CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HOÁ VÀ XUẤT KHẨU MẶT HÀNG CHÈ 1. Khái quát về xuất khẩu. Khái niệm và đặc điểm của xuất khẩu 1.
Khái niệm Theo Từ điển Kinh tế học hiện đại (NXB Chính trị Quốc gia 1999) thì: “Xuất khẩu là việc bán hàng hóa hoặc dịch vụ được sản xuất tại một nước để tiêu dùng ở một nước khác. Xuất khẩu hữu hình là xuất khẩu hàng hóa, còn xuất khẩu vô hình là xuất khẩu dịch vụ.” Quan điểm xuất khẩu từ góc độ này có phạm vi hẹp, giới hạn ở sự lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ qua biên giới. Trên thực tế có những phương thức lưu chuyển hàng hóa trong phạm vi biên giới một quốc gia nhưng vẫn được coi là xuất khẩu. Đặc điểm Theo Luật Quản lý ngoại thương 2017, xuất khẩu là hoạt động cơ bản cấu thành nên hoạt động ngoại thương.
Xuất khẩu là hoạt động buôn bán diễn ra trên phạm vi ngoài quốc gia hoặc giữa các khu vực hải quan riêng. Hoạt động xuất khẩu phức tạp hơn rất nhiều so với kinh doanh trong nước. Điều này được thể hiện ở chỗ: - Thị trường rộng lớn, khó kiểm soát. - Chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau như môi trường kinh tế, chính trị, luật pháp,… của các quốc gia, vùng lãnh thổ khác nhau.
- Thanh toán bằng đồng tiền ngoại tệ, hàng hoá được vận chuyển qua biên giới quốc gia, phải tuân theo những tập quán buôn bán quốc tế. 7 - Nhà nước quản lý hoạt động xuất-nhập khẩu thông qua các công cụ chính sách như: Chính sách thuế, hạn ngạch, các văn bản pháp luật khác, qui định các mặt hàng xuất-nhập khẩu,… 1. Các hình thức xuất khẩu Theo Luật Quản lý ngoại thương số 05/2017/QH14, ta rút ra được những hình thức xuất khẩu phổ biển sau: Xuất khẩu trực tiếp Đây là hình thức xuất khẩu thông dụng hàng đầu hiện nay. Theo đó, bên mua hàng và đơn vị bán hàng sẽ trực tiếp ký kết hợp đồng ngoại thương.
Hợp đồng ký kết giữa hai bên phải tuân thủ và phù hợp với pháp luật của từng quốc gia, đồng thời đúng tiêu chuẩn của điều lệ mua bán quốc tế. Bên bán hàng có thể là đơn vị trực tiếp sản xuất ra mặt hàng, hoặc là công ty thương mại thu gom hàng trong nước rồi ký kệt hợp đồng thương mại với đơn vị nước ngoài. Dạng xuất khẩu trực tiếp có thể áp dụng đối với mọi loại hình doanh nghiệp, sản phẩm, dịch vụ. Ưu điểm của phương thức này là các doanh nghiệp sẽ được chủ động hơn trong hoạt động trao đổi, mua bán, Thương hiệu sẽ có tính chính danh, khẳng định được vị thế doanh nghiệp.
Điều này góp phần tạo điều kiện phát triển về sau của doanh nghiệp trên thị trường quốc tế. Xuất khẩu gián tiếp (Ủy thác) Xuất khẩu gián tiếp hay còn gọi là xuất khẩu ủy thác. Với hình thức này, bên có hàng sẽ ủy thác cho một đơn vị khác gọi là bên nhận ủy thác để tiến hành xuất khẩu trên danh nghĩa của bên nhận ủy thác. Các đơn vị, doanh nghiệp muốn hoạt động dưới danh nghĩa là bên nhận ủy thác cần thực hiện hai việc.
Một là, các doanh nghiệp có dịch vụ ủy thác này cần kí kết hợp đồng xuất khẩu ủy thác với các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước. Hai là, bên nhân ủy thác sẽ kí một số loại hợp đồng với các đơn vị nhập khẩu nước ngoài 8 như: hợp đồng giao hàng, thanh toán,… Nguồn thu của các đơn vị nhận ủy thác sẽ từ phí ủy thác được thanh toán bởi bên ủy thác. Hình thức này phù hợp với các doanh nghiệp chưa nắm bắt được các thông tin thiết yếu về thị trường xuất khẩu, thường sẽ là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ, nguồn lực chưa đáp ứng được hoạt động xuất khẩu của công ty. Gia công xuất khẩu Đây là hình thức xuất khẩu đang có xu hướng phát triển mạnh mẽ gần đây.
Với hình thức này thì công ty trong nước sẽ đóng vai trò như đơn vị gia công. Cụ thể họ sẽ nhận tư liệu sản xuất từ nước ngoài như máy móc, nguyên vật liệu. Sau đó sẽ dựa vào đơn đặt hàng để sản xuất hàng hóa theo yêu cầu. Số lượng hàng được sản xuất ra sẽ căn cứ chỉ định của người đặt hàng mà xuất khẩu ra nước ngoài.
Xuất khẩu tại chỗ Là hình thức giao hàng tại chỗ, trên lãnh thổ Việt Nam, thay vì phải chuyển ra nước ngoài như xuất hàng hóa thông thường mà chúng ta vẫn thấy. Điều này xuất hiện khi người mua nước ngoài muốn hàng họ mua được giao cho đối tác của họ ngay tại Việt Nam. Thật vậy, các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước chỉ cầm tìm đối tác là các thương nhân nước ngoài để bán hàng cho họ. Nếu hàng hóa được giao cho một đơn vị khác trong nước được chỉ định bời nhà nhập khẩu thì sẽ hình thành một giao dịch xuất khẩu tại chỗ.
Hình thức xuất khẩu này mang lại một số lợi ích lớn về chi phí cho doanh nghiệp như tiết kiệm chi phí thuê phương tiện giao nhận, mua bảo hiểm hàng hóa và chi phí làm các thủ tục hải quan khác. Tạm xuất tái nhập, tạm nhập tái xuất Tạm nhập tái xuất là hình thức mà nước chủ nhà chỉ được xem là nơi “quá giang” để gửi hàng trong một thời gian nhất định. Hàng hóa sẽ được nhập khẩu sang nước thứ ba sau khi được gửi ở nước tạm nhập tái xuất một thời gian 9 Tạm xuất tái nhập là hình thức mà hàng sẽ được nhập lại nước xuất khẩu ban đầu sau một thời gian được xuất ra một nước khác. Ví dụ, Việt Nam có một công ty X muốn tham gia vào hội chợ quốc tế để quảng bá sản phẩm của mình ra ngoài thị trường thế giới.
Công ty này sẽ làm thủ tục tạm xuất mặt hàng của mình ra nước ngoài. Sau khi hội chợ kết thúc, mặt hàng này sẽ được làm thủ tục để nhập lại về Việt Nam. Buôn bán đối lưu Là một hình thức trao đổi hàng hóa, người mua đồng thời là người bán và ngược lại, với lượng hàng xuất và nhập khẩu có giá trị tương đương. Hình thức này còn gọi là xuất nhập khẩu liên kết, hay hàng đổi hàng.
Xuất khẩu theo nghị định thư giữa các Chính phủ Hình thức xuất khẩu này mang tính đặc thì riêng, phụ thuộc vào mối quan hệ giữa chính phủ của hai nước. Một nghị định sẽ được kí kết (thường để gán nợ) và các doanh nghiệp xuất khẩu sẽ dựa vào các hướng dẫn và chỉ định củ thể trên căn bản kí kết này để làm theo. Như vậy, mỗi hình thức xuất khẩu được liệt kê ở trên có những mặt tốt và mặt hạn chế riêng, các doanh nghiệp nên dựa vào quy mô cũng như nguồn lực của mình để chọn loại hình xuất khẩu cho phù hợp. Ngoài ra, ngày này có rất nhiều các công ty tư vấn, cung cấp dịch vụ xuất khẩu đã giúp các doanh nghiệp đưa sản phẩm của mình ra nước ngoài một cách hiệu quả hơn.
Vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế Xuất khẩu đã và đang giữ một vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế nói chung và sự phát triển của một quốc gia nói riêng. Thậm chí nó còn mang tính vĩ mô thể hiện trên toàn cầu. Dưới đây là một số vai trò chính nhất của xuất khẩu, bao gồm: Xuất khẩu đóng góp quan trọng vào sự tăng trưởng của kinh tế 10 Theo tính toán của tổng, nhu cầu từ bên ngoài được coi là xuất khẩu. Tỷ lệ giữa giá trị nhập khẩu và tổng thu nhập quốc dân chính là số đo thể hiện mức độ phụ thuộc của một nền kinh tế vào xuất khẩu.
Thực tế nhiều quốc gia đã công nhận, xuất khẩu đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng trưởng kinh tế, đặc biết là đối với các quốc gia có nhu cầu nội địa yếu. Xuất khẩu không những mang lại thị trường tiêu thụ rộng lớn cho doanh nghiệp, tạo cơ hội cho doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất mà còn giúp đất nước thu về một nguồn ngoại tệ khổng lồ, tất cả phục vụ cho một mục tiêu chung là tăng trưởng kinh tế. Vì những lợi ích kinh tế mà xuất khẩu mang lại, nhiều quốc gia trên thế giới đã và đang hình thành cho mình chính sách hướng đến xuất khẩu. Tuy nhiên để có một nền kinh tế cân bằng, phát triển ổn định thì các quốc gia cũng cần quan tâm đến nhu cầu trong nước, không để chỉ phụ thuộc vào yếu tố ngoài nước là xuất khẩu.
Xuất khẩu tạo việc làm và nâng cao chất lượng đời sống cho người lao động Xuất khẩu không những tác động tốt lên nền kinh tế đất nước mà còn tạo ra những chuyển biến tích cực trong đời sống của nhân dân. Các doanh nghiệp xuất khẩu với thị trường rộng lớn ở nước ngoài tạo ra nguồn công ăn việc làm ổn định cho người lao động với mức thu nhập tương đối tốt. Xuất khẩu còn là tiền đề để nhập khẩu lại các mặt hàng, hàng hóa có chất lượng cao từ nước ngoài để phục vụ đời sống hàng ngày của nhân dân Xuất khẩu giúp mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại Nền kinh tế gắn với phân công lao động quốc tế là kết quả của xuất khẩu và các hoạt động kinh tế đổi ngoại. Ra đời sớm hơn, hoạt động xuất khẩu thúc đẩy một số hoạt động kinh tế đối ngoại như vận tải quốc tế, tín dụng quốc tế, đầu tư phát triển,.
Sau đó, khi các mối quan hệ đối ngoại được thiết lập sẽ tác động ngược lại, tạo điều kiện để hoạt động xuất khẩu phát triển và mở rộng. 11 Hoạt động xuất khẩu góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm Hàng hóa trong nước muốn đến được tay người tiêu dùng nước ngoài, ngoài phải trải qua cạnh tranh khốc liệt với hàng hóa của các nước đối thủ, còn phải vượt qua được hàng rào thuế quan và phi thuế quan mà nước nhập khẩu đặt ra. Vì vậy, để hội nhập vào nền kinh tế thế giới và khu vực, các quốc gia cũng như doanh nghiệp xuất khẩu phải liên tục cải tiến sản phẩm, nâng cao chất lượng, giảm giá thành của sảm phẩm,… tạo nên một sức cạnh tranh nhất định với hàng hóa của các nước khác. Chỉ có như vậy, hàng hóa nước mình mới nắm vững được thị trường xuất khẩu và phát triển, mở rộng ra các thị trường lớn hơn.