Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu và c sở l thuyết nghiên cứu Chương 2: Những vấn đề l luận về bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong đình công Chương 3: Thực trạng pháp luật về bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong đình công ở Việt Nam hiện nay Chương 4: Hoàn thiện pháp luật và n ng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong đình công 10 luan an tien si Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu những vấn đề lý luận về bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng lao động trong đình công 1.1 Các công trình nghiên cứu những vấn đề lý luận về đình công Trên thế giới, đình công b t đ u xuất hiện vào những năm đ u của thế kỷ XIX khi giai cấp công nh n ra đời và đấu tranh với giai cấp tư sản. Tuy đình công là hiện tượng không mới trong quá trình công nghiệp h a trên thế giới nhưng đình công luôn là vấn đề được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan t m và c nhiều công trình nghiên cứu. Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu những vấn đề l luận về đình công tư ng đối nhiều và nghiên cứu dưới nhiều g c độ khác nhau. Các công trình này đ đề cập đến khái niệm, đ c điểm, bản chất đình công… làm c sở nền tảng cho việc nghiên cứu các vấn đề khác liên quan đến đình công như quyền đình công; thực trạng đình công; giải quyết đình công; giải quyết hậu quả của đình công; bảo vệ NL trong đình công; hoàn thiện pháp luật về đình công… Bên cạnh các giáo trình, một số sách chuyên khảo cũng nghiên cứu về đình công ở các mức độ khác nhau và khía cạnh khác nhau.
iển hình nghiên cứu bao quát về vấn đề này là sách chuyên khảo “Pháp luật về đình công và giải quyết đình công” của tác giả ỗ Ng n Bình, năm 2006. Tác giả nghiên cứu khái niệm đình công dưới g c độ kinh tế, x hội, chính trị, pháp l. Tác giả đ ch ra dấu hiệu của đình công, ph n biệt đình công với các hiện tượng x hội g n giống với n. Tác giả nhận định khi đình công xảy ra sẽ để lại những hậu quả như làm ngưng trệ sản xuất, đảo lộn trật tự quản l của doanh nghiệp, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm, ảnh hưởng đến các hợp 11 luan an tien si đồng kinh tế đ ký kết, làm giảm uy tín của doanh nghiệp trên thư ng trường.
Vì những tác động tiêu cực trên nên việc giải quyết đình công c n thực hiện nhanh ch ng, kịp thời, hạn chế đến mức thấp nhất các thiệt hại xảy ra cho NL [5; tr. Tác giả cho rằng với bản chất của quan hệ lao động là quan hệ vừa chứa đựng m u thuẫn, vừa phụ thuộc lẫn nhau theo nghĩa cộng sinh nên điều ch nh pháp luật về đình công và giải quyết đình công c n bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của NSDL là phù hợp [5, tr. Cũng với quan điểm này, tác giả cũng đ thể hiện vấn đề này trong luận án tiến sĩ: “Pháp luật về đình công và giải quyết đình công ở Việt Nam trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế”, năm 2005 [4, tr. ồng thời, tác giả cũng đưa ra bốn dấu hiệu c bản của đình công để ph n biệt với các hiện tượng tư ng tự: đình công là sự phản ứng của NL thông quan hành vi ngừng việc hoàn toàn; đình công là hiện tượng phản ứng c tính tập thể được tiến hành bởi những NL ; đình công được thực hiện một cách c tổ chức; mục đích của đình công nhằm đạt được những yêu sách g n với lợi ích của tập thể lao động.
Một số sách chuyên khảo cũng nghiên cứu về đình công như sách chuyên khảo “Pháp luật về đình công và giải quyết đình công” của ỗ Ng n Bình, năm 2006 [5]; sách chuyên khảo “Đình công ở nước ta hiện nay và các giải pháp của Công đoàn” của Dư ng Văn Sao, năm 2009 [63]; sách chuyên khảo “Tranh chấp lao động và đình công trong các công ty có vốn đầu tư nước ngoài ở nước ta” của Vũ Dũng, năm 2011 [28]; sách chuyên khảo “Vai trò của tổ chức công đoàn cơ sở trong việc giải quyết tranh chấp lao động và hạn chế đình công chưa đúng pháp luật” của Nguyễn Cư ng Thường, năm 2000 [78]… Một số vấn đề l luận về đình công đ được các công trình kể trên đề cập đến theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Nhìn chung, các công trình trên đ nghiên cứu một số vấn đề l luận về đình công như sau: Một là, khái niệm đình công đ được h u hết các công trình kể trên tiếp cận trên c sở sử dụng phư ng pháp ph n tích, so sánh khi nghiên cứu khái 12 luan an tien si niệm đình công dưới g c độ kinh tế, g c độ x hội, g c độ chính trị, g c độ pháp lý. Khái niệm đình công được các công trình đưa ra dựa trên ph n tích bản chất của đình công, đ c điểm của đình công cũng như vấn đề đình công tại một số quốc gia và theo thông lệ quốc tế. Các công trình này đều thừa nhận đình công chính là biện pháp đấu tranh kinh tế của tập thể lao động; là một trong các quyền c bản của NL.
Khái niệm về đình công được nhiều tác giả đồng tình nhất: “ ình công là hiện tượng ngừng việc hoàn toàn, c tổ chức của tập thể lao động nhằm g y thiệt hại ho c đe doạ g y thiệt hại về kinh tế để buộc NSDL hay một chủ thể khác phải thoả m n những yêu sách g n với tập thể lao động”. Hai là, một số công trình nghiên cứu về bản chất của đình công thông qua đ c điểm c bản của đình công trên c sở ph n tích khái niệm đình công quy định tại một số quốc gia như Campuchia, Malaysia, Ba Lan, Pháp, ức…; giới hạn nội dung đình công theo quan điểm theo pháp luật Việt Nam là đấu tranh vì lợi ích kinh tế trong phạm vi doanh nghiệp; cho rằng đình công ch là biện pháp th c đẩy việc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về quyền và lợi ích giữa các bên. Với quan điểm này nghiên cứu sinh cho rằng xem “đình công ch là biện pháp th c đẩy việc giải quyết tranh chấp lao động tập thể về lợi ích” phù hợp với bản chất của đình công và đáp ứng điều kiện khách quan h n nên sẽ vận dụng quan điểm này trong luận án. Ngoài ra, một số công trình nghiên cứu thể hiện qua những bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành có uy tín cũng đ đề cập đến các nội dung liên quan đến l luận về đình công trong một số tình huống cụ thể.
Tiêu biểu như bài viết “Để các cuộc đình công theo đúng trình tự pháp luật” của tác giả Nguyễn Hữu B c - tạp chí Lao động và X hội, năm 2015 [2]; bài viết “Một số vấn đề về giải quyết đình công trong giai đoạn hiện nay” của tác giả ỗ Ng n Bình tạp chí Nhà nước và pháp luật năm 2005 [3]; bài viết “Tự do công đoàn và đình công dưới góc độ quyền kinh tế- xã hội của NLĐ” của tác giả 13 luan an tien si Nguyễn Hữu Chí - tạp chí Luật học, năm 2012 [16]; bài viết “Đình công ở Việt Nam: thực trạng và giải pháp” của tác giả Nguyễn Hữu Dũng - tạp chí T m l học năm 2011 [26]; bài viết “Vấn đề tranh chấp lao động và đình công ở Nhật Bản” của tác giả Nguyễn Duy Dũng, Nguyễn Thị Hiền, Tr n Thùy Dư ng - tạp chí Tâm l học năm 2011 [27]; bài viết “Vấn đề tranh chấp lao động và đình công ở Việt Nam 10 năm qua (2000 – 2010) – nguyên nhân và giải pháp” của tác giả Lê Thanh Hà - tạp chí T m l học, năm 2011 [31]; bài viết “Một số vấn đề về tranh chấp lao động về lợi ích” của tác giả Vũ Thị Thu Hiền- tạp chí Nhà nước và Pháp luật, năm 2015 [37]; bài viết “Một số suy nghĩ về bản chất và ảnh hưởng của hiện tượng đình công đối với đời sống kinh tế - xã hội” của tác giả Hồ Quang Huy - tạp chí D n chủ và Pháp luật, năm 2009 [40]; bài viết “Những điểm mới về đình công trong Bộ luật lao động năm 2012” của tác giả Tr n Thị Th y L m - tạp chí Luật học, năm 2013 [47]; bài viết “Sử dụng hành động công nghiệp trong thương lượng tập thể ở Thụy Điển và việc sử dụng đình công ở Việt Nam” của tác giả Hoàng Thị Minh, Phan Thanh Huyền- tạp chí Nghiên cứu lập pháp, năm 2011 [51]; bài viết “Những giải pháp hạn chế tình trạng đình công trái pháp luật” của tác giả Nguyễn Mạnh Th ng - tạp chí Nhà nước và Pháp luật, Viện Nhà nước và Pháp luật, năm 1999 [71]… Nhìn chung, các bài viết đề cập đến một số vấn đề của đình công như khái niệm, bản chất, dấu hiệu… ở nhiều khía cạnh khác nhau như các công trình trước đ đ nghiên cứu. Các công trình ở nước ngoài nghiên cứu l luận về đình công: c thể kể đến một vài công trình như trong cuốn “Que sais-je. Presses Universitaire de France”, năm 1998: tác giả Helene Siney cho rằng đình công là sự từ chối công việc tập thể và c bàn tính, thể hiện định của NL tự đ t mình tạm thời ra ngoài hợp đồng lao động, để đảm bảo thành công cho các yêu sách của họ [108, tr. Ho c cuốn “Le Droit de grève et sa réglementation” của Hulster J.
de, năm 1952, tác giả đ c những ph n tích pháp l c bản về 14 luan an tien si quyền đình công, làm rõ bản chất của đình công và phân tích quy chế đình công theo luật của nước Pháp [109]. Cuốn “International and European Protection of the Right to Strike: A Comparative Study of Standards Set by the International Labour Organization, the Council of Europe and the European Union” của tác giả Tonia Novtz, năm 2003 với nội dung về quyền đình công; hạn chế đình công; c chế bảo vệ quyền được đình công; phạm vi quyền đình công đ cung cấp c sở l luận về đình công [112].