Luận văn thạc sĩ giải pháp tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa tại huyện bình giang tỉnh hải dương

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hóa trong sản xuất lúa tại huyện Bình Giang, Hải Dương.

• Tác giả: Hà Thảo Nguyên
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Diễn
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Cường Chuyển Giao Công Nghệ Cơ Giới Hóa Đồng Bộ Trong Sản Xuất Lúa Tại Huyện Bình Giang, Tỉnh Hải Dương
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH VÀ HỘP
• TRÍCH YẾU LUẬN VĂN
• THESIS ABSTRACT
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu chung
• 2.2. Mục tiêu cụ thể
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cơ Giới Hóa Đồng Bộ Trong Sản Xuất Lúa

Nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là sản xuất lúa. Để nâng cao năng suất và chất lượng, cơ giới hóa đồng bộ sản xuất lúa là yếu tố then chốt. Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ, trong đó có Quyết định số 3642/QĐ-BNN-CB và 4485/QĐ-BNN-CB, thể hiện sự quan tâm đến cơ giới hóa nông nghiệp. Phong trào "Cánh đồng mẫu lớn" cũng thúc đẩy nhu cầu cơ giới hóa đồng bộ. Tuy nhiên, việc triển khai còn nhiều thách thức, đòi hỏi các giải pháp hiệu quả để tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hóa.

1.1. Vai Trò Của Cơ Giới Hóa Đồng Bộ Trong Nông Nghiệp

Cơ giới hóa đồng bộ không chỉ giúp giảm chi phí sản xuất mà còn nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo. Nó cũng góp phần giải phóng sức lao động, tạo điều kiện cho chuyển dịch cơ cấu lao động nông thôn. Theo tài liệu gốc, cơ giới hóa giúp giảm chi phí làm đất và tăng hiệu quả sản xuất trên một đơn vị diện tích. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, khi cạnh tranh về giá và chất lượng ngày càng gay gắt.

1.2. Khái Niệm Về Chuyển Giao Công Nghệ Cơ Giới Hóa Đồng Bộ

Chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ bao gồm việc đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuật, máy móc thiết bị vào tất cả các khâu của quy trình sản xuất lúa, từ làm đất, gieo cấy đến thu hoạch và chế biến. Mục tiêu là tạo ra một quy trình khép kín, hiệu quả và bền vững. Việc chuyển giao công nghệ này cần được thực hiện một cách bài bản, có sự tham gia của các nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân.

II. Thách Thức Trong Cơ Giới Hóa Sản Xuất Lúa Tại Bình Giang

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc cơ giới hóa sản xuất lúa tại Bình Giang, Hải Dương vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Đó là sự phát triển chưa đồng đều giữa các khâu, sự phụ thuộc vào máy móc nhập khẩu, quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ và thiếu vốn đầu tư. Theo nghiên cứu, nhiều nơi cơ giới hóa chỉ mang tính hình thức, chưa đồng bộ, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp đồng bộ để khắc phục những hạn chế này và thúc đẩy ứng dụng cơ giới hóa trong sản xuất lúa.

2.1. Hạn Chế Về Máy Móc Thiết Bị Cơ Giới Hóa

Ngành cơ khí trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu về máy móc thiết bị cơ giới hóa cho sản xuất lúa. Nhiều loại máy móc phải nhập khẩu với giá thành cao, gây khó khăn cho nông dân. Máy móc sản xuất trong nước tuy có giá rẻ hơn nhưng chất lượng và hiệu quả chưa cao, chưa được người dân tin dùng. Cần có chính sách hỗ trợ phát triển ngành cơ khí nông nghiệp để sản xuất ra các loại máy móc phù hợp với điều kiện sản xuất của Việt Nam.

2.2. Khó Khăn Về Quy Mô Sản Xuất Và Vốn Đầu Tư

Quy mô sản xuất lúa còn nhỏ lẻ, manh mún là một trở ngại lớn cho việc cơ giới hóa đồng bộ. Việc dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất còn gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, chi phí đầu tư cho máy móc thiết bị cơ giới hóa là khá lớn, vượt quá khả năng tài chính của nhiều hộ nông dân. Cần có chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi để giúp nông dân đầu tư vào cơ giới hóa.

2.3. Thiếu Đào Tạo Về Vận Hành Và Bảo Dưỡng Máy Móc

Một bộ phận không nhỏ nông dân còn thiếu kiến thức và kỹ năng về vận hành và bảo dưỡng máy móc cơ giới hóa. Điều này dẫn đến việc sử dụng máy móc không hiệu quả, gây lãng phí và giảm tuổi thọ của máy. Cần tăng cường đào tạo, tập huấn cho nông dân về cơ giới hóa để họ có thể sử dụng và bảo dưỡng máy móc một cách hiệu quả.

III. Giải Pháp Tăng Cường Chuyển Giao Công Nghệ Tại Bình Giang

Để tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa tại Bình Giang, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính sách, kỹ thuật đến tổ chức sản xuất. Cần xây dựng cơ chế chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào cơ giới hóa nông nghiệp, nâng cao năng lực cho hệ thống khuyến nông địa phương và nâng cao trình độ cho người dân. Đồng thời, cần tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn để tạo điều kiện thuận lợi cho cơ giới hóa.

3.1. Hoàn Thiện Cơ Chế Chính Sách Hỗ Trợ Cơ Giới Hóa

Cần rà soát, sửa đổi và bổ sung các cơ chế chính sách hỗ trợ cơ giới hóa nông nghiệp cho phù hợp với thực tế. Cần có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng cho các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất máy móc nông nghiệp và các hộ nông dân mua máy móc. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất để tạo điều kiện cho cơ giới hóa.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cho Hệ Thống Khuyến Nông Địa Phương

Hệ thống khuyến nông đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đến người dân. Cần nâng cao năng lực cho cán bộ khuyến nông về kiến thức, kỹ năng và phương pháp chuyển giao công nghệ. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp và hệ thống khuyến nông để đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuật đến với người dân một cách nhanh chóng và hiệu quả.

3.3. Đẩy Mạnh Đào Tạo Và Tập Huấn Cho Nông Dân

Cần tăng cường đào tạo và tập huấn cho nông dân về cơ giới hóa, từ vận hành và bảo dưỡng máy móc đến các kỹ thuật canh tác tiên tiến. Cần tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo, tham quan mô hình để người dân có cơ hội học hỏi kinh nghiệm và tiếp cận với các công nghệ mới. Đồng thời, cần xây dựng các tài liệu hướng dẫn, tờ rơi, video clip về cơ giới hóa để cung cấp thông tin cho người dân.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Hiệu Quả Cơ Giới Hóa Đồng Bộ

Việc ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa tại Bình Giang đã mang lại những kết quả tích cực. Năng suất lúa tăng lên, chi phí sản xuất giảm xuống và hiệu quả kinh tế được nâng cao. Theo nghiên cứu, năng suất lúa trung bình khi áp dụng cơ giới hóa đồng bộ đạt 61,05 tạ/ha, tăng 7,16 tạ/ha so với cơ giới hóa không đồng bộ. Việc áp dụng cơ giới hóa đồng bộ cũng giúp giảm chi phí công lao động và tăng hiệu quả đồng vốn.

4.1. Nâng Cao Năng Suất Và Chất Lượng Lúa Gạo

Cơ giới hóa đồng bộ giúp nâng cao năng suất và chất lượng lúa gạo thông qua việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng giống lúa chất lượng cao và quản lý dịch hại hiệu quả. Máy móc thiết bị hiện đại giúp thực hiện các công đoạn sản xuất một cách chính xác và đồng đều, giảm thiểu thất thoát và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

4.2. Giảm Chi Phí Sản Xuất Và Tăng Lợi Nhuận

Cơ giới hóa đồng bộ giúp giảm chi phí sản xuất thông qua việc giảm chi phí lao động, chi phí vật tư và chi phí quản lý. Máy móc thiết bị hiện đại giúp thực hiện các công đoạn sản xuất một cách nhanh chóng và hiệu quả, giảm thiểu thời gian và công sức lao động. Đồng thời, cơ giới hóa cũng giúp tăng năng suất và chất lượng lúa gạo, từ đó tăng lợi nhuận cho người nông dân.

V. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Cơ Giới Hóa Sản Xuất Lúa

Việc tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa tại Bình Giang là một yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, các đơn vị tham gia chuyển giao công nghệ và UBND huyện Bình Giang. Cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp, nâng cao năng lực cho hệ thống khuyến nông và người dân, đồng thời tổ chức sản xuất theo hướng tập trung, quy mô lớn.

5.1. Kiến Nghị Đối Với Nhà Nước Về Chính Sách Hỗ Trợ

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách hỗ trợ cơ giới hóa nông nghiệp, đặc biệt là các chính sách về tín dụng, thuế và đất đai. Cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất máy móc nông nghiệp và các hộ nông dân mua máy móc. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ dồn điền đổi thửa, tích tụ ruộng đất để tạo điều kiện cho cơ giới hóa.

5.2. Kiến Nghị Đối Với UBND Huyện Bình Giang Về Triển Khai Cơ Giới Hóa

UBND huyện Bình Giang cần chủ động xây dựng kế hoạch triển khai cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Cần tăng cường tuyên truyền, vận động người dân tham gia cơ giới hóa. Đồng thời, cần phối hợp với các cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp và hệ thống khuyến nông để đưa các tiến bộ khoa học kỹ thuật đến với người dân một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp Việt Nam đang trong giai đoạn tái cơ cấu mạnh mẽ nhằm nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Tại vùng Đồng bằng sông Hồng, quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng đã thúc đẩy sự chuyển dịch lớn của lực lượng lao động nông thôn sang lĩnh vực phi nông nghiệp. Huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương có tổng diện tích tự nhiên đạt 104,7 km² với hệ thống thủy lợi và giao thông nội đồng thuận lợi, tạo nền tảng vững chắc để tổ chức sản xuất lúa hàng hóa tập trung. Mặc dù địa phương đã đạt tỷ lệ 100% cơ giới hóa ở khâu làm đất và trên 80% diện tích gieo cấy lúa chất lượng cao với giá trị sản xuất bình quân đạt trên 112 triệu đồng/ha mỗi năm, quá trình cơ giới hóa nhìn chung vẫn chưa đồng bộ. Khâu gieo mạ khay và cấy máy vẫn còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn, dẫn đến chi phí lao động thời vụ tăng cao và hạn chế năng suất tổng thể.

Đề tài nghiên cứu được triển khai nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng và nhận diện các yếu tố tác động đến quá trình chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa tại huyện Bình Giang giai đoạn 2015 - 2019. Mục tiêu trọng tâm là đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ thúc đẩy ứng dụng công nghệ hiện đại vào toàn bộ chuỗi canh tác lúa tại địa phương. Về mặt thực tiễn, việc ứng dụng thành công công nghệ cơ giới hóa đồng bộ giúp nâng năng suất lúa bình quân lên 61,05 tạ/ha, đồng thời tối ưu hóa chi phí đầu vào và gia tăng hiệu quả sử dụng đồng vốn gần gấp 2 lần so với phương thức sản xuất cơ giới hóa không đồng bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên lý thuyết chuyển giao công nghệ trong nông nghiệp của Đỗ Kim Chung (2005) và khung lý thuyết về cơ giới hóa nông nghiệp hiện đại của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO, 1997; 2013). Mô hình nghiên cứu phân tích tiến trình phổ biến tiến bộ kỹ thuật qua ba kênh chính: tiếp xúc cá nhân, tiếp xúc nhóm (mô hình trình diễn, hội nghị đầu bờ, đào tạo tập huấn) và phương tiện thông tin đại chúng.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Chuyển giao công nghệ nông nghiệp theo Luật Chuyển giao công nghệ năm 2017; Cơ giới hóa nông nghiệp là quá trình thay thế công cụ thủ công và sức kéo gia súc bằng máy móc chuyên dụng; Cơ giới hóa đồng bộ là việc vận hành liên hoàn hệ thống máy móc ở tất cả các giai đoạn từ làm đất, gieo mạ khay, cấy máy, chăm sóc bảo vệ thực vật đến thu hoạch và chế biến. Nghiên cứu cũng kế thừa định hướng từ các văn bản pháp lý quốc gia như Quyết định số 3642/QĐ-BNN-CB và Quyết định số 4485/QĐ-BNN-CB năm 2015 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về phát triển cơ giới hóa phục vụ tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân huyện Bình Giang và Sở Nông nghiệp & PTNT tỉnh Hải Dương giai đoạn 2015 - 2018. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thực địa từ tháng 4/2018 đến tháng 7/2019 thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) kết hợp điều tra phỏng vấn bán cấu trúc.

Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 80 hộ nông dân trực tiếp canh tác lúa và 08 cán bộ chuyên trách (01 cán bộ cấp tỉnh, 02 lãnh đạo đơn vị chuyển giao công nghệ, 05 cán bộ quản lý cấp huyện và xã). Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo quy mô diện tích canh tác (quy mô nhỏ, trung bình và lớn) được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện khách quan cho các nhóm đối tượng sản xuất tại địa phương. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng với các phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chi phí - lợi ích và đánh giá mức độ hài lòng. Việc lựa chọn phương pháp này giúp xác lượng hóa chính xác hiệu quả kinh tế và làm rõ các rào cản kỹ thuật trong quá trình chuyển giao công nghệ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ cơ giới hóa tại huyện Bình Giang có sự mất cân đối nghiêm trọng giữa các công đoạn sản xuất. Trong khi khâu làm đất và bơm tưới tiêu đạt tỷ lệ 100%, khâu thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp đạt trên 80%, thì khâu gieo mạ khay và cấy máy mới chỉ đạt tỷ lệ dưới 15% diện tích canh tác toàn huyện.

Thứ hai, mô hình cơ giới hóa đồng bộ đem lại hiệu quả vượt trội về năng suất sinh học và năng suất thực thu. Năng suất lúa trung bình của các hộ áp dụng cơ giới hóa đồng bộ đạt 61,05 tạ/ha, tăng 7,16 tạ/ha (tương đương mức tăng 13,28%) so với sản xuất đại trà áp dụng cơ giới hóa không đồng bộ (đạt 53,89 tạ/ha).

Thứ ba, công nghệ đồng bộ giúp giảm mạnh chi phí sản xuất và nâng cao hiệu quả đồng vốn đầu tư. Chi phí công lao động cho khâu gieo cấy giảm từ 25 - 30 công/ha xuống chỉ còn 2 - 3 công/ha khi sử dụng máy cấy 6 hàng và 8 hàng. Lợi nhuận thuần trên một hecta lúa cơ giới hóa đồng bộ cao hơn sản xuất truyền thống từ 6 đến 8 triệu đồng/vụ, giúp tỷ suất lợi nhuận trên chi phí tăng gần gấp 2 lần.

Thứ tư, rào cản tài chính và trình độ công nghệ là trở ngại lớn nhất đối với việc mở rộng mô hình. Khoảng 68% số hộ chưa tham gia cho biết chi phí mua sắm máy móc nhập khẩu từ Nhật Bản hoặc Hàn Quốc quá cao, dao động từ 170 triệu đến 800 triệu đồng/máy, vượt quá khả năng tài chính của các hộ gia đình quy mô nhỏ.

Thảo luận kết quả

Hệ thống bảng so sánh chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật và biểu đồ phân bổ diện tích canh tác trong nghiên cứu minh chứng trực quan rằng mức độ đồng bộ hóa cơ giới tỷ lệ thuận với lợi nhuận ròng của nông hộ. Sự chậm trễ trong khâu gieo mạ khay và cấy máy bắt nguồn từ độ phức tạp kỹ thuật của giá thể đất mạ, rủi ro sâu bệnh khi chăm sóc mạ thảm và tình trạng đường giao thông nội đồng tại một số vùng chưa đáp ứng được kích thước di chuyển của máy cấy lớn.

Khi đối chiếu với các nghiên cứu quốc tế, thực trạng tại Bình Giang phản ánh quy luật phát triển tương đồng với kinh nghiệm của Hàn Quốc và Đài Loan trong giai đoạn đầu hiện đại hóa. Tại Hàn Quốc, nhờ chuyển đổi sang hệ thống mạ khay cấy máy và máy gặt đập liên hợp, thời gian lao động trên mỗi hecta lúa đã giảm mạnh từ 297 giờ/ha năm 2001 xuống còn 180 giờ/ha năm 2010. Kết quả nghiên cứu của Mohammad Ali Hormozia tại Iran cũng khẳng định việc sử dụng máy móc liên hoàn giúp gia tăng trực tiếp năng suất và giảm tổn thất sau thu hoạch từ 5% đến 7%. Luận văn chứng minh rằng cơ giới hóa rời rạc từng khâu chỉ mang lại giá trị cục bộ, chỉ khi đồng bộ hóa toàn diện mới giải phóng triệt để sức lao động và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế tín dụng ưu đãi và trợ giá mua sắm máy nông nghiệp. Ủy ban nhân dân tỉnh Hải Dương và Ngân hàng Nông nghiệp & PTNT cần ban hành gói hỗ trợ vay vốn ưu đãi từ 50% đến 60% giá trị thiết bị với lãi suất ưu đãi từ 5% đến 6%/năm trong thời hạn 5 năm, triển khai ngay trong giai đoạn 2020 - 2022 nhằm thúc đẩy ít nhất 30 tổ chức dịch vụ đầu tư dây chuyền gieo mạ và máy cấy.

Thứ hai, mở rộng diện tích tích tụ ruộng đất và nâng cấp hạ tầng cánh đồng lớn. Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Bình Giang chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã quy hoạch vùng sản xuất tập trung quy mô từ 30 ha đến 50 ha, dỡ bỏ bờ vùng bờ thửa nhỏ và kiên cố hóa 100% đường giao thông nội đồng để nâng tỷ lệ diện tích cấy máy đạt 70% vào năm 2025.

Thứ ba, nâng cao năng lực chuyển giao kỹ thuật của hệ thống khuyến nông địa phương. Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với các Viện nghiên cứu nông nghiệp tổ chức từ 10 đến 15 lớp đào tạo chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật làm mạ khay tự động và vận hành máy móc cho 100% khuyến nông viên cơ sở cùng các tổ hợp tác trong giai đoạn 2020 - 2023.

Thứ tư, đẩy mạnh liên kết bốn nhà và xã hội hóa dịch vụ cơ giới hóa nông nghiệp. Các doanh nghiệp cung ứng máy móc và vật tư phối hợp cùng các hợp tác xã nông nghiệp ký kết hợp đồng dịch vụ trọn gói và bao tiêu sản phẩm đầu ra, phấn đấu đưa giá trị canh tác bình quân toàn huyện đạt trên 130 triệu đồng/ha trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp tại các Sở, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể sử dụng công trình làm tài liệu tham khảo để xây dựng đề án phát triển cơ giới hóa đồng bộ và hoàn thiện tiêu chí nông thôn mới nâng cao tại các địa bàn đồng bằng.

Nhóm ban quản trị hợp tác xã nông nghiệp và các tổ dịch vụ cơ giới hóa tìm thấy mô hình vận hành thực tế cho dịch vụ sản xuất mạ khay cấy máy thuê, giải quyết bài toán hiệu quả kinh tế khi đầu tư trang thiết bị có giá trị từ 300 đến 800 triệu đồng.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp khai thác luận văn như một công trình mẫu về phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (PRA), phân tích hiệu quả tài chính và đánh giá chuỗi chuyển giao tiến bộ kỹ thuật.

Nhóm doanh nghiệp sản xuất, phân phối máy nông nghiệp nắm bắt chính xác nhu cầu thị trường, đặc điểm quy mô ruộng đất và mức độ tiếp nhận công nghệ của nông dân vùng Đồng bằng sông Hồng để điều chỉnh thiết kế máy cấy và máy gặt phù hợp với địa hình thực tế.

Câu hỏi thường gặp

Cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa khác cơ giới hóa bộ phận ở những điểm cơ bản nào? Cơ giới hóa bộ phận chỉ sử dụng máy móc ở từng khâu rời rạc như làm đất hoặc tuốt lúa, trong khi cơ giới hóa đồng bộ là việc ứng dụng liên hoàn chuỗi thiết bị từ làm đất, gieo mạ khay, cấy máy, chăm sóc đến gặt đập liên hợp. Nghiên cứu thực tế chứng minh mô hình đồng bộ giúp năng suất lúa tăng thêm 7,16 tạ/ha và gia tăng hiệu quả đồng vốn gần gấp 2 lần.

Tại sao khâu gieo mạ khay và cấy máy tại Bình Giang lại có tỷ lệ áp dụng thấp dưới 15%? Nguyên nhân chủ yếu do kỹ thuật làm mạ khay đòi hỏi quy trình khắt khe về phối trộn giá thể đất, kiểm soát độ ẩm và nhiệt độ, nếu gặp thời tiết bất lợi dễ dẫn đến hỏng mạ. Ngoài ra, chi phí đầu tư máy cấy chuyên dụng khá cao từ 170 đến trên 350 triệu đồng mỗi chiếc khiến các nông hộ nhỏ khó tự trang bị.

Hiệu quả kinh tế của mô hình cơ giới hóa đồng bộ tại huyện Bình Giang được lượng hóa qua những chỉ tiêu nào? Dữ liệu khảo sát 80 nông hộ cho thấy năng suất bình quân của mô hình đồng bộ đạt 61,05 tạ/ha, cao hơn mức 53,89 tạ/ha của sản xuất đại trà. Chi phí công lao động giảm từ 30 công/ha xuống còn 2 - 3 công/ha, giúp hạ giá thành và nâng cao giá trị thu nhập bình quân lên trên 112 triệu đồng/ha mỗi năm.

Khung pháp lý nào của Nhà nước đang định hướng và hỗ trợ hoạt động chuyển giao cơ giới hóa nông nghiệp? Hoạt động chuyển giao dựa trên các cơ sở pháp lý vững chắc gồm Quyết định số 3642/QĐ-BNN-CB phê duyệt đề án đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp, Quyết định số 4485/QĐ-BNN-CB ban hành kế hoạch hành động quốc gia và Luật Chuyển giao công nghệ 2017, tạo nền tảng chính sách cho việc phân bổ ngân sách hỗ trợ máy móc.

Hợp tác xã nông nghiệp có vai trò như thế nào trong việc khắc phục rào cản vốn đầu tư máy móc? Hợp tác xã đóng vai trò đại diện đứng ra tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, thành lập các tổ dịch vụ cơ giới hóa tập trung để mua sắm dàn máy móc trị giá từ 300 đến 800 triệu đồng. Thay vì từng hộ riêng lẻ mua máy, hợp tác xã cung cấp dịch vụ trọn gói mạ khay, cấy máy và thu hoạch với mức giá hợp lý, giúp giảm 20% chi phí cho nông dân.

Kết luận

• Cơ giới hóa đồng bộ là xu thế tất yếu và động lực cốt lõi để thúc đẩy tái cơ cấu nông nghiệp, nâng cao giá trị lúa gạo tại huyện Bình Giang.
• Kết quả khảo sát thực tế 80 nông hộ khẳng định việc áp dụng đồng bộ giúp tăng năng suất lúa thêm 7,16 tạ/ha và nâng cao hiệu quả sử dụng đồng vốn gần gấp 2 lần.
• Nút thắt lớn nhất của địa phương tập trung ở khâu mạ khay và cấy máy với tỷ lệ cơ giới hóa hiện tại dưới 15% do rào cản chi phí thiết bị và độ phức tạp kỹ thuật.
• Luận văn đóng góp hệ thống giải pháp thực tiễn gồm gói hỗ trợ vay vốn lãi suất 5% - 6%/năm, tích tụ ruộng đất tạo cánh đồng lớn 30 - 50 ha và nâng cao năng lực khuyến nông cơ sở.
• Lộ trình giai đoạn 2020 - 2025 cần tập trung nhân rộng mô hình tổ dịch vụ hợp tác xã cơ giới hóa nhằm đạt mục tiêu 70% diện tích gieo cấy lúa bằng máy trên toàn huyện.

Để tham khảo chi tiết toàn bộ hệ thống số liệu định lượng, bảng biểu phân tích và các khuyến nghị chính sách mở rộng, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và bạn đọc quan tâm có thể khai thác trực tiếp toàn văn luận văn tại thư viện Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HÀ THẢO NGUYÊN GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ CƠ GIỚI HOÁ ĐỒNG BỘ TRONG SẢN XUẤT LÚA TẠI HUYỆN BÌNH GIANG, TỈNH HẢI DƯƠNG Ngành: Phát Triển Nông Thôn Mã Số: 8340410 Người Hướng Dẫn Khoa Học: PGS.TS Nguyễn Thị Diễn c NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 1 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Hà Thảo Nguyên i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS.

Nguyễn Thị Diễn đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Chính sách, Khoa Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, Trung tâm Chuyển giao công nghệ và Khuyến nông - Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Hà Thảo Nguyên ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

viii Danh mục biểu đồ. ix Danh mục hình và hộp .x Trích yếu luận văn. xi Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. Cơ sở lý luận và thực tiễn.

Cơ sở lý luận về chuyển giao công nghệ cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa. Một số khái niệm cơ bản. Vai trò của cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa. Đặc điểm chuyển giao công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” trong sản xuất lúa.

Nội dung chuyển giao công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” trong sản xuất lúa. Các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển giao công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” trong sản xuất lúa. Cơ sở thực tiễn về chuyển giao công nghệ cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới.

Thực tiễn ở Việt Nam. Bài học kinh nghiệm rút ra cho địa phương. Một số nghiên cứu có liên quan. Phương pháp nghiên cứu.

Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp tiếp cận. Phương pháp chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập số liệu. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu.

Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu. Thực trạng chuyển giao công nghệ cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa. Xây dựng bộ máy chuyển giao công nghệ.

Đánh giá về nhu cầu công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” trong sản xuất lúa. Phương pháp chuyển giao công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” trong sản xuất lúa. Kết quả của chuyển giao công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” trong sản xuất lúa. Các yếu tố ảnh hưởng tới chuyển giao công nghệ cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa.

Yếu tố về cơ chế chính sách của huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương. Năng lực của hệ thống khuyến nông huyện Bình Giang. Cách thức tổ chức thực hiện chuyển giao công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” trong sản xuất lúa tại huyện Bình Giang. Bản chất của công nghệ “cơ giới hoá đồng bộ” tác động đến kết quả sản xuất lúa của huyện Bình Giang.

Yếu tố đặc điểm kinh tế xã hội của người dân trồng lúa tại huyện Bình Giang. Giải pháp tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa. Điều kiện để chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa tại huyện Bình Giang. Giải pháp về cơ chế chính sách.

Giải pháp về nâng cao năng lực chuyển giao cho khuyến nông địa phương. Giải pháp về nâng cao trình độ cho người dân. Giải pháp về tổ chức thực hiện. Kết luận và kiến nghị.

Đối với Nhà nước. Đối với các đơn vị tham gia chuyển giao công nghệ. Đối với UBND huyện Bình Giang .83 Tài liệu tham khảo .87 v c DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BNN Bộ Nông nghiệp BVTV Bảo vệ thực vật CB Các bộ CBKN Cán bộ khuyến nông CGH Cơ giới hóa CGHNN Cơ giới hóa nông nghiệp CN Công nghiệp cs Cộng sự đ đồng ĐB Đồng bộ ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH Đồng bằng sông Hồng ĐVT Đơn vị tính Ha Hecta HTX Hợp tác xã Kg Kilogram KH&CN Khoa học và công nghệ MH Mô hình NDT Nhân dân tệ NN & PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn PRA Participatory Rural Appraisal, phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân vi c Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt PTNT Phát triển nông thôn QĐ Quyết định QL Quốc lộ QML Quy mô lớn QMN Quy mô nhỏ QMTB Quy mô trung bình SL Số lượng TBKT Tiến bộ kỹ thuật TT Thành tiền TTCN Tiểu thủ công nghiệp TƯ Trung ương UBND Ủy ban nhân dân USD Đô la mỹ XDCB Xây dựng cơ bản vii c DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Mức độ (%) cơ giới hóa một số khâu chủ yếu.

Tình hình sử dụng đất đai trong huyện. Nhu cầu tham gia hoạt động chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa. Số hộ được tham gia chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa. Số lớp đào tạo tập huấn về chuyển giao cơ giới hóa đồng bộ.

Đánh giá của các hộ dân về các lớp tập huấn. Số mô hình được thực hiện từ năm 2016 – 2018. Số lượt tham quan được thực hiện từ năm 2016 -2018. Kết quả chuyển giao công nghệ “cơ giới hóa đồng bộ” tại huyện Bình Giang.

Số hộ điều tra áp dụng cơ giới hóa. Sản lượng và năng suất lúa khi áp dụng cơ giới hóa đồng bộ. Hiệu quả kinh tế của sản xuất lúa áp dụng cơ giới hóa đồng bộ. Đánh giá của các hộ điều tra về tuyên truyền và quảng bá mở rộng chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa.

Thực trạng về đội ngũ cán bộ khuyến nông trên địa bàn huyện. Đánh giá của các hộ điều tra về cán bộ khuyến nông. Đánh giá của các hộ điều tra về khuyến nông viên cơ sở. Các loại giống và vật tư đã hỗ trợ và người dân đối ứng.

Đánh giá những chỉ tiêu kinh tế và kỹ thuật của mô hình. Hiệu quả kinh tế so sánh giữa mô hình với sản xuất đại trà. Các yếu tố về đặc điểm cơ bản của người dân trồng lúa. Các yếu tố kinh tế ảnh hưởng đến hộ nông dân trong việc ra quyết định áp dụng công nghệ vào trong sản xuất.

Các yếu tố xã hội ảnh hưởng đến hộ nông dân trong việc ra quyết định áp dụng công nghệ vào trong sản xuất .74 viii c DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 4. Diện tích đất trồng lúa áp dụng cơ giới hóa đồng bộ. Lý do không tham gia chuyển giao cơ giới hóa đồng bộ của hộ. Đánh giá của người dân tham gia mô hình.

Hiệu quả đánh giá của hộ khi ứng dụng công nghệ và TBKT trong sản xuất lúa .52 ix c DANH MỤC HÌNH VÀ HỘP Hình 3. Bản đồ hành chính huyện Bình Giang. Tham quan mô hình tại Hà Nam. Sự quan tâm đến chuyển giao công nghệ và tiến bộ kỹ thuật.

Cơ chế chính sách trong chuyển giao công nghệ đối với doanh nghiệp. Cơ chế chính sách trong thu nhập và phúc lợi cho cán bộ khuyến nông. Tham gia xây dựng mô hình trình diễn. Rủi ro về công nghệ.

Tổ dịch vụ khuyến nông. Đánh giá của các hộ dân về năng suất và chất lượng lúa áp dụng cơ giới hóa đồng bộ. Đánh giá của các hộ dân về giá bán của lúa áp dụng cơ giới hóa đồng bộ .70 x c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Hà Thảo Nguyên Tên luận văn: Giải pháp tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hóa đồng bộ trong sản xuất lúa tại huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương Chuyên ngành: Phát triển nông thôn Mã số: 8620116 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển giao công nghệ cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa tại huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường chuyển giao công nghệ cơ giới hoá đồng bộ trong sản xuất lúa tại địa bàn nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu Sử dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA - Participatory Rural Appraisal), phương pháp thảo luận nhóm và phương pháp phỏng vấn chuyên gia để phỏng vấn và thu thập các thông tin liên quan.

Điều tra phỏng vấn 01 cán bộ cấp tỉnh, 02 cán bộ lãnh đạo thuộc đơn vị chuyển giao, 05 cán bộ cấp huyện, xã và 80 hộ nông dân sản xuất lúa (theo quy mô sản xuất) để thu thập các thông tin liên quan.