Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại khu bảo tồn biển Phú Quốc, Kiên Giang

Chuyên khảo phân tích Luận văn thạc sỹ giải pháp phát triển du lịch cộng đồng tại khu bảo tồn biển phú quốc tỉnh kiên, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Trung Lương
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Quản Trị Dịch Vụ Du Lịch Và Lữ Hành
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Khu Bảo Tồn Biển Phú Quốc
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển du lịch cộng đồng tại Phú Quốc

Du lịch cộng đồng tại Phú Quốc đang trở thành một xu hướng phát triển mạnh mẽ. Với tiềm năng du lịch biển phong phú, khu vực này không chỉ thu hút du khách bởi cảnh quan thiên nhiên mà còn bởi văn hóa độc đáo của cộng đồng địa phương. Việc phát triển du lịch cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường. Theo nghiên cứu, du lịch cộng đồng có thể tạo ra nguồn thu nhập bền vững cho người dân địa phương.

1.1. Đặc điểm nổi bật của du lịch cộng đồng tại Phú Quốc

Du lịch cộng đồng tại Phú Quốc nổi bật với các hoạt động như tham quan làng chài, trải nghiệm văn hóa địa phương và thưởng thức ẩm thực truyền thống. Những hoạt động này không chỉ giúp du khách hiểu rõ hơn về cuộc sống của người dân mà còn tạo cơ hội cho cộng đồng địa phương phát triển kinh tế.

1.2. Lợi ích của du lịch cộng đồng đối với cộng đồng địa phương

Du lịch cộng đồng mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương như tăng cường thu nhập, tạo việc làm và bảo tồn văn hóa. Ngoài ra, nó còn giúp nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên, từ đó thúc đẩy phát triển bền vững.

II. Thách thức trong phát triển du lịch cộng đồng tại Phú Quốc

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng phát triển du lịch cộng đồng tại Phú Quốc cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như ô nhiễm môi trường, quản lý tài nguyên kém và sự thiếu hụt cơ sở hạ tầng đang cản trở sự phát triển bền vững của ngành du lịch này. Đặc biệt, sự gia tăng lượng khách du lịch có thể gây áp lực lên tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương.

2.1. Vấn đề ô nhiễm môi trường và tài nguyên

Ô nhiễm môi trường do chất thải từ các hoạt động du lịch và sinh hoạt của người dân đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng mà còn làm suy giảm chất lượng dịch vụ du lịch.

2.2. Thiếu hụt cơ sở hạ tầng và dịch vụ

Cơ sở hạ tầng du lịch tại Phú Quốc còn nhiều hạn chế, từ giao thông đến các dịch vụ hỗ trợ du lịch. Sự thiếu hụt này làm giảm trải nghiệm của du khách và ảnh hưởng đến sự phát triển của du lịch cộng đồng.

III. Giải pháp phát triển du lịch cộng đồng bền vững tại Phú Quốc

Để phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao nhận thức của cộng đồng và du khách về bảo vệ môi trường, cũng như xây dựng các mô hình du lịch phù hợp với đặc điểm địa phương.

3.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ

Cần thiết phải đầu tư vào cơ sở hạ tầng như đường giao thông, hệ thống cấp nước và xử lý chất thải. Điều này không chỉ cải thiện điều kiện sống của người dân mà còn nâng cao trải nghiệm của du khách.

3.2. Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường

Tổ chức các chương trình giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường cho cộng đồng và du khách. Việc này giúp nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về du lịch cộng đồng

Nghiên cứu về du lịch cộng đồng tại Phú Quốc đã chỉ ra rằng việc áp dụng các mô hình du lịch bền vững có thể mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng. Các mô hình này không chỉ giúp tăng cường thu nhập mà còn bảo tồn văn hóa và môi trường. Kết quả từ các nghiên cứu thực địa cho thấy sự hài lòng của du khách tăng lên khi họ tham gia vào các hoạt động du lịch cộng đồng.

4.1. Mô hình du lịch cộng đồng thành công tại Phú Quốc

Một số mô hình du lịch cộng đồng đã thành công tại Phú Quốc, như các tour trải nghiệm văn hóa làng chài. Những mô hình này không chỉ thu hút du khách mà còn tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

4.2. Đánh giá sự hài lòng của du khách

Khảo sát cho thấy du khách rất hài lòng với các trải nghiệm du lịch cộng đồng. Họ đánh giá cao sự thân thiện của người dân và chất lượng dịch vụ, điều này góp phần thúc đẩy sự phát triển của du lịch tại khu vực.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của du lịch cộng đồng tại Phú Quốc

Du lịch cộng đồng tại Phú Quốc có tiềm năng lớn để phát triển bền vững. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Việc xây dựng các chính sách hỗ trợ và đầu tư vào cơ sở hạ tầng sẽ là chìa khóa cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa các bên liên quan là rất quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng. Chính quyền cần hỗ trợ các doanh nghiệp và cộng đồng trong việc xây dựng các mô hình du lịch bền vững.

5.2. Triển vọng phát triển du lịch bền vững

Với sự chú trọng vào phát triển bền vững, du lịch cộng đồng tại Phú Quốc có thể trở thành một mô hình mẫu cho các khu vực khác. Điều này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn bảo tồn văn hóa và môi trường cho các thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch cộng đồng. Thực trạng phát triển du lịch cộng đồng tại khu bảo tồn biển Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang. Định hướng và giải pháp phát triển du lịch cộng đồng ở khu bảo tồn biển Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. Các vấn đề cơ bản về du lịch cộng đồng 1. Khái niệm Khái niệm “Du lịch cộng đồng” xuất hiện vào những năm đầu thế kỷ 20, tuy nhiên đến nay vẫn chưa có một quan điểm thống nhất cho khái niệm này. Do có những quan điểm nghiên cứu, góc nhìn khác nhau về vị trí của du lịch cộng đồng mà cho đến nay còn tồn tại khá nhiều ý kiến, khái niệm về vấn đề này, những khái niệm này được sử dụng khá linh hoạt và được thay đổi tuỳ thuộc vào tác giả, địa điểm và các dự án cụ thể, song các vấn đề về bền vững và cộng đồng địa phương (điển hình ở khu vực nông thôn, những người nghèo và ở vùng sâu vùng xa) là những nội dung chính được đề cập, xem xét.

Theo Nicole Hausle và Wolffang Strasdas (2000): “Du lịch cộng đồng là một hình thái du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý. Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương”. Ở Thái Lan khái niệm Community Based Tourism - Du lịch dựa vào cộng đồng được định nghĩa: “DLCĐ là du lịch có tính đến tính bền vững về mặt môi trường, văn hóa và xã hội. Nó do chính cộng đồng quản lý và làm chủ vì lợi ích của cộng đồng vì mục đích tạo cho du khách có khả năng nhận thức và tìm hiểu về cộng đồng và lối sống của cộng đồng” (REST, 1997).

Còn Tổ chức mạng lưới du lịch cộng đồng vì người nghèo đã nêu: “DLCĐ là một loại hình du lịch bền vững thúc đẩy các chiến lược vì người nghèo trong môi trường cộng đồng. Các sáng kiến của DLCĐ nhằm vào mục tiêu thu hút sự tham gia của người dân địa phương vào việc vận hành và quản lý các dự án du lịch nhỏ như một phương tiện giảm nghèo và mang lại thu nhập thay thế cho cộng đồng. Các sáng kiến của DLCĐ còn khuyến khích tôn trọng các truyền thống và văn hóa địa phương cũng như các di sản thiên nhiên”. (Dauglas Hainsworth, Walter Jamieson, 2007) 8 Tại Việt Nam, cũng có nhiều nhà nghiên cứu đề cập về DLCĐ.

Tác giả Võ Quế (2006) đã nhìn nhận: “Du lịch dựa vào cộng đồng là phương thức phát triển du lịch trong đó cộng đồng dân cư tổ chức cung cấp các dịch vụ để phát triển du lịch, đồng thời tham gia bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường, đồng thời cộng đồng được hưởng quyền lợi về vật chất và tinh thần từ phát triển du lịch và bảo tồn tự nhiên”. Bên cạnh nội dung xem xét phát triển DLCĐ là phương thức góp phần đẩy mạnh tính hiệu quả trong công tác bảo tồn, tác giả Bùi Thị Hải Yến (2012) còn đề cập đến việc tham gia của cộng đồng địa phương như sau: “DLCĐ có thể hiểu là phương thức phát triển bền vững mà ở đó cộng đồng địa phương có sự tham gia trực tiếp và chủ yếu trong các giai đoạn phát triển và mọi hoạt động du lịch. Cộng đồng nhận được sự hợp tác, h trợ của các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế; của chính quyền địa phương cũng như chính phủ và nhận được phần lớn lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch nhằm phát triển cộng đồng, bảo tồn khai thác tài nguyên môi trường du lịch bền vững, đáp ứng các nhu cầu du lịch phong phú, có chất lượng cao và hợp lý của du khách”. Ngoài ra còn nhiều định nghĩa, khái niệm khác nhau, tuy nhiên có thể thống nhất và hiểu du lịch cộng đồng là loại hình du lịch bền vững dựa vào cộng đồng địa phương.

Du lịch cộng đồng là một cách tiếp cận nhằm tạo ra lợi nhuận cao nhất cho người dân địa phương, những người sử dụng du lịch như một công cụ tạo nguồn lợi kinh tế. Du khách phải trả tiền khi họ đến tham quan khu vực và khoản tiền này được sử dụng để bảo vệ các di sản văn hoá và thiên nhiên và giúp phát triển KT-XH của địa phương đó. Căn cứ vào những nội hàm về du lịch cộng đồng kể trên, Phạm Trung Lương (2010) đã đưa ra khái niệm tổng quát: “Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch mang lại cho du khách những trải nghiệm về bản sắc cộng đồng địa phương, trong đó cộng đồng địa phương tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, được hưởng lợi ích KT-XH từ hoạt động du lịch và có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên, môi trường, bản sắc văn hóa của cộng đồng”. 9 Mức độ tham gia của cộng đồng vào hoạt động du lịch khác nhau tùy thuộc vào vai trò của cộng đồng: Mức độ thụ động: Đây là mức độ thấp nhất đối với sự tham gia của cộng đồng, theo đó cộng đồng chỉ được xem là đối tượng du lịch (tài nguyên) và hầu như không có vai trò gì đối với hoạt động phát triển du lịch.

Trong trường hợp này các công ty du lịch sẽ đưa điểm quần cư cộng đồng với những yếu tố chính là con người, lối sống cộng đồng, văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc quần cư, .) vào chương trình du lịch và coi đó là một điểm đến để đưa khách đến tham quan, tìm hiểu, trải nghiệm về con người, văn hóa, lối sống của cộng đồng. Cộng đồng không có vai trò gì (tham gia thụ động) đối với kế hoạch phát triển du lịch và hầu như không được hưởng lợi ích từ hoạt động du lịch. Hoạt động du lịch trong trường hợp cộng đồng tham gia một cách thụ động thường được gọi là “Du lịch tham quan cộng đồng” Mức độ tham gia: theo đó cộng đồng tham gia cung cấp một số dịch vụ (bán hàng lưu niệm, dịch vụ ăn uống, .) tại điểm du lịch nơi cộng đồng sinh sống và qua đó được hưởng một số lợi ích về vật chất. Trong trường hợp này, ngoài vai trò là “tài nguyên” như trên, cộng đồng đã có vai trò nhất định trong hoạt động du lịch và được hưởng một phần lợi ích trong chu i giá trị du lịch.

Hoạt động du lịch trong trường hợp này thường được gọi là “Du lịch có sự tham gia của cộng đồng” Mức độ chủ động: Đây là mức độ cao nhất đối với sự tham gia của cộng đồng, theo đó cộng đồng là chủ thể tổ chức và cung cấp dịch vụ và qua đó sẽ đêm đến cho du khách những trải nghiệm tốt về cộng đồng, về những giá trị tự nhiên và văn hóa nơi cộng đồng sinh sống. Trong trường hợp này các công ty du lịch sẽ chỉ đóng vai trò là đối tác của cộng đồng. Cộng đồng vừa có vai trò là “tài nguyên” vừa đóng vai trò là người tổ chức khai thác chính các giá trị “tài nguyên” đó. Trong trường hợp này hoạt động du lịch thường được gọi là “Du lịch dựa vào cộng đồng” hay “Du lịch cộng đồng”.

Du lịch cộng đồng chính là hình thức nơi đảm bảo mức độ tham gia cao nhất của cộng đồng vào hoạt động du lịch. Tên gọi “Du lịch dựa vào cộng đồng” thường được sử dụng trong trường hợp muốn nhấn mạnh đến hình thái tổ chức hoạt động du lịch, theo đó cộng đồng là chủ thể tổ chức và cung cấp dịch vụ 10 du lịch; còn tên gọi “Du lịch cộng đồng” thường được sử dụng trong trường hợp chủ thể tổ chức và đối tượng du lịch trung tâm (tài nguyên chính tại điểm đến) là cộng đồng. Như vậy các nhà nghiên cứu dự án cần đảm bảo rằng, cộng đồng địa phương có thể phát huy được vai trò của mình vào công tác quản lý du lịch, đưa du lịch trở thành giải pháp đáp ứng nhu cầu phát triển địa phương. Từ đó, có thể tiếp tục tạo ra những sản phẩm, dịch vụ du lịch tiêu biểu thông qua đặc điểm nổi bật của cộng đồng.

Vai trò của du lịch cộng đồng Theo Phạm Trung Lương (2010) với bản chất của du lịch cộng đồng, việc phát triển du lịch cộng đồng sẽ có những tác động tích cực bao gồm: Góp phần tăng thu nhập cho cộng đồng địa phương, đặc biệt ở vùng nông thôn nơi tỷ lệ đói nghèo còn cao. Đây sẽ là yếu tố tích cực góp phần làm giảm tác động của cộng đồng đến các giá trị cảnh quan, tự nhiên và qua đó sẽ góp phần bảo tồn tài nguyên, môi trường đảm bảo cho phát triển du lịch bền vững; Góp phần để cộng đồng, đặc biệt là những người dân chưa có điều kiện trực tiếp tham gia vào các dịch vụ du lịch, được hưởng lợi từ việc phát triển hạ tầng du lịch (giao thông, điện, nước, bưu chính viễn thông,. Đây cũng sẽ là yếu tố tích cực để đảm bảo sự công bằng trong phát triển du lịch, một trong những nội dung quan trọng của phát triển du lịch bền vững; Góp phần tạo cơ hội việc làm cho cộng đồng và qua đó sẽ góp phần làm thay đổi cơ cấu, nâng cao trình độ lao động khu vực này. Đây sẽ là yếu tố quan trọng góp phần hạn chế được dòng di cư của cộng đồng từ khu vực nông thôn ra khu vực thành thị, ổn định xã hội đảm bảo cho phát triển bền vững chung; Phát triển du lịch cộng đồng sẽ góp phần tích cực trọng việc phục hồi và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, nghề truyền thống, vì vậy có đóng góp cho phát triển du lịch bền vững từ góc độ tài nguyên, môi trường du lịch; Phát triển du lịch cộng đồng sẽ tạo điều kiện đẩy mạnh giao lưu văn hóa và kế đến là giao lưu kinh tế giữa các vùng miền, giữa Việt Nam với các dân tộc trên thế 11 giới.

Đây cũng sẽ là yếu tố quan trọng trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam đồng thời tạo cơ hội để phát triển kinh tế ở những vùng còn khó khăn, đảm bảo sự phát triển bền vững nói chung, du lịch nói riêng. Với những tác động tích cực trên, việc đẩy mạnh phát triển du lịch nói chung, du lịch cộng đồng nói riêng sẽ có vai trò rất quan trọng trong phát triển bền vững ở Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh tỷ lệ người dân sống ở vùng nông thôn ở Việt Nam còn cao, chiếm tới hơn 70% dân số cả nước, và tỷ lệ hộ đói nghèo cũng còn khá cao.