Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Trên Địa Bàn Quy Nhơn

Luận văn thạc sĩ phân tích giải pháp phát triển kinh tế hộ gia đình tại Quy Nhơn, góp phần nâng cao đời sống và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Sơn
• Người hướng dẫn: TS. Đào Hữu Hòa
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế Phát triển
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Tại Quy Nhơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Kết cấu của đề tài
• 1.5. Tổng quan tài liệu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ
• 1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA KINH TẾ HỘ TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA
• 1.1.1. Khái niệm kinh tế hộ
• 1.1.2. Đặc điểm của kinh tế hộ. Vai trò của kinh tế hộ. Khái niệm phát triển kinh tế hộ
• 1.2. NỘI DUNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ
• 1.2.1. Phát triển về mặt số lượng
• 1.2.2. Phát triển về mặt chất lượng
• 1.2.3. Phát triển về mặt quy mô
• 1.2.4. Phát triển về mặt cơ cấu
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ TRONG ĐIỀU KIỆN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.3.1. Chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế hộ
• 1.3.2. Tiềm năng, lợi thế của địa phương
• 1.3.3. Năng lực, khát vọng vươn lên làm giàu của người dân
• 1.3.4. Quy mô và tính chất của thị trường
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN
• 2.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI ẢNH HƯỞNG ĐẾN PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế
• 2.1.3. Điều kiện về xã hội
• 2.1.4. Một số thuận lợi, khó khăn đối với phát triển kinh tế hộ trên địa bàn thành phố Quy Nhơn
• 2.2. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ CỦA THÀNH PHỐ QUY NHƠN THỜI KỲ 2007-2011
• 2.2.1. Thực trạng phát triển về số lượng
• 2.2.2. Thực trạng phát triển về chất lượng
• 2.2.3. Thực trạng phát triển về quy mô
• 2.2.4. Thực trạng phát triển về cơ cấu
• 2.2.5. Phân tích ảnh hưởng tác động của các chính sách khuyến khích phát triển Kinh tế hộ trên địa bàn thành phố Quy Nhơn thời gian qua
• 2.3. ĐÁNH GIÁ NHỮNG THÀNH CÔNG, HẠN CHẾ VÀ NGUYÊN NHÂN HẠN CHẾ VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.3.1. Những thành công
• 2.3.2. Những tồn tại hạn chế
• 2.3.3. Nguyên nhân của tồn tại hạn chế
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN ĐẾN NĂM 2015 VÀ TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. CƠ SỞ TIỀN ĐỀ CHO VIỆC ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP
• 3.1.1. Dự báo biến động môi trường phát triển kinh tế hộ trên địa bàn thành phố Quy Nhơn đến năm 2020
• 3.1.2. Đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển Kinh tế hộ
• 3.1.3. Quan điểm, phương hướng và mục tiêu phát triển Kinh tế hộ trên địa bàn Quy Nhơn trong tương lai
• 3.2. NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ QUY NHƠN ĐẾN NĂM 2015, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2020
• 3.2.1. Giải pháp nhằm đẩy mạnh phát triển về số lượng
• 3.2.2. Giải pháp nhằm nâng cao chất lượng phát triển
• 3.2.3. Giải pháp tăng cường phát triển quy mô
• 3.2.4. Giải pháp phát triển về cơ cấu
• 3.3. Các giải pháp bổ sung. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ CÁC CẤP CÓ THẨM QUYỀN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ ĐẾN NĂM 2015, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2020
• 3.3.1. Kiến nghị đối với chính quyền tỉnh Bình Định
• 3.3.2. Kiến nghị đối với các cơ quan, tổ chức có liên quan
• 3.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Tại Quy Nhơn

Kinh tế hộ gia đình tại Quy Nhơn đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Bài viết này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế hộ gia đình tại địa phương.

1.1. Khái Niệm Kinh Tế Hộ Gia Đình

Kinh tế hộ gia đình được hiểu là các hoạt động sản xuất, kinh doanh do các thành viên trong gia đình thực hiện. Đây là một phần quan trọng trong nền kinh tế địa phương, đóng góp vào GDP và tạo ra việc làm cho người dân.

1.2. Vai Trò Của Kinh Tế Hộ Trong Phát Triển Địa Phương

Kinh tế hộ gia đình không chỉ tạo ra thu nhập cho các hộ mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của thành phố Quy Nhơn. Nó giúp cân bằng thương mại và phát triển các ngành nghề dịch vụ.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Tại Quy Nhơn

Mặc dù có nhiều tiềm năng, kinh tế hộ gia đình tại Quy Nhơn vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn này cần được nhận diện và giải quyết để thúc đẩy sự phát triển.

2.1. Thiếu Vốn Đầu Tư Cho Kinh Tế Hộ

Nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay để mở rộng sản xuất. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát triển và cạnh tranh của họ.

2.2. Công Nghệ Sản Xuất Lạc Hậu

Công nghệ sản xuất của nhiều hộ gia đình còn lạc hậu, dẫn đến chất lượng sản phẩm không cao và không đủ sức cạnh tranh trên thị trường.

III. Giải Pháp Đẩy Mạnh Phát Triển Kinh Tế Hộ Gia Đình Tại Quy Nhơn

Để phát triển kinh tế hộ gia đình, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này sẽ giúp nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện đời sống cho người dân.

3.1. Tăng Cường Hỗ Trợ Tài Chính Cho Hộ Gia Đình

Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính, như cho vay ưu đãi, để giúp các hộ gia đình có đủ vốn đầu tư cho sản xuất.

3.2. Đào Tạo Kỹ Năng Cho Người Lao Động

Đào tạo kỹ năng cho người lao động trong các hộ gia đình sẽ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ

Các giải pháp phát triển kinh tế hộ gia đình cần được áp dụng thực tiễn để đánh giá hiệu quả. Việc này sẽ giúp điều chỉnh và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ.

4.1. Mô Hình Hợp Tác Giữa Các Hộ Gia Đình

Xây dựng mô hình hợp tác giữa các hộ gia đình sẽ giúp chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất.

4.2. Thúc Đẩy Du Lịch Và Dịch Vụ Tại Quy Nhơn

Phát triển du lịch và dịch vụ sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho các hộ gia đình tham gia vào chuỗi giá trị, từ đó tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Kinh Tế Hộ Gia Đình Tại Quy Nhơn

Kinh tế hộ gia đình tại Quy Nhơn có tiềm năng phát triển lớn. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức liên quan.

5.1. Tầm Nhìn Đến Năm 2025

Đến năm 2025, kinh tế hộ gia đình tại Quy Nhơn cần được phát triển mạnh mẽ hơn, với sự hỗ trợ từ các chính sách và chương trình phát triển cụ thể.

5.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần hướng đến phát triển bền vững, đảm bảo lợi ích cho các hộ gia đình và góp phần vào sự phát triển chung của thành phố.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế hộ gia đình là một thành phần quan trọng trong nền kinh tế nhiều thành phần của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa và phát triển kinh tế thị trường. Tính đến cuối năm 2011, cả nước có khoảng 4.352 hộ kinh doanh cá thể phi nông nghiệp, giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp đáng kể vào GDP cũng như ngân sách nhà nước. Tại thành phố Quy Nhơn, số liệu năm 2011 cho thấy có 17.813 hộ kinh doanh cá thể phi nông nghiệp, tạo việc làm cho 27.249 lao động, đóng góp khoảng 954 tỷ đồng vào GDP và 36 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, kinh tế hộ vẫn còn nhiều hạn chế như quy mô nhỏ lẻ, công nghệ lạc hậu, khó khăn về vốn và mặt bằng kinh doanh, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu và trong nước.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận về kinh tế hộ, làm rõ thực trạng phát triển kinh tế hộ tại Quy Nhơn trong giai đoạn 2007-2011, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế hộ đến năm 2015 và tầm nhìn đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các hộ kinh doanh phi nông nghiệp có trụ sở tại Quy Nhơn, bao gồm cả hộ đã đăng ký và chưa đăng ký kinh doanh. Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu, đánh giá đúng vai trò và đề xuất chính sách phát triển kinh tế hộ phù hợp với điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển kinh tế hộ trong nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết phát triển kinh tế hộ: Xem xét kinh tế hộ như một đơn vị kinh tế nhỏ, không có tư cách pháp nhân, chịu trách nhiệm vô hạn về tài sản, với đặc điểm quy mô nhỏ, tính linh hoạt cao nhưng bền vững thấp. Phát triển kinh tế hộ được đánh giá qua các khía cạnh: số lượng, chất lượng, quy mô và cơ cấu kinh tế hộ.

2. Lý thuyết cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu: Phân tích cơ cấu kinh tế hộ theo ngành nghề, quy mô, trình độ kỹ thuật và vùng lãnh thổ, nhằm hướng tới chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, đồng thời phát triển bền vững gắn với bảo vệ môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: hộ kinh doanh cá thể, phát triển kinh tế hộ, quy mô kinh tế hộ, cơ cấu kinh tế hộ, vai trò của kinh tế hộ trong phát triển kinh tế địa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Chi cục Thuế thành phố Quy Nhơn, các báo cáo kinh tế địa phương giai đoạn 2007-2011; khảo sát thực tế với mẫu khoảng 120 hộ kinh doanh cá thể phi nông nghiệp tại Quy Nhơn.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các ngành nghề kinh tế hộ khác nhau trên địa bàn thành phố.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh, hồi quy đơn giản để đánh giá tác động của các nhân tố đến phát triển kinh tế hộ; phân tích SWOT để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức; phương pháp điều tra xã hội học để thu thập ý kiến, nguyện vọng của chủ hộ kinh doanh.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích dữ liệu trong vòng 5 năm (2007-2011), dự báo và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế hộ đến năm 2015 và tầm nhìn đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng số lượng hộ kinh doanh: Số lượng hộ kinh doanh phi nông nghiệp tại Quy Nhơn tăng liên tục từ 2007 đến 2011, đạt 17.813 hộ năm 2011, tăng khoảng 20% so với năm 2007. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn này đạt khoảng 4% mỗi năm.

2. Đóng góp vào GDP và ngân sách nhà nước: Kinh tế hộ đóng góp khoảng 7,7% GDP thành phố năm 2011, tương đương 954 tỷ đồng, với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 14,8% trong giai đoạn 2007-2011. Thu ngân sách từ kinh tế hộ tăng từ 18 tỷ đồng năm 2007 lên 36 tỷ đồng năm 2011, chiếm 6,2% tổng thu ngân sách thành phố.

3. Chất lượng và quy mô kinh tế hộ còn hạn chế: Trình độ quản lý và công nghệ của các hộ kinh doanh còn thấp, phần lớn sử dụng lao động phổ thông, quy mô lao động không vượt quá 10 người theo quy định pháp luật. Khả năng tiếp cận vốn vay còn hạn chế, chỉ khoảng 40% hộ kinh doanh có thể tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

4. Cơ cấu kinh tế hộ chuyển dịch theo hướng công nghiệp và dịch vụ: Tỷ trọng ngành công nghiệp chiếm 49% và dịch vụ chiếm 46,5% trong tổng GDP kinh tế hộ năm 2011, cho thấy sự chuyển dịch tích cực từ nông nghiệp sang các ngành phi nông nghiệp.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng số lượng và đóng góp kinh tế của kinh tế hộ tại Quy Nhơn phản ánh vai trò quan trọng của thành phần này trong phát triển kinh tế địa phương, đặc biệt trong việc giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, sự phát triển chưa đồng đều và còn nhiều hạn chế về chất lượng, quy mô và công nghệ khiến hiệu quả kinh tế chưa cao.

Nguyên nhân chính bao gồm hạn chế về vốn, trình độ quản lý, công nghệ lạc hậu và thiếu liên kết giữa các hộ kinh doanh. So với các nghiên cứu trong khu vực, Quy Nhơn có mức tăng trưởng kinh tế hộ tương đối ổn định nhưng chưa khai thác hết tiềm năng lợi thế địa phương như các sản phẩm truyền thống đặc trưng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng hộ kinh doanh, biểu đồ đóng góp GDP và thu ngân sách, bảng phân tích tỷ lệ tiếp cận vốn vay và trình độ lao động để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hỗ trợ vốn vay cho kinh tế hộ: Thiết lập các chương trình tín dụng ưu đãi, giảm thủ tục hành chính, tăng cường tiếp cận vốn trong vòng 3 năm tới, do Ngân hàng Nhà nước phối hợp với UBND thành phố Quy Nhơn thực hiện.

2. Nâng cao trình độ quản lý và kỹ thuật cho chủ hộ: Tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn kỹ năng quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin và kỹ thuật sản xuất hiện đại, định kỳ hàng năm, do Sở Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với các trường đại học địa phương triển khai.

3. Thúc đẩy liên kết giữa các hộ kinh doanh và doanh nghiệp: Xây dựng các mô hình hợp tác, liên kết chuỗi giá trị sản phẩm đặc trưng địa phương, tạo sức mạnh cạnh tranh trên thị trường trong và ngoài nước, thực hiện trong 5 năm tới, do UBND thành phố và các hiệp hội ngành nghề chủ trì.

4. Phát triển cơ cấu kinh tế hộ theo hướng bền vững và chuyên môn hóa: Ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ có lợi nhuận cao, đồng thời kiểm soát các ngành nghề không phù hợp, bảo vệ môi trường, thực hiện theo kế hoạch phát triển kinh tế địa phương đến năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Giúp hoạch định chính sách phát triển kinh tế hộ phù hợp với điều kiện thực tế, nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ.

2. Chủ hộ kinh doanh và các doanh nghiệp nhỏ: Cung cấp kiến thức về thực trạng, cơ hội và thách thức, từ đó có chiến lược phát triển kinh doanh hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế phát triển: Là tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu sâu hơn về kinh tế hộ và các mô hình phát triển kinh tế địa phương.

4. Tổ chức tín dụng và các tổ chức hỗ trợ phát triển kinh tế: Giúp thiết kế các chương trình hỗ trợ vốn, đào tạo và tư vấn phù hợp với nhu cầu thực tế của kinh tế hộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Kinh tế hộ là gì và có đặc điểm gì nổi bật?
   Kinh tế hộ là đơn vị kinh doanh nhỏ do cá nhân hoặc hộ gia đình làm chủ, không có tư cách pháp nhân, quy mô nhỏ (không quá 10 lao động), chịu trách nhiệm vô hạn về tài sản. Đặc điểm nổi bật là tính linh hoạt, quy mô nhỏ và khả năng thích ứng nhanh với thị trường.

2. Vai trò của kinh tế hộ trong phát triển kinh tế địa phương như thế nào?
   Kinh tế hộ đóng góp vào GDP, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động, thúc đẩy thị trường tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ, đồng thời là cơ sở để phát triển doanh nghiệp trong tương lai.

3. Những khó khăn chính mà kinh tế hộ đang gặp phải là gì?
   Khó khăn về vốn vay, trình độ quản lý và công nghệ thấp, quy mô nhỏ lẻ, thiếu liên kết giữa các hộ và với doanh nghiệp, cũng như hạn chế về mặt bằng kinh doanh.

4. Làm thế nào để nâng cao chất lượng và quy mô kinh tế hộ?
   Cần tăng cường đào tạo quản lý, hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ, thúc đẩy liên kết giữa các hộ và doanh nghiệp, đồng thời phát triển cơ cấu kinh tế theo hướng chuyên môn hóa và bền vững.

5. Chính sách nhà nước đã hỗ trợ kinh tế hộ như thế nào?
   Nhà nước đã ban hành các nghị định về đăng ký kinh doanh hộ cá thể, chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi, miễn giảm thuế, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tạo điều kiện phát triển thị trường cho kinh tế hộ.

Kết luận

• Kinh tế hộ gia đình tại Quy Nhơn đã có sự phát triển tích cực về số lượng, đóng góp đáng kể vào GDP và ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2007-2011.
• Mặc dù vậy, kinh tế hộ vẫn còn nhiều hạn chế về quy mô, công nghệ, quản lý và khả năng tiếp cận vốn.
• Phát triển kinh tế hộ cần được định hướng theo các khía cạnh số lượng, chất lượng, quy mô và cơ cấu kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào hỗ trợ vốn, nâng cao trình độ quản lý, thúc đẩy liên kết và phát triển cơ cấu kinh tế bền vững.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để các cơ quan quản lý, chủ hộ kinh doanh và các tổ chức liên quan triển khai các chính sách phát triển kinh tế hộ hiệu quả trong giai đoạn đến năm 2020.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế hộ tại Quy Nhơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA KINH TẾ HỘ TRONG QUÁ TRÌNH CÔNG NGHIỆP HÓA 1. Khái niệm kinh tế hộ Trong lịch sử kinh tế của Việt Nam, có rất nhiều khái niệm nói về kinh tế hộ. Tuy nhiên, nhìn chung các khái niệm đều xem “hộ” là một cơ sở kinh tế có các tư liệu sản xuất thuộc sở hữu gia đình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất và thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu được đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường có xu hướng hoạt động với mức độ hoàn hảo không cao.

Về mặt pháp lý, kinh tế hộ được thể hiện dưới hình thức hộ cá thể (hay hộ kinh doanh cá thể). Cơ sở pháp lý của loại hình hộ cá thể được thiết lập chính thức ở Nghị định 27-HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng ngày 09/3/1998, theo Nghị định này thì Nhà nước công nhận sự tồn tại và các tác dụng tích cực lâu dài của thành phần kinh tế cá thể trong cơ cấu nền kinh tế quốc dân của nước ta. Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho thành phần kinh tế cá thể hoạt động, phát triển trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, dịch vụ, xây dựng, vận tải với quy mô ngành nghề thích hợp. Mọi công dân Việt Nam có vốn, có tư liệu sản xuất, có kỹ thuật chuyên môn, có sức lao động đều có quyền kinh doanh theo hình thức này trừ cán bộ, viên chức Nhà nước tại chức.

Các đơn vị kinh tế cá thể thời kỳ này là những đơn vị kinh tế tự quản, có tư liệu sản xuất và vốn khác thuộc sở hữu người chủ đứng tên đăng ký kinh doanh, cá thể kinh doanh trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, chủ hộ kinh doanh có quyền xin nghĩ, sát nhập thành các đơn vị kinh tế tập thể, công ty hợp doanh, có quyền xin gia Luan van 8 nhập các tổ chức liên kết liên doanh với các đơn vị kinh tế quốc doanh, các đơn vị kinh tế tập thể theo hình thức thích hợp. Các đơn vị kinh tế này được tổ chức theo những hình thức: (1) Hộ cá thể (2) Hộ tiểu công nghiệp (3) Xí nghiệp tư doanh. Hộ cá thể, theo Nghị định có các điều kiện sau: tư liệu sản xuất và các vốn khác thuộc quyền sở hữu của người đứng tên đăng ký kinh doanh, chủ đăng ký kinh doanh phải là người lao động trực tiếp; những người lao động khác phải là bố mẹ, vợ chồng, con hoặc những người thân khác có tên trong sổ. Sau này Chính phủ ban hành một số Nghị định làm rõ hơn tính pháp lý đăng ký hộ khẩu của người đứng tên đăng ký kinh doanh; thu nhập sau khi đóng thuế thuộc quyền sở hữu của chủ hộ.của hộ cá thể.

Tên gọi “ Hộ kinh doanh cá thể” được ghi nhận tại hai Nghị định của Chính phủ về đăng ký kinh doanh là Nghị định số 02/2000/NĐ-CP ngày 03/12/2000 và Nghị định số 109/2004/NĐ-CP ngày 02/4/2004. Nghị định số 109/2004/NĐ-CP định nghĩa: Hộ kinh doanh cá thể do một cá nhân hoặc hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh dianh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh (Điều 24, khoản 1). Hiện nay, khái niệm hộ kinh doanh cá thể được chính thức đổi tên thành hộ kinh doanh. Và tại Điều 36 Nghị định số 36/2006/NĐ-CP ngày 29/08/2006 và Điều 49 Nghị định số 43/2010/NĐ-CP ngày 15/04/2010 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp, hộ kinh doanh được định nghĩa như sau: Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng Luan van 9 không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.

Định nghĩa trên về “hộ kinh doanh” cho thấy hộ kinh doanh được chia thành ba loại căn cứ vào chủ tạo lập ra nó: (1) Hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ; (2) Hộ kinh doanh do hộ gia đình làm chủ; (3) Hộ kinh doanh do một nhóm người làm chủ. Như vậy, căn cứ vào chủ thể tạo lập ra nó, hộ kinh doanh có thể được hình thành theo ba cách khác nhau: Do một cá nhân đăng ký thành lập, do hộ gia đình hoặc do một nhóm người làm chủ. Trong trường hợp cá nhân muốn thành lập hộ kinh doanh ngoài việc phải thực hiện các thủ tục theo quy định còn phải đáp ứng đủ điều kiện về độ tuổi là từ 18 tuổi trở lên. Đặc điểm của kinh tế hộ.

- Kinh tế hộ không có tư cách pháp nhân. Theo quy định tại Điều 84 Bộ luật dân sự nước Việt Nam năm 2005, một tổ chức được công nhận là pháp nhân phải đáp ứng đủ 04 điều kiện sau đây: + Được thành lập hợp pháp; + Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; + Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; + Nhân danh mình tham gia vào các quan hệ pháp luật một cách độc lập. Căn cứ các điều kiện trên kinh tế hộ không phải là một pháp nhân do không thỏa mãn điều kiện về cơ cấu tổ chức và điều kiện về tài sản. Cơ cấu tổ chức của kinh tế hộ không mang tính chặt chẽ, không mang tính bền vững mà tập trung vai trò chủ yếu ở chủ hộ và dưới chủ hộ là một số lao động, không Luan van 10 có các phòng ban chặt chẽ.

Về tài sản của kinh tế hộ với tài sản của cá nhân chủ kinh tế hộ (của một nhóm người hoặc của hộ gia đình) là không thể phân biệt được, tài sản của kinh tế hộ cũng chính là tài sản của chủ kinh tế hộ (của một nhóm người hoặc của hộ gia đình) và ngược lại. - Kinh tế hộ là hình thức kinh doanh có quy mô nhỏ. Theo quy định tại Điều 49 Nghị định số 43/2010/NĐ-CP ngày 15/04/2010 của Chính phủ về đăng ký doanh nghiệp, kinh tế hộ chỉ được sử dụng thường xuyên không được vượt quá 10 lao động và chỉ được kinh doanh tại một địa điểm. Điều này ràng buộc nếu quy mô kinh doanh vượt quá 10 lao động hoặc muốn mở rộng kinh doanh cùng lúc nhiều địa điểm bắt buộc các kinh tế hộ phải chuyển lên công ty, doanh nghiệp.

Việc quy định như vậy mặc dù còn chưa được phù hợp đối với một số kinh tế hộ ngành nghề, lĩnh vực mang tính đặc thù như ăn uống, giải khát cần rất nhiều lao động cùng lúc, tuy nhiên có ý nghĩa định hướng khuyến khích các kinh tế hộ có quy mô tương đối lớn nên phát triển thành các loại hình doanh nghiệp, đây được xem là môi trường kinh doanh mang tính năng động hơn, tính cạnh tranh, liên doanh liên kết tốt hơn và dĩ nhiên sẽ phù hợp với thông lệ quốc tế hơn. Trên thực tế, hầu như các kinh tế hộ đều có quy mô nhỏ lẻ thậm chí cũng có những kinh tế hộ rất nhỏ với một người đứng ra thành lập và tự kinh doanh không thuê mướn lao động như một tiệm cắt tóc, tiệm may, tiệm photo, bán tạp hóa. nhưng yếu tố nhỏ lẻ về quy mô kinh doanh này không bắt nguồn từ quy định của pháp luật mà do thiếu vốn kinh doanh, thiếu mặt bằng.dẫn đến quy mô kinh doanh nhỏ lẻ, phân tán. - Chủ hộ chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ.

Trong kinh tế hộ tài sản chung của hộ và tài sản riêng của chủ hộ không là không phân biệt được nên lợi nhuận làm ra của hộ kinh doanh cũng chính là lợi nhuận của chủ hộ. Do đó, chủ hộ phải chịu trách nhiệm vô hạn đối với Luan van 11 các khoản nợ của hộ, có nghĩa là chủ hộ phải chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản của mình kể cả tài sản không đưa vào kinh doanh. - Tính bền vững của kinh tế hộ không cao. Kinh tế hộ thường do thiếu vốn, không ổn định về mặt bằng, chủ yếu tận dụng mặt bằng, nguyên liệu hoặc lợi thế sẳn có để sản xuất kinh doanh.

Vì vậy khi môi trường kinh doanh có sự thay đổi cơ hội kinh doanh không còn được thuận lợi thì kinh tế hộ dễ bị phá vỡ. Chẳng hạn, các kinh tế hộ bán đồ lưu niệm xung quanh các điểm du lịch nhưng khi khách du lịch đến tham quan ít, ế ẩm dễ dẫn đến chấm dứt hoạt động; hoạt động cho thuê nhà trọ sinh viên, cơm cho sinh viên nhưng khi sinh viên nghỉ hè thì các hộ này chấm dứt hoặc tạm ngừng ngay hoạt động… Tính không ổn định của kinh tế hộ còn thể hiện sự không ổn định ngành nghề kinh doanh, việc thay đổi ngành nghề kinh doanh được cho là bình thường của chủ hộ, với quan niệm “kinh doanh ngành nghề này không được thì kinh doanh ngành nghề khác”. Với số vốn kinh doanh bỏ ra nhỏ, lao động không nhiều, không có máy móc thiết bị… nên việc chuyển đổi ngành nghề kinh doanh tương đối dễ dàng, linh động phù hợp với từng thời điểm, tùy thuộc vào nhu cầu của khách hàng “cần gì bán đó” miễn sao có lời là được mà không quan tâm đến tính lâu dài, vấn đề thương hiệu… như các công ty, doanh nghiệp. Một tiệm bán phở hôm trước nhưng cũng có thể chuyển sang bán cơm ngày hôm sau hoặc có thể tháng sau kinh doanh nhà trọ… Tính không bền vững của Kinh tế hộ xét theo khía cạnh tích cực là ưu điểm để loại hình này tồn tại và phát triển, luôn thích ứng với mọi tình huống của thị trường, các sản phẩm dịch vụ cung ứng mang tính thực tế thiết yếu thường gần gũi với người dân như nhu cầu ăn uống, dịch vụ đi lại, dịch vụ dạy học, tạp vụ, giữ xe, trông coi trẻ .