Giải pháp tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ theo mô hình đại học nghiên cứu

Luận văn thạc sĩ VNU UED đề xuất giải pháp tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ cho Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội.

• Tác giả: Chu Thị Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Văn Tích
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Giải pháp tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ theo mô hình đại học nghiên cứu, lấy ví dụ cho Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ TRONG ĐẠI HỌC THEO MÔ HÌNH ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm sử dụng trong luận văn
• 1.2. Khái niệm “Hoạt động khoa học & công nghệ”
• 1.3. Khái niệm “trường đại học nghiên cứu”
• 1.4. Hoạt động KH&CN trong các trường đại học Việt Nam
• 1.4.1. Bức tranh chung về đại học Việt Nam
• 1.4.2. Nội dung hoạt động KH&CN trong các trường đại học Việt Nam
• 1.4.3. Hoạt động KH&CN trong Trường ĐHBK, ĐHQGTP Hồ Chí Minh (Trường ĐHBK-HCM)
• 1.5. Hoạt động KH&CN tại đại học nghiên cứu quốc tế
• 1.5.1. Mô hình đại học nghiên cứu đầu tiên (Đại học Humboldt, Đức)
• 1.5.2. Mô hình Đại học nghiên cứu ở Mỹ
• 1.5.3. Đại học Quốc gia Singapore (National University of Singapore-NUS)
• 1.6. Các tiêu chuẩn, tiêu chí đại học nghiên cứu
• 1.6.1. Tuyên ngôn Hợp phì
• 1.6.2. Tiêu chuẩn, tiêu chí đại học nghiên cứu ở ĐHQGHN
• 2. CHƯƠNG 2: CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cách tiếp cận nghiên cứu
• 2.2. Các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thống kê
• 2.2.2. Phương pháp đối sánh
• 2.2.3. Phương pháp phân tích SWOT
• 2.2.4. Phương pháp chuyên gia
• 2.2.5. Phương pháp mô hình hóa
• 2.3. Các kết quả điều tra, đánh giá của luận văn
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KH&CN TẠI TRƯỜNG ĐHCN THEO MÔ HÌNH ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Hiện trạng tổ chức hoạt động KH&CN và tiềm lực của Trường ĐHCN, ĐHQGHN và các kết quả đạt được
• 3.2. Thực trạng tổ chức hoạt động KH&CN tại Trường ĐHCN
• 3.3. Các kết quả đạt được từ hoạt động KH&CN
• 3.4. Đối sánh một số kết quả hoạt động giữa Trường ĐHCN, ĐHQGHN và Trường ĐHBK-HCM, ĐHQG Singapore
• 3.5. Phân tích nguyên nhân
• 3.6. Các giải pháp tổ chức hoạt động KH&CN ở Trường ĐHCN theo mô hình đại học nghiên cứu
• 3.6.1. Giải pháp về tái cấu trúc các tổ chức hoạt động KH&CN
• 3.6.2. Giải pháp ưu tiên đầu tư vật lực và tài chính
• 3.6.3. Giải pháp đổi mới cơ chế quản lý
• 3.6.4. Giải pháp hợp tác KH&CN
• 3.6.5. Giải pháp về chuyển giao, thương mại hóa sản phẩm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giải pháp tổ chức hoạt động khoa học và công nghệ tại Đại học Công nghệ

Hoạt động khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu tại các cơ sở giáo dục đại học. Tại Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, việc tổ chức hoạt động KH&CN theo mô hình đại học nghiên cứu là một trong những giải pháp chiến lược nhằm phát triển bền vững. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao năng lực nghiên cứu mà còn tạo ra môi trường học tập và sáng tạo cho sinh viên và giảng viên.

1.1. Tổng quan về hoạt động KH CN tại Đại học Công nghệ

Đại học Công nghệ là một trong những đơn vị thành viên của Đại học Quốc gia Hà Nội, với sứ mệnh phát triển KH&CN phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Hoạt động KH&CN tại đây được tổ chức theo hướng nghiên cứu ứng dụng, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn và phát triển công nghệ cao.

1.2. Tầm quan trọng của mô hình đại học nghiên cứu

Mô hình đại học nghiên cứu không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn thúc đẩy sự phát triển của KH&CN. Việc áp dụng mô hình này tại Đại học Công nghệ sẽ tạo ra những sản phẩm nghiên cứu có giá trị, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

II. Những thách thức trong tổ chức hoạt động KH CN tại Đại học Công nghệ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng tổ chức hoạt động KH&CN tại Đại học Công nghệ vẫn gặp phải một số thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả hoạt động KH&CN.

2.1. Thiếu nguồn lực và cơ sở vật chất

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất cho hoạt động nghiên cứu. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu và phát triển công nghệ.

2.2. Khó khăn trong việc thu hút nhân lực chất lượng cao

Việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực KH&CN là một thách thức lớn. Cần có các chính sách đãi ngộ hợp lý để khuyến khích các nhà nghiên cứu và giảng viên cống hiến cho hoạt động KH&CN.

III. Giải pháp tổ chức hoạt động KH CN tại Đại học Công nghệ

Để khắc phục những thách thức đã nêu, cần có các giải pháp cụ thể nhằm tổ chức hoạt động KH&CN hiệu quả hơn tại Đại học Công nghệ.

3.1. Tái cấu trúc tổ chức hoạt động KH CN

Cần tái cấu trúc các tổ chức hoạt động KH&CN để phù hợp với mô hình đại học nghiên cứu. Việc này bao gồm việc thành lập các nhóm nghiên cứu mạnh, có khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu lớn.

3.2. Đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị

Đầu tư vào cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại là cần thiết để nâng cao chất lượng nghiên cứu. Cần có kế hoạch cụ thể để huy động nguồn lực tài chính từ các tổ chức, doanh nghiệp và nhà nước.

3.3. Tăng cường hợp tác nghiên cứu

Hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu trong và ngoài nước sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo ra các sản phẩm KH&CN có giá trị. Cần xây dựng các chương trình hợp tác nghiên cứu cụ thể và hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đại học Công nghệ

Việc tổ chức hoạt động KH&CN theo mô hình đại học nghiên cứu đã mang lại nhiều kết quả tích cực cho Đại học Công nghệ. Những ứng dụng thực tiễn từ các nghiên cứu đã góp phần vào sự phát triển của ngành công nghiệp và xã hội.

4.1. Các sản phẩm nghiên cứu tiêu biểu

Đại học Công nghệ đã cho ra đời nhiều sản phẩm nghiên cứu tiêu biểu, phục vụ cho nhu cầu thực tiễn. Những sản phẩm này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có giá trị kinh tế cao.

4.2. Tác động đến cộng đồng và xã hội

Các nghiên cứu và sản phẩm KH&CN từ Đại học Công nghệ đã có tác động tích cực đến cộng đồng và xã hội. Những ứng dụng công nghệ mới đã giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hoạt động KH CN tại Đại học Công nghệ

Hoạt động KH&CN tại Đại học Công nghệ đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Với những giải pháp đã đề xuất, tương lai của hoạt động KH&CN tại đây hứa hẹn sẽ đạt được nhiều thành tựu hơn nữa.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Đại học Công nghệ sẽ tiếp tục phát triển các hoạt động KH&CN theo hướng hiện đại, phù hợp với xu thế toàn cầu. Cần có các chiến lược dài hạn để phát triển bền vững.

5.2. Khuyến khích đổi mới sáng tạo

Khuyến khích đổi mới sáng tạo trong nghiên cứu và giảng dạy sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu. Cần tạo ra môi trường thuận lợi để các nhà nghiên cứu và sinh viên có thể phát huy tối đa khả năng sáng tạo của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chiến lược phát triển khoa học và công nghệ của Đại học Quốc gia Hà Nội đặt mục tiêu đưa toàn hệ thống lọt vào nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á vào năm 2020. Trong bức tranh chung của giáo dục đại học Việt Nam với 224 trường đại học, chính phủ đã định hướng quy hoạch 20 cơ sở giáo dục đại học trọng điểm phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu. Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để chuyển đổi mô hình quản lý hoạt động khoa học công nghệ truyền thống sang mô hình đại học nghiên cứu tiên tiến, tạo động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất mô hình tổ chức hoạt động khoa học công nghệ tại Trường Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội trong giai đoạn 2009 đến 2015. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là phân tích các khoảng trống về cơ chế vận hành, nguồn lực đầu tư và kết quả đầu ra thông qua đối sánh với các mô hình điển hình như Trường Đại học Bách khoa thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh và Đại học Quốc gia Singapore.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp hệ thống giải pháp tổ chức 3 trục đồng bộ, hướng đến mục tiêu nâng năng suất công bố quốc tế đạt trên 0,8 bài báo ISI hoặc Scopus trên mỗi cán bộ khoa học hàng năm, đồng thời tăng tỷ trọng doanh thu chuyển giao tri thức ngoài ngân sách đạt tối thiểu 20% đến 30% tổng nguồn thu của nhà trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị tổ chức của Henri Fayol với bốn chức năng cốt lõi gồm hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra, kết hợp cùng quan điểm của Nguyễn Thị Mỹ Lộc về tác động có định hướng của chủ thể quản lý. Bên cạnh đó, luận văn kế thừa triết lý giáo dục của Wilhelm von Humboldt về sự gắn kết hữu cơ không thể tách rời giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học đỉnh cao trong trường đại học.

Mô hình nghiên cứu ứng dụng cấu trúc đo lường hoạt động khoa học công nghệ theo chuẩn UNESCO gồm chuỗi giá trị từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, triển khai thực nghiệm đến chuyển giao và dịch vụ khoa học kỹ thuật. Các tiêu chuẩn quốc tế từ Tuyên ngôn Hợp Phì với 10 nguyên tắc vận hành cùng Bộ tiêu chí Đại học nghiên cứu năm 2013 của Đại học Quốc gia Hà Nội gồm 4 giá trị cốt lõi và 6 đặc trưng cơ bản được sử dụng làm khung tham chiếu chuẩn mực. Ba khái niệm trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm: hoạt động khoa học công nghệ, trường đại học nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ trong trường đại học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo thường niên, cơ sở dữ liệu công bố khoa học và thống kê tài chính giai đoạn 2009-2014 của ba đơn vị đối sánh. Nghiên cứu thực hiện khảo sát chọn mẫu thuận tiện có chủ đích với quy mô mẫu 120 cán bộ khoa học, giảng viên và cán bộ quản lý tại Trường Đại học Công nghệ và các ban chức năng thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm đo lường mức độ nhận thức về chuẩn đại học nghiên cứu.

Phương pháp phân tích kết hợp kỹ thuật thống kê mô tả, phương pháp đối sánh định lượng theo 14 chỉ tiêu hiệu suất cốt lõi và phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức. Bên cạnh đó, tác giả tiến hành phỏng vấn sâu 15 chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực quản lý giáo dục đại học. Việc lựa chọn phương pháp hỗn hợp này giúp lượng hóa chính xác các khoảng trống năng lực, xác định nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế quản lý và kiểm chứng độ tin cậy của 5 nhóm giải pháp đề xuất trong khung thời gian nghiên cứu từ năm 2014 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về cơ cấu nhân lực khoa học, Trường Đại học Công nghệ sở hữu tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt trên 60%, cao hơn đáng kể so với mức 37,52% tiến sĩ (365 cán bộ) và 47,69% thạc sĩ của Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, quy mô tổng thể lực lượng cán bộ khoa học của trường còn khá mỏng, chỉ bằng khoảng 18% quy mô 973 giảng viên cơ hữu của đơn vị bạn.

Thứ hai, về năng suất công bố học thuật, trong giai đoạn 2010-2013, Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận mức tăng trưởng công bố quốc tế ấn tượng lên đến 251,5%, từ 33 bài năm 2010 lên 116 bài năm 2013. Trong khi đó, Đại học Quốc gia Singapore khẳng định vị thế vượt trội khi đạt 8.000 bài báo quốc tế có phản biện năm 2013 và tăng lên hơn 8.200 bài năm 2014, tạo ra khoảng cách lớn so với mức bình quân 40 đến 60 bài báo mỗi năm của Trường Đại học Công nghệ.

Thứ ba, về kết quả thương mại hóa và sở hữu trí tuệ, Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh đạt tổng doanh thu chuyển giao công nghệ 324 tỷ đồng trong 4 năm, riêng năm 2013 đạt 95 tỷ đồng và đăng ký 22 sáng chế. Đại học Quốc gia Singapore huy động hơn 757 triệu USD tài trợ nghiên cứu bên ngoài, sở hữu 350 doanh nghiệp khởi nghiệp và 71 bằng sáng chế được cấp năm 2013. Ngược lại, tỷ lệ sản phẩm khoa học có khả năng thương mại hóa thực tế của Trường Đại học Công nghệ chỉ ước đạt dưới 15% tổng số đề tài nghiệm thu.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về hiệu quả hoạt động bắt nguồn từ việc mô hình tổ chức của Trường Đại học Công nghệ vẫn vận hành theo cơ chế hành chính đơn tuyến, thiếu vắng các tổ chức trung gian như vườn ươm doanh nghiệp công nghệ hoặc doanh nghiệp trực thuộc trường. Trong khi đó, mô hình của Đại học Quốc gia Singapore liên kết chặt chẽ 26 viện nghiên cứu chuyên sâu với mạng lưới doanh nghiệp khởi nghiệp, còn Trường Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh vận hành thành công công ty cổ phần tư vấn và vườn ươm ươm tạo 5 doanh nghiệp công nghệ cao.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột chồng thể hiện động thái tăng trưởng số lượng bài báo ISI giai đoạn 2010-2014, kết hợp biểu đồ hình tròn phân tích cơ cấu tài chính khoa học với hơn 70% kinh phí phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Bảng ma trận đối sánh 14 chỉ tiêu định lượng làm sáng tỏ thực trạng phân tán phòng thí nghiệm và sự thiếu hụt quy chế thu hồi chi phí gián tiếp, vốn được Đại học Quốc gia Singapore áp dụng ở mức 20% đến 60% cho mỗi dự án hợp tác.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc mô hình tổ chức khoa học công nghệ thông qua việc thành lập Viện Nghiên cứu Tiên tiến và quy hoạch 6 đến 8 nhóm nghiên cứu mạnh liên ngành trong giai đoạn 2016-2018. Ban Giám hiệu Trường Đại học Công nghệ chủ trì phối hợp cùng Đại học Quốc gia Hà Nội thiết lập 1 vườn ươm công nghệ nhằm ươm tạo tối thiểu 3 doanh nghiệp spin-off công nghệ cao vào năm 2020.

Thứ hai, đổi mới cơ chế phân bổ tài chính bằng cách trích lập tối thiểu 10% nguồn thu học phí cho Quỹ Phát triển Khoa học Công nghệ nội bộ, đồng thời đầu tư từ 5 đến 10 tỷ đồng mỗi năm để nâng cấp trang thiết bị phòng thí nghiệm trọng điểm. Phòng Kế hoạch Tài chính và Phòng Khoa học Công nghệ chịu trách nhiệm triển khai chính sách thu hồi 20% chi phí quản lý gián tiếp từ các hợp đồng dịch vụ khoa học kỹ thuật.

Thứ ba, hoàn thiện chính sách đãi ngộ và tạo động lực cho cán bộ khoa học thông qua quy chế thưởng từ 20 đến 50 triệu đồng cho mỗi bài báo thuộc danh mục ISI hoặc Scopus từ năm 2016. Hội đồng Khoa học và Đào tạo nhà trường phê duyệt cơ chế giảm 30% định mức giờ giảng dạy cho các trưởng nhóm nghiên cứu xuất sắc nhằm hướng tới mục tiêu đạt 1,0 bài báo quốc tế trên mỗi cán bộ khoa học hàng năm.

Thứ tư, đẩy mạnh liên kết doanh nghiệp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu bằng việc ký kết hợp tác chiến lược với 15 đến 20 tập đoàn công nghiệp trong và ngoài nước giai đoạn 2016-2019. Trung tâm Hợp tác Đào tạo và Chuyển giao tri thức chủ động cung ứng dịch vụ kiểm thử, đo lường kỹ thuật cao, phấn đấu nâng tốc độ tăng trưởng doanh thu chuyển giao công nghệ đạt 25% mỗi năm, chạm mốc 30 tỷ đồng vào năm 2020.

Thứ năm, ban hành bộ quy chuẩn liêm chính học thuật và hỗ trợ 100% kinh phí đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ trong giai đoạn 2016-2017 do Phòng Khoa học Công nghệ chủ trì, đặt mục tiêu đăng ký thành công 5 đến 10 bằng sáng chế và giải pháp hữu ích mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ lãnh đạo và quản lý giáo dục đại học: Giúp các nhà hoạch định chính sách tại các trường đại học thành viên nắm bắt quy trình tái cấu trúc tổ chức và áp dụng mô hình 3 trục tương tác nhằm hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi sang đại học định hướng nghiên cứu.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu viên và trưởng nhóm nghiên cứu: Cung cấp phương pháp vận hành nhóm nghiên cứu mạnh, kinh nghiệm quản lý dữ liệu khoa học, cách thức tiếp cận các nguồn tài trợ nghiên cứu bên ngoài và chiến lược gia tăng số lượng công bố quốc tế chuẩn ISI.

Nhóm chuyên viên quản lý khoa học công nghệ và hợp tác phát triển: Cung cấp bộ công cụ đối sánh 14 chỉ tiêu hiệu suất và phương pháp phân tích ma trận SWOT để đánh giá hiện trạng tiềm lực khoa học, xây dựng quy chế quản lý tài sản trí tuệ và tổ chức hoạt động chuyển giao công nghệ.

Nhóm học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý giáo dục: Sử dụng luận văn như một công trình mẫu mực về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận quản lý tổ chức với phân tích thực chứng và kinh nghiệm đối sánh quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Điểm khác biệt cốt lõi giữa đại học nghiên cứu và đại học truyền thống là gì? Đại học nghiên cứu tích hợp sâu sắc hoạt động nghiên cứu đỉnh cao vào quá trình đào tạo sau đại học, lấy thành tích sáng tạo tri thức làm tiêu chí đánh giá cán bộ. Điển hình như Đại học Quốc gia Singapore với 350 doanh nghiệp khởi nghiệp, mô hình này chú trọng tạo ra tài sản trí tuệ và các phát minh ứng dụng thực tiễn thay vì chỉ tập trung vào chức năng truyền thụ kiến thức thuần túy.

Tại sao nghiên cứu lại chọn Đại học Quốc gia Singapore và Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh để đối sánh? Đại học Quốc gia Singapore là hình mẫu chuẩn mực quốc tế đứng thứ 21 thế giới với hơn 757 triệu USD kinh phí nghiên cứu năm 2013, trong khi Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh là cơ sở đào tạo kỹ thuật tương đồng trong nước đạt 324 tỷ đồng doanh thu chuyển giao giai đoạn 2010-2013, tạo cơ sở đối sánh toàn diện từ thực tiễn đến mục tiêu hội nhập.

Trường Đại học Công nghệ gặp khó khăn lớn nhất nào trong chuyển giao công nghệ? Trở ngại lớn nhất là sự thiếu hụt một pháp nhân doanh nghiệp trực thuộc và vườn ươm công nghệ để hoàn thiện sản phẩm từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Dù có lực lượng cán bộ trình độ cao với hơn 60% tiến sĩ, tỷ lệ sản phẩm khoa học được ứng dụng thương mại của trường vẫn dưới mức 15% tổng số đề tài.

Tỷ lệ giảng viên có học vị tiến sĩ tác động như thế nào đến hiệu quả nghiên cứu? Lực lượng tiến sĩ là nhân tố then chốt tạo ra các công bố khoa học chất lượng cao và dẫn dắt các đề tài nghiên cứu chuyên sâu. Tại Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh, 365 tiến sĩ là nòng cốt thực hiện 303 đề tài từ ngân sách nhà nước năm 2013 và công bố 116 bài báo quốc tế, chứng minh vai trò quyết định của chất lượng nhân lực đầu vào.

Giải pháp nào được đánh giá có tính cấp thiết và khả thi cao nhất? Khảo sát 120 cán bộ khoa học và chuyên gia chỉ ra rằng giải pháp đổi mới cơ chế tài chính nội bộ, trích lập quỹ khoa học 10% và ban hành quy chế khen thưởng bài báo ISI từ 20 đến 50 triệu đồng đạt mức độ cấp thiết và tính khả thi cao nhất, tạo đòn bẩy trực tiếp thúc đẩy năng suất nghiên cứu ngay trong ngắn hạn.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận quản lý và chuẩn mực tổ chức hoạt động khoa học công nghệ theo mô hình đại học nghiên cứu tiên tiến trên thế giới.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng và lượng hóa khoảng cách phát triển của Trường Đại học Công nghệ thông qua bộ 14 chỉ tiêu đối sánh với Đại học Quốc gia Singapore và Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh.
• Thiết lập mô hình tổ chức khoa học công nghệ 3 trục gắn kết chặt chẽ giữa đơn vị nghiên cứu, cơ sở sản xuất thử nghiệm và doanh nghiệp spin-off.
• Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ về cơ cấu tổ chức, phân bổ tài chính, chính sách nhân lực, hợp tác doanh nghiệp và bảo hộ sở hữu trí tuệ.
• Xây dựng lộ trình thực thi rõ ràng theo các mốc giai đoạn 2016-2018 và 2018-2020 nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa cơ sở giáo dục lọt vào nhóm các đại học nghiên cứu tiên tiến của khu vực.

Công trình đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoạch định chiến lược phát triển khoa học công nghệ tại các cơ sở giáo dục đại học định hướng nghiên cứu ở Việt Nam. Các trường đại học thành viên cần khẩn trương rà soát cơ cấu tổ chức, ban hành chính sách khuyến khích nghiên cứu đột phá và chủ động xây dựng mối liên kết với doanh nghiệp nhằm đón đầu làn sóng đổi mới sáng tạo trong kỷ nguyên kinh tế tri thức.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết luận, Luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan về hoạt động KH&CN trong các đại học theo mô hình đại học nghiên cứu. Chƣơng 2: Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Giải pháp tổ chức hoạt động KH&CN tại Trƣờng Đại học Công nghệ, ĐHQGHN theo mô hình đại học nghiên cứu. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC & CÔNG NGHỆ THEO MÔ HÌNH ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU 1.

Các khái niệm sử dụng trong luận văn 1. Khái niệm “Quản lý” và “Tổ chức” Quản lý là một hoạt động đặc biệt của con ngƣời, giúp con ngƣời đạt đƣợc những mục tiêu mà họ không thể đạt đƣợc với tƣ cách những cá thể đơn lẻ. Hoạt động quản lý chỉ nảy sinh khi có tổ chức. Một tổ chức là cấu trúc của những ngƣời tập hợp lại thành nhóm, hoạt động theo lý tƣởng, theo mục tiêu xác định có tính chất bền vững lâu dài mà từng thành viên khi hoạt động đơn lẻ không thể thực hiện đƣợc lý tƣởng, mục tiêu đó [tr147,11].

Theo Henri Fayol, tác giả ngƣời Pháp (1841-1952): “Quản lý biết đƣợc chính xác điều bạn muốn ngƣời khác làm, và sau đó hiểu đƣợc rằng họ đã hoàn thành công việc bằng phƣơng pháp tốt nhất và rẻ nhất” [12]. Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: hoạt động quản lý là các tác động có định hƣớng, có chủ đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức thông qua các chức kế hoạch hóa - tổ chức - chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra [tr9- 12]. Trong quá trình quản lý, khi kế hoạch đƣợc lập xong, việc chuyển hóa các ý tƣởng thành hiện thực chính là tổ chức (organizing). Quá trình tổ chức sẽ lôi cuốn việc hình thành xây dựng các bộ phận, các phòng ban cùng công việc của chúng và sau đó là vấn đề nhân sự.

Có thể xem xét khái niệm tổ chức ở ba phƣơng diện: về phƣơng diện danh từ, một “tổ chức” là tập hợp những nhóm ngƣời hoạt động có cùng lý tƣởng, mục tiêu; về phƣơng diện động từ, “tổ chức” là việc điều hành, phối hợp các cá nhân, đơn vị triển khai các hoạt động theo phƣơng thức đã lựa chọn (ví dụ ở trƣờng đại học, đó là việc tổ chức hoạt động dạy- học, hoạt động nghiên cứu, hoạt động sản xuất thử nghiệm.); về phƣơng diện tính từ: tổ chức là tính kỷ luật, kỷ cƣơng, tính nề nếp của những ngƣời có cùng lý tƣởng, mục tiêu (tính tổ chức), và chính điều này sẽ làm nên sức mạnh của một tổ chức [tr 149,11]. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Nhƣ vậy có thể thấy, đối với tổ chức là một trƣờng đại học sẽ đƣợc đặc trƣng bởi các tiêu chí: sứ mệnh, tầm nhìn và mục tiêu chiến lƣợc; quy mô; cấu trúc và nội dung công việc; điều kiện tồn tại và phát triển của nhà trƣờng.2 Khái niệm “Hoạt động khoa học & công nghệ” Theo Luật KH&CN (Luật số 29/2013/QH13, có hiệu lực thi hành từ 01/1/2014): Hoạt động KH&CN đƣợc định nghĩa là hoạt động nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và triển khai thực nghiệm, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, dịch vụ KH&CN, phát huy sáng kiến và hoạt động sáng tạo khác nhằm phát triển khoa học công nghệ. Bên cạnh đó các hoạt động này cần đƣợc tổ chức theo một trật tự khoa học. Vũ Cao Đàm đã tổng hợp và mô tả hoạt động KH&CN nhƣ hình 1.1 dƣới đây [6]: FR AR D T TD STS Hình 1.1 Sơ đồ định nghĩa hoạt động KH&CN Trong đó: AR :Applied Research - Nghiên cứu ứng dụng.

D :Technological Experimental Development, gọi tắt là Development - triển khai FR :Fundamental Research - Nghiên cứu cơ bản T :Transfer - chuyển giao TD :Technology Development - Phát triển công nghệ trong sản xuất. STS :Scientific and technological Services - Dịch vụ khoa học và công nghệ. Theo UNESCO: không thể định nghĩa một cách trực tiếp về KH&CN, do đó họ đo lƣờng hoạt động này thông qua 3 nhóm chỉ số: • Các chỉ số đầu vào - Input indicators • Các chỉ số đầu ra - Output indicators • Các chỉ số ảnh hƣởng - Impact indicators 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Inputs (đầu vào) Blackbox (hộp đen) Out puts (đầu ra) Human resources Publications (nguồn nhân lực) Science & (Công bố) Technology Expenditure (Patents) (chi phí) Bằng phát minh Hình 1.2 Sơ đồ mô tả các đại lƣợng đo lƣờng trong hoạt động KH&CN nguồn UNESCO Dựa trên hệ thống tiêu chuẩn từ mức cơ sở, mức quốc gia, mức khu vực, với sự đồng thuận cao, UNESCO đã đƣa ra khái niệm về hoạt động KH&CN, đƣợc mô tả qua hình vẽ 1.3 Hình mô tả hoạt động KH&CN Nguồn: UNESCO Trong đó: I :Inovation - Sáng tạo đổi mới R&D :Research and Experimental Development -Nghiên cứu và Phát triển thực nghiệm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] STS :Scientific and technological Services - Dịch vụ khoa học và công nghệ STA :Scientific and technological Activities-Hoạt động khoa học và công nghệ STET :Scientific and Technological Education and Training - Khoa học và công nghệ, giáo dục và đào tạo rộng rãi ở bậc thứ ba (sau trung học). Industrial+Admin and other sup: Công nghiệp, quản trị và các hoạt động khác.

Theo UNESCO, các hoạt động cụ thể tạo nên chuỗi các hoạt động KH&CN này đƣợc định nghĩa chi tiết nhƣ sau: a. Hoạt động KH&CN (STA): đƣợc định nghĩa là tất cả các hoạt động có tính hệ thống gắn (liên quan) chặt chẽ với việc sản sinh, thúc đẩy tiến bộ, truyền bá và ứng dụng tri thức KH&CN trên tất cả các lĩnh vực của KH&CN, gồm các khoa học tự nhiên, engineering và công nghệ, các khoa học y học và nông nghiệp cũng nhƣ khoa học xã hội và nhân văn. Hoạt động Giáo dục và đào tạo KH và CN (STET) rộng rãi ở bậc đào tạo thứ ba (bậc sau trung học): có thể đƣợc định nghĩa là tất cả các hoạt động cấu thành từ giáo dục và đào tạo đặc biệt không phải đại học, giáo dục đào tạo có học vị của đại học, đào tạo sau đại học và đào tạo nâng cao và đào tạo tại chức có tổ chức cho các nhà khoa học và kỹ sƣ. Nghiên cứu và triển khai thực nghiệm (R&D) - Nghiên cứu cơ bản: là các công việc thực nghiệm hay lý thuyết thực hiện trƣớc tiên là nhằm thu đƣợc tri thức mới về nền tảng cơ bản của các hiện tƣợng và các sự kiện có thể quan sát đƣợc mà không có dự kiến bất cứ ứng dụng hay sử dụng nào.

Có thể hiểu một cách thô thiển thì nghiên cứu cơ bản là nghiên cứu không đặt ra mục đích. - Nghiên cứu ứng dụng (Applied research): cũng là sự khảo sát (nghiên cứu) có tính độc đáo (nguyên bản) thực hiện nhằm mục đích thu nhận tri thức mới. Tuy nhiên, nó trƣớc tiên đƣợc hƣớng tới một mục tiêu hay mục đích thực tiễn cụ thể. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VD của hoạt động R&D: Công bố các phát hiện trong nghiên cứu trên các tạp chí khoa học; tổ chức các hội nghị khoa học; phản biện khoa học; chế tạo các sản phẩm mẫu và các nhà máy sản xuất thử… - Phát triển thực nghiệm: là công việc có tính hệ thống, dựa trên những tri thức đã có thu đƣợc từ nghiên cứu và/hoặc kinh nghiệm thực tiễn, đƣợc định hƣớng nhằm sản sinh ra các vật liệu, sản phẩm hay thiết bị mới, nhằm thiết lập các quá trình, hệ thống và dịch vụ mới, hay nhằm cải thiện một cách căn bản những thứ đã đƣợc sản xuất và thiết lập.

- KH&CN, giáo dục và đào tạo rộng rãi ở bậc thứ ba (sau trung học)- STET: Trong các đơn vị, tổ chức giáo dục đại học, nghiên cứu và giảng dạy luôn luôn liên kết rất chặt chẽ với nhau, vì phần lớn đội ngũ giảng viên đều làm cả hai việc, cũng nhƣ nhiều thiết bị cũng phục vụ cả hai mục đích. Vì các kết quả nghiên cứu đƣợc đƣa vào giảng dạy và vì thông tin và kinh nghiệm thu đƣợc trong giảng dạy thƣờng kết quả thành một nguồn đầu vào cho nghiên cứu nên rất khó xác định (định nghĩa) điểm kết thúc của các hoạt động nghiên cứu và giảng dạy của đội ngũ giảng viên và sinh viên của họ cũng nhƣ điểm khởi đầu của các hoạt động R&D, và ngƣợc lại. Những yếu tố mới lạ của các hoạt động đó phân biệt các hoạt động R&D với hoạt động giảng dạy thƣờng ngày và các hoạt động khác có liên quan đến công trình nghiên cứu phát triển. Dịch vụ KH&CN (STS): Là bất cứ hoạt động nào liên quan tới nghiên cứu khoa học và phát triển thực nghiệm và đóng góp vào việc sản sinh, truyền bá và ứng dụng tri thức KH&CN.

- Dịch vụ KH&CN do thƣ viện lƣu giữ, các trung tâm thông tin và tƣ liệu, các bộ phận tham chiếu, các trung tâm hội nghị khoa học, ngân hàng dữ liệu và các bộ phận (phòng, ban) xử lý thông tin cung cấp. - Công việc có tính hệ thống về việc dịch và biên tập các sách và tạp chí KH&CN. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Khảo sát địa hình, địa chất và thủy văn; quan sát (quan trắc) khí tƣợng và địa chấn; Khảo sát thổ nhƣỡng và thực vật; nguồn lợi cá và đời sống hoang dã; kiểm thử thƣờng xuyên đất đai (thổ nhƣỡng), khí quyển và nƣớc; kiểm tra và giám sát thƣờng xuyên mức phóng xạ. - Việc thu thập thông tin về các hiện tƣợng con ngƣời, xã hội, kinh tế và văn hóa v.v… - Kiểm thử, tiêu chuẩn hóa, giám sát: kiểm đếm và thử, bằng các phƣơng pháp đã đƣợc thừa nhận đối với các vật liệu, sản phẩm, thiết bị và quá trình cùng với việc lắp đặt và bảo trì theo các chuẩn; và các chuẩn đo đạc.

- Các việc liên quan đến bằng sáng chế, cấp phép. - Công việc thƣờng xuyên về tƣ vấn giúp họ cho khách hàng là những ngƣời dùng hoặc tổ chức độc lập tận dụng khoa học, công nghệ thông tin và quản lý. Sáng tạo đổi mới (Inovations): Là việc thực hiện một sản phẩm (hàng hóa hoặc dịch vụ) mới hay đƣợc cải thiện một cách đáng kể, hoặc một quá (quy) trình, một phƣơng pháp tiếp thị mới, hoặc một phƣơng pháp tổ chức mới trong thực tiễn kinh doanh, trong tổ chức nơi làm việc hay các quan hệ đối ngoại. Các tiêu chuẩn nhận biết R&D trong dịch vụ: - Gắn với các phòng thí nghiệm nghiên cứu công.

- Có sự tham gia của đội ngũ nghiên cứu là nghiên cứu sinh hoặc những ngƣời có học vị.