Luận văn tốt nghiệp giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp giải pháp cải thiện kết quả tín dụng đối với người nghèo tại ngân hàng chính, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thuỳ Dương
• Người hướng dẫn: Thạc sĩ Mai Thanh Quế
• Trường học: Trường Đại học Dân lập Đông Đô
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• NHẬN XÉT
• 1. CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 1.1. SỰ CẦN THIẾT PHẢI HỖ TRỢ VỐN CHO NGƯỜI NGHÈO
• 1.2. KHÁI QUÁT VỀ TÌNH TRẠNG NGHÈO ĐÓI Ở VIỆT NAM
• 1.3. NGUYÊN NHÂN NGHÈO ĐÓI
• 1.3.1. Nhóm nguyên nhân do bản thân người nghèo
• 1.3.2. Nhóm nguyên nhân do môi trường tự nhiên xã hội
• 1.4. ĐẶC TÍNH CỦA NGƯỜI NGHÈO Ở VIỆT NAM
• 1.5. SỰ CẦN THIẾT PHẢI GIẢM NGHÈO VÀ HỖ TRỢ NGƯỜI NGHÈO
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HIỆU QUẢ TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍN DỤNG HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Vai trò của tín dụng đối với người nghèo và sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay của Ngân hàng Chính sách Xã hội

Tín dụng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người nghèo, giúp họ có cơ hội tiếp cận nguồn vốn để phát triển sản xuất và cải thiện đời sống. Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) được thành lập nhằm thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác. Việc nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo không chỉ giúp họ thoát nghèo mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Theo thống kê, tỷ lệ hộ nghèo ở Việt Nam vẫn còn cao, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện tình hình. Để đạt được mục tiêu này, cần phải xem xét các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng, từ đó đưa ra các chính sách phù hợp.

1.1. Sự cần thiết phải hỗ trợ vốn cho người nghèo

Hỗ trợ vốn cho người nghèo là một trong những giải pháp quan trọng để giảm nghèo bền vững. Tín dụng cho người nghèo không chỉ giúp họ có nguồn vốn để sản xuất mà còn tạo điều kiện cho họ tiếp cận các dịch vụ tài chính khác. Việc hỗ trợ tài chính cho người nghèo cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả, nhằm đảm bảo rằng nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả cao nhất. Các chương trình tín dụng cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và khả năng của người nghèo, đồng thời cần có sự giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng vốn vay.

1.2. Đặc điểm của người nghèo và nhu cầu tín dụng

Người nghèo thường có những đặc điểm riêng biệt, như thiếu vốn sản xuất, thiếu kiến thức và kinh nghiệm trong kinh doanh. Họ thường sống ở những vùng khó khăn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, dẫn đến việc tiếp cận nguồn vốn gặp nhiều khó khăn. Chính sách tín dụng cần phải được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của người nghèo. Việc đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người nghèo cũng là một yếu tố quan trọng giúp họ sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay. Cần có các chương trình hỗ trợ đi kèm để giúp người nghèo không chỉ có vốn mà còn có kiến thức và kỹ năng để phát triển sản xuất.

II. Thực trạng hiệu quả tín dụng trong hoạt động cho vay đối với hộ nghèo của NHCSXH

Thực trạng tín dụng đối với hộ nghèo tại NHCSXH cho thấy nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng còn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Tín dụng vi mô đã giúp nhiều hộ nghèo cải thiện đời sống, tuy nhiên, hiệu quả sử dụng vốn vay vẫn chưa đạt mức tối ưu. Nhiều hộ vay vốn nhưng không có kế hoạch sử dụng hiệu quả, dẫn đến tình trạng nợ xấu. Cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả tín dụng, như tăng cường công tác tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật cho người vay. Việc đánh giá hiệu quả tín dụng cần dựa trên các chỉ tiêu cụ thể, từ đó có những điều chỉnh kịp thời.

2.1. Đánh giá chung về tín dụng đối với hộ nghèo

Đánh giá chung về hiệu quả tín dụng cho thấy NHCSXH đã có những bước tiến đáng kể trong việc cung cấp vốn cho hộ nghèo. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ chưa tiếp cận được nguồn vốn này. Chính sách tín dụng cần được mở rộng và linh hoạt hơn để đáp ứng nhu cầu của người nghèo. Cần có các chương trình tín dụng ưu đãi hơn cho những hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nhằm đảm bảo rằng mọi người đều có cơ hội tiếp cận nguồn vốn cần thiết để phát triển sản xuất.

2.2. Những tồn tại và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề trong hoạt động cho vay đối với hộ nghèo. Một trong những nguyên nhân chính là việc thiếu thông tin và kiến thức về tín dụng của người nghèo. Nhiều hộ không biết cách lập kế hoạch sử dụng vốn vay, dẫn đến việc sử dụng không hiệu quả. Chính sách tín dụng cần phải được cải thiện để tăng cường khả năng tiếp cận và sử dụng vốn vay cho người nghèo. Cần có các chương trình đào tạo và tư vấn để giúp người nghèo hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ khi vay vốn.

III. Một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng hộ nghèo của NHCSXH Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả tín dụng cho người nghèo, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Một trong những giải pháp quan trọng là cải thiện mô hình tổ chức của NHCSXH, tăng cường phối hợp với các quỹ xóa đói giảm nghèo. Cần có các chính sách khuyến khích người nghèo tham gia vào các chương trình tín dụng, đồng thời nâng cao năng lực quản lý và giám sát của NHCSXH. Việc đào tạo nghề và hỗ trợ kỹ thuật cho người nghèo cũng cần được chú trọng, nhằm giúp họ sử dụng hiệu quả nguồn vốn vay.

3.1. Định hướng hoạt động của NHCSXH

Định hướng hoạt động của NHCSXH trong thời gian tới cần tập trung vào việc mở rộng đối tượng phục vụ, đặc biệt là các hộ nghèo ở vùng sâu, vùng xa. Cần có các chương trình tín dụng ưu đãi hơn cho những hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Chính sách tín dụng cần được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu và khả năng của người nghèo, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay.

3.2. Kiến nghị đối với Nhà nước

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho NHCSXH trong việc cung cấp vốn cho người nghèo. Cần có các chương trình đào tạo và tư vấn để giúp người nghèo hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ khi vay vốn. Đồng thời, cần có các biện pháp giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc sử dụng vốn vay. Chính sách xã hội cần được cải thiện để tạo điều kiện thuận lợi cho người nghèo tiếp cận nguồn vốn, từ đó giúp họ thoát nghèo bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng nghèo đói ở Việt Nam vẫn là một vấn đề xã hội cấp bách, mặc dù nền kinh tế đã có nhiều bước phát triển trong gần 20 năm đổi mới. Theo kết quả điều tra mức sống dân cư, năm 2006 có khoảng 1,44 triệu hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 8,3%, đến năm 2009 con số này tăng lên khoảng 2 triệu hộ, tương đương 11%. Tỷ lệ nghèo theo chuẩn mới ước tính khoảng 15-16% vào năm 2010, trong đó 87% người nghèo sinh sống ở khu vực nông thôn. Nghèo đói tập trung chủ yếu ở các vùng sâu, vùng xa, vùng núi và các cộng đồng dân tộc thiểu số với điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và cơ sở hạ tầng kém phát triển.

Nguyên nhân chính dẫn đến nghèo đói là thiếu vốn sản xuất kinh doanh, chiếm khoảng 70-90% theo điều tra kinh tế hộ năm 2008, cùng với thiếu kiến thức làm ăn, sức khỏe yếu kém, đất đai hạn chế và các yếu tố xã hội khác. Trong bối cảnh đó, tín dụng ngân hàng được xem là một mắt xích quan trọng trong hệ thống chính sách phát triển kinh tế xã hội nhằm xóa đói giảm nghèo. Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) được thành lập năm 2002 theo Quyết định số 131/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhằm thực hiện chính sách tín dụng ưu đãi cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng hiệu quả tín dụng đối với người nghèo tại NHCSXH trong giai đoạn 2005-2009, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng nhằm góp phần giảm nghèo bền vững. Nghiên cứu tập trung tại huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội, với phạm vi thời gian cụ thể và số liệu thống kê chi tiết, nhằm cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng khung lý thuyết về tín dụng xã hội và phát triển kinh tế nông thôn, trong đó có hai mô hình chính:

1. Mô hình tín dụng ưu đãi cho người nghèo: Tín dụng được cung cấp không vì mục tiêu lợi nhuận mà nhằm hỗ trợ người nghèo phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao đời sống, với các điều kiện vay ưu đãi như không cần thế chấp tài sản, lãi suất thấp, thủ tục đơn giản.

2. Mô hình tổ chức tín dụng xã hội dựa trên tổ vay vốn: Tổ vay vốn gồm các hộ nghèo có hoàn cảnh tương đồng, cùng chịu trách nhiệm liên đới trong việc vay và trả nợ, tạo sự giám sát và hỗ trợ lẫn nhau, tăng tính hiệu quả và giảm rủi ro tín dụng.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: hiệu quả tín dụng (bao gồm hiệu quả kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng), chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng (tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn, số vốn bình quân một hộ, tỷ lệ sử dụng vốn đúng mục đích, số hộ thoát nghèo), và các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tín dụng (điều kiện tự nhiên, trình độ dân trí, cơ chế chính sách, tổ chức quản lý).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp biện chứng duy vật và lịch sử kết hợp với phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp và thứ cấp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các hộ nghèo vay vốn tại NHCSXH huyện Từ Liêm trong giai đoạn 2005-2009, với số liệu được thu thập từ báo cáo của NHCSXH, các cuộc khảo sát thực tế và phỏng vấn cán bộ quản lý.

Phân tích số liệu được thực hiện bằng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích xu hướng tăng trưởng dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn và các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2005 đến tháng 12/2009, tập trung đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn vốn và quy mô cho vay tăng trưởng nhanh: Tổng nguồn vốn NHCSXH đến năm 2010 đạt khoảng 6.000 tỷ đồng, tăng trưởng trung bình 20-30% mỗi năm. Dư nợ cho vay hộ nghèo đạt 7.022 tỷ đồng, với số lượt hộ vay khoảng 7,963 triệu lượt. Bình quân vốn vay một hộ năm 2010 là khoảng 2,5 triệu đồng, tăng gần gấp đôi so với năm 2006 (1,38 triệu đồng).

2. Hiệu quả tín dụng thể hiện qua tỷ lệ hộ thoát nghèo: Tính đến năm 2010, có khoảng 644 nghìn hộ nghèo thoát khỏi ngưỡng nghèo đói nhờ vay vốn NHCSXH, trong đó hộ dân tộc thiểu số chiếm 79 nghìn hộ. Tỷ lệ này tương đương cứ 5,3 hộ vay vốn thì có 1 hộ thoát nghèo.

3. Chất lượng tín dụng được duy trì tốt: Tỷ lệ nợ quá hạn của NHCSXH trong giai đoạn 2006-2010 dao động từ 0,7% đến 1,8% tổng dư nợ, thấp hơn nhiều so với các tổ chức tín dụng thương mại. Tổng số nợ xấu (bao gồm nợ khoanh và nợ chờ xử lý) chiếm khoảng 5% dư nợ.

4. Phân bổ vốn hợp lý theo vùng và mục đích sử dụng: Khoảng 88% vốn vay tập trung vào nông nghiệp, 3,2% vào ngành nghề thủ công và 6,4% vào các ngành nghề khác. Vốn được phân bổ đều khắp các vùng miền, tập trung nhiều ở vùng núi phía Bắc, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các xã đặc biệt khó khăn.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả tín dụng ưu đãi đối với hộ nghèo tại NHCSXH đã góp phần quan trọng vào việc giảm tỷ lệ nghèo, ổn định kinh tế xã hội và phát triển nông thôn mới. Việc áp dụng mô hình tổ vay vốn và tín chấp thay thế thế chấp tài sản đã tạo điều kiện thuận lợi cho người nghèo tiếp cận vốn, đồng thời tăng cường trách nhiệm và sự giám sát lẫn nhau trong cộng đồng.

So với các nghiên cứu quốc tế về tín dụng vi mô tại Bangladesh, Thái Lan và Malaysia, NHCSXH đã vận dụng linh hoạt các bài học kinh nghiệm như cho vay không thế chấp, lãi suất ưu đãi, và sự phối hợp chặt chẽ với các tổ chức chính trị xã hội để nâng cao hiệu quả tín dụng. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế như mức vốn vay tối đa còn thấp, quy trình thành lập tổ vay vốn phức tạp, và một số trường hợp sử dụng vốn sai mục đích.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dư nợ theo năm, bảng phân bổ vốn theo vùng và biểu đồ tỷ lệ nợ quá hạn để minh họa rõ nét hiệu quả và những thách thức trong hoạt động tín dụng ưu đãi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nguồn vốn và mở rộng quy mô cho vay: Đề nghị Nhà nước và các tổ chức tài chính tăng vốn điều lệ và hỗ trợ vốn vay ưu đãi để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của hộ nghèo, phấn đấu tăng trưởng dư nợ hàng năm trên 25% trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là NHCSXH phối hợp với Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

2. Đơn giản hóa thủ tục và nâng cao năng lực tổ vay vốn: Rút ngắn quy trình thành lập tổ vay vốn, tăng cường đào tạo, tập huấn cho tổ trưởng và cán bộ tín dụng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng vốn. Thời gian thực hiện trong 2 năm, do NHCSXH và các tổ chức chính trị xã hội phối hợp thực hiện.

3. Hoàn thiện chính sách cho vay và tăng mức vay tối đa: Điều chỉnh mức vay tối đa phù hợp với nhu cầu sản xuất kinh doanh thực tế của hộ nghèo, đồng thời xây dựng cơ chế kiểm soát để hạn chế hiện tượng vay vốn không đúng mục đích. Thời gian áp dụng trong 1-2 năm, do NHCSXH và Bộ Lao động Thương binh và Xã hội chủ trì.

4. Xây dựng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng: Thiết lập quỹ dự phòng để bù đắp các khoản nợ xấu và rủi ro bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh nhằm bảo đảm sự bền vững của nguồn vốn tín dụng ưu đãi. Thời gian triển khai trong 3 năm, do NHCSXH phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính.

5. Tăng cường phối hợp chính sách hỗ trợ đa chiều: Kết hợp tín dụng ưu đãi với các chương trình khuyến nông, khuyến lâm, đào tạo kỹ thuật và phát triển thị trường để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay. Chủ thể thực hiện là các cấp chính quyền địa phương, NHCSXH và các ban ngành liên quan, thực hiện liên tục trong các giai đoạn phát triển.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý ngân hàng và tổ chức tín dụng: Nghiên cứu giúp nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng ưu đãi, cải thiện quy trình cho vay và quản lý rủi ro, từ đó phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với người nghèo.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng và điều chỉnh chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ xóa đói giảm nghèo hiệu quả hơn, đồng thời phát triển kinh tế xã hội bền vững.

3. Các tổ chức chính trị xã hội và đoàn thể địa phương: Tăng cường vai trò phối hợp trong việc thành lập tổ vay vốn, giám sát sử dụng vốn và hỗ trợ người nghèo phát triển sản xuất, góp phần nâng cao hiệu quả tín dụng.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính ngân hàng, phát triển nông thôn: Tham khảo để hiểu rõ hơn về mô hình tín dụng ưu đãi, các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả tín dụng và các giải pháp thực tiễn trong lĩnh vực tín dụng xã hội.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín dụng ưu đãi đối với người nghèo là gì?
   Tín dụng ưu đãi là khoản vay với lãi suất thấp, không yêu cầu thế chấp tài sản, dành riêng cho người nghèo nhằm hỗ trợ họ phát triển sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống. Ví dụ, NHCSXH cho vay với lãi suất 0,5%/tháng, thấp hơn nhiều so với thị trường.

2. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả tín dụng đối với hộ nghèo?
   Hiệu quả được đánh giá qua các chỉ tiêu như tỷ lệ hộ nghèo được vay vốn, số hộ thoát nghèo sau vay, tỷ lệ sử dụng vốn đúng mục đích và tỷ lệ nợ quá hạn. Ví dụ, tỷ lệ nợ quá hạn của NHCSXH chỉ khoảng 1,7%, cho thấy chất lượng tín dụng tốt.

3. Nguyên nhân chính khiến hiệu quả tín dụng chưa cao?
   Bao gồm mức vốn vay thấp, thủ tục cho vay phức tạp, trình độ dân trí hạn chế, sử dụng vốn sai mục đích và thiếu quỹ dự phòng rủi ro. Ví dụ, nhiều hộ vay vốn nhưng dùng để chi tiêu sinh hoạt thay vì đầu tư sản xuất.

4. Tổ vay vốn hoạt động như thế nào?
   Tổ vay vốn gồm các hộ nghèo cùng hoàn cảnh, chịu trách nhiệm liên đới trong việc vay và trả nợ, giúp giám sát và hỗ trợ nhau sử dụng vốn hiệu quả. Đây là mô hình giảm rủi ro tín dụng phổ biến tại NHCSXH.

5. Các giải pháp nâng cao hiệu quả tín dụng ưu đãi là gì?
   Bao gồm tăng vốn vay, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao năng lực tổ vay vốn, xây dựng quỹ dự phòng rủi ro và phối hợp chính sách hỗ trợ đa chiều. Ví dụ, tăng mức vay tối đa giúp hộ nghèo có đủ vốn đầu tư sản xuất.

Kết luận

• Tín dụng ưu đãi của NHCSXH đã góp phần quan trọng vào giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội nông thôn Việt Nam trong giai đoạn 2005-2009.
• Nguồn vốn và quy mô cho vay tăng trưởng nhanh, với tỷ lệ nợ quá hạn thấp, thể hiện chất lượng tín dụng tốt.
• Hiệu quả tín dụng được minh chứng qua số hộ nghèo thoát nghèo và sự phân bổ vốn hợp lý theo vùng và mục đích sử dụng.
• Vẫn còn tồn tại các hạn chế về mức vốn vay, thủ tục cho vay, quản lý rủi ro và sử dụng vốn chưa hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả tín dụng ưu đãi, góp phần thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững trong thời gian tới.

Các cơ quan quản lý, NHCSXH và các tổ chức liên quan cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế xã hội Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI NÂNG CAO HIỆU QUẢ TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI. SỰ CẦN THIẾT PHẢI HỖ TRỢ VỐN CHO NGƯỜI NGHÈO 1. Khái quát về tình trạng nghèo đói ở Việt Nam Thành tựu gẫn 20 năm đổi mới đã ảnh hưởng ngày càng sâu rộng tới mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội của đất nước, đưa nước ta thoát khỏi khủng hoảng và bước vào một giai đoạn phát triển mới, đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế tiến tới phát triển công nghiệp hóa- hiện đại hóa. Tuy vậy, Việt Nam vẫn được xếp vào nhóm các nước nghèo của Thế giới.

Tỷ lệ hộ đói nghèo của Việt Nam còn khá cao. Theo kết quả điều tra mức sống dân cư (theo chuẩn nghèo chung của Quốc tế), số hộ đói nghèo năm 2006 là 1,44 triệu hộ, tỷ lệ nghèo là 8,3%, đến cuối năm 2007 còn khoảng dưới 7% với 1,1 triệu hộ và đến năm 2009 cả nước Việt Nam có khoảng 2 triệu hộ nghèo, đạt tỷ lệ 11%. Nếu tính theo chuẩn đói nghèo về lương thực, thực phẩm thì tỷ lệ hộ nghèo của cả nước từ 22% năm 2006 xuống còn dưới 10% vào năm 2010. Nếu tính theo chuẩn nghèo mới thì tỷ lệ hộ nghèo chung của cả nước năm 2010 ước tính khoảng 15- 16% trong đó có khoảng 87% đang sinh sống ở khu vực nông thôn với tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn ước tính khoảng 19% trong tổng số hộ nghèo cả nước.

Nghèo đói phổ biến trong những hộ có thu nhập bấp bênh Mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành công rất lớn trong việc giảm tỷ lệ hộ nghèo, tuy nhiên cũng cần thấy rằng, những thành tựu này vẫn còn rất mong manh. Thu nhập của một bộ phận lớn dân cư vẫn nằm giáp ranh mức nghèo, do vậy chỉ cần những điều chỉnh nhỏ về chuẩn nghèo, cũng khiến họ rơi xuống ngưỡng nghèo và làm tăng tỷ lệ hộ nghèo. Phần lớn thu nhập của người nghèo từ nông nghiệp với điều kiện nguồn lực rất hạn chế (đất đai, lao động, vốn), thu nhập của những người nghèo rất bấp bênh và dễ bị ảnh hưởng trước những đột biến của mỗi gia đình và cộng đồng. Nhiều gia đình tuy mức thu nhập ở trên ngưỡng nghèo nhưng vẫn giáp ranh với ngưỡng nghèo đói vì vậy khi có dao động về thu nhập cũng có thể khiến họ trượt xuống ngưỡng nghèo.

Tính vụ mùa trong sản xuất nông nghiệp cũng tạo nên khó khăn cho người nghèo. Nghèo đói tập trung ở các vùng có điều kiện sống khó khăn Đa số người nghèo sống trong các vùng tài nguyên thiên nhiên rất nghèo nàn, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như vùng núi, vùng sâu, vùng xa, vùng núi, hải đảo hoặc ở các vùng Đồng bằng sông Cửu Long, miền Trung, do sự biến động của thời tiết (bão, lũ lụt, hạn hán) khiến cho các điều kiện sinh sống đặc biệt khó khăn, sự kém phát triển về cơ sở hạ tầng của các vùng nghèo cũng làm cho các vùng này càng bị tách biệt với các vùng khác. Bên cạnh đó, do điều kiện thiên nhiên không thuận lợi, số người cứu trợ đột xuất hàng năm cũng khá cao khoảng 1- 1,5 triệu người. Và trong hàng năm số hộ tái nghèo trong tổng số hộ vừa thoát khỏi nghèo vẫn còn rất lớn.

Đói nghèo tập trung trong khu vực nông thôn Đói nghèo là một hiện tượng phổ biến ở nông thôn với 87% số người nghèo sinh sống ở nông thôn. Chuẩn nghèo của Chính phủ áp dụng cho giai đoạn 2006- 2010 là thu nhập bình quân dưới 200 nghìn đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và dưới 260 nghìn đồng/người/tháng ở khu vực thành thị. Theo chuẩn nghèo này, tỷ lệ hộ nghèo toàn quốc năm 2008 là 13,4%. Theo tính toán của Ngân hàng Thế giới và Tổng cục Thống kê, tính đến hết năm 2009, số người nghèo đô thị ở Việt Nam vào khoảng 0,8 triệu người.

Trên 80% số người nghèo là nông dân, trình độ tay nghề thấp, ít khả năng tiếp cận với nguồn lực trong sản xuất. Nghèo đói trong khu vực thành thị Trong khu vực thành thị, tuy tỷ lệ nghèo đói thấp hơn và mức sống trung bình cao hơn mức chung cả nước, nhưng mức độ cải thiện đời sống không đều. Đa số người nghèo thành thị đều làm việc trong khu vực kinh tế phi chinh thức, công việc không ổn định, thu nhập bấp bênh. Tỷ lệ hộ nghèo còn khá cao trong các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng núi ca, hải đảo Các vùng núi cao, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc ít người sinh sống có tỷ lệ nghèo đói khá cao.

Có tới 64% số người nghèo tập trung tại các vùng núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Duyên hải miền Trung. Đây là những vùng có điều kiện sống khó khăn, địa lý cách biệt, khả năng tiếp cận với các điều kiện sản xuất và dịch vụ còn nhiều hạn chế, hạ tầng cơ sở kém phát triển, điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt và thiên tai xảy ra thường xuyên. Tỷ lệ hộ nghèo đặc biệt cao ở nhóm dân tộc ít người Trong thời gian vừa qua, Chính phủ đã đầu tư và hỗ trợ tích cực nhưng đời sống của cộng đồng dân tộc ít người vẫn gặp nhiều khó khăn và bất cập. Mặc dù dân tộc ít người chỉ chiếm 14% tổng dân cư xong lại chiếm khoảng 29% trong tổng số người nghèo.

Ở Việt Nam đã đưa ra nhiều tiêu chuẩn để đánh giá giàu nghèo như mức thu nhập, nhà ở, tiện nghi sinh hoạt, chi tiêu gia đình, hưởng thụ, văn hóa, y tế. Trong đó mức thu nhập là chỉ tiêu quan trọng nhất. Bộ Lao động thương binh và Xã hội là cơ quan thuộc Chính phủ được Nhà nước giao trách nhiệm nghiên cứu và công bố chuẩn nghèo của cả nước từng thời kỳ. Theo quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 8 tháng 7 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010 như sau: - Thu nhập từ 260 nghìn đồng/người/tháng (từ 3.000 đồng/người/năm) trở xuống đối với khu vực thành thị.

- Thu nhập từ 200 nghìn đồng/người/tháng (từ 2.000 đồng/người/năm) trở xuống đối với khu vực nông thôn. Theo cách đánh giá này thì đầu năm 2006, tỷ lệ hộ nghèo toàn quốc ở nước ta là 15,5 % và đến năm 2008 là 13,4%. Còn nếu theo tiêu chuẩn đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) yêu cầu về Calo theo đầu người là 2.100 Calo mỗi ngày. Trên cơ sở một gói lương thực có tính đại diện và có tính đến sự biến động về giá cả theo vùng đối với từng mặt hàng, WB tính ra mức nghèo bình quân có thu nhập 1,1 triệu VND/người/năm.

Dựa theo tiêu chí trên, WB đã khảo sát mức sống ở Việt Nam và kết luận tính đến đầu năm 2006 ở Việt Nam có 21% dân số được xếp vào loại nghèo, trong đó 90% tập trung ở vùng nông thôn. Dù theo cách đánh giá nào đi chăng nữa thì bộ phận dân chúng nghèo khổ hiện nay ở Việt Nam vẫn còn lớn. Sự thật đó bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Có xem xét nguyên nhân nghèo đói của các hộ gia đình thì mới có thể có biện pháp giúp đỡ hữu hiệu.

Nguyên nhân nghèo đói Nghèo đói là hậu quả đan xen của nhiều nhóm các yếu tố, nhưng chung quy lại thi có thể chia nguyên nhân đói nghèo của nước ta theo các nhóm sau: 1. Nhóm nguyên nhân do bản thân người nghèo Có 7 nguyên nhân chính là: - Thiếu vốn sản xuất: Các tài liệu điều tra cho thấy đây là nguyên nhân chủ yếu nhất. Nông dân thiếu vốn thường rơi vào vòng luẩn quẩn, sản xuất kém, làm không đủ ăn, phải đi thuê, phải đi vay để đảm bảo cuộc sống tối thiểu hàng ngày. Có thể nói: Thiếu vốn sản xuất là một lực cản lớn nhất hạn chế sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống của các hộ gia đình nghèo.

Kết quả điều tra kinh tế hộ ở nước ta năm 2008 cho thấy: Thiếu vốn chiếm khoảng 70% - 90%. - Thiếu kinh nghiệm và kiến thức làm ăn: Phương pháp canh tác cổ truyền đã ăn sâu vào tiềm thức, sản xuất tự cung tự cấp là chính, thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn, thiếu phương tiện, con cái thất học… Những khó khăn đó làm cho hộ nghèo không thể nâng cao trình độ dân trí, không có điều kiện áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào canh tác, thiếu kinh nghiệm và trình độ sản xuất kinh doanh đẫn đến năng suất thấp, không hiệu quả. - Bệnh tật và sức khoẻ yếu kém cũng là yếu tố đẩy con người vào tình trạng nghèo đói trầm trọng. - Đất đai canh tác ít, tình trạng không có đất canh tác đang có xu hướng tăng lên.

- Thiếu việc làm, không năng động tìm việc làm, lười biếng. Mặt khác do hậu quả của chiến tranh dẫn đến nhiều người dân bị mất sức lao động, nhiều phụ nữ bị góa phụ dẫn tới thiếu lao động hoặc thiếu lao động trẻ, khỏe có khả năng đảm nhiệm những công việc nặng nhọc. - Do phong tục tập quán của một bộ phận dân tộc: Du canh du cư dẫn đến nguyên nhân nghèo đói. - Gặp những rủi ro trong cuộc sống, người nghèo thường sống ở những nơi hẻo lánh, xa trung tâm, thời tiết khắc nghiệt, nơi mà thường xuyên xảy ra hạn hán, lũ lụt, lở đất, dịch bệnh… Cũng chính do thường sống ở những nơi hẻo lánh, giao thông đi lại khó khăn mà hàng hóa của họ sản xuất thường bị bán rẻ (do chi phí giao thông) hoặc không bán được, chất lượng hàng hóa giảm sút do lưu thông không kịp thời.

Nhóm nguyên nhân do môi trường tự nhiên xã hội Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt đã tác động sâu sắc đến sản xuất nông nghiệp của các hộ gia điình nghèo. Ở những vùng khí hậu khắc nghiệt: thiên tai, lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh, đất đai cằn cỗi, diện tích canh tác ít, địa hình phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, cơ sở hạ tầng là những vùng có nhiều hộ nghèo đói nhất. Đặc tính của người nghèo ở Việt Nam Người nghèo thường có những đặc điểm tâm lý và nếp sống khác hẳn với những khách hàng khác thể hiện: - Người nghèo thường rụt rè, tự ti, ít tiếp xúc, phạm vi giao tiếp hẹp. - Bị hạn chế về khả năng nhận thức và kỹ năng sản xuất kinh doanh.

Chính vì vậy, người nghèo thường tổ chức sản xuất theo thói quen, chưa biết mở mang ngành nghề và chưa có điều kiện tiếp xúc với thị trường.