa thuận chung mới cho quan hệ lao động tập thể trong tương lai.
   • Tính chất phức tạp, khó giải quyết do không có quy phạm pháp luật định lượng rõ ai đúng - ai sai; đòi hỏi giải quyết dựa trên đàm phán, cân bằng kinh tế, lẽ công bằng và tình hình sản xuất kinh doanh.

4. Mục đích điều chỉnh pháp luật:

   • Hướng việc giải quyết tranh chấp diễn ra trong hòa bình, hạn chế phản ứng công nghiệp (đình công, đóng cửa doanh nghiệp), thiết lập các "giai đoạn làm nguội" (cooling-off period - như quy định 30 ngày ở Philippines, 7 ngày ở Campuchia).
   • Thúc đẩy quyền thương lượng tập thể và xem hòa giải, trọng tài tự nguyện là sự nối dài của quá trình thương lượng.
   • Đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên với lợi ích công cộng và trật tự an toàn xã hội.

Chương 3: Thực trạng pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam

Chương 3 phân tích thực trạng pháp luật thực định theo BLLĐ năm 2012 và thực tiễn áp dụng qua 3 trụ cột:

1. Hệ thống nguyên tắc giải quyết:

   • Tôn trọng, bảo đảm quyền tự quyết định của các bên.
   • Đảm bảo thực hiện thương lượng trực tiếp nhằm giải quyết hài hòa lợi ích, ổn định sản xuất kinh doanh.
   • Bảo đảm hòa giải, trọng tài trên cơ sở tôn trọng quyền, lợi ích các bên và lợi ích xã hội.
   • Giải quyết công khai, minh bạch, khách quan, kịp thời, nhanh chóng.
   • Bảo đảm sự tham gia của đại diện các bên.

2. Chủ thể có thẩm quyền giải quyết:

   • Hòa giải viên lao động: Là chủ thể hòa giải bắt buộc duy nhất tại cơ sở (thay cho Hội đồng hòa giải lao động cơ sở trước đây), do Chủ tịch UBND cấp tỉnh bổ nhiệm với nhiệm kỳ 5 năm. Tuy nhiên, tính độc lập, chuyên nghiệp và cơ chế lựa chọn HGVLĐ của các bên còn hạn chế.
   • Hội đồng trọng tài lao động: Về bản chất theo BLLĐ năm 2012, HĐTTLĐ chỉ thực hiện chức năng hòa giải tiếp theo mà không có quyền đưa ra phán quyết trọng tài mang tính ràng buộc, làm suy giảm bản chất tài phán của thiết chế trọng tài.
   • Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Có thẩm quyền giải quyết TCLĐTT về lợi ích tại các doanh nghiệp không được đình công.

3. Trình tự, thủ tục giải quyết:

   • Tại doanh nghiệp được đình công: Quy trình gồm 2 bước bắt buộc: Hòa giải tại HGVLĐ $\rightarrow$ Giải quyết tại HĐTTLĐ. Nếu hòa giải không thành hoặc HĐTTLĐ không giải quyết đúng thời hạn thì TTLĐ mới có quyền tiến hành thủ tục đình công. Thủ tục thực tế rườm rà, tốn thời gian, dẫn đến việc NLĐ bỏ qua trình tự pháp luật và đình công tự phát.
   • Tại doanh nghiệp không được đình công: Trình tự giải quyết thông qua Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Chương 4: Hoàn thiện pháp luật giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích ở Việt Nam

Chương 4 xác định các yêu cầu và giải pháp hoàn thiện:

1. Các yêu cầu cơ bản: Khắc phục tính bất hợp lý và thiếu khả thi; hướng tới quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ; tương thích với các tiêu chuẩn lao động quốc tế của ILO trong bối cảnh hội nhập.
2. Các đề xuất sửa đổi cụ thể:
   • Sửa đổi định nghĩa TCLĐTT về lợi ích tại BLLĐ: thừa nhận quyền khởi xướng của cả NSDLĐ và mở rộng phạm vi tranh chấp liên quan đến sửa đổi, gia hạn TƯLĐTT khi tái cơ cấu doanh nghiệp.
   • Hoàn thiện thể chế chủ thể giải quyết: chuyên nghiệp hóa đội ngũ HGVLĐ, thiết lập quyền để các bên tranh chấp được lựa chọn HGVLĐ; tái cơ cấu HĐTTLĐ thành cơ quan tài phán có quyền ra phán quyết trọng tài; phân định rõ vai trò quản lý nhà nước của Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
   • Tinh gọn trình tự, thủ tục: Đơn giản hóa các bước giải quyết, quy định tính chất tự nguyện của thủ tục hòa giải/trọng tài; bổ sung cơ chế công nhận và đảm bảo giá trị thi hành pháp lý đối với biên bản hòa giải thành và quyết định giải quyết của cơ quan có thẩm quyền.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án mang lại các đóng góp khoa học mới trên cả phương diện lý luận và thực tiễn:

Đóng góp về mặt lý luận

• Hoàn thiện hệ thống lý luận chuyên sâu về TCLĐTT về lợi ích trong khoa học luật lao động Việt Nam; phân định rõ ràng giữa tranh chấp quyền và tranh chấp lợi ích dựa trên bản chất kinh tế và tính hợp pháp.
• Đưa ra định nghĩa khoa học toàn diện về TCLĐTT về lợi ích, khắc phục tính phiến diện của định nghĩa trong BLLĐ năm 2012 (vốn chỉ quy định tranh chấp do TTLĐ khởi xướng).
• Khái quát hóa mục đích, nguyên tắc và nội dung của pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích dựa trên sự tương thích với các công ước và khuyến nghị của ILO.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp hoàn thiện

• Chỉ ra nguyên nhân sâu xa dẫn đến tình trạng 100% các cuộc đình công về lợi ích tại Việt Nam diễn ra tự phát là do rào cản từ quy định thủ tục cứng nhắc và sự suy giảm vai trò thực chất của các thiết chế hòa giải, trọng tài.
• Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp sửa đổi BLLĐ năm 2012:
  • Tái định nghĩa TCLĐTT về lợi ích;
  • Quy định cơ chế cho phép các bên tự lựa chọn HGVLĐ;
  • Trao thẩm quyền phán quyết thực chất cho HĐTTLĐ;
  • Quy định giá trị pháp lý bắt buộc thi hành của biên bản hòa giải thành;
  • Thiết kế trình tự giải quyết tranh chấp linh hoạt, rút ngắn thời gian làm thủ tục nhằm ngăn ngừa đình công tự phát.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu dưới góc độ khoa học pháp lý chuyên ngành Luật Kinh tế, do đó phạm vi tiếp cận chủ yếu là phân tích chuẩn tắc các quy định pháp luật và thực tiễn thủ tục giải quyết; chưa đi sâu vào phân tích định lượng xã hội học pháp luật trên diện rộng đối với hành vi tâm lý của các bên tranh chấp.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục đánh giá tác động của các cam kết quốc tế trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với cơ chế giải quyết tranh chấp lao động.
  • Nghiên cứu hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp lao động tập thể trong bối cảnh đa tổ chức đại diện người lao động tại doanh nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cao:

• Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước: Là tài liệu tham khảo cho Ban soạn thảo các dự án sửa đổi BLLĐ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam trong việc xây dựng chính sách quan hệ lao động và cải cách thủ tục giải quyết đình công.
• Cơ sở nghiên cứu và đào tạo: Cung cấp tài liệu tham khảo cho giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Lao động, Luật Kinh tế tại các trường đại học luật.
• Thực tiễn doanh nghiệp và công đoàn: Hỗ trợ cán bộ công đoàn cơ sở, tổ chức đại diện NSDLĐ và các chuyên gia nhân sự nắm vững quy trình pháp lý để chủ động phòng ngừa và xử lý tranh chấp lao động tập thể.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Theo luận án, điểm khác biệt bản chất giữa TCLĐTT về quyền và TCLĐTT về lợi ích là gì?
Trả lời: TCLĐTT về quyền phát sinh khi có hành vi bị coi là vi phạm pháp luật lao động, TƯLĐTT hoặc quy chế đã có hiệu lực (quyền đã được xác lập bị xâm phạm), mục đích là yêu cầu thực hiện đúng cam kết. Ngược lại, TCLĐTT về lợi ích phát sinh khi không có sự vi phạm pháp luật hay thỏa ước; các bên tranh chấp nhằm xác lập điều kiện lao động mới hoặc thay đổi thỏa thuận cũ cho tương lai.

2. Vì sao luận án cho rằng định nghĩa về TCLĐTT về lợi ích trong BLLĐ năm 2012 còn phiến diện?
Trả lời: BLLĐ năm 2012 chỉ quy định TCLĐTT về lợi ích là tranh chấp phát sinh từ việc TTLĐ yêu cầu xác lập các điều kiện lao động mới. Luận án chỉ ra rằng trong thực tế kinh doanh, NSDLĐ cũng có nhu cầu khởi xướng thay đổi điều kiện lao động (như giảm lương/thưởng do kinh doanh khó khăn hoặc sửa đổi TƯLĐTT khi tái cơ cấu doanh nghiệp), do đó định nghĩa luật định đã bỏ sót quyền khởi xướng của NSDLĐ.

3. Nguyên nhân chính khiến 100% cuộc đình công về lợi ích sau BLLĐ năm 2012 đều là tự phát?
Trả lời: Do tổ chức công đoàn cơ sở còn yếu kém; nhận thức pháp luật của NLĐ chưa đầy đủ; cơ quan nhà nước xử lý theo hướng thu xếp tình thế; và đặc biệt là quy trình giải quyết luật định qua HGVLĐ và HĐTTLĐ quá rườm rà, kéo dài, trong khi HĐTTLĐ không có quyền ra phán quyết tài phán thực chất, khiến NLĐ chọn đình công ngay từ đầu để gây sức ép.

4. Luận án đề xuất đổi mới thẩm quyền của Hội đồng Trọng tài lao động như thế nào?
Trả lời: Luận án kiến nghị khôi phục đúng bản chất tài phán của HĐTTLĐ, trao cho thiết chế này quyền xử lý và ban hành phán quyết trọng tài có tính ràng buộc thi hành đối với vụ việc, thay vì chỉ thực hiện chức năng hòa giải trung gian như quy định tại BLLĐ năm 2012.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Vũ Thị Thu Hiền là công trình nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu về pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích tại Việt Nam. Tác phẩm đã làm rõ bản chất lý luận, chỉ ra những bất cập thực tiễn của BLLĐ năm 2012 và đề xuất các giải pháp lập pháp khả thi. Kết quả nghiên cứu đóng góp thiết thực vào việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ và thúc đẩy quá trình hội nhập tiêu chuẩn lao động quốc tế của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU PHAP LUẬT GIẢI QUYẾT TRANH CHAP LAO ĐỘNG TAP THE VE LỢI ÍCH 1. Khái quát chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Tinh hình nghiên cứu của các tác gia nwớc ngoài Trong phạm vi tiếp cận được của nghiên cứu sinh, hiện nay có một công trình nghiên cứu về vấn đề giải quyết TCLĐTT tại Việt Nam của tác giả nước ngoài. Đó là bài tham luận hội thảo “Quan hệ lao động và vấn dé giải quyết TCLD tại Việt Nam” của tác gia Chang Hee Lee được công bố vào năm 2006 (tài liệu Dự án Quan hệ lao động ILO/Việt Nam).

Tài liệu này được tác giả Chang Hee Lee (chuyên gia cao cấp của ILO về quan hệ lao động và đối thoại xã hội, người đã có nhiều năm làm việc tại Việt Nam) đưa ra nhằm mục đích hỗ trợ Chính phủ và các đối tác xã hội trong việc cân nhắc các chính sách và chiến lược trong tương lai. Trong công trình này, tác giả Chang Hee Lee đã phân tích tình hình quan hệ lao động giai đoạn trước năm 2006 tại Việt Nam và đưa ra một số đề xuất nhằm cải thiện quan hệ lao động tại Việt Nam. Thông qua việc nghiên cứu số liệu các cuộc đình công đã xảy ra ở Việt Nam từ năm 1995 đến năm 2004, tác giả Chang Hee Lee cho rằng quan hệ lao động ở Việt Nam thời gian trên là quan hệ lao động mang đậm nét đình công tự phát. Số liệu các cuộc đình công tự phát đang tăng lên một cách nhanh chóng cho thấy các chủ thể của quan hệ lao động chưa thành công trong việc tạo dựng và củng cô được hệ thống của quan hệ lao động mới dé có thé xử lý được những lợi ích có tính chất xung đột giữa NLD và NSDLĐ một cách có hiệu qua thông qua TLTT và đối thoại xã hội ở các cấp khác nhau.

Do đó, tác giả Chang Hee Lee đã khuyến nghị về việc tăng cường vấn đề TLTT và đối thoại xã hội như là một phương thức quan trọng dé hạn chế thấp nhất các cuộc đình công tự phát, hướng tới xây dựng quan hệ lao động hài hòa ở Việt Nam. Như vậy, công trình này chủ yếu tập trung nghiên cứu quan hệ lao động tập thê thông qua thực tế các cuộc đình công. Việc giải quyết TCLĐTT về lợi ích chỉ được được đề cập đến dưới góc độ cách thức phòng ngừa, hạn chế đình công tự phát, biểu hiện về hình thức của TCLĐTT về lợi ích. Bên cạnh đó còn có cuốn sách “Conciliation and Arbitration Procedures in Labour Disputes: A Comparative study” xuất bản năm 1995 của tác giả Eladio Daya — chuyên gia của Ban Luật lao động và Quan hệ lao động của ILO.

Cuốn sách này được dịch sang tiếng Việt Nam với tiêu đề “Thi tuc hòa giải và trọng tài các TCLĐ”. Cụ thé, Conciliation and Arbitration Procedures in Labour Disputes: A Comparative study đã đề cập đến một số van dé chung về TCLD và giải quyết TCLĐ; sự cần thiết phải có chính sách quan hệ lao động hoàn chỉnh trong việc giải quyết TCLĐ và mối quan hệ giữa vấn đề giải quyết TCLĐ với quyền công đoàn; giải quyết TCLĐ và TLTT; giải quyết TCLĐ, đình công và đóng cửa doanh nghiệp; sự cần thiết phải liên kết các tổ chức của NSDLD và NLD trong quá trình xây dựng chính sách và thực thi chính sách quốc gia về giải quyết TCLĐ; thủ tục hòa giải và trọng tài tự nguyện; hệ thống hòa giải và trọng tài do Chính phủ thiết lập và chức năng, nhiệm vụ, quy trình tiễn hành các thủ tục hòa giải, trọng tài đó. Như vậy, nội dung cuốn sách không nghiên cứu trực tiếp về pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích ở Việt Nam mà chủ yếu đề cập đến hòa giải, trọng tài như là những phương thức giải quyết TCLĐTT đang được áp dụng ở nhiều nước trên thé giới. Tình hình nghiên cứu của các tác giả trong nước Các công trình khoa học của các tác giả trong nước nghiên cứu về pháp luật giải quyết TCLĐTT về loi ích được công bé thời gian qua chủ yếu được thực hiện dưới hình thức các bài viết khoa học đăng trên các tạp chí, giáo trình, sách chuyên khảo, luận văn thạc sĩ và luận án tiến sĩ luật học.

Bài viết khoa học Một trong những công trình nghiên cứu đầu tiên (sau khi BLLĐ được ban hành năm 1994) có liên quan đến pháp luật giải quyết TCLĐTT về lợi ích là bài viết “Một số van đề về TCLĐCN và TCLĐTT” của tác giả Trần Thị Thúy Lâm đăng trên Tạp chí Luật học, số 5/1996. Trong bài viết này, tác giả Trần Thị Thúy Lâm đã đề cập đến khái niệm TCLDCN và TCLĐTT cũng như sự chuyên hóa từ TCLĐCN thành TCLĐTT. Bài viết nêu ra 03 tiêu chí cơ bản (tiêu chí về chủ thể; tiêu chí về nội dung và tiêu chí về tính chất) để phân biệt giữa TCLĐCN và TCLĐTT. Mặc dù cơ chế giải quyết TCLĐ đã được quy định từ năm 1990 (trong Pháp lệnh hợp đồng lao động ngày 30/8/1990) và sau đó lại được ghi nhận trong BLLĐ năm 1994 song trên thực tế, vì nhiều ly do khác nhau mà việc triển khai cơ chế giải quyết TCLĐ ở Việt Nam còn rất hạn chế.

Vì lý do này, tác giả Nguyễn Hữu Chí đã có bài viết “Hỏa giải và trọng tài trong giải quyết TCLD” đăng trên Tạp chí Luật học, số 4/1997. Trên cơ sở quy định của pháp luật hiện hành cũng như tham khảo và sử dụng một số tài liệu về giải quyết TCLĐ của Đội chuyên gia tổng hợp vùng Đông Á thuộc ILO, bài viết đã trình bày một số vấn đề cơ bản về hòa giải và trọng tài khi giải quyết TCLD theo tinh thần của BLLD năm 1994. Từ ngày 1/7/1996, Pháp lệnh thủ tục giải quyết các TCLĐ có hiệu lực pháp luật. Hệ thong Toa lao động thuộc Toa án nhân dân đã được thành lập từ cấp tỉnh trở lên.

Tuy nhiên, việc giải quyết các TCLĐ vẫn còn là công việc mới của hầu hết các thâm phán tại nhiều Tòa án. Với mục đích góp phần vào việc tìm kiếm các biện pháp tháo gỡ những vướng mắc khi giải quyết TCLĐ tại Tòa án, tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng đã có bài viết “Cách tháo gỡ một số vướng mắc khi giải quyết các TCLĐ tai Tòa án” trên Tạp chí Luật học, số 1/1999. Ngoài việc dé cập đến việc xác định thẩm quyền của Tòa án với các TCLĐCN đặc biệt, bài viết còn đề cập đến thâm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các TCLĐTT. Sau khi phân tích về những bat cập của pháp luật (không quy định rõ thé nào là TCLDCN, TCLĐTT), tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng đã đưa ra quan điểm của mình liên quan đến các dấu hiệu dé phân biệt TCLĐCN và TCLĐTT.

Tiếp theo, vào năm 2001, tác giả Lưu Bình Nhưỡng đã có bài viết “Vẻ TCLĐTT và việc giải quyết TCLĐTT” đăng trên Tạp chí Luật học, số 2/2001. Trong bài viết này, tác giả Lưu Bình Nhưỡng đề cập đến 02 nội dung: các dấu hiệu cơ bản để xác định một TCLĐTT; một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết TCLĐTT tại HĐTTLĐ và Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Ngày 2/4/2002 kỳ họp thứ 11 Quốc hội khóa X đã thông qua Luật sửa đôi, bố sung một số điều của BLLĐ. Luật này có hiệu lực thi hành ké từ ngày 01/01/2003.

Với việc ban hành Luật sửa đôi, bố sung một số điều của BLLĐ năm 2002, một số bat cập trong quy định của pháp luật hiện hành về TCLĐ và giải quyết TCLĐ đã được khắc phục cơ bản. Tuy nhiên, nhìn một cách tổng thể có thê thấy những bắt cập trong quy định của pháp luật về TCLĐ và giải quyết TCLĐ vẫn tồn tại. Tác giả Nguyễn Hữu Chí đã có bài viết “Những điểm mới của Luật sửa đổi, bồ sung một số điều của BLLĐ về tranh chấp và giải quyết TCLĐ” đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số 12/2002. Sau khi nêu những điểm mới có liên quan đến Hội đồng hòa giải lao động cơ sở, HGVLĐ, thâm quyền của Tòa án nhân dân và thời hiệu yêu cầu giải quyết TCLD, tác giả Nguyễn Hữu Chí đã đề xuất một số van dé cần làm rõ trong quá trình triển khai, áp dụng các quy định của Luật sửa đôi, bố sung một số điều của BLLĐ năm 2002.

Năm 2003, tác giả Lưu Bình Nhưỡng một lần nữa thé hiện sự quan tâm của mình đối với vấn đề TCLD khi thực hiện bài viết “Ban thém về TCLĐ”. Bài viết được đăng trên Tạp chí Luật học, số 3/2003. Bài viết đã trình bày các khía cạnh khác nhau về khái niệm TCLD, phân tích các dấu hiệu cơ ban để phân biệt giữa TCLDCN và TCLDTT. 10 Xuất phát từ sự bất cập của các quy định pháp luật có liên quan đến thủ tục giải quyết TCLĐ tại Tòa án, tác giả Đỗ Ngân Bình đã đề xuất một số kiến nghị nhằm sửa đổi, b6 sung và từng bước hoàn thiện pháp luật về giải quyết TCLĐ và đình công ở Việt Nam (bổ sung khái niệm cơ bản về TCLĐTT, đình công; thống nhất thời điểm bắt đầu tính thời hiệu khởi kiện TCLĐ giữa BLLĐ và Pháp lệnh thủ tục giải quyết các TCLD; kéo dài các loại thời hạn tố tụng trong giải quyết TCLD; không nên quy định Viện kiểm sát có quyền khởi tổ vụ án lao động) trong bài viết “Một số điểm can sửa đổi, bồ sung trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các TCLĐ” đăng trên Tạp chí Luật học, số 4/2003.

Cũng liên quan đến van dé TCLĐ, tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng đã có bài viết “Giải quyết TCLĐ và đình công” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 4/2004. Bài viết này được thực hiện vào thời điểm Bộ luật tố tụng dân sự đang được xây dựng với việc hợp nhất các quy định về thủ tục giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh tế, lao động tại Tòa án nhân dân. Trong bài viết, tác giả đã phân tích và đề xuất một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật tố tụng dân sự như: không nên đưa thủ tục giải quyết đình công vào Bộ luật tố tụng dân su; quy định vai trò của Tòa án nhân dân đối với việc thực hiện thỏa thuận hòa giải; nên có hội thẩm đại diện cho giới lao động và giới sử dụng lao động ở cả hai cấp xét xử; nên có quy định hỗ trợ NLD trong thực hiện nghĩa vụ chứng minh và quy định rõ bên TCLD trong vu án lao động bao gồm cả TTLĐ. Hòa giải là một trong những phương thức giải quyết TCLĐ quan trọng.