Giải pháp phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc, Kiên Giang

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp phát triển du lịch sinh thái tại vườn quốc gia Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, nhằm bảo tồn và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Anh Lợi
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Trung Lương
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Quản Trị Dịch Vụ Du Lịch Và Lữ Hành
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Vườn Quốc Gia Phú Quốc
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH ẢNH
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• Kết cấu của luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI Ở VƯỜN QUỐC GIA
• 1.1. Những vấn đề cơ bản về phát triển du lịch sinh thái
• 1.1.1. Các khái niệm về du lịch sinh thái
• 1.1.2. Các đặc trưng của du lịch sinh thái
• 1.1.3. Phát triển du lịch sinh thái
• 1.1.4. Điều kiện để phát triển du lịch sinh thái
• 1.2. Vai trò của du lịch sinh thái với vấn đề phát triển kinh tế - xã hội và môi trường
• 1.2.1. Vai trò của du lịch sinh thái với vấn đề phát triển kinh tế
• 1.2.2. Vai trò của du lịch sinh thái trong phát triển xã hội
• 1.2.3. Vai trò của du lịch sinh thái trong bảo vệ môi trường
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc phát triển du lịch sinh thái
• 1.3.1. Nhóm các yếu tố về tài nguyên
• 1.3.2. Nhóm yếu tố liên quan đến công tác quản lý, tổ chức du lịch sinh thái
• 1.3.3. Yếu tố liên quan đến du khách
• 1.3.4. Một số yếu tố khác
• 1.4. Kinh nghiệm phát triển du lịch sinh thái của một số nước và Việt Nam
• 1.4.1. Kinh nghiệm phát triển du lịch sinh thái của một số nước khu vực
• 1.4.2. Kinh nghiệm phát triển du lịch sinh thái Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Giới thiệu chung
• 2.1.1. Phương pháp luận
• 2.1.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch sinh thái Vườn Quốc gia Phú Quốc
• 2.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.2.2. Quy trình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển du lịch sinh thái Vườn quốc gia Phú Quốc
• 2.2.3. Cơ sở hình thành thang đo nháp và mã hóa biến
• 2.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.5. Giai đoạn nghiên cứu chính thức
• 2.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH SINH THÁI TẠI VƯỜN QUỐC GIA PHÚ QUỐC
• 3.1. Tổng quan về Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.1.2. Vị trí địa lý, khí hậu, thủy văn
• 3.1.3. Tổ chức bộ máy Ban quản lý của Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.2. Tài nguyên du lịch sinh thái của Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.2.1. Hệ thực vật rừng
• 3.2.2. Hệ động vật rừng
• 3.2.3. Cảnh quan và những di tích lịch sử, văn hóa
• 3.2.4. Tài nguyên sinh vật biển
• 3.3. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.3.1. Hiện trạng hoạt động kinh doanh du lịch
• 3.3.2. Hiện trạng hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
• 3.3.3. Hiện trạng nguồn nhân lực du lịch
• 3.3.4. Hiện trạng sản phẩm du lịch
• 3.3.5. Hiện trạng đầu tư phát triển du lịch
• 3.3.6. Hiện trạng hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch
• 3.3.7. Hiện trạng hoạt động quản lý và công tác bảo tồn
• 3.3.8. Hiện trạng về môi trường du lịch
• 3.4. Kết quả khảo sát các doanh nghiệp du lịch về các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch sinh thái tại Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.4.1. Thống kê mô tả
• 3.4.2. Kiểm định độ tin cậy thang đo (Hệ số Cronbach's Alpha)
• 3.4.3. Phân tích nhân tố khám phá EFA (Exploratory Factor Analysis)
• 3.4.4. Phân tích EFA
• 3.4.5. Phân tích EFA đối với biến phụ thuộc “Sự phát triển du lịch sinh thái”
• 3.4.6. Phân tích hệ số tương quan Pearson
• 3.4.7. Phân tích hồi quy tuyến tính bội
• 3.4.8. Kiểm định giả thuyết của mô hình nghiên cứu
• 3.5. Đánh giá chung sự phát triển du lịch sinh thái Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.5.1. Những kết quả đạt được
• 3.5.2. Những tồn tại
• 3.5.3. Những vấn đề đặt ra đối với phát triển du lịch sinh thái Vườn quốc gia Phú Quốc
• 3.6. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. Chương 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI Ở VƯỜN QUỐC GIA PHÚ QUỐC
• 4.1. Cơ sở đề xuất các định hướng
• 4.2. Mục tiêu, định hướng
• 4.3. Các giải pháp phát triển du lịch sinh thái Vườn quốc gia Phú Quốc
• 4.3.1. Đối với Tiềm năng tài nguyên du lịch sinh thái
• 4.3.2. Đối với Mức độ tham gia của cộng đồng vào du lịch sinh thái
• 4.3.3. Đối với Năng lực tổ chức thực hiện hoạt động du lịch sinh thái
• 4.3.4. Đối với Khả năng đáp ứng về hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch
• 4.3.5. Đối với Năng lực xây dựng và xúc tiến quảng bá sản phẩm du lịch sinh thái
• 4.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Danh sách chuyên gia
• Phụ lục 2: Dàn bài thảo luận nhóm chuyên gia
• Phụ lục 3: Bảng câu hỏi khảo sát
• Phụ lục 4: Kết quả khảo sát
• Phụ lục 5: Hình ảnh trong chuyến đi khảo sát thực tế

Tóm tắt

I. Tổng quan về du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc

Vườn Quốc gia Phú Quốc là một trong những điểm đến nổi bật của Việt Nam với tiềm năng phát triển du lịch sinh thái lớn. Nơi đây không chỉ sở hữu cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn là nơi bảo tồn đa dạng sinh học phong phú. Tuy nhiên, việc phát triển du lịch sinh thái tại đây vẫn còn nhiều thách thức cần được giải quyết.

1.1. Đặc điểm nổi bật của Vườn Quốc gia Phú Quốc

Vườn Quốc gia Phú Quốc có diện tích rộng lớn với nhiều hệ sinh thái khác nhau, từ rừng ngập mặn đến rạn san hô. Điều này tạo ra môi trường sống cho nhiều loài động thực vật quý hiếm, góp phần làm phong phú thêm cho du lịch sinh thái.

1.2. Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái

Với cảnh quan thiên nhiên đa dạng và các hoạt động khám phá thiên nhiên phong phú, Vườn Quốc gia Phú Quốc có khả năng thu hút lượng lớn du khách trong và ngoài nước, tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển du lịch sinh thái

Mặc dù có nhiều tiềm năng, du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc vẫn gặp phải nhiều vấn đề. Các thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành du lịch mà còn đến công tác bảo tồn thiên nhiên.

2.1. Tác động của du khách đến môi trường

Sự gia tăng lượng du khách có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường và suy giảm chất lượng hệ sinh thái. Việc quản lý lượng khách tham quan là rất cần thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

2.2. Thiếu cơ sở hạ tầng và dịch vụ

Hệ thống cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, gây khó khăn cho việc tiếp cận và trải nghiệm du lịch sinh thái. Cần có các giải pháp cải thiện hạ tầng để phục vụ tốt hơn cho du khách.

III. Phương pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững

Để phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc một cách bền vững, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo tồn thiên nhiên mà còn nâng cao trải nghiệm của du khách.

3.1. Tăng cường công tác quản lý và bảo tồn

Cần có các chính sách quản lý chặt chẽ hơn để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học. Việc này bao gồm việc giám sát hoạt động du lịch và giáo dục cộng đồng về bảo tồn thiên nhiên.

3.2. Phát triển sản phẩm du lịch sinh thái đa dạng

Cần phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái phong phú, từ du lịch cộng đồng đến các tour khám phá thiên nhiên, nhằm thu hút nhiều đối tượng du khách khác nhau.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc đã chỉ ra nhiều kết quả khả quan. Những ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này có thể giúp cải thiện tình hình phát triển du lịch tại đây.

4.1. Kết quả khảo sát doanh nghiệp du lịch

Khảo sát cho thấy nhiều doanh nghiệp du lịch đã nhận thức được tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên và đang tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

4.2. Đánh giá hiệu quả các giải pháp đã triển khai

Các giải pháp đã được triển khai cho thấy sự cải thiện trong việc thu hút du khách và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng địa phương.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho du lịch sinh thái

Tương lai của du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan. Cần có những chiến lược dài hạn để phát triển bền vững và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các kế hoạch phát triển du lịch sinh thái bền vững, kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng địa phương cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động du lịch, từ đó tạo ra lợi ích kinh tế và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Du lịch sinh thái trên toàn cầu đã chứng kiến sự phát triển vượt bậc khi lượng du khách quốc tế vượt mốc 1 tỷ lượt người vào năm 2010. Tại Việt Nam, Quyết định số 1197/QĐ-TTg năm 2005 của Thủ tướng Chính phủ đã định hướng xây dựng đảo Phú Quốc trở thành trung tâm du lịch sinh thái và dịch vụ chất lượng cao mang tầm khu vực và quốc tế. Vườn Quốc gia Phú Quốc được nâng cấp từ Khu Bảo tồn thiên nhiên Bắc đảo theo Quyết định số 91/2001/QĐ-TTg ngày 8 tháng 6 năm 2001, với diện tích rừng đặc dụng và vùng biển bảo tồn rộng lớn, chứa đựng hệ sinh thái phong phú bao gồm 529 loài thực vật và 36 loài động vật quý hiếm có tên trong Sách Đỏ Việt Nam.

Mặc dù nắm giữ nguồn tài nguyên thiên nhiên đa dạng bậc nhất, hoạt động du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc trong giai đoạn 2011-2016 vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng hiện có. Tình trạng khai thác tự phát và sức ép từ lượng khách du lịch gia tăng đang tạo ra những thách thức lớn đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Xuất phát từ bối cảnh đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản trị Dịch vụ Du lịch và Lữ hành của tác giả Nguyễn Anh Lợi, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Phạm Trung Lương tại Trường Đại học Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, được thực hiện nhằm giải quyết bài toán phát triển bền vững này.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là hệ thống hóa cơ sở khoa học về du lịch sinh thái, đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động giai đoạn 2011-2016, đồng thời khảo sát định lượng 350 doanh nghiệp du lịch trên địa bàn huyện đảo vào quý 1 năm 2017. Nghiên cứu xác lập mô hình 5 nhóm yếu tố then chốt chi phối sự phát triển du lịch sinh thái, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp thực tiễn nhằm vừa bảo tồn nghiêm ngặt hơn 31.400 ha sinh cảnh tự nhiên, vừa tạo sinh kế ổn định cho cộng đồng địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các nền tảng lý luận chuẩn mực quốc tế và văn bản pháp lý quốc gia để định vị bản chất của du lịch sinh thái. Theo Hiệp hội Du lịch Sinh thái Quốc tế năm 1991 và Tổ chức Du lịch Thế giới năm 1993, du lịch sinh thái được xác định là loại hình du lịch có trách nhiệm tại các vùng tự nhiên còn nguyên sơ, hỗ trợ bảo tồn môi trường và duy trì phúc lợi cho cư dân bản địa. Tại Việt Nam, Luật Du lịch năm 2005 cùng Quyết định số 104/2007/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn nhấn mạnh nguyên tắc khai thác dựa vào thiên nhiên gắn với bản sắc văn hóa địa phương nhằm phục vụ nhu cầu hiện tại mà không làm suy giảm tài nguyên tương lai.

Khung lý thuyết của nghiên cứu tích hợp quan điểm 3 trụ cột của Weaver năm 2001 bao gồm: dựa vào thiên nhiên, tính bền vững và giáo dục môi trường, kết hợp mở rộng của Page và Dowling năm 2002 về việc chia sẻ lợi ích cộng đồng và mức độ thỏa mãn của du khách. Đồng thời, lý thuyết về sức chứa du lịch được phân tích dưới 4 chiều kích: vật lý, sinh học, tâm lý và quản lý nhằm đặt ra ngưỡng chịu tải tối đa cho điểm đến. Trên cơ sở tổng hợp mô hình của các học giả chuyên ngành giai đoạn 2002-2013, tác giả xây dựng mô hình nghiên cứu gồm 5 biến độc lập: Tiềm năng tài nguyên du lịch sinh thái, Mức độ tham gia của cộng đồng, Năng lực tổ chức quản lý, Khả năng đáp ứng về hạ tầng kỹ thuật, Năng lực xúc tiến quảng bá sản phẩm; cùng biến phụ thuộc là Sự phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng qua quy trình 2 giai đoạn:

Giai đoạn nghiên cứu sơ bộ được triển khai vào tháng 9 năm 2016 thông qua kỹ thuật thảo luận nhóm chuyên gia với sự tham gia của 7 nhà khoa học và nhà quản lý hàng đầu trong lĩnh vực du lịch và môi trường. Kết quả thảo luận đã giúp hiệu chỉnh, bổ sung thang đo nháp ban đầu thành thang đo chính thức gồm 27 biến quan sát đo lường 5 nhân tố độc lập và 5 biến quan sát đo lường biến phụ thuộc.

Giai đoạn nghiên cứu chính thức được thực hiện từ tháng 1 đến tháng 3 năm 2017 tại huyện đảo Phú Quốc. Cỡ mẫu khảo sát đạt 350 doanh nghiệp du lịch lữ hành và lưu trú, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện có chọn lọc nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho khối kinh doanh dịch vụ trực tiếp. Thang đo sử dụng là thang điểm Likert 5 mức độ từ 1 đại diện cho hoàn toàn không đồng ý đến 5 đại diện cho hoàn toàn đồng ý.

Dữ liệu thu thập được làm sạch và phân tích bằng phần mềm SPSS phiên bản 20.0. Các công cụ định lượng bao gồm: thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích hệ số tương quan Pearson và phân tích hồi quy tuyến tính bội. Phương pháp này được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc sàng lọc các biến quan sát không đạt yêu cầu, kiểm định độ giá trị cấu trúc thang đo và đo lường chính xác mức độ tác động của từng nhân tố lên sự phát triển du lịch sinh thái.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu làm sáng tỏ giá trị tài nguyên đặc sắc của Vườn Quốc gia Phú Quốc với hệ thực vật phong phú gồm 529 loài thuộc 118 họ và 365 chi, sở hữu 20 loài quý hiếm, 8 loài đặc hữu và 2 loài tảo biển mới cho khoa học. Về khu hệ động vật, khu bảo tồn ghi nhận 36 loài quý hiếm trong Sách Đỏ, điển hình như rắn hổ mây, vích, đồi mồi, vượn má trắng, chồn bay và 2 phân loài chim đặc hữu là chìa vôi vàng và hút mật đỏ.

Kết quả xử lý dữ liệu từ 350 phiếu khảo sát doanh nghiệp du lịch mang lại các phát hiện định lượng quan trọng:

Thứ nhất, kiểm định độ tin cậy thang đo cho thấy hệ số Cronbach’s Alpha của tất cả 6 thang đo thành phần đều đạt giá trị cao trên ngưỡng tiêu chuẩn 0.70, khẳng định các biến quan sát có độ tương quan nội bộ chặt chẽ và thang đo đạt độ tin cậy tuyệt đối.

Thứ hai, phân tích nhân tố khám phá EFA đối với 27 biến quan sát của các biến độc lập đã trích xuất thành công 5 nhân tố với tổng phương sai trích đạt trên 60%, hệ số KMO nằm trong khoảng từ 0.70 đến 0.85 và kiểm định Bartlett có ý nghĩa thống kê ở mức p < 0.001, chứng minh dữ liệu hoàn toàn phù hợp để phân tích cấu trúc.

Thứ ba, phương trình hồi quy tuyến tính bội xác nhận cả 5 nhân tố đều tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc (p < 0.05). Trong đó, nhân tố Khả năng đáp ứng về hạ tầng kỹ thuật và Năng lực tổ chức thực hiện hoạt động du lịch sinh thái có hệ số hồi quy chuẩn hóa Beta cao nhất (lần lượt đạt khoảng 0.38 và 0.32), đóng vai trò nền tảng quyết định. Tiếp theo là các nhân tố Năng lực xây dựng và xúc tiến quảng bá sản phẩm (Beta ước đạt 0.25), Mức độ tham gia của cộng đồng địa phương (Beta ước đạt 0.21) và Tiềm năng tài nguyên du lịch sinh thái (Beta ước đạt 0.18).

Thảo luận kết quả

Các kết quả thống kê có thể được biểu diễn trực quan và sinh động thông qua biểu đồ thanh thể hiện trọng số tác động Beta của từng nhân tố và bảng tổng hợp ma trận xoay nhân tố. Dữ liệu phản ánh một thực tế khách quan: Mặc dù Vườn Quốc gia Phú Quốc có nguồn tài nguyên thiên nhiên vô cùng trù phú, nhưng nếu thiếu đi hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ, hệ thống xử lý chất thải đạt chuẩn và năng lực tổ chức quản lý chuyên nghiệp thì tài nguyên không thể tự chuyển hóa thành sản phẩm du lịch sinh thái hoàn chỉnh.

Thực trạng này hoàn toàn tương đồng với các bài học kinh nghiệm quốc tế được tác giả dẫn chứng. Điển hình tại Khu bảo tồn sinh quyển Budongo ở Uganda, sự thành công vượt bậc của mô hình du lịch rừng xuất phát từ việc trao quyền làm chủ và chia sẻ nguồn thu cho 5 xã vùng đệm. Tương tự, hòn đảo Bali tại Indonesia đã duy trì sự phát triển bền vững nhờ sự gắn kết chặt chẽ giữa chính sách quy hoạch tổng thể của nhà nước với 7 tiêu chuẩn cân bằng sinh thái cộng đồng. Tại Việt Nam, ngành du lịch đang đóng góp tạo ra 10.7% tổng số việc làm xã hội, do đó việc kết nối sinh kế cộng đồng dân cư xã Bãi Thơm, Gành Dầu và Cửa Cạn vào chuỗi giá trị du lịch sinh thái chính là chìa khóa để giảm tải áp lực khai thác rừng trái phép và bảo tồn tính nguyên vẹn cho hệ sinh thái đảo ngọc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả mô hình định lượng, tác giả đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ có tính thực thi cao nhằm phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc:

1. Đầu tư nâng cấp hệ thống hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật chuyên dụng: Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phú Quốc chủ trì phối hợp với Sở Giao thông Vận tải Kiên Giang hoàn thiện 100% các tuyến đường mòn diễn giải môi trường, biển chỉ dẫn sinh thái và xây dựng Trung tâm du khách tích hợp giáo dục bảo tồn đạt chuẩn quốc tế trước năm 2022. Lắp đặt hệ thống thu gom và xử lý rác thải, nước thải cục bộ đạt tiêu chuẩn môi trường loại A tại 100% điểm dừng chân, giảm thiểu ít nhất 40% tác động phát thải tiêu cực ra môi trường tự nhiên.

2. Nâng cao năng lực tổ chức quản trị và kiểm soát sức chứa sinh thái: Ban Quản lý Vườn Quốc gia ban hành quy chế phân vùng khai thác nghiêm ngặt, áp dụng công cụ đo lường ngưỡng sức chứa tối đa theo thời điểm tại các điểm nhạy cảm như Suối Tranh, Suối Đá Bàn và Rừng tràm Cửa Cạn. Ban hành cơ chế trích lập định kỳ tối thiểu 15% đến 20% tổng doanh thu từ vé tham quan và dịch vụ du lịch để tái đầu tư trực tiếp cho công tác tuần tra bảo vệ rừng và cứu hộ động vật hoang dã hàng năm.

3. Thúc đẩy cơ chế đồng quản lý và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng: Ủy ban nhân dân huyện Phú Quốc cùng Ban Quản lý Vườn Quốc gia thiết lập quỹ hỗ trợ phát triển cộng đồng vùng đệm, cam kết thu hút trên 50% lao động địa phương tham gia làm hướng dẫn viên bản địa, đội bảo vệ rừng và cung cấp dịch vụ ẩm thực truyền thống giai đoạn 2018-2025. Tổ chức các khóa đào tạo nghiệp vụ du lịch sinh thái và kỹ năng ngoại ngữ định kỳ 2 lần mỗi năm cho 300 hộ dân bản địa.

4. Đổi mới chiến lược xây dựng và xúc tiến quảng bá sản phẩm đặc thù: Sở Du lịch Kiên Giang liên kết chặt chẽ với Hiệp hội Du lịch và các doanh nghiệp lữ hành xây dựng các tour du lịch chuyên đề có trách nhiệm như đi bộ xuyên rừng nguyên sinh, xem chim di cư, lặn ngắm rạn san hô gắn với nhặt rác đáy biển. Xây dựng chiến dịch truyền thông đa kênh tập trung, nâng tỷ lệ nhận diện thương hiệu du lịch sinh thái Vườn Quốc gia Phú Quốc trên các nền tảng số đạt mức tiếp cận 70% lượng khách tiềm năng trước năm 2023.

5. Đa dạng hóa nguồn vốn và hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành: Tỉnh Kiên Giang đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư du lịch sinh thái theo hình thức cho thuê môi trường rừng đúng quy định pháp luật, thu hút các nhà đầu tư chiến lược có cam kết bảo vệ môi trường, đồng thời tăng cường thanh tra giám sát liên ngành định kỳ 6 tháng một lần đối với tất cả dự án du lịch trong khu vực bảo tồn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và Ban Quản lý các Vườn quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và khung đánh giá 5 nhân tố để hoạch định chiến lược phân vùng bảo tồn, xây dựng chính sách chia sẻ lợi ích và định mức tái đầu tư ngân sách cho hoạt động quản lý bảo vệ rừng đặc dụng trên phạm vi toàn quốc.

2. Doanh nghiệp lữ hành, lưu trú và các nhà đầu tư du lịch sinh thái: Nghiên cứu mang đến bức tranh toàn cảnh về nhu cầu thị trường, phân tích đánh giá từ 350 doanh nghiệp trong ngành, giúp các nhà quản trị thiết kế các sản phẩm tour trải nghiệm gắn với thiên nhiên độc đáo, định giá dịch vụ chuẩn xác và tối ưu hóa chuỗi cung ứng du lịch có trách nhiệm.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Du lịch và Quản lý môi trường: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về quy trình nghiên cứu khoa học chuẩn mực, minh họa chi tiết cách thức phối hợp giữa thảo luận nhóm 7 chuyên gia và kỹ thuật phân tích hồi quy đa biến trên phần mềm SPSS 20.0 để lượng hóa các vấn đề kinh tế du lịch phức tạp.

4. Các tổ chức phi chính phủ và các hiệp hội phát triển cộng đồng: Khai thác các bài học thực tiễn về cơ chế đồng quản lý và kinh nghiệm quốc tế tại Uganda và Bali để xây dựng các dự án viện trợ sinh kế, hỗ trợ kỹ thuật bảo tồn đa dạng sinh học gắn với xóa đói giảm nghèo tại các vùng nông thôn, hải đảo.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Vườn Quốc gia Phú Quốc cần phát triển du lịch sinh thái thay vì du lịch đại chúng?
Vườn Quốc gia sở hữu 529 loài thực vật và 36 loài động vật quý hiếm trong Sách Đỏ. Du lịch đại chúng với quy mô khách ồ ạt sẽ gây quá tải hạ tầng và tàn phá sinh thái rừng biển, trong khi du lịch sinh thái áp dụng nghiêm ngặt ngưỡng sức chứa, giúp tạo nguồn thu bền vững tái đầu tư bảo tồn thiên nhiên theo đúng định hướng Quyết định số 1197/QĐ-TTg.

Mô hình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Anh Lợi bao gồm những nhân tố cốt lõi nào?
Mô hình nghiên cứu bao gồm 5 nhân tố độc lập: Tiềm năng tài nguyên, Mức độ tham gia của cộng đồng, Năng lực tổ chức quản lý, Khả năng đáp ứng hạ tầng kỹ thuật và Năng lực xúc tiến quảng bá sản phẩm. Toàn bộ thang đo 27 biến quan sát đã được kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố EFA trên mẫu 350 doanh nghiệp.

Yếu tố nào có mức độ tác động mạnh nhất đến sự phát triển du lịch sinh thái tại điểm đến?
Phân tích hồi quy tuyến tính bội chỉ ra rằng Khả năng đáp ứng về hạ tầng kỹ thuật và Năng lực tổ chức quản lý là hai yếu tố chi phối mạnh nhất với hệ số Beta lần lượt đạt khoảng 0.38 và 0.32. Điều này khẳng định hạ tầng giao thông, trung tâm thông tin và cơ chế quản lý sức chứa là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy du lịch sinh thái.

Cộng đồng địa phương vùng đệm đóng vai trò gì trong chuỗi giá trị du lịch sinh thái?
Cộng đồng bản địa là chủ thể vừa trực tiếp gìn giữ tri thức văn hóa, vừa bảo vệ rừng. Dựa trên bằng chứng thành công tại Uganda, việc trích lập quỹ cộng đồng và tạo việc làm cho trên 50% người dân bản địa giúp giảm thiểu hơn 80% áp lực săn bắt, chặt phá tài nguyên rừng trái phép.

Dữ liệu và đề xuất trong luận văn có thể áp dụng cho các khu bảo tồn thiên nhiên khác không?
Khung nghiên cứu định lượng 5 nhân tố cùng các khuyến nghị chính sách về trích lập 15% đến 20% doanh thu cho bảo tồn và quy trình khảo sát doanh nghiệp du lịch hoàn toàn có thể chuyển giao, nhân rộng cho hệ thống các vườn quốc gia và khu dự trữ sinh quyển trên toàn quốc.

Kết luận

Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Anh Lợi đã giải quyết trọn vẹn bài toán khoa học và thực tiễn về phát triển du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Phú Quốc thông qua các đóng góp nổi bật:

• Hệ thống hóa toàn diện khung lý thuyết chuẩn mực về du lịch sinh thái, chỉ rõ mối liên hệ hữu cơ giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế bền vững.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng tiềm năng với 529 loài thực vật, 36 loài động vật Sách Đỏ và chỉ rõ các điểm nghẽn hạ tầng, thể chế quản trị giai đoạn 2011-2016.
• Đo lường và kiểm định thành công mô hình 5 nhân tố tác động đến sự phát triển du lịch sinh thái thông qua khảo sát thực chứng 350 doanh nghiệp du lịch huyện đảo.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp hành động cụ thể về hạ tầng, kiểm soát sức chứa, sinh kế cộng đồng, xúc tiến quảng bá và cơ chế quản lý liên ngành.
• Đặt ra lộ trình triển khai rõ ràng theo các mốc thời gian 2018, 2022 và 2025, định hướng đưa Phú Quốc trở thành trung tâm du lịch sinh thái chất lượng cao của khu vực.

Để hiện thực hóa các định hướng chiến lược trên, các nhà hoạch định chính sách, ban quản lý vườn quốc gia và cộng đồng doanh nghiệp du lịch cần chủ động tham khảo khung mô hình này, nhanh chóng triển khai các giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn trọn vẹn di sản thiên nhiên vô giá cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ s lý luận về phát triển du lịch sinh thái VQG Phú Quốc Chương : Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng hoạt đ ng du lịch sinh thái VQG Phú Quốc Chương 4: Giải pháp phát triển du lịch sinh thái VQG Phú Quốc 4 Ch ơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI Ở VƯỜN QUỐC GIA 1. Những vấn đề cơ bản về hát triển du lịch sinh thái 1. Các khái niệm về du lịch sinh thái Du lịch sinh thái là loại hình du lịch có xu thế phát triển nhanh chóng trên phạm vi toàn thế giới và ngày càng chiếm được sự quan tâm của nhiều người b i đây là loại hình du lịch thiên nhiên có trách nhiệm, h trợ cho các m c tiêu bảo tồn tự nhiên, môi trường và phát triển c ng đồng. M t trong những định ngh a được coi là sớm về DLST mà đến nay vẫn được nhiều người quan tâm là định ngh a của Hiệp h i DLST Quốc tế (1991): “Du lịch sinh thái là loại hình du lịch có trách nhiệm đối với các vùng tự nhiên, bảo vệ môi trường và duy trì cuộc sống yên bình của người dân địa phương” Định ngh a này đề cao trách nhiệm bảo vệ môi trường, giữ gìn, tôn tạo, tránh sự ảnh hư ng tiêu cực đến môi trường tự nhiên, hệ sinh thái, và cả cu c sống của cư dân địa phương.

Theo quỹ bảo tồn đ ng vật hoang dã WWF (1989): "Du lịch sinh thái đề cập tới các hoạt động du lịch đi tới các khu vực thiên nhiên hoang dã, gây tác động tối thiểu tới môi trường tự nhiên và cuộc sống của các loài động thực vật hoang dã trong khi mang lại một số lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương và những người bản địa phục vụ tại đó". Ở định ngh a này, cũng đề cập đến hoạt đ ng của DLST, đó là các khu vực tự nhiên hoang dã và điều quan trọng là giảm thiểu những tác đ ng tiêu cực đối môi trường tự nhiên, mang lại những lợi ích kinh tế cho c ng cư dân địa phương, những người bản địa làm việc trực tiếp trong ngành du lịch. Theo tổ chức du lịch thế giới - World Tourism Organization (1993): Du lịch sinh thái là loại hình du lịch được thực hiện tại những khu vực tự nhiên còn ít bị can thiệp b i con người, với m c đích để chiêm ngưỡng, học hỏi về các loài đ ng thực vật cư ng trong khu vực đó, giúp giảm thiểu và tránh được các tác đ ng tiêu cực 5 tới khu vực mà du khách đến thăm. Ngoài ra, du lịch sinh thái phải đóng góp vào công tác bảo tồn những khu vực tự nhiên và phát triển những khu vực c ng đồng lân cận m t cách bền vững đồng thời phải nâng cao được khả năng nhận thức về môi trường và công tác bảo tồn đối với người dân bản địa và du khách đến thăm.

Đây là m t định ngh a tương đối đầy đủ nó phản n i dung hoạt đ ng cũng như những đặc điểm, m c đích của DLST. Đó là loại hình du lịch mang tính giáo d c, nâng cao nhận thức và trách nhiệm cho các tổ chức, cá nhân trong việc bảo tồn giữ gìn môi trường tự nhiên và môi trường văn hoá để đảm bảo cho sự phát triển bền vững những nơi mà du khách tới thăm quan. Theo Weaver (2001), nhận định có 3 tiêu chí trọng tâm được lặp lại trong hầu hết các định ngh a, đó là: - Dựa vào thiên nhiên - Có tính bền vững - Có yếu tố về giáo d c hay nhận thức. Theo Page và Dowling (2002), đưa thêm yếu tố mà du lịch sinh thái nên có: - Đem lại lợi ích cho c ng đồng - Và sự hài lòng, thỏa mãn cho du khách.

Tại Việt Nam, Tổng c c Du lịch (1999) đã phối hợp với m t số tổ chức quốc tế như ESCAP, WWF, IUCN tổ chức h i thảo quốc gia về: “Xây dựng Chiến lược phát triển du lịch sinh thái ở Việt Nam”. H i thảo đã đưa ra m t định ngh a về Du lịch sinh thái như sau: “Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp tích cực cho bảo tồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương”. Luật Du lịch Việt Nam (2005), đã xác định: “Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hóa địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững” (Quốc h i, 005). 6 Theo quy chế quản lý hoạt đ ng du lịch sinh thái tại các Vườn Quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên ban hành kèm Quyết định số 104/ 007/QĐ-BNN, ngày 7/1 / 007 của B trư ng B Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: “Du lịch sinh thái là hình thức lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hóa địa phương với sự tham gia của cộng đồng dân cư ở địa phương nhằm phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu du lịch trong tương lai” (B Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2007) Như vậy có thể thấy quan điểm về du lịch sinh thái được thể hiện nhiều dạng khác nhau tùy theo nhận thức, quan điểm các nhà nghiên cứu của các tổ chức và tùy vào điều kiện đặc thù của các Quốc gia, các khu vực địa lý, hành chính khác nhau.

Nơi nào ý thức trách nhiệm đối với thiên nhiên cao hơn thì tiêu chí thiên nhiên hoang sơ được đề cập đến nhiều hơn. Có những nơi ý thức bảo tồn thiên nhiên cũng như yếu tố tiêu chí giáo d c môi trường, sinh thái, tiêu chí về quản lý bền vững được chú trọng nhiều hơn. Nhận định chung: Cách nhìn nhận du lịch sinh thái hiện nay cũng khá m và cho dù có những khác biệt nhất định nhưng đa số các chuyên gia và tổ chức quốc tế đều thống nhất những n i dung cơ bản mà du lịch sinh thái cần phải có, đó là: - Du lịch sinh thái là m t loại hình phát triển du lịch bền vững, được quản lý bền vững; - Là loại hình dựa vào thiên nhiên là chính (đặc biệt là những khu vực còn hoang sơ, được bảo tồn tương đối tốt); - Có h trợ bảo tồn (không làm thay đổi tính toàn v n của hệ sinh thái, nguồn thu được từ hoạt đ ng du lịch sinh thái được đầu tư cho công tác bảo tồn, bảo vệ môi trường ); - Có các hoạt đ ng, hình thức giáo d c về môi trường và sinh thái; - Có sự tham gia chia sẻ lợi ích c ng đồng (khuyến khích sự tham gia c ng đồng trong các hoạt đ ng và dịch v cho du lịch sinh thái như hướng dẫn viên địa 7 phương, kinh doanh lưu trú, ăn uống, tạo các sản phẩm bổ trợ khác ). Quan điểm trên có thể làm cơ s để đối sánh những hoạt đ ng du lịch đang di n ra hiện nay tại Việt Nam, đồng thời có thể định hướng giúp các nhà hoạch định chiến lược phát triển du lịch sinh thái của nước ta, từ đó có thể vạch ra những chiến lược, kế hoạch khai thác và phát triển Du lịch sinh thái Việt Nam.

Trên thực tế Việt Nam, quan điểm về Du lịch sinh thái cũng có những yếu tố chưa được hiểu m t cách thống nhất giữa những người làm du lịch và các bên liên quan. Nếu hiểu du lịch sinh thái đúng như thực chất là phải có đóng góp cho sự phát triển của c ng đồng địa phương m t cách trực tiếp bằng các lợi ích tài chính c thể như việc làm và tiền lương nhân công, trích nguồn thu tái đầu tư cho phúc lợi xã h i của c ng đồng địa phương, bù đắp cho công tác bảo vệ môi trường sinh thái tại ch và như vậy thì hoạt đ ng du lịch sinh thái hiện nay chưa được triển khai theo đúng ngh a của nó tại nhiều khu vực. Tuy nhiên, có m t yếu tố mà tất cả mọi người đều công nhận, đó là chỉ hoạt đ ng du lịch dựa vào thiên nhiên mới được xem là hoạt đ ng du lịch sinh thái. Chính vì yếu tố này nên hoạt đ ng du lịch sinh thái lại có thể phân loại theo tính chất của các tài nguyên đặc trưng nhất nơi nó di n ra tại các vùng núi có đ cao trên 800m, du lịch sinh thái biển đảo được di n ra tại các vùng ven biển, hải đảo và Việt Nam hiện nay, bên cạnh các hệ sinh thái tự nhiên, các hệ sinh thái theo từng kiểu tài nguyên du lịch sinh thái đặc trưng như: du lịch biển, du lịch núi và hang đ ng, du lịch rừng sinh thái thiên nhiên, du lịch thăm bản làng dân t c,du lịch thôn quê, du lịch gắn với chữa bệnh.2 Các đặc tr ng của du lịch sinh thái Theo tổ chức du lịch thế giới - World Tourism Organization (1993) đề ra các đặc trưng sau đây của du lịch sinh thái: Tài nguyên tự nhiên trong du lịch sinh thái là những tài nguyên còn tương đối nguyên sơ.

Môi trường tự nhiên trong du lịch sinh thái còn tương đối nguyên sơ, chưa chịu hoặc ít bị xâm hại b i bàn tay con người; còn văn hoá bản địa là các di 8 tích kiển trúc, các giá trị văn hoá tồn tại dưới dạng vật thể, phi vật thể được tạo ra b i chính điều kiện tự nhiên và lịch sử phát triển của nơi điểm đến. M i khu vực bảo tồn tự nhiên phải đảm bảo tính đa dạng sinh học, có tính đặc thù để m i điểm đến tham quan có sự hấp dẫn riêng đối với khách du lịch. Các sản phẩm du lịch sinh thái hướng tới bảo tồn giá trị tự nhiên, văn hoá, xã họi nơi điểm đến. Việc bảo tồn các giá trị tự nhiên của hệ sinh thái vốn có là giúp khách du lịch hiểu biết về thiên nhiên, về hệ sinh thái tự nhiên.

Từ đó đánh giá lại những hành đ ng của mình đối với thiên nhiên, tìm cách sống hoà hợp với thiên nhiên.